Языковий Гокус Покус #148 - 19 X 2014 - Tożsamość i język Rusinów
Еп. 148

Языковий Гокус Покус #148 - 19 X 2014 - Tożsamość i język Rusinów

•

Опис епізоду

To pierwsza część rozmowy w „Językowym Hokus Pokus“ z Michałem Almaszijem, wieloletnim wykładowcą i językoznawcą związanym z Użhorodem. Odcinek dotyczy Rusinów, ich tożsamości i prawa do istnienia, a także historii szkolnictwa, publikacji i języka na Podkarpackiej Rusi.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чомвіти ту
самы Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы Чом
Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи нашы
предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі чом дотеперішніх
відруючых мобілок інсталюют емпі файлі доступ до Фейсбу та майля і інчого
сітьового соферу і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай
авдициі Языковий гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус
Витайте дорог Радио Слухач з той страны Лемко Трохановскій языковий гокус П
якій лем в радию Лем фм можете почути Днес приношу Вам бесіду
з великым чловеком з великым Русином долголітнім учытельом долголітнім выкладачом на Ужгородскым
університеті а при тым выдатным языкознавцьом і лінґвістом паном Михалом Альмашійом При
нагоді прогулькы на Підкарпатску Русь на Фестіваль Червена Ружа до Мукачева Не
міг єм сой одмовити стрічы з паном Альмашійом і хоц было нас
більше бо была нас дост шумна радийова череда то пан Михал Альмашій
запросил нас до себе до хыжы до свойой працовні з великом бібліотеком
оповіл о своім жытю долгым жытю бо вродил ся іщы на Підкарпатскій
Руси іщы Тій Підкарпатскій Руси яка была в рамках Чехословациі днес перша
част Бесіды Бо хыбаль не думате же сме там пришли лем на
пятнадцет минут Послухайте о чым бесідували сме з тым выдатным языкознавцьом і
лінґвістом Михаілом Алмашійом Я не є політичний не є політикантум в русиньстві
але люлю своє засвятити І жебы доказати што Русины є Русины што
были Русины і є іх не можно не признавати То я зробил
собі таку проґраму Шо я робил одну таку книжечку брошуру Я і
то лешы перо чысли бы друго вышол жебы уже было другє выданя
же одвиці выдавали подкарпаторусиньскы народ факты Жебы доказати што Русиньскы Русины мают
право на істнуваня Трато тут <unk>надцет аспектів права Русинів написа на поукраіньскы
в Яру ся розчыту выє на украіньскій публику штобы і Украінці чытали
в Кыєві о сяды Так што то я Вамсю вам тепер дам
Хочем робити іщ а ся має быти третє друга другій не мож
вам дати бо ани єдны мом Буде ото же розішы два раз
уже выдавали а ся будеме третю але буде і третю част Но
так то одна такы факташну тепер така шо велика Нам все казали
што докіл Нибы не пришли сут радяньска совітска власт <unk> року а
в том і Украіна поколи настала то все нам говорили што Русины
не мали школы не мали освіты І то мене дуже мерзило бо
я знаю ту нашу школу я народил ся при Чехах тощы Чехы
тут были у нас потому были Мадяры потому были совяты я знаю
всі державы прожывоти Но є я бы тому хотіл доказати жебыла Добра
школа на Подкарпаті Такой на Украіні школы не было як ни на
Подкарпаті Я написал але наш буду мал лем єден примірник Я коли
здавал то было леже <unk> приміря надруку або не маю грошы то
я зо своі груші друкую Русиньска педаґічна Енциклопедия но ней великій попит
Бо тут дуже інтересны материял зобрал од ХХ столітя аж по наш
час Яківы русиньскій журналы напрямкы стилі методика педаґоґічны персоналі якы то были
педаґічны труды Дуже інтересны книжкы і просили до Львовы Дрогови Чернопиль но
я не можу дати бо ям не мам грошы Маєм у типоґрафіі
має все готове были бы грошы чудал машыну і Тепер друга мене
была позиция така Што нам Украінци кажут неє русиньского народа Не было
нея і не буде Но я поставил собі вопрос Кєд я вижу
тю книжку це скажона єст жолта вона такого розміра такого має стерніти
Я єй мож написати Як же ту книжку не віжу якшо і
неє то я єй не напишу Нема книжкы Якшоне кєд не было
руского народа одкуда взяли ся така велика такоє великоє чысло наукы Я
зробил русиньску бібліоґрафію русиньску бібліоґрафію і тут є <unk> з позиций выхол
Хто писал про Русинів Тоє ай заграничны материялы ай аймашы материялы Найде
тепер я третю роботу што доказати про прав Русинів на тошо не
є роблю русиньско славянскы леґцикон через шыро Чом вызданя Чом вызданя не
при тьом звіса небо каждий ден Влетіло ласті єй стронило Роблю русиньско<unk>
славянскы лекцикон то <unk> языків То русиньскій язык белорускій украіньскій рускій мадярсій
то є нея тото буде польскій словацкій чешскій болгарскій сербскій Словения Македония
Хоц я пишу слово давати многозначне слово постачати звычыти давати в долг
показувати давати Хот і предложыня речынь Ану там ґраматика для гол <unk>ora
деклинация Так родиці дали своій двонци велику чест мені дали в долг
тисяч рівен Як то ідепер у каждому языку як то звучыт А
тілько кілько заміряте жебы мы тоты лексиконы статі Ну товды Приблизно <unk>
тис Я роблю ту Великій вступ трактат то уже <unk> страниц же
готово написано І має такє розділ першышы русиньскє языку в контексти в
контексти історико поміняльного методы дальше іде характеристика русиньского языка Дальше ідут характеристикы
коротка специфіка руского украіньского всіх язык По тому іде Істория розвитку літературно
русиньского языка Ідальше де проблему кодифікациі русиньского языка то вступ глид страны
Но і тепер я то м роблю Мні трабе ся може оден
місяц може два Бо тепер у мене іде чыстка Я то писал
писал і тепер коли вычытую і находжу неточности позициі Та семантика слов
деколи не сходит ся мі треба найти або семантика одвічала або одвічали
граматичны формулы в якому языку всі одинакові І то маю но о
даякы слова шоли я не можу найти в словниках Абсолютно І в
інтернеті іх ним неє Ітуди рублю прося і буду стати вопроситильны знак
Еы шом хотіл ся казати окончаю і то я там світоку асоцияцию
мене так Шя реше то не терешо тото сієтиз ар так то
коли крупно великі то падают ся вшыбкы великі смытя Але роблю сито
меньше Тепер я рублю сито з тій роботы А повіште мі такє
бо буде мати страны сторінок о то Берзвельо Ятійше кус языком ся
занимам і коли глядам даякой етимолоґіі слів такых внесек хоснуют Лемкы Фера
тото словникы всі тото ся інформацийна робота словникы всякы оту слов некы
другі то вшытко робото мене в роботі і тут передумую коли Абы
хотіл єм ся насвідати ци при тій роботі што тепер робите то
в тым лексиконі не спостерігате єдной такой прикметы же русиньскій язык то
барз старий корінний То язык зрінюючы іх напримір з полудньово славеньскыма языка
Дуже бы я то пишу Ото я там де я даю характеристику
русиньскых згы в контексты тых то я там пишу Курни слова славянскє
одкудо як пришли і в тумнок Я беру оты нідерлены знате ческы
нідерлен Кадишы такі слова якым одходим о русиньскым языку могли народити ся
лише укарпатскым реґіоні Тото єм пише Ятну на нього дам посыланя По
тому я тума ся одну працу она была ходу в <unk> лоси
выдан Янушевскій Она єде неконкретно про Русину а пише про Росияне рускы
але торканы Ну пише про походжыня словян і він пише хворі одкуда
пише про про тоту сихы но одрятику тудо істочник Ну Польси сой
бы цыми леґендами про тошы Чех Лех Руслі дуже добра обра книжка
то же я маю то посыланя на неі Ну і Мают дуже
інтересну справу чну книжну шкуром Словянскій языкы Но то така кратка Інформатива
але дає нові загали видно зато деню Ґірленден Соборгольском ви Ден ден
біли ден ской скри дворо покладили вискы соря солюди вол Выроджены в
котрым році В <unk> році А попідкарпатску Русь іщы в рамках <unk>
барздо ми памята так Я ся в чешску школу ся в причехах
до школы ходил Як лансів Два класы при Чехах а потому же
пришли в Мадяры і я продолжыл у Мадярскы але в <unk> мороці
Я поступил в ґімназию Коли мі было <unk> років то я уж
стал ґімназистом Лукасю Муканчы ґімназиі Но потым тож нико не закончыл ґімназию
бо пришли рускі Ново заклан ся я уж Рускій Університет Русийску Філолоґію
Рускє одділенє Неє люблю лінґвістику я то професор лінґвіст не літератор лінґвіст
Як ту з кодифікацийом русиньского языка на Підкарпатю знам же єст пару
версиі пару підходів ґу тій теміяку вышку послуяла я м зараз розповіл
вшытко Но так мы занимали ся кодифікаций языка русиньскы Дужы давно же
пару років тому назад але мы не могли завершыти бо по многом
причыном Першы причыны болоташы нас были різны погляды поглядом на русиньскій язык
Ну і по тому мы створили комісию <unk> році комісию склали Я
стал головою Комісиі ну і мы стали по пляну плян роботы Новы
процесы роботы выявило ся што деякі члены комісиі не согосуют обшю тенденцию
нашу І Я почал роботу свойой комісиі з того Я кажу якій
язык мы хочеме Хоцме літературний язык кодифікувати або народно розговорний кєд народно
розговорний то його кодифікувати не можно В тому што народный язык не
має нормы Правил не має зач нам треба літературы язык дальше Маєме
три диалекты три основны диалекты на Подкарпатю то є марморскій діалект Там
такє чоты районы центрально закарпатскій Мукацю Восоява Єршава Виноградово є Діалект лужанской
долины Ужгород Пересєн Великый березний котрий береме до основы Но і мы
стали рахувати што найбільше ы Автентичных автентичной лексикы сохранили ся іменно в
центрально закарпатску Екцию то закономірну Ну до того дойшли Тепер якій принцип
Побудовы сий нормативных документів Є фунетичний принцип є морфолоґічний або етимолоґічний принцип
є історичний або традицийний принцип Я доводил до себе і є стороных
того бо так нас учыл Антоний Годинка Коли казал же же не
дайте утопити ся у фонетици бо етимолоґія є так рахуючого фонетика то
є природа языка звукы языка фонус Етимолоґія то є наука языка А
істория традициі той істориі языка Так вот якій нам подводит Лисиничка до
нас опішлисти Нам підходит найбільше етимолоґічный принцип Бо то і традицийно так
складало си Но по тому я взял тут не моє підрухами буде
сте зыкєдено Французску Академіка медиі Овшеславянскій язык велика книжка Вы може знайте
Но зна Ін нам так гуцівнос там пишеш Коли говориме про славяньскы
языкы і хочеме іх порівняти треба іти од серце слова Серце слово
торі слово бо нашы деякі хлопці Казали што будеме фонетику дотре додержувати
ся як чуєме так пишеме А я кажу так не мож бы
даш одчуєме інакше а треба писати інакше Поприміром як буде писати земля
або земля Або наприкляд кажем небо А де На небі а не
на нибі Деякы кажут і при зміні Корінь неб небо небі небом
і так О шым мы дойшли і до того шо мы мусиме
брати вуснову етимолоґію Но коли мы то до того дошли То стали
звучати літературу Яка традиция были почынаючы од Арсения Коцакі гарматиста Михала Людкая
мы перевірили всю печатну літературу почынаючы од того што няґуской получынє лем
мож вам вдомажы Очуда выбрали як писали окраімі слова ну і так
дале і так дале І мы дошли до шмы на правильному путі
Но але по тому мы Деякі одкололи си односит з нашой комісиі
Ностаток той комісиі взял ся до роботы Ну і вы зробили носпочатку
не было нас грошей і мне дуже спішыли Коли нам пообіцяли што
будут гроші і то дни много грошей Мы тоди стали тем бурбити
і зробили три материялы <unk> материялы Каза лем тимилецьора Молостоцьку Каза лем
тими гостоць Обесори глядал другу Фраі Обесоринал другу Фраіри Безоми не дам
другу Фраі речы Безоми не дам другу драгі речы я собі сой
бе лонкы высла ся єдну я Зиві лонкы єдну ягличку яси там
были ясиві там были я сыдже рідом Ну перше што мы зробили
то русиньско росийско украіньскій латиньскій слова лінґвістичной термінолоґіі жебы описати язык зато
описати Якшой ми не має термілоґіі то не можеме громатику будувати То
є основа Вин чловіка не называл єй імя бо може вы його
знаєте і я не хотіл бы його принизити в вашых очах А
каже а нашу такый слуник Хто тото выдумал такоє кажут вся наука
лінґвістично сплала почала Вы а тыкаш хто тото выдумал А можу посмотріти
Так я вам там ада перезвитаме скы Мы дали і латиньскы вариянт
то тому што деякы вже терміны із латиньской перешли до нашых якы
і них выска єм інфінитів деклинациі Мо і так дале Та што
він не є абсолютно полний По тому што полний словар то дуже
бы выйшло великы Я тепер позицию одному мойому сусіду професор словарниківстичной термінолоґі
русиньскій <unk> страниц Така велика термінолоґія нам то вшытко не треба Нам
то треба шло ближе тото і науковсам годинса і хто тым занимає
ся так што Но по тому і граматику у нас была досто
велика біда кєрся і горі написал громатику Може выділи єй так і
маєте єй може Не мам єй Я в Мурянкы єй виділ бодай
самом Нок кєд я найду подали свиник як вам його подарил не
знаю ся все громадыко материньскій музиі і горе Кєрці Зпочатку я брал
участ в його роботі і там є написнош то были чытр члены
комісиі але по тому м з кєршу не згодил Закєрся был Но
як сказати твердий у своіх неправильных позициях Ну і мы по тому
знаме щы одын мі колеґы мы одышли але мы з ним символ
не маєм ворожости Потому я написала граматику Не можу Вам єй дати
для школ русиньскых недільных школ А то виділ То се може сте
виділи бо то было і в Польщы много і в Кракові коли
была выставка там падзяк наш продавал єй тоту книжку Потому отец Димитрий
Сидор написал граматику я не буду єй судити але мы во мным
не згодны з тою граматику є по тому же там порушены іменно
оці граматичны терміны Неправильно д іх подає Но і в нас є
од на учытика граматисткы яку я яку є доручыл шбы она є
єй помагал але шбы она была авторка што она выбрала все ліпшоє
зо всіх граматик і граматы гарайды Стара граматика райды вызнаєте про неі
ну і про всі наші граматикы І думаме што самой оптимальний вариянт
тут зложений Хоц мыщы не стойме на остаточным точци мы продужаєме все
ліпше робити Але на сей момент на Підпер є сама ліпше Як
з ґрафіком з ґрафічным записом познал же Ігор Керча хоснує ядь Знам
же о Сидор своій ґраматиці хоснує і ядь і о здашко нє
і ус двома рапками мы мы спрощено бо сір то выдумал Тото
мы мы робили бо і правопис граматика має быти просто неускладным І
мытутискладности додаткові мы одбросили Но Написал дуже популярно Дуже добры речыня Текій
мусем вчытелька тыкал дуже професийональка Добры вчытелька Но потому на основі того
Но то были правило правописа правило провосаня руско русиньского языка Но я
ном поклал руку уже по тому Єсю декє Такє моменты якій будем
думати Там крыва Дорога радиє слухачы то была перша част бесіды з
паном Михалом Помалы Зачали сме уж ходити на лінґвістичны темы з примірами
з омовліньом але не вшытко одраз Запрашам на другу част до наступного
языкового окуса покуса Наднес Вам барз сердечні дякую І поздравлям не лем
вас але і нашого днешнього героя пана Михала Алмашіяй гокус покус Ци
бандуристы скрипчут бандуры А може компер Чом бити ту самы што мают
спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів был колиси
східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій одколи нашы предкы мали уладу
вымовы што ся находит на швецкым столі Чом до теперішніх віґруючых мобілюк
інсталюют ембы файлі доступ до Фесбу та майля і інчого сітьового сорчыру
і аплікация Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі Языковий
гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус