Языковий Гокус Покус #152 - 23 XI 2014 - Rusińska leksyka i komentarze
Еп. 152

Языковий Гокус Покус #152 - 23 XI 2014 - Rusińska leksyka i komentarze

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest językowi rusińskiemu, komentarzom słuchaczy i omówieniu wcześniejszego testu oraz doboru słów w tekście. Prowadzący wraca też do rozmów o leksyce, gramatyce i przykładach użycia, odnosząc się do tematów związanych z Karpatami i Podkarpaciem.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компер Чом можнут
бити ту самбль Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти
грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколе нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі
чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фейсбу та майля і
інчого сітьового сортверу і еплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
Слухай авдициі Языковий гос покус Значыт знай язык і вчый ся гос
покус Витайте дороградийослухач з той страны Демко Трохановскій Языковий гокус покус нажыво
днес так мі ся остатньо любит долго нажыво вести В неділю вечер
Добрий вечер добрий ден бо не вшыткы днес мают Тепер мают вечер
залежні од того в якій часовій зоні ся находите Добрі інтро такє
короткє Зато же буду летіл з материялом до переду Дорога радийо слухачы
Остатньо вельом ся занимал річами споза Лемковины Гей але то вшытко в
обшыри русиньского языка в обшыри карпатской Руси была тема професора Алмашія якій
аж Лем три так речуры лем три одтинкы нам занял но але
тоты три одтинкы то певні о наступных <unk> за мало Але не
мали сме тыжня часу жебы фактичні побесідувати фактичні такой о вшыткым Але
обіцюю Вам же жытем іщы деколи заіхым і з паном Михайлом Алмашійом
дашто іщы більше і може барже На примірах на языковых примірах на
лекси ци може побесідуєме ци може о історичній ґраматиці Но тото што
в плянах Тыжден тому мали сме тест тест русиньского языка з Підкарпатя
Бесідували сте дякую оту по перше Дякую барз сердечні за Вашы заувагы
за Вашу активніст і за вашы вшыткы вшыткы абсолютні вшыткы Коментарі Ґутому
бо достає єм коментарі такы з цілого світа предешыткым тіж в Підкарпатской
Руси де писали сте же тоты слова в тым тексті якій был
в попереднім языковым гокусі покусі но они в більшости сут хоснуваны підкарпатскыма
русинами Але сут такы поєдны што мают барз маленькій обсяг Но што
шы Думам же тест сайту з якого єм взял тоты тоты слова
думам же він там не вникат ци актуациі ци тоты слова акуратні
сут сут русиньскым стандардом ци сут такыма поєдныма перлинками в хоснуваныма барзы
на барзы Окраєніци ци малий обшыри Дорог радийослухаче то тілько тіж на
тему того тесту хоц днес іщы буду ся ґу тому односил Но
і може фактычні од нього днес зачну бо тем мам кус більше
Як єм уж пишал написал на Фейсбу і на нашым портали предовшыткым
Днешній проґрам буде такым буде ся занимал справами старшыма Не Вашыма коментариями
тым о што звідуєте набіжуче ци може даколи сте звідували так дальше
і так дальше не се єст час на тото одповісти зато може
днес поведе ся мі однести до даякых справ о якых сте споминали
меньше давно і барже давно То може од тых справ свіжых але
зас інтро мушу зробити такє як і в тамтым тыжни жебы пояснити
о чым буду бесідувал Но то слухайте кавальчык вытятий кавальчык бесіды Богдана
Ґамбаля з Іваном Петровцийом ізрів еґземплярів христоматів і граматику і представте собі
ушытко ся розышло ушытко ся слово розышло Езрів та одраз мушу пояснити
Езрыль ото тис гей І з якого то языка то не мося
гадуває суйте мене жыти медже сусідами етнічны позыцити еничны украсти від сусідів
то не сусідскоє діло І знаєте я єст такого русиньского села де
є у нас была лем єдна словацка бо якый снаш святів пішол
на словакы тотами Жуфану Дюку тов женил ся казали ото ото была
словацка паруциган жыло з буку Но Жыды вже Славобусі пішли ниєдного Мадяра
не было розумітел на зусилі Я коли пішу у берегы почайму ціти
мадярску бесіду Я просто ся зачудувал кілько мы од мадярів свою позицию
но по тому Е Я ся зачудал кілько мадярив нас по зыли
ну кілько но та бері лем беріт лем таку знамениту курурту зуму
як балатон но тот балото не балатон то болото Беріть такый великій
варыш добрецен То то не дебрецен то доброцін береме сієно міні професор
Ішвар Удварі із Ніжнядской під Інституту подарил книжку яка называт ся інтерєры
цирку в Осточной Мадярщыны представте собі ушыткы будушыткыми іконами у церквах Старословяньскій
написы оті нещастні Мадяре невалушні были нимальовати ни написати бо они коли
пришли до нас всюды так они были куцівником нияко ґаздівства не мали
розуміте і наці уся лексика народного господарства ото уж вшытко узято од
нас і перевернуто мадярску бесіду был такій професор Василь Пачовскій вину Галичанин
бо коли в <unk> р відти выгнали тых усіх інтеліґентів то з
Москвы усреволюциі та рускіли рускі професоры московского університету Санк Петербурскых осіли уж
о род мукачово хуст і там были рускоязычні гімназиі А і сі
при Масари коли уже прийшли Украінці і дуже іронічний был Томашарик Масарик
томушу він Украінців забил абсолютно мадярскій вариш Туди по покраіньскы по рускы
там нико не говорил но представсты сутшыт і там то націня і
украіньска гімназия нас была єдна лем у Береві і сіс Василь Пацювскій
Диші стрів написал і у <unk> р історию Підкарпатской Русіном же він
почанові украінізувати і <unk> стурінок слів якій Мадяре украли в наз Мадяры
дуже не любили всю історию Я ім інколи так указал бо Областный
Архів был в Бергві і я там не вылази з того архіва
розумієте Но короче кажучы є єдино шухоцю уже такоє гыбы будут жыти
Кєбы была нормальна культуролоґічна політика на Украіні Оби мы могли перевыдавати нашу
русиньску класику то вызнаєте што наша клясика была бы у дакілько разы
бюшул І так дальше і так дальше то был кавальчык бесіды Богдана
Ґамбаля з Іваном Петровцийом выдатным писательом поетом предовшыткым І чом єм зас
мусіл тото повторити Зато же звідували сте мя на Фейсбу здає ся
міже хыба в приватных ідомостях не знам уж може в тых публичных
Зато уж най ани не буду споминал хто звідувал зато же можу
дашто попутати сте О більше примірів влияня або пожычок з русиньского языка
до мадярского Я Вам повім так я не єм якій такій Ультраконсервативний
жебы вам повісти же то фактычні з русиньского языка перешло до мадярского
Бо відомо маме тото вшыткы серенчы маґуры кычеры они вшыткы ішли з
полудня то напевно то уж до доведене предовшыткым топономастика І то напевно
іде з мадярского ци там з румуньского то уж то єст єдна
справа в другу сторону тіж ішло влияня як уж повіл і Іван
Петровці спомнул ту професора Іщва на Удварі выдатного новославісту Йойно я хыба
буду мусіл осібный проґрам о том зробити о його творчости і його
вкладі до світовой русиністикы але тіж бесідувал єм дост недавно рік може
пітора тому назад з професором Михалом Капляльом якій тіж тепер веде русиністику
на Мадярах і чуєм докладні тото само Я сам хотіл та кусічка
сой поглядати пошпортати ци то абы не якыса така языкова політыка знате
же то Алю то таж і мы маленькы Русины до великых Мадярів
дашто внесли а вказує ся же сме внесли по перше буду бесідувал
о тым же то русиньскє влияня барже тракуюте як славяньскє влияня на
Мадярів но але з другой страны єдиныма такой східньославяньскыма сусідами были были
Мадярів Уж потім коли ся формували языкы і народы были были такой
Русины од пілночы і од мож повісти Но ні но такой од
пілночы были Словакы і тілько но і до якысого часу іщы Румуны
якы колиси давнійше были вельо слів малеславяньскых може так загальні повіл жебы
уж ту проблему не тыкати І в тамтым тыжни так задумал єм
ся над названьом норончы так норончы якы Кекерця подає окрем норончів подайше
померанчы нам близкы і близкы і близкы польскому языкови зато свобідні і
мы можеме тото хоснувати а там украіньскє тлумачыня апельсины і мандарины м
Я уж єм не глядал ани што то докладні значыт по украіньскы
Але в тамтым тыжни єм так ся задумал над єдным овочом якій
ся называт Бросквиня гей зараз повіме же то же то м Польоніз
з польского Бжосквіня а Йожом гарю бо нашол єм Вігоря Керчы словнику
адчий два Два одповідникы і Бросквиня і Броскол то тота Тот овоч
якій полатиньскы пронус персіка зем по росийскы з персік як названя того
овоча Зато Броскол Бросквиня нормальне нормальний овоч якій можеме істи з полном
з полном певністю называти вылемківскы Бросков або Бросквиня Може і в нас
на Лемковині Бросков не росла Броско або Брусквиня Но гей може то
за Такій климат не забарз добрий пілнічна страна Карпат але барже на
полудне уж там на Підкарпатскій Руси єст дуже теплійше Де тот підкарпатскій
Климат де не боят ся о тото жебы ліпше задуло теплым повітрьом
од зполудня напевно там іх іли Но і добрі до справы Провірил
єм як то єст по мадярскы по мадярскы єст бараксину Брозков Бараксіну
Іту одраз пробачте за мою мадярску мову не знам мадєрского хочу ся
го деколи навчыти хочу ся за нього взяти але вірте мі до
того тримати дуже часу і доброй такой власной волі І так тота
Брозкол тота Бросквиня Добрі Маме єден примір але як то лем єден
примір і же влият на таку тезу же же Мадяры взяли вельо
лексикы од Русинів Даю наступны приміры і то одраз бесідую же то
будут або же то будут предовшыткым то буде ж предовшыткым аґрарна лексика
А як уж повіл Іван Петровці як єм ся тіж дознал в
бесіді од проф Михала Капраля як тіж з поєдных джерел науковых джерел
Мадяры коли робили такій своірідній своєрідний угрофіньскій Клин медже Славянами гей знаме
же Мадяры не одраз были на тій териториі на котрій плюзміну ся
тепер находят на низинах Но они такой не мали жадного рільництва Зато
коли уж пришли на низину коли уж ся осіли та мусіли вкінци
зачати ґаздувати Но жебы зачати ґаздувати треба то уж нормальный языковий процес
треба даяк называти певны явиска Но зато кєд они николи не ґаздували
то мусіли якоси назвати кошыня Ораня сіно косы ґаздуваня же трава сходит
же ся єй зберат іде дальше і так дальше Зато перше правдоподібні
травайм ся асоциювало лем з тым же мож же же ся ци
лука ци якысий лух ци дашто же Мож было на тым пасти
коні Ни Певно як такій барже як кочевникы не думали ани о
тым же мож скосити дати жебы в зиму ціла худоба могла могла
Тото істи коли свіжой травы не і так Дзде же ім провірювати
Мам взяємо того найпростійшого коса ей наша коса кому коса добрі косит
тому мила істи носит По мадярскы каса Но само кошыня косити Е
то касальні І одраз пробачте за мір за мою незнаємі з мадярского
языка Зотуж видиме же фактычні мусіли взяти вельо лексикы од Славян Але
зараз дойду до того Же єднак тот русиньскій троп о тым же
Мадяры могли брати леґсиклод Русинів не єст такій до кінця глупий Ачий
бы м повіл же то уж помало потверджыня Бо чом коса коса
і по польскы коса і по русиньскы по словацкы і так дальше
по украіньскы Маме сіно сіно по росийскы сєно польскє сяно мадярскє сена
Ту тіж видиме же і кєд сената мі ся здає же барже
мало же му сіло прити мусіли тото Мадяре пожычыти од Славян і
можливе жей од Русинів іщы перед переходом долгого є і запертых складах
Ні провак долгє і Ф долгє єф і Зато же ту маме
сена Маме прібуває уж ім комбінувати гей Як будут сінокосы по мадярскы
і ту не знам може мовом підповісти як В кєднате мадярскій язык
як то буде я мі Ґуґл трансляйт не міг єм найти сінокосів
яко такых Зато єм зашол на Ґуґл трансляйт і Ґуґл трансляйт підповіл
мі сена касаляша Ци то будут сінокосы то може такє ліжданя доскєд
знате Ід медалистом аґрарном лексиком поле Поле являт ся абсолютном основом аґрарной
культуры ци тых соспіль якы жыли з поля з поля буд якого
поля дайме сой може з поля з бураками ци з поля з
стравом ци поля ой на котрым сявляло хыжу Поле то поле гей
і поле Як єден з вариянтів в мадярскым языку Медзю меджа ну
то єст наша медже І ну і зас іщы не ідеме до
того де мож повісти же Мадяры аґрарну лексику брали од Русинів І
чом бо по поле ге попольскы поле поукраіньскы поле росийскій поле і
так можемерити но добрі Ту і так іде о медзы значыт о
меджа меджа польскій мєдза Мам наступне слово нашол єм якє уж і
в лемківскым языку мож повісти буде напевно з нього выходило такє слово
як борона Не зато же уж неє Русинів ґаздів Але зато же
уж мало хто хыбаль хоснує борону в такым сенсі як она была
названа Тепер уж ціла механізация ці автоматика аж техніка пішла так допереду
же сут уж інчы способы бороніня поля І здає ся мі же
зоштом то сут натуральны натуральны процесы в языку же коли явиска ци
предметы называны в даным языку уж не сут хоснуваны заникат уж само
на тото Само слово нале борона як буде по мадярскы борона буде
борона Но і ту єст тот троп чом же то мусіло іти
од Русинів Но як єдины східньославяньскы сусіды Мадярів Мусіли взяти тото акурат
А чом чом акурат Східній Славиян Мамету борона оро полно голос тотоязыкове
явиско котре выступує Лем східніх Славян Інчы Славяне західні на предовшыткым мали
бы ту брона як в польскым языку полудньовы і в тым акуратнім
процесі част західні тохы і Словакы мали брана а во східньославяньскых языках
то борона Зато мадярска борона мусіла іти од Русинів Чом По перше
зато же Мадяры доперо як пшыно низины зачали ґаздувати зачали управляти поле
зачали орати сіяти і косити А ну і выходит з того же
боронити не бронити не бранити як бы было по словацкы або попольскы
або по словацкы а боронити борона Так то вшытко выглядат Но добрі
доры радийослухачы Яй же ся о хвильку однесу до тесту з попереднього
тыжня але уж чую же долго ґадам і ся мі здає же
уж там зачынате реґулювати штоси штоси при вашых В компутерах таблитех ци
Залежні де нас слухати Но і кєд така аґрарна ци ґаздівска лексика
ото най буде оркєста святого Миколая і не піду я до Леса
без сокыры Но бы сокыра певні была хоснувана і малярами перед тым
якы Як пришли осіли і зачали ґаздувати вербіду єсона Ныст Дора радию
слухачыной я іщы кус наверну до тесту з попереднього тыжня достал єм
од пана Роберта нашого вірного слухача таку відоміст Добрий ден слухам ту
тепер остатній языковий гокус покус і мал бым лем єдно мале доданя
Слово фусекі могло на Підкарпатя прийти і з німецкого може тыж через
Чешскій язык в часах першой Чешко Словацкой Республикы Почешскы фусекле то старше
несписовне несписовне то нелітератскє слова означаюче шкарпеткы інша тово чешскы поношкы З
того што знают а в німецкым такого слова тыж офіцияльні ніт але
іде од слів фус німецкє фус то єст нога ци стопа і
зак Міх мішок Што ж можу лем повісти пане Роберто тілько же
гей мате рацию ту треба бы было ся Направду провірити тото дослідити
барже бы м повіячий же одкале приходили деякы влияня до русиньского языка
ту акуратні до підкарпатского стандарду Знаме же підкарпатска Русь находила ся В
границях Чехословацкой Республикы в меджевойну і напевно деякы м слова ішли акуратні
одтале То не мусіло быти так же даякы німецкы слова ішли аж
на Підкарпатя предовшыткым зато же то было Мадярскє Королівство Лемковина яка находила
ся в Ґаліциі была під Австрияками Зато в лемківскым стандарді русиньского языка
напевно найдеме такы німецкы словайтоны одтамале ідут як ґвер машын ґвер ци
того рода уж тепер не буду глядал так ци так німецкє Слово
Німецкє слово в підкарпатскым стандарді то добра думка то барз домя добра
думка вартало бы тото дослідити якым способом нашло ся на Підкарпатю Можливе
же то фактычні іде з німецкого языка через акуратні чешскій язык што
тіж файны што сте спостерегли то тото же то тото нелітератскє слово
то оно находило ся в якысым там Тото был поточний язык Думам
же Підкарпатскы Русины не раз єздили до Прагы нераз певні пішли на
ярмак нераз певно купили сой фусеклі гей фусеклі якы якы потім вділали
заміст онучы так ся мі може і здає но і І зато
тым тым способом тото тото німецкє дефакто словосинів і словонімецкого походжыня могло
прити тіж з чешского языка зрештом ту барз то барз часта дорога
кєд мы маме в ріжных стандардах русиньского языка даякы влияня з інчых
языків барз часто не мусит быти то такє безпосереднє влияня з того
языка Відомо же кєд напримір на Лемковині был м долгы часы были
австриякы як урядникы предовшыткым урядникы ци там якы сы директоры Шків нич
Потім пришли пришли польскы ци ци ци жыдівскы урядникы напевно вельо лексикы
товды акуратній перешло до на тым примірі до лемківского стандарду вей Не
знам не хочу уж тепер выдумувати шыф То напевно Ґермані з якій
ся мі здає м пішол безпосередньо гей бо шофами іхали уж од
другой половины XIXынули радше як іхали пынули Русины до Америкы за Велику
Воду заробити грошы І так же варю барз дякую за тоту інтересуючу
Доповідого до того мойого гаданя з тамтого тыжня Я лем припомну то
ся односило до <unk> звіданя в тесті з тамтого тыжня ту акуратні
фусиклі были записаны але в керчы в ккечы сут фусеклі фусеклі Здає
ся мі же кєд уж Ігор Керча пише як фусеклі то найбарже
популярна популярна назва І там был такій примі Сам собі райбар своій
фусиклі я ся тобі не наймала Значыт сам собі пер своі райбай
рай райбати І днес можеме райбати Але не такє праня як выпрати
в пральці Е тоты фусиклі фусеклі то єст шкарпетка Но добрі пане
Роберту барз якую барзякую Я барз люблю такы тропы такы но як
Знам може детектив Пуаро або або якысий там Шерлок Гольмс такы підповіди
де бы мож глядати деякы напрямы в тым примірі запожыщынь до русиньского
языка з інчых языків і предшыткым іх пути одкале они пришли і
напримір чом могли прити як в тым примірі фусеків з чешского языка
Барз страшні дякую за тот коментар Но што ж чуєме ся по
музыці будешы клібаці ле будеш тыклібоці веде уве коцу дрыва госить побідлявку
вода бычит лавку вонатенскы єліскы оге а пресілує а залі гы а
пресілує а за замі дівці володого не будеш тым злові добрі то
більніть Лубі Долочыл Ній Гор Куцер і співанкы Мамы мамы Енді Варголя
Дорогорадый слухаче Мам іщы єдну тему наднес тему яка явила ся яка
явила ся При нагоді інформациі на портали Лем Крапка Фм при тій
нагоді кєд може памятати як Павел Стариньскій молодий хлопецнадцетлітній хлопец достал нагороду
стипендию премєр Евы Копач І она вручала тоту нагороду особисто він был
делеґуваний як єден з дальношлезского воєвідства і явила ся на портали нашого
радия на інформацийным і не лем портали така вістка же ізбянин Діждийте
я уж смотрю жебы Вам злі не повісти ізбянин угоноруваний стипендийом презеса
Рады Міністрів На завдякы тому же маме функцию коментуваня того што мы
напишеме на портали ЛЕМ Крапка фм Єден бы аж не буду ту
бесідувал бо ту єст лем псевдо єст лем нік Єден Наш чытач
написал Ізбян Фльоринчан Боґушын Цікавы сут кусперієритивны формы поляняр множына поляняре як
пише зає Є Є Є Є Євгеньом Турчын або Бортняк Ждыняк то
сут такы захованы з давности пейоративны формы в назвисках гей ту маме
проблем того рода ізбян ци ізбянин Фльоринчан ци Фльоринчанин гей то проблем
єст дос шырший бо кєд возме вшыткы префіксы якыма твориме од основной
формы Інчы назывникы ци напримірі придавникы мали бы сме на тых двох
першых примірах ізбіяньскій або фльориньскій звіданя ци ци фльориньскій ци фльоринчаньскій од
чого то вшытко іде Так ци так Думам же то єст проблем
якій без том написал єм на нашым портали же Проблем котрий мусит
ся сам вырішыти бо то не лем проблем якій тыкат ся жытелів
сел ци міст Бо тіж мусиме знати ци буде неодолга баже популярна
форма варшавян варшавянин ци Варшавяк Варшавяк здає ся мі тіж чут ту
так залітує пейоративністю ци Краковян Краківян Баржек Краківяк ци Краківянин Бо ту
варю проблем єст о вельо вельо вельо шырший і ба не тыкат
лем тых названь жытелів сел і Міст але тіж континентів бо маме
або Американ або Американин З Европейчыком неє проблемів бо там хоснуєме кус
інчий Префікс ык Европейчык Европейчык Дороградис ачетілько як коментар ага може тілько
же іщы же тых названь тых назвиск якы ідут од од од
од од од од од од од од нас сел і міст
вельо В лемківскым языку і серед Лемків вельо доз лем припомнути поляньскій
креницкій і єй черняньскій бортняньскій вірхняньскій Но так з голы більше хыбаль
не повім але Тоты названя певно тіж походят бо кінцівка скій ци
скій барз часто колиси была надавана як мышляхецка для шляхтыців для новопокликаных
шляхтиців тота придавникова форма а в тых формах поляньскій черняньскій і вірхняньскій
бортняньскій думам же то тіж могла быти не могла быти могло быти
названя якысой функциі гей так Іван Поляньскій не знал Емілиян Чырняньскій і
Димитрий Бортняньскій даколи можливе іщы в давнійшых часах могли быти названы тото
самы назвиска од того же напр Дяк Поляньскій писары бортняньскій ци якысий
там урядник черняньскій гей од барз часто тоты функциі были тіж лучены
з основаньом тых назвиск тым більше же єднак тоты названя тоты названя
были Дост популярны а знаме же не вшыткы ішли од Шляхецкых Назвиск
Дорогы радийо слухаче буду помалы кінчыл днешню стрічу з вами барз дякую
предовшыткым Мы Вам слухача коментуєте же Не слухате мя лем так жебы
слухати а і часом поправляти што мі ся найбарже любит І кєд
буде наступна нагода шырше омовити вашы пробачте вашы звіданя напевно до той
методы верну Што ж коментуйте описуйте не лем на портали Лем фм
кєд хочете пишти на Лемко ет Лем крапка фм кєд Вам ся
любит коментуйте на фейсбу што ж я виджу же лем ся любит
а кєд так запрашам на наступный языковий гокус покус о тыжден зас
в радию Лем фм Буду ся в вам пращал же вам доброго
вечера або доброго пополудня кєд вас пополудне або кєдз вас рано доброго
рана і запрашам на слуханя радия лем фм і тіж наступного языкового
куса покуса бесідувал Демко Трохановскій тримайте ся тепло Языковий гокус покус Ци
бандуристы скрептут бандуры А може компер Чом мож лют пити ту самы
Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів
был колиси східньословяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи нашы предкы
мали уладу вымовы што ся находит на швецкым стулі чом до теперішніх
вібруючых мобілюк інсталюют ЛТайлі доступ до Фесбу та майля і інчого сітьового
сорты і ЕП Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі
Языковий гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус