Языковий Гокус Покус #166 - 3 V 2015 - Etymologie słów łemkowskich
Еп. 166

Языковий Гокус Покус #166 - 3 V 2015 - Etymologie słów łemkowskich

•

Опис епізоду

Odcinek ma charakter językoznawczy i poświęcony jest etymologii wybranych słów w języku łemkowskim. Prowadzący omawia przykłady takie jak „dost“ i inne pokrewne formy, a przy okazji robi wstępny przegląd alfabetu oraz nawiązuje do wcześniejszych części programu.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус фокус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компер Чом мож
любити ту самы Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти
грошы Чом Кыів был колиси східньословяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі
Чом до теперішніх вібруючых мобілюк інсталюют ЛТІ файлі доступ до Фельска та
майля і інчого сітьового софиру і ЕПЗ Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати слухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знає язык і вчый
ся гос покус Витам красні вшыткых дорогых радия слухачів В языковым гокусі
покусі Лем в радию Лем фм витам тіж тых што мі не
слухают тепер як раз нажыво бесідую але в даякых повторінях подкастах ци
інчых обшырях якы од давна уж Оддавна деяка деякы од недавна хостуєме
як технічны новінкы старинкы і вшыткы інчы такы Того рода річы Днес
дорогорадє слухач як уж ім заявил на нашым портали ЛЕМ Км буде
етимолоґічні і споминово Етимолоґічні зато же Остатнім часом штос єм глядал Не
знаєм од чого оно вышло і хотіл єм провірити в даякых словниках
в даякых лексиконах і так мі ся назберало знати як ся чытат
кількоси слів то кажде наступне приходит само і треба глядати наступны слова
в словниках якоси так тота етимолоґія міся де си там назберало парусів
до котрых бы м хотіл вернути ту одраз по правді Вам повім
же і перепрошу коли бы бы етимолоґійом занимал лем ся уж не
раз даякых слів а николи єм си не списал тых слів котры
о котрых уж єм бесідувал Зато кєд бы м ся вдачом повторил
дорог радийо слухаче пробачте Але сут такы слова котры і вы мі
самы підповідате звідуєте о такы слова зато но думам же о языку
бесідувати і то предовшыткым о лемківскым мі языку котрий припомну єст Признаваний
як загорожений язык думам же николи за вельо Но добрі Бо думам
же то так си зробиме першу част а другу част сой зробиме
споминово значыт зробиме навязаня до попередніх едиций а конкретні до того проґраму
котрий проходил пару раз Тому пару проґрамів тому на котрым бесідуєме о
ріжных родах єдного слова Бо маме такых пару слів то были такы
як контроль і контроля ци путы хоц в обох примірах мужскій рід
то одміняний подля другой або третьо одміны Но добрі Але іщы ґу
тому дійдеме думам же найліпшым таком языковом языковым тренінґом і такым розгрітьом
перед нашыма тяжкыма темами але може в декус леґшій формі буде тот
джінґір по котрым одраз охвильку ся будеме чути А я знам азбуку
уж познали мы азбуку А як авто бе як буков в як
ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як
екран є як гєлин Жед як жето зет як зелін І як
ігла І Чудачне бо на і псянич не зачне ы є тиж
зманеруване Серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз
ся повіт Дале буква і отяк Йоси ка як коса ев як
лоси м як маю О як орел як пані р як руснак
С як слуга до як терка о як угель Ф як файка
як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща
як щаві Юяк Югас я як Явір є <unk> і знак два
знак мягкій з твердым знаком Но добрі Дост того і ту замірено
бесідую о хосную такє слово слово дост бо тым етимолоґійом того слова
зачну ся займу ся на початку Тотіст якоси принагідні мі вышло бо
остатнім разом недавно прібувал єм вчыти верша Мурянкы о быку і обачы
был бача был бык бык біл та не дост того все лем
ся бычыл і бочыл і бучал аж бачы докучыл І деси якосим
ся завісил на тым слові дост Но і вкінци якоси єм зачал
го глядати Маме ріжны формы в лемківскым языку того приславника дост доста
і не мож бы ся было додумати же оно близко лежыт до
достаточні ци може того же старчыт гей в польскым языку єст такє
тіж досить в украіньскым тіж єст досить си ци ци в білорускым
досить і Што бы означало же дост окрем кус інчого значыня же
же дост добрі значыт праві добрі то можеме го хоснувати же дост
а лем ся наів дост Або мамуж того поуха Дост конец Но
і то был тот троп котрий треба ту схоснувати бо дост не
єст ничым інчым як скорочыньом двох слів до сыта Як і тоту
форму і ім тіж фіксуюты словникы ци лексиконы занимаючы ся праславяньскыма реконструкциями
як до ситі до сита до сті або до ста Но і
ту уж маме тот перший троп доста часом тіж хоснуваны в інчых
стандардах русиньского языка в лемківскым языку правдоподібні через близкіст з польскым языком
тота форма дост єст дост популярна о дост популярна Но і добрі
маме обяснене але тіж сут іщы Од чого ся могло тото само
до сыта взяти бо ту уж мусиме тіж кус глубше тото дослідити
і правдоподібні тото до сыта або до ста Іде або м влияня
на тото на тото слово мали часослова мало часослово достати або достаток
гей ачыт же достати до достаток і найсти ся до ста або
до сыта в залежности од того як ся реалізували тоты гласны гласны
бо до сыта маме полний гласний ы але кєд іде о доста
там медже С был іщы напевно твердий єр Но і од того
власні іде наше дост ци наше доста од того же досыта маме
уж того Дост налісме ся ци даяку подію ци тото што вколо
нас ся вказує уж ся выполнило зато До ста до сыта то
наше днешнє Дост І очывидні фіксуване єст в вельох языках кєд бы
м вам зачало чысляти думам же хыбаль во вшыткых славяньскых разом з
тыма малыма Нижньолужыцкій єст дост єст іщы Подібна форма в вымерым уж
языку в мертвым вы словіньскым ци в полабскым затота форма єст дост
провірена кєд выступує в вельох в вельох словяньскых такой кєд бым не
зачал рахувати во вшыткых славяньскых языках Но і знате бы кєд уж
єст на букву де то зачынаме ся задумувати над наступныма І то
оты єм напевно бесідувал але мі ся так дост припомнуло дотля Наше
лемківскє слово дотля знаме о што іде знаме што значыт але одкале
ся взяло то єст получыня трьох слів До то Лє До то
лі в пізнійшій формі і значыт до того моменту До того моменту
поклянит ся дашто Стане І ту тіж подібны формы сут фіксуваны і
в сербскым языку дотоле в словеньскым в полудньовых і інчых языках полудньославяньскых
в булгарскым датуль Зато ту єст тіж дост провірене Лемців до знаме
о што іде то може быти вказуючий міси не взиник і ле
тота частиця частка котра підсилює або вказує в залежні од того як
єй приймеме В нас Зафіксувало ся тото тоты три слова До то
є як слово дотля то значыт до того моменту до товды коли
ся штоси там інче стало або ся дашто Сфіналізувал Зато дотля тішу
шмаме Но добрі То два слова на початок І так сой думамы
же колиси хтосим я зідувал не знам ци вкінци мі одповіл Кєд
сме при букві де та Часто хоснуєме такє слово як два крат
або вельократ або вельократні штоси сме зробили написали ходил єм до не
знам за мясом два крат раз не было другій раз допіро привезлий
і тіж тіж єм провірил тото крат Не походит од праславяньского корт
і ту єст тото тота переміна ор на ро або ра кєд
іде о інчы обшыри славянщыны і значыт корт значыт По просту раз
значе два крат два раз вельо крат вельо раз і тіж можеме
посмотрити на інчы языкы в польскым мы єст в хорватскым словеньскым в
сербскым мы Зрештом в нас роду в тым рішыла ся тота форма
по церквославяньскым языку в котрым тіж выступує Но добрі мали сме уж
три приміры думам же мож сой зробити малу музычну перерву і лем
тілько повім же по перерві буде ог О псику в формі галко
і о голканю одкале могло ся взяти хоц туж буде більше вантливости
а потім перейдеме сой до інчых звірят до гачате Але то уж
очывидні поперві запрашам Понад мою хыжу Ґаціч ґалиіла давно тото і не
выховіло Спадате мочы мож да приданове айса разината кажда од свойого посыла
бабу Богу малу яку малу голоты двоє Моя товарита выда серзо цора
Лова Шалота воєна Но як раз сам початок тіж был о звірядку
бо понад мою хыжу качечка летіла Тот суфікс ечка очка тобар сфайний
суфікс і думам же деколи ся іщы ним займеме Але тепер збудеме
ся занимати інчыма звірятками Што жы тіж навернен му до того мы
чым чом єм ся цым заінтересувал Бо очывыдні моі діти знают старша
дівка знат што то псик пес но але котрисий раз єм повіл
же то гавко і же гавко гавкат Якоси не памятам же м
перше хоснувал такы окрисліня Но і самым ся зачал інтересувати од чого
тото галко міг ся взяти і самочасослово галкати Отже бы ту праславяньска
реконструкция могла мати форму ґава котра потім уж як ґє зачало переходити
в наше ге не заложме же мало форму гава Но і мы
такє слово єст фіксуване діалектычні в росийскым языку єст тіж фіксуване не
в языку в украіньскым языку але оно може значыти ворона і ту
тіж єст якысий троп ворона має чорний кольор нашол єм тіж діалектычну
форму в хорватскым языку же гавка то чорний пес і можливе же
ту тіж як раз тот чорний кольор єст якысым тамт получыньом того
же мож было назвати якысе чорне звіря Але то іщы не єст
фінальний фінальне розвязаня той етимолоґіі бо Гавко ци галка і в бойківскых
діалектах стрічаме не стрічаме тіж в росийскых діалектах хоц хоц барз пілнічных
І гала і галкати гей бо ту тіж ся з тым тото
вяже гмм і ту буде барже закручене зато же в даякых полудньовославяньскых
языках хым гавкаты ци гаваты значыт циґанити вжыти Гей но і ту
маме зас проблем але тіж мож навязати до східньославяньскых східньославяньскых языків до
росийского ци ци до украіньского бо єст о циґанів мож повісти по
рускы бріхать або по украіньскы брехати Коли циґаниме коли вжыма місім неправду
то по росийскы або по украіньскы я рідко бы стрітил або може
і не стрітил ачий в русиньскым языку жы брехати то бесідувати неправно
і ту тіж маме пункт получыня бо можливе же тото галкати давне
галкатит значыт тото што пес выражат пес як ци мож бы м
о ним повісти же кричыт ну най буде кричыт то бреше Но
і тіж брехати по росийскы по украіньскы то циґаниты зрештом а галкати
по болгарскы ци по македоньскы то тіж циґаниты зато ту єст тіж
якысий пункт спільний для того гавканя і для не може од найперше
было гавати ци галкати часосово а од того од того допіро взял
ся наш коханий гавко слово якє якым окрислят ся для діти предовшыткым
пса псика і самогалканя значы тот тот звук якій з псика ся
выдостає Но і ту тіж за тым свідчыт же то галко єст
од галканя а не наоборот бо маме в старочешскым языку зафіксуваний гаваті
то бесідувати оповідати значыт тіж звязане з выдаваньом злоків Зато думам жевка
і гавко барже гавко в нас міг бы значыти власні псика котрий
іде од од часослова давного ґаваті гаваті то значыт гавкати з то
гавкати єст такє чысослово і в македоньскых діалектах Но і на конец
днешньой етимолоґіі найже буде тіж такє слово над котрым ім ся недавно
спричынит діти задумал і то дост добрі єм ся задумал Признам одраз
є то лем такій початок моіх досліджынь бо тоту етимолоґію мушу провірити
в інчых джерелах Оповідал єм моім дітям о тым як сут звірята
тоты звірята мают діти І тоты діти ся тіж тых звірят якоси
называют То такє кус о тілько едукацийне же дітям вводиме четверту одміну
назывників Бесідую о тій ґрупі слів котры мают в одміні суфікс ад
Ту предвыткым о тым суфіксі бесідую бы там іщый з інчий Ен
но але то уж інча куссправа То значыт маме качку качка ма
качата маме што маме корову котра мат телята то значы теля і
телята і маме вельо інчых маме рыбята маме голубята маме лебедята гусята
ой што іщы Но і маме вкінци гачата Але о кілько О
кілько такы слова як кач качка і кача і качата Но дост
близко сут вывоє ся з єдного кореня з єдного джерела та кін
кобыла і гача то уж якоси цілком гы но мож повісти цілком
дві ріжны справы два ріжны джерела но і маме В сербскым языку
і то одраз бесідуюш же як споминам о языках то єст цію
і корпус ціла обшыр языка бо кєд бесідую же єст дашто в
сербскым то може быти і в діалектах і дес зафіксуване не конечні
в днешнім літературным языку то сут тіж якысы історичны записы зато не
буду входила аж такы деталі Ном в сербскым ґацаті Цо знати Іти
Маме в словеньскым гацаті тяжко іти Маме в словацкым гацаті Сідити Маме
в росийскым діалектычні ґацать значыт скакати высоко скакати ци тіж в інчых
діалектах літати біжыти Но і зато так зачал єм ся застановляти ци
абы ци абы о зрештом польскє гасат ся то значыт тіж так
весело скакати собі деси там напримір полуці тіж не могло быти од
того але тото м гасат ся то уж кус інчый фонетычний звук
середині мамы баме ес а кєд посмотриме на тото напевно старше то
все єст це або мягкє це то єст наше днешнє че Но
і ци абы ту бы м вас тіж просил о поміч же
кєд бы сте Вы мали даякы думкы по мойому може то быти
в тот спосіб же гацаті ігача ігача то єст тото звірятко што
вродит ся пожыє пару годин бы в звірят то єст дуже скорше
і зачынат собі весело весело скакати по луці і хоснувати Нашы і
не лем наш бо і його світ Іщы так як бесідую буду
тото хотіл провірити лучше лем так даю троп же одкале могло бы
ся в нас взяти Гача Но добрі То днес на днес конец
етимолоґіі а я іщы верну до темы сперед ци бодай трьох окусів
покусів і майля нашого слухача але очывидні по короткій перерві за али
самычка селены в поній штар не дівчат чорны моч тоба нема Лечку
ся єй зрумянило як Чорне очыло нема свого цера Лец костя зрумянило
як ружаче рвена Задумал я того ту учыреоражыятель Бысіял смілянко Жы я
тото ш Же а тото жар не рівця вірно полюбил Повітьме Штовти
зробил аслі Степеда да уведуш аж на кребуде сме ла дві сол
тезрошы Пусти мене не увидиш аж на третій За форечне гелованя пан
міг заплати І переходиме до другой і остатньой части днешнього языкового кукуса
покуса то лем припомну для тых што може тепер ся долучыли до
слуханя же то проґрам языковых окус покус нажыло в радию Лем фм
а бесідує Демко Трохановскій Навязуют до парох проґрамів дозаду і до майра
нашого слухача котрий прислал вельо материялів котры забрал про слово Пут то
єст тот пут котрий підсумуйме собі напевно етимолоґічні не был мягкій в
голосі значыт колиси мусіл мати форму путь Етимолоґічні історичні напевно колиси находил
ся в третій одміні то значы одмінял ся за парадиґмом третьой одміны
Як мужскій назывник назывник назывник мужского роду што было кус ненатуральне о
тілько же до той одміны належат в більшости а такой днес лем
назывникы женьского роду котры ся кінчат на согласний а пут кєд го
возме днес з той перспектывы же одміниме си за третьом одміном буде
буде лем вынятком І штоси ся мі здає же єдиным вынятком кєд
іде о третю одміну будучы посеред вшыткы вшыткых тых женьскых назывників типу
ніч типу Не ніч што іщы Русь типу госмівлетіло з Голдолон і
інчых вельо інчых пробачте якыси мам затимніня І зато тот пут то
єст мы Він тотрий одмінят ся за парадиґмом третьой одміны значыт пут
кого чого пути кому чому пути кого што пут з кым шым
з путю або з путьом о кым о чым о пути І
то о тілько ненатуральне же мужскы назывникы асоциют ся нам такой з
другом одміном то значыт кєд бы сме мали тот пут і то
навет мягкій пут было бы хтошто пут кого чого путя кому чому
путьови когошто путь Ну і добрі Лем же ту наш слухач выслал
можливу інчу кус одміну хтошто пут кого чого пута кому чому путовий
і когошто пут з кымшто з путом і о пути Но і
ту зачал єм думати од чого то могло бы быти бо то
уж маме зафіксуваний третій вариянт одміны того слова припомну ІІ то третя
одміна Другій і то друга одміна мягка а ту маме другу одміну
не тверду і зато ту треба припомнути же лемківскій язык лемківскій стандард
русиньского языка то значыт Тота обшыр котра находит ся на пілніч од
Карпат Барз часто має заник мягкости Видиме тото в такых словах котры
етимолоґічні повинны кінчыти ся на мягкій согласні як кін як оген возме
сой інчий звук на кінци медвід гей одміні маме коня огня медведя
значыт маме чуєме ту же то был то был мягкій звук на
кінци Но але маме тіж такы приміры як слово голуб і маме
кого чого голуба не кому чому голубови кого што голуба Но і
ту уж видиме же тото ствердніня не проходит лем в называючым одмінку
котрий колиси тіж то уж зафіксуване же был мягкій можеме сой зрівнати
росийскій голуб ци ци одміну польского языка голомб хоц твердо то уж
в одміні ґолембя ґоломбійови тото Б єст мягкє Зато ту барз дякую
за тот примір твердой одміны за другом парадиґмом слова пут Бо бы
я признам ся же хыба єм такой версиі не чул але кєд
она зафіксувана то барзы мі розшырят даякы горизонты І хыба направлят на
тему на осібний проґрам о тых історичных стверднінях в лемківскым языку Так
ци так іщы раз дякую і то барз файний примір примір даякых
фонетичных процесів історычных фонетычных процесів котры проходили в лемківскым стандарді русиньского языка
ту лем іщы доповім же єст вельо наш слухач вельо приводит примірів
з джерелами тіж означены з літературы доз лем повісти же маме страхопут
Тот што страшыт на наз назвали Дзяд Тот што в робі страшыт
на поли жебы не не злітували ся ци Воронец і інчы Мамерскій
пут маме путиска оту барсфайне слово то місце вздолж дорогы ци при
дорозі або посеред доріг де росне трава путиска Ном барз файне Іти
за путьом розпутя о котрым тіж жем бесідувал як некскрижуваня як крижуватка
Но што ж іщы раз буду дякувал уж думаючы о тій темі
історичных стверднінь А тепер помалу буду ся з вами уж пращал фурт
просячи о тото жебы сте высылали своі пропозициі своі приміры і своі
думкы кажды думкы одраз бесідую кажды думкы бо думаня о языку фурт
направду розвиват за што бы даю Вам днес я пару примірів як
при нагоді гачаты ци гавканя і бесідуваня з дітьми мож ся над
языком задумати а то може тіж знати з того ся выводит же
діти фурт звідуют А чом Дай Боже жебы сме і мы так
фурт о вшытко зідували і так были заінтересуваны лемківскым языком То был
языковий покус покус в радию лем фм а бесідувал Демко Трохановскій пращам
ся же лам доброго часу тримайте ся до наступного языкового куса покуса
Языковий гокус фокус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компер Чом можнут
бити ту самы Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти
грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі
Чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют ЛПайлілі доступ до Фейсбу та майля і
інчого сітьового сортыру і епыкаци Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
сухай авдициі Языковий гокус покус значыт знає язык і вчы ся гокус
покус