Языковий Гокус Покус #178 - 23 VIII 2015 - Nowe książki z Preszowa
Еп. 178

Языковий Гокус Покус #178 - 23 VIII 2015 - Nowe książki z Preszowa

•

Опис епізоду

Odcinek dotyczy pięciu książek wydanych przez Instytut Języka i Kultury Rusińskiej Uniwersytetu w Preszowie, które wzbogaciły bibliotekę Ruskej Bursy. Prowadzący krótko wprowadza też w temat języka rusińskiego/łemkowskiego i wspomina o wcześniejszej kodyfikacji tego języka na Słowacji.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компер Чом мож
бити ту самы Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти
грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколе нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым стулі
чом дотеперішніх віґруючых мобілок інсталюют м <unk> файлі доступ до Фейсбу та
майля і інчого сітьового сортыру і епликациі Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати Сухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знаі язык і вчы
ся гос покус Видам красні вшыткых дорогых радия слухачів з той страны
Демко Трохановскій скус з захрипненым голосом но але такы сут уж обставина
Літа коли за долго єст горячо товды даякы навет холодна вода може
зробити даякы пакости Витам сердечні в днешнім языковым гокусі покусі котрий назвал
єм уж на нашым портали Як книжковий Гокус покус о так бы
м ся уж може путати но заложме же то єст така част
языкового гокуса покуса котра буде трактувала о книжках Тоты книжкы о котрых
днес буду бесідувал очывидні тыкают ся лемківского русиньского по правді языка бо
лемківскій єст його єдном з частю і буде о книжках выданых недавно
того рока в Інституті Русиньского Языка і Культуры на Пряшівскым університеті Наленичґу
тому дідеме та іщы будеме мати пару поєдных малых інчых тем но
але як то уж остатньо прібую вводити як традиция пустиме собі джінґіль
А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто бе
як буков В як ватра ге як гора Є як ґазда де
як тора е як екран є як єлен Жет як жето зет
як зелін і як ігла І Чудачне бо на і пся нич
не зачне ы є тиж зманеруване Серед слова заховане або зас на
кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква Йот як Йоси
Каяк коса ел як лоси М як мала о як орел я
як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о
як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як
чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> і знак два
знак мягій з твердым знаком Но так маме такє розгрітя такій перший
тренінґ перед каждым языковом покусом покусом Но і перед тым найже буде
припомніня той мазбукы русиньского языка котра хоснувана єст в його лемківскым стандарді
очывидні тоты джінґєль то прочытаня части лемківского букваря авторства Петра Мурянкы о
уж не памятам на якій той стороні баль наті коли уж вшыткы
буквы сут представлены но і то єст такє підсумуваня В шыро повісти
то єст барз добрі Барз добре підсумуваня до наукы власні вшыткых букв
котры находят ся в лемківскым стандарді русиньского языка Але днес дорого радийослухачы
не о тым бо як уж єм написал на нашым портали ЛЕМ
Крапка фм же книжковий гокус покус днешній книжковий гокус покус буде О
книжках Хочу Вам так очывидні барз скоро і загальні оповісти о пятьох
книжках о котры збогатила ся Бібліотека Руской Бурсы то сут книжкы выданы
Інститутом Русиньского Языка і Культуры Пряхівского Університету З тым з том університетском
єдиницьом мали сме уж не раз контакт напримір вчас інтервю з проф
з доцентанном Плішковом з нагоды ХХлітя кодифікациі русиньского языка на Словациі котра
тота кодифікация была проведена в такій офіцияльний спосіб на державным рівни в
січни <unk> рока То была вызначна подія котра мож повісти Дала такє
не наше право котре мы розуміме як право ци як мы чуєме
же маме такє право але уж на державным рівни вызнала русиньскій язык
як скодифікуваний тота подія з <unk> р она была проходила при присутности
державных власти професорів філолоґій языкознавців славістів журналістів і барз вельох люди котры
на штоден занимают ся і русиньскым языком або омовліньом русиньского языка або
сут хоснувателями русиньского языка І тіж посеред тых люди были были люди
котры сут залужме прихыльниками ци тіж пробакаторами той мы той обшыри славянщыны
східньой славянщыны котром єст русиньскій язык Я іщы вернул лем тілько до
того інтервю котре будеме повтаряти в найблизшій віторок в нашым радию інтервю
з професом Анном Плішковом котра завідує Інститутом Русиньского Языка і Культуры Пряшівского
Університету І повім тіж тілько же з той нагоды ХХлітя кодифікациі русиньского
языка на Словациі буде проведена в вересни того рока в Пряшові конференция
буде то конґрес Русиньского Языка о котрым очывидні Нео долга як лем
будеме мати даякы детальнійшы інформациі будеме інформувати на нашым портали і в
нашым радию Очывидні тіж можу одраз уж заповісти же як радийо ЛЕМ
фм маме запрошыня на тоту барз важну подію на барз важний конґрес
Но і очывидні здаме Вам з того реляцию што жы уж хыбаль
бесідую долго гей зато дорогай слухачы я Вас тепер хыбаль запрошу на
велику співанку а о хвильку перейдеме ґу Реченым книжкам буде іх днес
<unk> І будут то книжкы котру сут університетскыма учебниками з обшыри русиньского
языка Я Вас запрошу на ансамбль Рокаш з Підкарпатской Руси котрий барз
часно часто хоснує русиньскій язык не все але в більшости і пропаґує
тамтышній стандард русиньского языка люблю я Коли вод бакле были гоцуди на
село люблю я были на ньом співат ситий поробок коли вод гріє
коли вод бняте буррука Коли на них літамут со лесиньо мирной Лоє
коли вон пат коле хоцу тиля цілий село Дялю льохной ори на
ньоміва ци дівороя коли во не во любля далеко витек єст горба
Неведе соли скартами ся реального о рема Коли выєде землю я землю
полем Рука вытремя оре окре горый село для добровной ори гальовы змісти
Борези ворля давной Я ля люблю лоль Коле мор пахна коле оцю
ти на ціле село Я люблю гноє коле на ньом на льоло
співа ци дімо робою я колево Лем коневоя нев ґанувє Я люблю
дворсе выного А то был рокаш і твіры о назві гнуй котрій
бы сме по лемківскы выповіли як ні Але о тых процесах зміны
давного о і в лемківскым стандарді І в примірах зміны О напр
в підкарпатскым стандарді русиньского языка бесідувала ужом колиси в языковым кусі той
думом же не раз будеме на того вертати так ци так тепер
переходиме до пятьох університетскых учебників пятьох книжок котры были веданы того рока
Інститутом Русиньского Языка і Культуры на Пряшівскым Університеті Перша книжка то авторства
Андриянтоняка вступ до теориі літературы друга то книжка Валерия Падяка істория карпаторусиньской
літературы і культуры <unk> на авторства Анны Плішковой Лексиколоґія і словотворіня русиньского
языка наступна то Вветославы Копоровой фонетыка фонолоґія і акцентолоґія русиньского языка і
<unk> Василя Ябура морфолоґія і синтаксис русиньского языка Вшыткы авторы то сут
люде дослідникы науковці занимаючы ся русиньскым языком не од вчера і сут
то люде котры котры бы русиньскій язык си описуют ци досліджуют уж
долгы рокы і сут практиками того того досліджыня Зато жебы так зачати
од тых меньше мене інтересуюче то значыт Меньше для мене але лем
для мене ту одраз підкрислю справ зачну од вступу до торий літературы
Андрия Антоняка ток книжка котра завершат в собі бдцілу ы Таврию літературы
по русиньскым Ту тіж мушу повісти же тоты вшыткы книжкы о котрых
днес спомну Сут хоснуваны уж не бесідую о тых в русиньскым языку
але такы предметы як вступ до ториі літературы вступ до языкознавства Ци
інчы сут присутны на каждій філолоґіі і сут обовязковым предметом неважны ци
русиньской филолоґіі ци словацкой польской росийской украіньской анґлийской і каждой каждой інчой
Тым більше мя тішыт же такы підручникы были были выдрукуваны по русиньскы
значыт можут быти хоснуваны і на інчых філолоґіях Ту кєд я не
хочу Вам чытати ціло змісту ци тіж Того што ся находит детальні
в тых книжках але хочу Вам представити но очывидні наступ до терлітературы
завершат чым єстория літературы чым єст література як ся єй розберат як
ся єй як ся єй описує якы сут темы описуваня той той
части той части філолоґіі котром єст теория літературы Але кєд іде о
тоту книжку авторства Андриян Тоняка та вартат тіж спомнути о тым же
на кінци єст словник найчастійшых літературно теоретычных поня понять очывидні в русиньскым
языку но і власні тота Термінолоґія тота лексика котра звязана з не
конкретні з самым языком хоц термінолоґія тіж мусит хоснувати быти присутна в
языку але єст барз важна в науковых досліджынях тота лексика котра язык
описує Но і такій цілый словничок зовишуючых добрых парунадцет сторін находит ся
в тым учыбнику то значыт во вступі до теориі літературы Ну і
маме переходиня до такых барже мі близкых як любителя языка Справ і
єст то наступний учебник я уж ся ту по мало плян ма
охласні то єст морфолоґія і синтаксис русиньского языка авторства Василя Ябура з
тым дослідником сурфом Ябуром Мали сме сычніст в языковым окусі покусі коли
представлял єм оповідал єм словник словацко русиньскій словник В його першу час
од а до ос такых буквы і єст то замірена уж долша
серия цілого слоника Но зрештом як ужы Чуєме по понаголовку той книжкы
Морфолоґія і синтаксис но ту уж будут входити языкознавчы части великой наукы
кото ся зове кото ся зове філолоґійом но і ту тіж Хыба
каждий студент філолоґіі буде знал о што іде морфолоґія То окрем того
же описана чым ся занимат та тіж окрем того же класифікацийом деякых
части не мовы та тіж кінцівками бо на тым полігат морфолоґія Синтаксис
то тіж лем же ту уж іде о о часослово і єй
порядок часослова в речыню То барзы тепер може зробити таку малу диґресию
і коротку перерву в самому описуваню але Зато сут важны такы учебникы
такы підручникы понеже они описуют язык то єст барз важне в каждым
языку жебы не лем были поєдны статі котры бы язык описуют або
описуют його малу меньшу ци більшу част жебы находили ся такы тіж
працы як тоты днес представляны мы ученикы підручникы же котры описуют од
загальных річы по детальны но і такыма они власні днес сут В
Яушку з бесідую зыостали нам три книжкы Зато запрошу вас на шковраночка
в ориґіналі то значыт співаного Петром Мурянком Уж минулоє і літу зышол
теплий Це не ходит радіст світу уж єй неє в нас Шковранотку
милий мій Дає ся мі птаску тігі уж не чутний над полями
твій чудовий спів І тыр три лят кона рікы зеле жолтий Уі
Зивым смутком Ні мым кыріку туга дусу і Шкораночку милим Дає ся
лі пташку уж не чутний над полями твій цудовий сті Осін члопкат
за облотку си был мочытщы чурба сіром стерньом тырача дост мам того
дострадоцку шмили мі Не од перха ку і мрій Ай ся дісту
красной весны Вчую за стрій шко в радоцку Милий бій Не одпер
гій і ся дісту красной весны втвю зас стві Но і переходиме
на наступных підручників з обшыри русиньского языка тепер буде то книжка автост
Валерия Падяка істория карпаторусиньской літературы і Культура Тот наголок а барже під
наголов о котрым хочу повісти то драматурґія і нацийональный театр на Підкарпатскій
Руси то значыт то лем хыбаль част заміреного В заміреной сериі о
літературі і культурі в тым історичным аспекті тот підручник завершат собі період
од половины XXI столітя до сучасных такой часів а по правді а
по правді до <unk> рока в деталях І зачынат ся очывидні творчістю
такых выдатных зрештом названых як доба будительства такых авторів як Духнович ци
фенцик і сут ту представлены і найперше описаны а потім переселены самы
і описаны самы творы потім ідо період меджевоєнный період коли то Підкарпатска
Русь і Пряшівска Русь находили ся в Чехословациі но і маме потім
тот період ІІ світовой войны аж в кінци доба совітского тоталітаризму і
нищыня карпаторусиньского нацийонального театру то праца з котра пересікат собі пару Під
наук в обшыри великой наукы філолоґіі то істория карпаторусиньской літературы і культуры
авторства Валерия Падяка Но і тепер сігаме по наступну книжку то книжка
Анны Плішковой до центаны Пішковой котра завідує Інститутом Русиньского Языка і Культуры
то лексиколоґія і словотворіня русиньского языка Лексиколоґія Ци лексикоґрафія токы части части
філолоґіі котры занимают ся мож повісти значыньом слів або описуваньом тых значынь
або тіж працами котры мают на ціли порядкуваня слів напримір напр в
словниках ну барз ріжных словниках можут то быти історичны етнолоґічны єй о
ортоґрафічны но тым занимат ся лексикоґрафія то значыт така наука котра систематизує
і позволит власні словниках приняти дакій систем порядкуваня но і тіж представляня
тых тых слів Ту сут завершены тіж темы обшырны темы як фразелоґія
но і треба повісти тіж о словотворіню то значыт што єст хосновом
слова што єст дериватом Што єст морфемом і т і так дальше
ле тіж єст о ріжных способах творіня новых слів уж сме не
раз о тым бесідували в языковым укусі по кусі же часом можеме
сотворити префіксальным часом суфісальным часом префіксальным Префікально суфікальным способом што очывидні найдете
в тіі книжці Лексиколоґія і словотворіня русиньского языка Но і вкінци тота
книжка котра мяз занимат дост вельо Хоц кусідска почаст она як бы
то повісти хыбаль выпула ц З інчой мі найблизшой і найбарже мном
улюбленой части філоґітыст з історичной ґраматикы то фонетика і фонолоґія А книжка
то со Кветославы Копоровой называт ся фонетыка фонолоґія і акцентолоґія русиньского языка
ту єст тота книжка тот учебник тыкат ся предовшыткым Фонетыкы і фонолоґіі
там сут ріжниці я уж не буду вам бесідувал якы но але
іде о тоту звукову о тоту звукову обшыр языка До акцентолоґія зем
тіж єст Частю того звукового тот гозвукового простору той звыковой обшыри Хоц
пряшівскій стандард русиньского языка має рухомий акцент знаме же в лемківскым стандарді
маме постійный акцент праві постійний на предостатній склад та то Фахово названий
парокситонічний акцент ци притиск так ци так тота книжка обнимат вшыткы ны
фонетычны процесы ну такы напр як озвучніня як оголушыня ци ци ріжного
рода выміны або або асиміляциі Помедже словами в середині сіл і так
дальше отілько єства мі близка ны хаос філолоґіі ци языкознавства о тілько
же історична ґраматика в великій части мусит спілграти з досліджыньом власні звуків
з досліджыньом По части акценту хоц ту єст барже проблематычна справа але
предовшыткым звуків і вказує як В істориі розвивали ся деякы днешні русиньскы
звукы в русиньскым языку ци тіж слова або інчы альтернациі і выміна
Дорог радийослухацю то было <unk> книжок Хоц здає ся мі же єм
днес лем так може і прочытал наголовок прочытал покус што в тых
книжках ся находит вірте мір то барз важны книжкы понеже описаня языка
Для філолоґа то барзы важна справа вказаня тіж на його своєрідніст вказаня
тіж же мож в науковый спосіб описати наш коханий русиньскій язык Я
по правді уж більшіст з той літературы котру Маме уж в бібліотеці
Руской Бурсы Єм прочытал вы як бысте хотіли сянути по тоту літературу
запрашаме запрашам і запрашаме як Руска Бурса до нашой бібліотекы в Ґорлицях
Но і хыбаль буду кінчыл помаленькы Хоц по правді думам же до
єдной з тых книжок іщы в найблизшых языковых укусах покусах верну то
наднес буду кінчыл зато прашам ся з вами красні жалуючы іщы доброго
вечера а як слухате ня в інчых в частях дня а може
быти рано ци полдне То был языковий окус покус бесідувал Демко Трохановскій
Но што ж чуєме ся о тыжден Языковий гос выкус Ци бандуристы
скрепчут бандуры А може компер Чом мож матбити лю Што мают спільне
теля і дівче Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій
а днес є уж чысто лемківскій Одколе нашы предкы мали ладу вымовы
Што ся находит на швецкым столі чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют Лайлі
доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового соферу і аплікациі Кєд
хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі языковий гокус покус значыт
знай язык і вчый ся гокус покус