Языковий Гокус Покус #179 - 30 VIII 2015 - Kongres języka rusińskiego
Еп. 179

Языковий Гокус Покус #179 - 30 VIII 2015 - Kongres języka rusińskiego

•

Опис епізоду

Archiwalny odcinek programu „Językowy Hokus Pokus“ dotyczy IV Kongresu Języka Rusińskiego, planowanego na wrzesień w Preszowie przy Instytucie Języka i Kultury Rusińskiej. Prowadzący przypomina też wcześniejsze kongresy i ich znaczenie dla rozwoju języka, kultury oraz tożsamości Rusinów po zmianach politycznych w Europie.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом мож
бити лю Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы
Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи
нашы предкы мали ладу вымовы Што ся находит на швецкым стулі чом
дотеперішніх відруючых мобілок інсталюют ЛПайлі доступ до Фейсбу та майля і інчого
сітьового сортиру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати слухай
авдициі Языковий гокус покус значыт знаі язык і вчый ся гокус покус
Видам шумні вшыткы слухачы радия Лем фм і проґраму языковий гокус з
покус з той страны Демко Трохановскій неділя вечер витам вас нажыво в
днешнім проґрамі Зауявлял уж єм на тот проґрам на нашым портали Лем
крапка фм но але повторити што єм там написал не повторю зато
повім так в простійшых словах о чым днес буде Доры радийо слухачы
буде днес о такій подіі котра неодолга В вересни септембрі <unk> рока
буде проходила на Пряшівскым Університеті в Інституті Русиньского Языка і Культуры буде
то конференция буде то четвертий конґрес Русиньского Языка Но Але уж жебы
так скоро не летіти з тыма інформациями понежы мами маме на остатній
вікенд вакаций то іщы так на конец на тых вакаций жебы так
не гнати наукы бо тота наука уж од вігірка приде в такым
шыршым значыню і барже здає ся мі інтенсывным Зато дорого радия слухачы
як уж традицийні запрашам на джінґя А я знам азбуку Уж познали
мы а з буку а як авто бе як буков В як
ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як
екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як
ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є
тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку
барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев
як лоси м як мала як о як орел пе як пані
р як руснак С як слуга до як тырка о як угель
Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык ша
як школа ща як щавій Юяк Югас я як Явір єд і
знак два знак мягкій твердым знаком Но добрі інич перейдеме до того
што буде ся діял в вересни в Пряшові на Інституті Русиньского Языка
і Культуры може найперше кус о пару слів о істориі конґресів языковых
языковых конґресів русиньского языка Вшытко очывидні мало свій початок по в <unk>
році по політичных перемінах в нашій части Европы коли то Державы в
котрых жыют Русины освободили ся спід комуністичного ярма то уж такы остатні
рокы Совітского Союза но і Можніст быти Русинами бо то барз важна
барз важний фак ґу тому што вільку повім поне же як знаме
такой од войны в даякых державах од початку войны а уж напевно
в повоєнным періоді Русины не могли ся звати Русинами розвивати свого языка
культуры і вшыткых проявів достоменности Но і так маме то <unk> рік
сут основаны русиньскы орґанізациі в цілым світі а пред вшыткым в тых
державах де Русины не могли звати ся Русинами то значы тых комуністичных
державах і тоты орґанізациі найперше найперше прібуют ся зєднати стрітити і таком
першом вызначном подійом был І Світовий Конґрес Русинів орґанізуваний в <unk> році
в Меджелабірцях то тым орґанізатором І Світового Конґресу Русинів была русиньска Орода
на Словациі і єй шеф Василь Турок гетежы і на тым же
Світовым Конґресі Русинів уж зачали бесідувати делеґаты о потребі зробліня такого бы
такой семінариі конференциі конґресу конґресу русиньского языка Но і дотепер такы конґресы
Русиньского Языка проходили Три першы два были орґанізуваны На Словациі в <unk>
році і <unk> в Польщы в <unk> році тепер по В дальшых
осмох роках од <unk> до <unk> вересня того рока як уже споминал
буде проходил IV Конґрес Русиньского Языка і Тото же вертат на Словацию
і буде проходил В Пряшові як раз з того рока не єст
ту принагідне бо не же на січни того рока святкували сме <unk>
літя од вголошыня на державным рівни русиньского языка як кодифікуваного То было
<unk> років тому Уж сме на тоту тему бесідували в січни того
рока і з професором Плішковом котра днес завідує Іского Языка і Культуры
бесідували сме З практиками русиньского Языка тіж в нашым радию з новооснованого
студия в Пряшові І так уж товды сме чули першы тоты пляны
о Медженародным Конґресі Русиньского Языка Уж знаме коли буде проходил але іщы
верну до тых першых языковых конґресів І тот перший коли уж по
<unk> році завязала ся Світова Рада Русинів котру через <unk> років пят
каденций вюл речений уж Василь Турок гетеж І то тіж він был
мотором до тых першых стріч котры называме днес конґресом русиньского ци конґресами
русиньского языка ту был великом помочом мал был професор Павел Роберт Маґочій
о котрым тіж пару сліл днес уж другій части Е Повім по
не же якосова котра знана во світі знаний наукове знаний історик Стороньского
університету поміг і тіж поміг не лем орґанізацийні але і фінансово зорґанізувати
А тотже І языковий конґрес котрый проходил <unk> до <unk> листопада <unk>
рока в бардиівскых купелях но і ту тіж треба повісти же то
было перше а то была перша така стріча як на котрій окрем
мы науковців занимаючых ся русиньскым языком ци русиньскыма языками бо то іщы
<unk> рік памятаме допіро такой понад два може три рокы мож было
діяти і єдным агано але іщы верно і было там на ним
вельо іславістів языкознавців З цілого світа тот конґрес был підпорений університетом в
Штокгольмі деякыма ретороманьскыма інституциями котры занимают ся якраз тамтышнім языком але ґу
тому іщы тіж верну чом як раз они І кєд іде о
тоты мы тот конґрес на ним рішено Єст початок може не аж
так початок о кілько о кілько такє одроджыня за штом тактіж называт
ся русиньска оброда же то не єст початок лем продолжыня того што
комуністы хотіли знищыти а ім ся не повело Днес тіж сут іщы
такы здає ся котры ся назоют демократичныма низвами державами але думам же
тіж ім ся не поведе І Ту кєд мы бесідуєме о тым
ретороманьскым пункті зачыпліня та прото там были присутны тіж рытурваны понеже Покус
Модель принятий на першым світовым языковым конґресі был подібний был подібний до
русиньского языка То значыт што там рішыли на першым на першым конґресі
найперше потребу сотворіня штырьох Оддільных кодифікаций для каждой з держав де жыют
Русины ту треба памятати же єднак же єднак по <unk> ци такой
<unk> роках не фунґуваня не браку еґзистенциі русиньского языка в публичным просторі
што єст істотне бо він ся заховувал в родинах Кус являло ся
творчости в русиньскым языку але не мал той науковой підпоры не мал
той такой професийональной обшыри хоснуваня окрем того был заборонений м як жебы
называти го оддільным языком но і прото тот швейцарскій троп ту єст
істотний бо істория ретороманьского языка може быти кус а была по правді
по правді подібна ретроманец ци ретроманьскій язык бо то баж же буду
ішол в сторону такой лем языка він ся очывидні лучыт з достоменністю
з народністю но але ритроманьскій язык был такой понад <unk> років хоснуваний
в шех В вариянтах кодифікуваных вариянтах каждий вариянт мал свою ґраматику не
мал свій Словник і тых шіст вариянтів было вченых в школах но
і на основі тых шестьох вариянтів в <unk> році был сформуваний єден
кодифікуваний язык но і єст од <unk> р урядовым языком Швайцириі зараз
попри німецкым італияньскым і і французскым І такій модель зродил ся в
головах тых присутных на Першым языковым Конґресі жебы тот в тот спосіб
підыйти найперше потреба скодифікуваня в каждій державі а потім гляданя тых спільных
спільных пунктів котры дадут нам конец кінцьом конец кінцьом тотойне спільний русиньскій
язык Тота тема уж ся являла при нагоді наступных конґресовых конґресів русиньского
языка но але знаме то не так тяжко кєд в Західній Европі
в тых речме Барз уж Як ідал Швайцарию напримір котра котру оминяли
вшыткы войны і там мож было ся розвияти ретороманьскому языкови заняло <unk>
років сотворіня єдной спільной для вшыткых ретороманів кодифікациі Не но добріх наступны
наступны мы Конґрес Русиньского Языка бо уж не хочу Вас ту Вас
ту аж так вводити в тото вшытко єст то <unk> рік і
<unk> але я ту іщы верну до того же першій конґрес русиньского
языка з бардийскых купели Принял же основом русиньского літературного языка має быти
жывий бесідуваний язык што тіж зрештом проходит нові його очывидні треба даякій
омовити і треба в деякій спосіб го описати і як при каждій
кодифікациі ся н тото вшытко діє но бы треба приняти даякы принципы
котры не все каждому ся подабают але то уж не справа подабаня
ся лем схваліня на даякой нормы Днес я уж може не буду
бесідувал аж так детальні на про наступныст языковы конґресі конґресы днес маме
ситуацию таку же кєд іде о тоты штырі стандарды русиньского літературного языка
То в Польщы маме принятий такій рік умовний <unk>ний але пониже товды
вышла ґраматика лемківского языка авторства професора Генрика Фонтаньского і Мурославы Хомяк Другом
кодифікацийом другым вариянтом русиньского языка єс Пряшівскій вариянт котрий уж дождал ся
другой кодифікациі в <unk> році а як уж єм спомнул в <unk>
році было тото офіцийне выголошыня першой кодифікациі Маеме наступний зо стандардів русиньского
языка то хоснуваний через Русинів Сербіі і Хорвациі він принятий єст же
уж од сімдесятых років єст хоснуваний коли то вышол правопис руского языка
авторства Миколы Кычыша і тіж сучасна ґраматика руского русиньского языка з <unk>
рока авторства Юлияна Рамача І маме і стандард котрий мож повісти з
котрым єст найбільший проблем то стандард підкарпатскых Русинів Підкарпатска Русь котра днес
находит ся в Украіні там явило ся пару пропозиций кодифікациі ци мы
принятя даякой нормы языковой нормы але через тото же вшыткы пробы проявы
Кодифікациі ци загальні русиньского жытя на Підкарпатскій Руси сут дискредитуваны сут гамуваны
через державны власти котры не лем не підпорюют ле барз часто і
інвіґулюют і забороняют русиньскым діячам лінґвістам славістам розвивати ся в обшыри описаня
ци тіж колифікациі русиньского языка там вы пару пропозиций то м ін
Книжка Материньскій Язык писменниця русиньского языка з <unk> рока авторства Ігоря Керча
і Стефана Попловича і тіж граматика русиньского языка авторства отця Димитрия Сидора
о технічці бесідувал єм в языковым окусі Покусі Но і маме іщы
дальшы державы де жыют Русины то сут Мадяры то сут тіж Румунія
зато ту тіж сут наступны проблемы ци наступны звіданя котры може і
даяк рішыт си підме підойме тогорічный Конґрес Русиньского Языка Дорогатє слухаче Явас
тепер запрошу на пісню і буде то пісня Меляніі собин котра котрой
днес на нашым портали уж сме писали <unk> річниця народжыня і то
до його до єй верша Земльо моя Петро Мурянка написал музыкы Послухайте
Кольором Кольора мыт Може може за тото знов Може за Замот за
мотляр доты щедра і Бога Лам тыатра Лам тя траба тот мот
моде заты Як док до того што єс Дашто замовды цыма людми
Дума тво Най дорошы до тво То співа Улия Трохановска пісня з
другой части пісен і співанок Петра Мурянкы музыка Петро Мурянка слова верш
Меляні і Совин припомнут днес <unk> річниця народжыня той лемківской поетесы з
Бортного Вертаме до нашых языковых справ куз єм ся розбесідувал на тему
початків русиньского конґресі Русиньского Языка пробачте тепер барже в сконденсуваній формі повім
што ся там буде діяло або бодай лем хто там буде Той
Медженародный Конґрес Русиньского Языка бы такєс названий котрий буде проходил од <unk>
до <unk> вересня септембра того рока в Пряшові то наукова конференция то
конґрес Затом в більш гости підниманы будуты проблемы русиньского языка на тым
академічным університетскым рівни Вшытко зачне ся в четвер рано ХХ вересня одкрытьом
конґресу котрий буде проходил котрый буде отворений через професор Анну Пішкову котра
завідує Інститутом Русиньского Языка і Культуры на Пряшівскым Університеті і тіж ректором
Пряшівского Університету професором Петеромы Коньом хто іщы і такі Потім уж зачнут
ся тематычны секциі сут такы шты і першы то статус русиньского языка
в шыршым ліґвістичным контексті І панель друга секция то актуальны лінґвістичны проблемы
русиньского языка в окремых державах третя секция то уж пятниця і тота
секция ся зове русиньскій язык в окремых функцийональных сферах Но і маме
<unk> панель на русиньскій язык в шкільным системі Словациі і за границьом
буде то модерова модерувана дискусия модерувана Александром Франком з зо Словациі І
ге так жебы іщы спомнути хто там будено будут най найвыдатнійшы світовы
русиністы славісты языкознавці ту уж єм вымінил особу професораны Прішковой шефово Інституту
Русиньского Языка і Культуры Пряшівского Університету буде буде докторна Будовская з ЗША
з Університету в Джеоржтовн потім іщы професор Юлия Дудашова з тіж з
Пряшівского Університету буде тіж професор Ахім Рабус о ним писали сме при
нагоді При нагоді конференциі і його тіж заінтересувань то значыт русиньскы діалекты
і сотворіня корпусу того бесідуваного русиньского языка професор Рабус то славіста і
музиколоґ В Німцьох і од <unk> р єст професором славяньского языкознавства на
університеті в Вієні то в Німцях то в його обшыри дослідничых заінтересувань
тересувань то славістична лінґвістика і тіж социйолінґвістыка язык і культура річ посполитой
обох народів тіж занимат ся славістиком загальні і тіж електронічныма медиями та
меншыновыма языками в Польщы і в інчых державах Тоты особы може меньше
знаны в русиньскым світі буду кус шырше описувал А тоты уж речу
нашы постійны особы котры уж давно занимают ся дакус коротше Буде тіж
професор Павел Роберт Маґочій о котрый єм днес о котрым єм днес
споминал і котрий того рока в січни святкувал свою сімдесятку Писали сме
о тым на нашым портали Лем крапка фм но то превшыткым історик
то вызначний науковец і карпаторусиніста котрий од самого початку од русиньского одроджыня
функцийонує в русиньскым світі підворює тот світ і своім науковым авторитетом і
тіж діянями Хто дальше буде тіж до <unk> ябур то тіж з
Пряшівского Університету бесідувал єм три нагоді дост недавно два три може тыжні
тому При нагоді опису ані хыба тыжден тому но най буде уж
ся так скоро час летит При нагоді на описуваня даякых выдавниц котры
востатньо вышли на Пряшівскым Університеті Василь Ябур тотіж автор словника але тім
остатньом бесідувам о його книжці морфолоґія і синтаксис русиньского языка дальше нособа
барз добрізнана предовшыткым Лемкам то професор Генрик Фонтаньскій спілавтор першой сучасной ґраматикы
лемківского языка о котрий тіж єм днес бесідувал выданій в В <unk>
р Потім буде тіж Михайло Алмашій то тіж выдатний русиніста тіж музыкант
і дириґент з котрым мал єм нагоду ся стрітити влонил на Підкарпатскій
Руси і награти Цілу серию бодай три В трьох частях єм пущал
тото тоту бесіду з паном Михайлом Алмашійом в языковым гокусі Покусі дальше
особа тіж котра была уж в радию Лем фм а думам же
іщы нераз буде бо в Пряшові буде нагода побесідувати думам на тіж
до радия то професор Михал Капраль з Мадяр то професор котрий континує
великє діло зачате професором Юнщываном удварім і розвиваня русиньского языка в тым
університетскым системі на Мадярах буде тіж професор Михайло Фейса тіж недавно Єм
мал нагоду ся з ним стрітити в Выдеві вчас Світового Конґресу Русинів
і чули сме бесіду о проблемах ци загальні о русиньскым языку на
войводіні названый єст бачваньскій стандард русиньского языка срімско бачваньскій ци тіж інчы
Бы там тіж будут ся находити др Пвятослава Копорова кус тіж єм
о ній споминал при нагоді описуваня недавно выданых книжок та авторка книжкы
Фонетика фонолоґія і акцентолоґія русиньского языка но і вкінци барз добрізнана доктор
габ Олена Дуць Файфер з Ягайлоньского Університету в Кракові і там проф
Олена Дуць Файфер выголосит на нґресі Русиньского Языка реферат сучасний русиньскій язык
в красній і науковій літературі Буде тіж там присутный зо своім рефератом
Валерий Падяк тішым бесідувал в принагоді Книжок новавыданых бы істория Карпаторусиньской літературы
і культуры і іщы такы выдатны особы як Вань Мариянна Лавинец з
Університету в Будапешті буде тіж знана Добрі і з радия лем фм
як не лем як слухачка але як коментаторка Анна Кузякова журналістка мы
тотіж близка нам особа здравыме оспаняно кєд нас чуєте буде тіж отец
Франтішек Краняк котрий діє медже інчыма в обществі святого Яна Крестителя то
діяч языковий діяч в тій церковній сфері як знаме його першы то
прекурсор перекладів Апостола Євангелиі на русиньскій язык што тоты книжкы в русиньскій
языковій версиі сут хоснуваны на Пряшівскій Руси і по части тіж по
части тіж хоц фурт за мало в Польщы Но і ту іщы
мам єдну особу то Маґістра Наталия Натко з орґанізациі Дружство Русинів в
Хорвациі Так буде выглядал цілий конґрес припомнул котрий буде проходил в од
<unk> до поправді ту до <unk> але <unk> то уж одхід участників
і буде то буде направду хыба єдна з більшых подій в обшыри
русиньского языка може загалі посеред Русинів того рока Хоц был ті Світовый
Конґрес Русинів девіт думам же тота подія но котра не проходит так
реґулярні якы як Світовы Конґресы Русинів што два рокы Но єднак по
осмох роках од остатнього конґресу Русиньского Языка то барз важна подія Очывидні
будеме там і мы як радийо Лем фм я мам чест тіж
там быти як запрошений на тот на тот конґрес чого ся барз
тішу бо то буде не лем нагода Послухати бы тых рефератів і
але тіж нагода нагода до бесіды до задуманя ся над деякыма сучасныма
проблемами русиньского языка а і наше радийо і наш порталь змагат ся
з тым штоден понеже діє штоден діє фурт непристанно <unk> годины на
добыл Так дорого радию слухачы выглядат тота проґрам того конґресу на котрий
ся барз тішу і уж тепер обіцюю же о тых кількоту так
на скоро рахувати на штырі тыжни штырі тыжні будеме уж знати о
дуже більше думам же Принесеме Вам до радия не лем обшырну реляцию
ци може і реляциі але до самого языкового окуса покуса надію ся
же бы думал барз вельо інтересуючых і Гости і може почестны гости
і тем якы ся якы ся являт в покусі покусі Зато дерградию
слухачы днес уж буду ся помалу з вами пращал Памятайте о тым
же кєд мате даяку нагоду тему зіданя пиште на демко e<unk> крапка
фм а я тіж обіцюю тым што домя в остатнім часі написали
піднятя тем і через майльы як одповід і в найблизшым языковым гокусі
покусі Зато днес уж кінчу пращаючы ся З вами бесідую доброй ночы
і желам вшыткого доброго то был языковий якус покус бесідувал Демко Трохановскій
Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом можут
бити лю мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы Чом
Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколе нашы
предкы мали ладу вымовы Што ся находит на швецкым столі Чом дотеперішніх
віґруючых мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового
сортеру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати слухай авдициі
языковий гокус покус значыт знай язык і вчый ся гос покус