Языковий Гокус Покус #181 - 20 IХ 2015 - Końcówki - ija i - ja
•
Опис епізоду
To odcinek „Językowego Hokus Pokus“ o fonetyce i końcówkach -ija, -ja oraz -yja po spółgłoskach w lemkowskim standardzie języka rusińskiego. Prowadzący omawia zasady wymowy i zapisu na prostych przykładach, porządkując też wyjątki i podobne formy.
Автоматычна транскрипция
Языковий гокус покус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компер Чом можнут
бити ансамбль Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы
Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи
нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі Чом
до теперішніх віґруючых мобілюк інсталюют м <unk> файлі доступ до ФБ тамайля
і інчого сітьового софру і ЕС Кєд хочеш ся дашто о тым
дознати Слухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знаі язык і вчый ся
гос покус Витайте краснійшытко слухаче радия ЛЕМ фм з той страны Демко
Трохановскій неділя вешеркє слухате премєру того проґраму і языковий окус Покус якій
днес назвал єм фонетим о фонетичном окусом покусом понежа буде дуже о
фонетыці хоц фонетиці котра вяже ся з темом з попереднього тыжня то
значыт тыма кінцівками ія і я ыя ци тіж інчыма словами котры
котры кінчат ся на я погласным як Я ухыба уж більше не
маме Они єй єй єй є вшытко міняют ся за єдном парадиґмом
зато творят кєд іде о одміну єдну ґрупу но і днес як
раз будеме ся тым занимати і думам же уж скінчу тоту тему
хоц мож бы ся ньом не іщы я знам занимати певно долго
бож штораз мож находити новы приміры новы выняткы а выняткы сут найбарже
нелюблены через учеників бо іх треба вывчыти ся на памят а кєд
принципы сут деякы поставлены до буд якого явиска та ліпше го запамятати
Но але так ци так вшытко што ма своі принципы мусит мати
своі выняткы але по правді і выняткы мож даяк пояснити но але
мусиме знати же они фурт нам будут каламутити тоту нашу річку котром
называме ґраматыка ци языкознавство звал як звал добрий быз Зачынаме такой все
од джінґля зато і днес од нього зачнеме А я знам аз
буку уж познали мы азбуку а як авто Бе як буков В
як ватра ге як гора Ґє як ґазда де як дора е
як екран є як єлин Жет як жето зет як зелін І
як пігла ІІ Чудачне бо на іх пся нич не зачне ы
є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і
початку барз ся боіт Дале буква і отяк Йоси Каяк коса ев
як лоси м як мама Екянь О як орел як пані р
як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф
як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як
школа ща як щаві <unk> як Ябір єд <unk> і знак два
знак мягій з твердым знаком <unk> Но так знак мягкій з твердым
знаком тіж ся часом Придадут добрі Чом єм ся зачал занимати том
темом іщы раз хоц уж колиси деси там в языковым окусі ся
явила но уж єм бесідувал тыжден тому то єдна книжка з кінця
ХХ столітя котра занимала однесила ся до польского языка і справ квестий
о то добре слово як примір тых слів о котрых будеме днес
бесідувати запису той кінцівкы в польскым языку автор розберал приміры подля звуків
што і я днес зроблю подля согласных по котрых выступує тота тота
кінцівка Но і ту одраз мушу повісти так же маме великє щестя
же бесідуєме по лемківскы в лемківскым стандарді русиньского языка бо в польскым
од тамтого часу ся кус намішало можеме сой напримір взяти такє слово
мы державу даня данія о даня я уж єм злі повіл і
множыну множыну од часослова дати значыт даня тото страва ідло котры записуєме
так само але вымовиме доцяп інакше то значыт данія там іщы тота
Йота і мягкіст єст захована і роздільніст же так повім А уж
в множыні даня того неє Зато тоту схоснуйте тото великє щестя же
находиме ся в обшыри лемківского языка дужче міг бы м давати інчы
приміры Не знам компанія ци компанія они подібні звучат хоц то компанія
польскій в множыні або в рождаючым єднины барз часто уж тратит тото
он Тоты дотносовый власный але днес не будеме ся занимати польскым языком
з же то рідко коли ся занимаме може лем як примір дачого
припомну то перша одміна на тоты назывникы котры ся кінчат на я
по гласным такы як власні компанія єпархія конституция революция мая бая параноя
і так дальше То женьска так звана одміна хоц як то все
ся бесідує сут выняткы або дополніня бо сут і мужскы такы як
месия І то єст підґрупа Еґожім рюк першой од міны назывників Ідумал
же зачну собі од найменьше контроверсийной ґрупы но бо уж на перший
взгляд можеме собі выокремити даякы принципы Перша ґрупа то ґрупа слів котры
ся кінчат на Ту такой мы єден принцип значыт записуєме так зараз
тіж повім пару контроверсий бо не буде так леко Але загальні коли
сой посмотриме на деякє запоставліня тых слів но то єднак як ея
ідея ци минея така церковна книжка або тіж чужы слова або власны
імена так польскій польскій режысер Барея ци Духновичом хоснувана Тея Но ту
все записаме тото е не мальо вариянтів ани даякых вынятків ци такій
овоч мара куя рослина туя соя буде секвоя буде параноя не знам
може іщы соя о так Но і даякы приміры на ая бая
ци з мітолоґіі ґая ріжны імена тіж кая мая ци тіж даяка
папая Ді ту як уж єм рюкы не повинно быти проблемів бо
то безясне пишеме так як чуєме ту неє жадных історичных вымін ту
неє жадных огушынь озлучынь і так дальше Але нашы такых пару примірів
котры кус нам кус нам можут можут колотити тото вшытко бо маме
таку державу такій острів як папула но і власні за якым за
яком парадиґмом одміняти тоту папулу зрештом подібні жебы уж не было аж
так еґзотычні хоц стійшы в Азиі ся находяча держава Корея ци Корея
ци Корея Ту очывидні думам же даколи рішат языкознавці або самы самы
хоснувателі лемківского языка бо кєд маме Корея Ци ся мі здає так
як тепер хоснуєме і придавник од того кореаньскій то кєд бы была
Корея придавник бы мусіл певно быти корейскій Але уж сут чужы сова
котры они барз часто будут ся одміняти уж но неконечні будут мусіти
входити в даякы пар в даяку не популярну речу парадиґму творячы як
ужымбрюк вынятка Зато підсумуючы тоту ґрупу ту неє жадных контроверсий і перейду
до кус тяжой де може і буде Більше до думаня і то
ґрупа котра кінчыт ся на ы я заднім задньоякоязыковым ы по согласным
і перед Я Ту такой можу повісти же находжу лем два принципы
такого запису котры по перше односят ся До согласного котрий тото ыя
непопереджене єст ґрупом согласным не раз з рештом мном выділеном і омавляном
котром сут жжет і ту щыро повім же буде дуже теориі бо
такой в тій ґрупі не буде вельо примірів но находиме шыю шыя
хоц Тота шыя в тій ґрупі находит ся з той причыны же
колиси была то шея зрештом шы было колиси мягкє оно потім ствердніло
і е по правді є долгє є змінило ся в і але
як то барз часто в тій ґрупі слів де выступувало і пожычышы
тото і перешло в заднє ы Такой можу повісти же лем два
на скоро єм нашол приміры де тото і остало і котре м
давно давно іщы было долгым є і то сут слова <unk> як
іде о чысловник ци назывник щітка І здає ся мі же то
мужут быти вшыткы приміры котры находят ся як раз в тых мож
повісти вынятках Але як сой посмотриме тот фонетычний процес напримір в часославах
чыпляти то можеме зрівнати з пряшівскым стандардом русиньского языка же там з
причыны той же чы остало мягкє ци піл мягкє повідят ціпляти дишом
так як в Зындранові ци в Тыляві повідят в нас єст чыпляти
І бы так само чітати наше чытати і так дальше і так
дальше не видиме же по тых давных мягкых жычышы щы котры в
нашым вариянті русиньского языка сут тверды Оно найчастійше переходило в ы Зрештом
о можеме посмотрити на наступну часо слова такы печы лячы гречы ци
фы течы они етимолоґічні вшыткы мали тіж і выголосі але по ствердніню
чы тото і перешло в ы маме печы лячы речы втечы а
не печі реці втеці Но і то сме ся окрислили єдну ґрупу
то значыт ыя котре єст пожычышы щы нашли сме єден примір хоц
теоретичні може быти і інчий Ем і то єст шыя Але другом
ґрупом тых назывників котры односят ся до запису з ыям з заднім
ы на перед Я будут тоты назывникы котры походят од інчых части
Мовы Уж єм бесідувал тыжден тому около мыі же то правдоподібні ма
звязок з мытьом колес або але ґенеральні з мытьом но і там
очывидні в тым часослові од котрого іде тот назывник єст заднє ы
ту о нашол єм інчий примір хоц тіж барже теоретычний бо не
знам ци не слово по мыі мож схоснувати в єднині мі ся
здає же то барже плюралья тантум но але по мыя кєд бы
было такє то тіж бы мусіло мати заднє ы бо єст од
мытя од часослова мыты Ту тіж єм привіл такій примір примір села
Волковия же волкы выют но і тіж очывидне же буде то задні
Бесідуваємо такых о теоретизуваню што бы сме могли до той ґрупы причыслити
І колиси м повіл выдумал на скоро же кєд бы сотворити неолоґізм
од того же дахто ся не вчыт не любит ся вчыти была
бы то дівча м но заложме то была бы то невчыя Ной
ту колиси очывидно як бы нам тото чыне стерніло было бы невчія
Але то ужы лем такы теоретичны могі на скоро розважаня і геы
перейду до двох остатніх до двох остатніх примірів то значыт тых слів
котры кінчат ся на ія з середнім мы і на ія з
І Але то уж очывидні по короткій перерві на музыку а музыка
буде тематична буде там дуже о ія А зо лей тоя ге
гео кого памятого а пасы Марто ропасы знал сова Нопримір думам же
добрий Лелия Пасия ту бо мож раз хоті повісти з гея гоя
ци якоси так хоц кінчыт ся на я по гласным то сут
неодмінны Части і не будеме о них напевно днес бесідувати Може даколи
о дакых выкрічниках ци частках сой повіме напевно не днес лилия пасия
о і Олелиі тіж днес дашто більше речу Але то на конец
маме дві остатні ґрупы з котрых і я і я ту треба
повісти же і тоты два звыкы то сут два вариянты єдного фонему
і певно одтале взяла ся взяли ся дві версиі того того запису
І ту дорогом елімінациі уж знаме же єст част котра ту бесідує
о контроверсиі як записати одвічны контроверсиі посеред Лемків де уж штораз частійше
на жаль не єст вымовляне задньоязыкове ы котре в вымові звычыт як
середньоязыкове ы одвічний проблем як записати якє ы ци і ту дорогом
елімінациі можеме сой уж одшмарити тоты приміры о котрых єм перше повіл
по котрых в котрых пише ся ыя з заднім ы Но і
ту треба повісти так я здефініювал <unk> трі звукы разом з африкатами
разом з джы і дзы выелимінували сме уж <unk> тото значыт жычы
шыщы по котрых часом навет теортичні бо нашым імпримірів пише ся заднє
ы і тото ыя Дві Африкаты Джыідзы тіж сме выелімінували но і
остає <unk> з котрых десят буде ся кінчыло на і Я З
І нормальным такым і Ту предовшыткым треба повісти же тіж нам войди
така ґрупа о котрій така ґрупа звуків така ґрупа согласных о котрій
уж єм тіж нераз повіл і она так сам заховує ся в
вельох примірах так само То ґрупа согласных кыгы ґы Гы і тепер
ся так засналем чом за такым порядком ім бы доповіл Але добрі
най уж буде же єднак же єднак тото кыґы то становит ґрупу
но і при тій ґрупі все буде напевно б і То уж
єст принцип земтом котрий можеме сой посмотрити або привести з кінцівкы придавника
так як легкій так як другій То акурат чысловник порядковий чысловник але
однят ця як придавник Ци може глухій о так І подібні ту
ся заховує тота кінцівка же по кыгы гыхы запишеме І я то
значыт з тых десятьох о котрых єм повіл же по них пишеме
і я остало нам такой <unk> Видите самы принципы уж легко ся
о легко ся навчыти в них і буде все означало тіж мяккіст
тотішы принципы котрий котрый істнує в лемківскым языку Но якы то согласны
то б разом з тыма повім гє Км і Х но і
ту сой можеме одраз повісти привести даякы приміры будут то такы приміры
як Вальбія Тото такє корытко знате Хоц Вальбія то таку нечасом называли
більшу миску більше мисятко но Вальбія то радже такє корытко ци ванол
Але то уж не будеме ту синонімів приводити Моравія така держава літургія
енерґія не Євдокія Думам літургія енерґія єйдокія тота ґрупа о котрій єм
повіл єпітемія м самы тяжкы слова компанія копія Софія ци єпархія І
ту думам тіж дост легко до моменту коли Мохвильку перейду до даякых
проблематичных справ але ниж ґу тому діду то перейду до тых слів
котры Мают закінчыня і я з середнім іх Ту тіж дорогом елімінациі
остало нам лем такой сім Но і якы то якы то звукы
То де ЗЕТЛ бесіду о буквах з Украінакшы сут але де ЗЕТЛ
РСТі Це а переводячы тото жебы так космічні не звучало на приміры
то пародия поезия велия пария пасия ци партия іщы зце Поліция Як
видите то сут в більшости чужы слова я нааналізувало даякы даякы слова
могли сме до той одміны даяк привести але в великій більшости З
тым кінцівком і я і я будут то чужы Слова Но і
заложме же маме тот цілый комплект звуків котры по котрых писуєме ци
Я ци Іа ци Ія Маме пару такых вынятків котры мож пояснити
інчыма фонетичныма процесами Бесідувал єм же поде бесідуєме ия і записуєме ия
як пародия комедия ци тіж інчы Но возме сой такій примір як
надія Ой ту хоц він становит выняток до загального принципу то такым
до кінця вынятком не єст понеже тота надія І і котре там
ся находит то давна фонетычна історична выміна і то перехід того Долгого
Е є і одтале маме надію котра єст писана через і інакше
як бы ся ціла інча ґрупа слів заховувала зды перед тым іяци
ія І бесідуєм тіж о Африкатах о тым Джы о дз котры
котрых по правді не нашол єм такых примірів котры бы входили в
тот принцип Але штораз більше думам будеме мати такых слів хоц іх
тепер єм нашол два Але іх буде штораз більше поначе істо ґрупа
чужых слів такых як напримір Лоджія ци Джорджія штат в Америці Но
і ту будут то такы выняткы котры єднак не можеме підчепити під
тот принцип пожычышыщы до котрого тіж джы входит бо лоджыя Джорджыя могло
бы звучати кус смішні но і ту тішы Може тото становити принцип
такій же єднак тоты найновшы слова котры ідут і котрых знам же
буде штораз більше будеме мусіти записувати кус інакше як становлят принципы же
поджы радше і не записеме або записуєме горз барзы рідко То другій
примір котрий назвыл так загальний як проблематичний но і маме хыба хыбай
тоты два мож барз скоро пояснити Але мам такій примір запису по
букві Л То значыт то сут вшыткы тоты приміры як Наталия Бразилия
і так дальше м ту треба повісти же поділил бы м кєд
уж бы сме мали записати двояко яко ія або яко і я
поділил бы м на дві ґрупы то значыт Наталия Бразилия ци інчы
власны імена радше ідут в сторону ориґіналу так як спомнена перше лоджія
ци джорджія не они ідут в сторону ориґіналу і того запису через
І Але споминал єм в тамтым тыжни же близшы Лемкам были такы
версиі слів як Велия як Лелия бо ту о тото Іде же
єднак бы м ішол в сторону хоснуваня зуніфікуваной кінцівкы по Л і
запису Наталия Бразилия Очывидні маме іщы дакы інчы выняткы часом з польского
языка желізниці называме колійом колейом але напевно в назывнику колій ци колія
о бо тото мі барже барже іде но і ту напевно напишеме
через і Думам хоц то єст така радше радше польонізм в котрым
тіжы прошла выміна Е до і польскє колей по лемківскы кєд бы
сме уж написали колоґія но то тіжы тяжко е зато то на
тілько проблематичне і тіж запожычене же радше бы м ся тым не
барз занимал Ну што сно кєд было гей а гой Лелия і
была тіж пасия о ту Лелия най же буде Але поясню вам
по тій співанці чом єм прихыльником запису Наталия і Бразилия Як раз
в зузуніфікуваній формі через середнє и але то допіро поспіванці котра і
тамтого тыжня была Але як раз ту іщы єн з постерів Єден
такій аспект котрый буде для мене добрым арґументом арґументом ґу тому што
Варю Серенча і налилию воду лію На ледию воду а на рожу
для воду погнівал сями миленькій препрашы вагон не буду погнівал сями миленькы
прапрашы ваґон не буду гнівам ся на мявы А я нада овночы
Як ві прийде до лежочка выдрапа йому очы Як ві прийде до
лежочка выд йому очы де му деш му моя ла Його очы
драпалы Як поіде до Ньорк будеш за лем плакала Як поіде до
Ньорк будеш за лем плакала До Невдьорку до Невьорку До нового місточка
ой буде наша мова те молодо хлопачка ой буде на хлопачка Но
і власні но і чом ся там до такы страшні тым захоплюю
же тото лият Но гей єст Лилия файні най же буде по
мойому і по запис через середнє ы Но але ту были вшыткы
ґутомы арґументы жебы дати жебы заспівати як на лелію тым більше же
римує ся з лію Ту єднак остала версия на лелию воду лію
не Што не колотит забарз забарз того риму але єднак оставлят і
дає мі арґумент ґу тому жебы єднак запис по Л был через
середнє і тішы в тых чужых словах не Так то хыба най
же буде єден зеро для мене кєд думате інакше барз прошу жебы
сте писали на ЛЕМ ЕТ ЛЕМ крапка Фм но і предовшыткым коментували
што было не так або што было так радше тото Што бы
не так мя інтересує бо то разом нам водит новы темы разом
нам разом нам помагат найти деякы новы особливости лемківского языка так ци
такы Треба повісти єдно же Єднак Смотрячы на таку барз глупшу аналізу
вказує нам ся барз вельо і принципів і такых річы котрых бо
по котрых легко можеме діти ґу ціли Я іщы раз лем приведу
єдну справу о тым о чым тіж єм бесідувал два тыжден тому
О притиску акценті Як мам акцентувати тото понеже раз же то єст
то сут в більшости чужы слова а два же гы маме маме
постійний парокситонічний акцент то значыт тот котрий падат на другій склад од
кінця І власні ту мусиме повісти тото і припомну же в нас
або принаймні в тых примірах акцент не влият на значыня слова Зато
ци прочытаме Е Австрия ци Австрия Ци прочытаме або вымовиме єпархія або
єпархія Не буде то мало жадного значыня лем жебы сме записали так
як треба то значыт з гласным перед Я ци то буде Маракуя
ци то буде параноя ци то буде Духновичова ци лелия ци яка
Даяка інча конституция або шыя все мусиме знати же перед я то
значыт посогласным а перед я мусит быти іщы гласний тобоязыковий гокус покус
а бесідувал до вас Демко Трохановскій Демко ет Лем Крадка Еф м
тримайте ся тепло чуєме ся в наступным проґрамі Языковий гокус покус Ци
бандуристы скрипчут бандуры А може компер Чом мож пити люса Што мают
спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів был колиси
східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи нашы предкы мали уладу
вымовы што ся находит на швецкым столі чом дотеперішніх віґруючых мобілок інсталюют
мты файлі доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового соферу і
аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі Языковий гокус
покус Значыт знає язык і вчы ся гокус покус
