Языковий Гокус Покус #195 - 25 XI 2016 - Litery ы i i
Еп. 195

Языковий Гокус Покус #195 - 25 XI 2016 - Litery ы i i

•

Опис епізоду

Odcinek 195 programu „Jazykovyj Gokus Pokus“ z 25 listopada 2016 roku poświęcono zasadom pisowni liter ы, и i і w łemkowskim standardzie języka rusińskiego. Prowadzący porządkuje reguły według typów słów i morfemów, wyjaśniając m.in. różnicę między rdzeniem, morfemami słowotwórczymi i fleksyjnymi.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом мож
бити лю Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы
Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи
нашы предкы мали ладу вымовы Што ся находит на швецкым стулі чом
дотеперішніх відруючых мобілюк інсталюют ЛПайлілі доступ до Фейсбу та майля і інчого
сітьового сортыру і аплікация Кєд хочеш ся дашто о тым дознати слухай
авдициі Языковий гокус покус значыт знай язык і вчый ся гокус покус
Витам красні вшыткых дорогых радийослухачів з той страны Демко Трохановскій і маме
языковий гокус покус Што значыт же фурт слухати радию лем фм што
мя барз тішыт думам же і Вас Дорогы радийослухаче зачали сме соі
тыжден тому бесіду на тему правопису ы і і такых трьох бук
котры в лемківскым стандарді русиньского языка Можут кус робити проблемы о котрых
єм бесідувал же сут з причыны другых проблемів но і так сой
можеме тоты проблемы множыти налек конец кінцьом треба присісти сой підсумувати де
пишеме ы де пишеме и де пишеме і но але я так
одраз полетіл не знам чом так скоро допереду а вкінци маме іщы
таку маленьку традицию же зачынаме сой од джінґля з нашом азбуком лемківского
языка но зато може і тепер зачніме нич перед неме лиш перейдеме
ґу нашым справам А я знам аз буку уж познали мы азбуку
а як авто бе як буков в як ватра ге як гора
Ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єли
Жед як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо
на іх ся нич не зачне ы є тиж зманеруване Серед слова
заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале
буква Йот як Йосиф каяк коса Ел як лоси М як ма
О як орел пе як пані р як руснак С як слуга
де як терка о як угель ф як файка ха як хыжа
ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щабі
Ю <unk>ar<unk> я як Ябір є <unk> і знак два знак мягій
з твердым знаком Но добрі Вертаме сой не а одраз повім же
забыл ємо Емайли кєд мате даякы звіданя кєд мате даякы пропозициі котры
мож бы было порушыти в языковым окусі покусі Запрашам писати нам ЛЕМ
капка фм під тым е майльом на певно на певно до мя
даякы відомости доходят Но добрі не вертайме до нашых справ І поділил
бы м тоты вшыткы правила правопису думам на три ґрупы то значыт
там де ы ци і выступує по перше вкорены слова то єст
тота наша спадковина котру маме по міщыстарускым языку мы так бесідую тепер
в великым упрощыню бо припомну лем же тото розріжніня на заднє ы
середнє и ци середньо переднє або назвиме го переднім і мы спосеред
вшыткых східньославяньскых языків маме лем мы в русиньскым языку То перша ґрупа
тых слів проблематичных слів Но і ту треба повісти лем єдно перше
же не будеме ся днес нима занимати я сой думам лишыл іх
може на конец але то така ґрупа слів в котрых просто пише
ся так ани інакше На тото неє По правді принципу інчого як
тот же то історичний принцип і же так от все было і
так має быти но і як примір дамту такы часослова як быти
і быти як выти і вити писк і писк котрых просто правопису
мусиме ся навчыти не уж То іст перша ґрупа днес со єй
лишыме ззаду а другом ґрупом котром днес бым ся хотіл заняти то
морфемы і то не вшыткы морфемы боікорін єст морфемом але тоты морфемы
котры можеме Іх назвати ци зачыслити як словотворчы морфемы ци тіж флексийны
морфемы Ту іщы соі пояснийме же тота основна морфема то значыт корін
або названый тіжы основом тота основна част слова котра дає тому слову
тото основны значыня Корін являт ся мож бы рече обовязковом крастю каждого
слова будякого слова а іщы простійше бесідуючы не є жадного слова без
основы о тілько такы байліпше го підсумувати Но і маме тоты інчы
орфе інчы морфемы званы тіж афіксами то сут тоты части слова котры
придаєме ґу основі І ту зато єм іхы покус поділил на словотворчы
і на флексийны понеже они понеже деси ся там кусічка лучат Але
тоты словотворчы то префіксы суфіксы Но іщы можеме собі там вымінити другы
фіксы але част така выділяюча або вказуюча на звязок з другыма членами
речыня на то флексия то бы флексийны кінцівкы котрыма тіж займемемемемемемемемемеме ся
при описуваню нашых проблемів з принципами ортоґрафічныма принципами то єст з правописом
букв ы Но так бы м забыл то друга ґрупа тых на
тых проблемів о котрых бесідуєме Но єст іщы третя може ся наміщыт
даякы і являт по дорозі жебы іх выділити або жебы іх о
них спомнути А я третьом ґрупом бы м назвал чужы слова то
такы слова котры нам доцяп помішают во вшыткым Понеже через тото же
походят з інчых языків і входят до нашого языка маючы дайме на
то кус інчий фонетичний систем якоси іх в нашым языку мусиме приспособити
мусиме іх приняти но і очывидно записати Так на скоро приходит мі
до головы єден примір записаня французского слова зюрі поправду зюрі і надію
ся же добрі тоты выпові бо не знам не на тілько французского
языка Але там пожы являт ся такій звук котрий не выступує в
нашым языку но і звіданя як записати тото слово ци выдумувати нове
на тоту комісию котра дашто бы оцінят мы в пряшівскым стандарді маме
зо словацкого пороту Но по правді і мы маме комісию но але
м того рода проблемы все ся будут являти на і звіданя ци
там записати у як напримір в росийскым языку Ані проваджте бы мы
Же там єст Ю в росийскым языку так тіж коли си зыштом
было в украіньскым тепер єст У но але тото Ю по твердым
же в нас може быти дост проблематичне но і о тых проблемах
якраз бесідую же на чужы слова не до кінця можут нам ся
впасувати в нашы істнуючы принципы правопису котры котры можут выходити поза нашы
фонемы котры маме но і очывидно з тым сут звязаны проблемы Дожы
жірі ци жырі нейщы вернул напевно коли будеме омовляти тоту ґрупу Нашто
ж тепер єм ся розґадал зато може кус хвилю музычной перервы по
котрій піцуєме собі уж тото што єм бесідувал тыжден тому а і
підеме дальше зачынаючы од префіксів Уж минуло я ділиду зышол дейче уж
не кротить радіст світо уж не єдна шковраночку милы ми ляжку ді
уж не чудне на волями три чудовый Відертеля конарик же не жолдили
Це вам смутку ні мам преко дуга душу єй шковраночку милий мис
ся ми ляшку дій уж не чудлей над волями дві чудовей злі
посень шляпка за одлад бы шыбы молчы до чурба серо з терньом
крача дозма до годов Шкобрамочку милой ми не одберґа з мой мрі
Най ся дижду Красной весны вчую за свій спішковраночку милий місце нель
берс Назя Ліду Красно Ебе чую спі І ви там по Прві
припомну же находиме ся в языковым хокусі покусі і днес уж другій
тыж ден запоряд бесідуєме сий о правописі букв ы Я так єм
сой думал чы тото і фактично єст сенс включати в нашы бесіды
може меньше єст з ним проблем понеже найбільший єст з опозицийом ы
заднього ы того бріхатого зы з середнім і з причыны бы на
жаль заниканя заднього в лемківскій вымові но але і оно деси ся
там тіж нам буде являло зато сотворил єм таку векшу ґрупу тых
проблематичных букв з котрыма часом приде нам штоден ставати записуючы дашто в
лемківскым языку Тыжден тому бесідуваєме о двох ґрупах согласных котры вказуют нам
на деякы зміны а по правді підповідают нам як записати по них
яку буку Бесідувал ту єм о ґрупі жычы шы тзв шыплячых согласных
коли давно были мягкыма но а потім они в лемківскым языку ствердніли
зато і по них можут стояти лем тверды або незмях чуючы гласны
Но і ту бесідувал єм о тій ґрупі согласных же по них
такой все запишеме за дне ы Маме пару вынятків і они выникают
з кінцівок котрых просто треба ся навчыти ту вымінил єме придавниковы формы
то значыт формы придавника порядкового чысловника декотрых місценазывників і часопридавників По тым
жычышы щы напишеме в называючым одмінку єдниныны в мужскым роді в кінцівці
ий запишеме ы то єст середнє ы О тых проблемах же ведут
ся бесіды жебы привернути історичну кінцівку ы з заднім бріхатым ы уж
єм бесідувал але тото днес уж не буду повтарял Окрем того маме
в женьскым роді єднины в даючым і місцевым одмінках маме кінцівку і
незалежні же то сут буквы жычышы щы напр о вражій о ідучій
о нашій ци о нашій там даме даме букву І сут поєдны
слова тіж де пожычышы щы пишеме з історичных причын історичных альтернаций з
історичных вымін і ф корены слова в основі слова то такы приміры
як жінка як шіст і якы щітка Но і тіж бесідуваєме о
чужых словах десой повіме Джорджія або Лоджія або жырі ци жірі но
і ту ту зас вертаме до того до чого чым єм бесідувал
але припоминам о тым же пожычышышышы щы ґенеральні пишеме ы Придаст ся
нам і такє знаня же по ґрупі согласных кыгы гыхы напишеме лем
ы або лем і николи не запишеме середнього и в лемківскым стандарді
русиньского языка По правді тото знаня найбарже нам ся придаст при суфіксах
ци при другых флексийных кінцівках Але припомнути думам же нам не пошкодит
Зато ідме днес до префіксів то значыт до тых морфем котры стоят
перед основом слова То тоты части котры дополняют або зміняют сенс значыня
слова а найліпше іх познати на декотрых назывниках на часословах як гнати
і выгнати перегнати одогнати як звати Называти одзывати і так дальше і
так дальше оно а можеме тіж дати назывник зрештом сам назывник має
в собі префікс на і основу з зывставным До того іщы тіж
дойдеме Ту маме меньше проблемів понежен тых префіксів де выступує ы по
правді заднє ы єст меньше якы суфіксів зато і меньше єст до
навчыня ся Коли сой уж зідентифікуєме основу слова і же передньом стоіт
даякій назывник буде нам просто легше Возме сой перший префікс котрий складат
ся в ориґінальніст двох букв вз і він коли лучыт ся з
даяком основом на єты або з часословом іти товды він має форму
вз з заднім ы Ту маме примір мы часослова іти і напримір
як сонце сходит то часослово буде сходити а завершене зыйти або взыйти
І ту коли сой зідентифікуєме же тото бы часослово іде од часослова
іти а додали сме ґу ньому префікс то в ним буде находило
ся заднє Е Зрештом тот принцип коли префікс лучыт ся з основом
слова де єст Йота ци часослово іти тыкат і другых примірів бо
сой можеме дати такы префіксы як над іти і надыти там буде
ы іти і обыйти тіж заднє ы дальше іти і підыйти ту
всяди будеме мати заднє ы Мож ту одраз достеречы іщы єден принцип
понеже тото тыкат тых префіксів котры зкінчат ся на согласний зато і
надыти обыйти підыйти пробачте же так штучно бесідую але над під обы
вшыткы тоты префіксы пишеме не пишеме кінчат ся согласным Но і з
той причыны при іх єдній з форм розшыреній котре ся лучыт з
основом зачаюнуючом ся на Йоту мы ци тіж з часословами іти там
все вставиме задні ы Можеме сой звівнати з інчыма префіксами напримір войти
дойти найти Перейти ту м ци до ци пере тоты префіксы кінчат
ся негласний зато там уж нич не придаме там уж як чуєте
заднє ы напевно не выступує До тых префіксах о котрых дотепер єм
повіл мусиме іщы додати єден то значыт префікс вы брати і выбрати
ходити і выходити смотріти высмотріти бесідувати ци выбесідувати найчастійше ся на якє
туж дахто має таку потребу І ту маме префікс в котрым тіж
як принцип все запишеме заднє ы Тым способом маме уж вымінены такой
вшыткы префіксы де явит нам ся заднє ы Не остало нам іщы
ы но і остало нам і в декотрых в декотрых примірах Зачно
може от і понеже такой єден буде примір коли префікс має в
собі середню середнє ы был букву ы не мішати з заднімы котры
збріхати тото бріхати не єст То префікс при так як ходити приходити
дати придати навет товды коли маме часослово іти з тым префіксом при
Все запишеме середнє и прити То вшытко з ы но зато іщы
кєдуж єм до ґрупы нашых проблемів долучыл букву і тутір звернул увагу
на декотры префіксы де проходит альтернация О і выміна О і в
префіксі І кєд так барз єм ся причыпил до часу слова іти
і на тых примірах вкажу тоту выміну Маме доходити незавершений вид але
дійти маме походити але Піти Маме тіж такы формы де обі версиі
єдного префіксу будут правильны як дождати ся ци діждати ся В тых
вшыткых примірах де чуєме І котре іде од давного о Буде як
уж єм мрюк І но добрі З префіксами нам пішло барз файні
барз просто і барз скоро запрашу вас на музичну перерву но яхыльку
сой підсумуєме тото што сме сой днес повідали Мі ліп забыл Як
єм был за боду За пінязім купил без пінязи про єм был
зо ся го То были єм си по гылу А ту ґлузбруча
біда мі до куч Памятом чого су Як єм іл куба су
ту лемы то керме су тырбу і кулыгышы Од заходу студі вітер
од полу днього Был там перед новок од січня до грудня Новы
там іщы раз помаленькы будеме кінчыти але вартат сой підсумувати тото што
сме ся днес повіли на тему префіксів і писаня в них нашых
коханых проблематичных букв в ы Запамятайме по днечнім языковым окусі і покусі
же в префіксах кєд маме префікс в як рвати вырывати як гнати
і выгнати все запишеме заднє ы Тото же заднє ы являт ся
нам в даякых формах префіксів котры лучат ся з часословом іти то
префіксы котры кінчат ся на согласний напримір вз над обр З і
во вшыткых тых примірах будеме мати форму префікса з заднім ы взыйти
надийти обыйти одыйти підыйти розыйти ци зыйти Маме тіж єден префікс де
все запишеме середнє и то префікс при давати і придавати Гнати і
пригнати казати і приказати там все запишеме середнє ы памятаєме тіж о
тых префіксах де часом о вымінят ся на і Доходити але дійти
походити піти а іщы єден префікс мій пришол до головы де проходит
а по правді доходит до префікса Буква І хоц історичні ту тіжы
было колиси о зато сміло можеме повісти же там тіжы была альтернация
о до і то такы приміры з префіксом об як обізріти обірвати
котры стоіт причыны же не сут часословами ідучыма од ІІТ не будут
мати заднього ы лем будут мати і І то был языковий окус
покус в котрым надію ся вымінили сме вшыткы префіксы котры можут нести
з сомом проблемы але думам же по днешнім языковым окусі покусі будеме
знати де написати ы де написати и бо з і думам єст
меньше проблемів Наконец лем додам же радийового проґраму не можете обізріти але
можете выслухати На жаль того не обыйдеме а я лем при середнім
и припомну же можете до ня писати на IV крапка фм А
я охочо буду ждала на вашы Емайлі відомости і ріжного рода інчы
підповіди што бы сте хотіли почути в языковым гокусі покусі котрый тепер
кінчу желаючы Вам вшыткого доброго до наступных стріч ци там почуть бесідувал
Демко Трохановскій Тримайте ся тепло Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрепчут бандуры
А може компер чом мож бити руси Што мают спільне теля і
дівче Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес
є уж чысто лемківскій Одколи нашы предкы мали уладу вымовы Што ся
находит на швецкым столі чом дотеперішніх відруючых мобілюк інсталюют мт файлі доступ
до Фейсбу та майля і інчого сітьового совчеру і аплікация Кєд хочеш
ся дашто о тым дознати слухай авдициі языковий гокус покус значыт знай
язык і вчый ся гос покус