Языковий Гокус Покус #202 - 3 III 2017 - Budowa wyrazu
Еп. 202

Языковий Гокус Покус #202 - 3 III 2017 - Budowa wyrazu

•

Опис епізоду

Odcinek „Językowy Hokus Pokus“ dotyczy języka łemkowsko-rusińskiego i kontynuuje serię o pisowni oraz użyciu liter „i“ i „ы“ w standardzie, z odniesieniami do różnic fonetycznych i wymowy w różnych odmianach języka. Prowadzący omawia też budowę wyrazu, przypominając podział na rdzeń, prefiksy i sufiksy oraz podając przykłady form i zakończeń.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом мож
бити лю Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы
Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколе
нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым стилі Чом
до заперішніх віґруючых моділюк інсталюют ембы три файлі доступ до Фейсбу та
майля і інчого сітьового софиру і аплікация Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати сухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знай язык вчый ся
гос покус Красні витам вшыткых дорогы радийо слухачів з той страны Лемко
Трохановскій радиє Лем фм і языковий гокус покус то такій проґрам о
лемківскым русиньскым языку в нашым коханым радию лем фм Напевно знате а
вірю ачий знам же знате же даякій час в языковым окусі по
кусі ближе дальше занимаме ся темом звуків і ы і і ы
то значыт переднього і середнього и і заднього ци середньо заднього ы
і то з той причыны ціла тілітска серия котру веду уж думам
добрых пару недолга буде уж може і передатися до тинків ноле то
важна тема тым більше же як уж єм нераз бесідувал ріжниці в
вымові лемківского стандарду русиньского языка залежні од місця походжыня то значыт ци
з західньой ци з середньой ци зо східньой Лемковины сут такы же
часом мож в записі попутати тоты три буквы котры реалізуют ся як
і ы Но але нич днес перейдеме до нашых тем традицийні зачнеме
сой языковий окус покус джінґльом з лемківском азбуком по котрым будеме ся
чути цяс А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як
авто Бе як буков в як ватра ге як гора Ґє як
ґазда де як дора е як екран є як гєлен Жет як
жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і
ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або
зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і
одяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як о як
орел як пані р як руснак С як слуга до як терка
о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че
як чыжык пша як школа ща як щавій Юяк Югас я як
Явір бук єд і знак два знак мягій з твердым знаком Но
думам же уж бодай кус сме ся розгріли языково сме ся уж
розгріли зато помаленькы можеме зачынати днешню тему А днешня тема котра як
уж єм споминал зрештом мы єст континуацийом шырокой темы писовній і ы
в лемківскым стандарді русиньского языка то суфіксы і кінцівкы то єст вшытко
тото што стоіт по корены слова придаючы му нове значыня інче значыня
творяче нове слово Лем же нич дійдеме до самых суфіксів більше о
них дашто оповідаючы думам же треба нам дакус припомнути о чым уж
было в тій сериі о іы предовшыткым зато же декотры принципы о
котрых єм повідал На початку або при нагоді префіксів будут ся нам
днес повторювати або просто нам ся днес придадут Найперше поділили сме сой
слово на деякы части То корін слова значы тота головна част слова
ґу котрій доходят дальшы части то значыт афіксы Бесідували сме сой о
префіксах то єст о тых частях котры стоят перед кореньом но і
тоты вшыткы части котры стоят по корени слова То суфіксы бесідуют так
загальні понеже они тіж ся розділяют на своі підтипы о котрых по
ім дакус пізнійше Вертаючы іщы на момент бодай до причын чом так
долго омавлям тоты проблемы звязаны з І ту головном причыном єст Сучасний
стан фонетикы лемківского языка в першым шорі борбы і і то єст
переводячы на приміры такы слова як рыка і ріка або силь і
сіль Незалежні од вымовы все запишеме ту і о чым уж сме
в языковым окусі покусі бесідували Інчым приміром може быти стрічана на західніх
крайчыках Лемковины але тіж і Пряшівской Руси вымова типу Ходітій робіті котра
єст опозицийом до загальной барже популярной формы ходити робити і ту як
раз запишеме середнє и В тых обох борбах о котрых єм тепер
повіл то значыт формах силь і сіль та ходіти і ходити здає
ся мі будеме мати меньше проблемів зо зрозумліньом нормативного запису лемківского языка
як в дальшым примірі о котрым тіж єм споминал ом нераз Смутным
здає ся мі примірі значыт такым де давне наше східньославяньскє старорускє ы
на жаль помалы в лемківскій бесіді заникат Зато кєд собі сопоставиме цілу
листу тых проблемів типу ріка рика або ходіти і ходити І придаме
ґу тому брак правильной вымовы заднього ы може быти даякє недорозумліня бо
вкінци часослово быти і быти то доцяп два інчы значыня доцяп два
інчы слова о може іщы єден примір выти і вити Так кєд
собі підсумуєме вшыткы тоты проблемы та мусиме знати же даст бодай по
части ся з них выйти даякыма принципами котры фунґуют в лемківскым языку
І то як раз єст тота головна причына чом занимам ся так
долго і Понеже припоминаючы же сут такы місця в словах то предешыткым
корені слова де просто мусиме ся навчыти ци там буде і ци
там буде ы ци там буде ы фунґуют іщы такы принципы котры
помагают нам зрозуміти правильний запис В тых щастях слова напр префіксах ци
суфіксах ци флексийных кінцівках котры придаєме перед або по корени слова Але
нич сой іх повториме бо днес ся нам придадут до днешньой темы
з суфіксами запрашам на ковальчык музыкы по котрій почуєме ся зас Не
пикуваню воду Не пиню воду мали цє мамы ладогуно ладо Із його
рока То Мирослава Копине з Підкарпатской Руси уж на Лемковині співала а
мы вертаме до языкового гокуса Покуса Демко Трохановскій перед мікрофоном в радию
Лем фм то очывидне До перервы повієм же та як каждый язык
лемківскій язык тіж має своі принципы котры помагают нам правильно записати даякы
слова даякы речыня але сут і такы аспекты языка котры просто мусиме
ся навчыти бо не найдеме принципу як записати такы слова як сын
Як бык як быти но хыбаль же знаме іщы дакы інчы славяньскы
языкы жебы сой зрівнати хоц і ту прямого переложыня неє або не
все оно фунґує Зато і перейдме до той леґшой справы то значыт
до той котру можеме ясно окрислити як і чом як раз записати
так а не інакше До правильного записаня і представили сме сой дві
ґрупы согласных в котрых можеме уж деякы принципы дост ясно скодифікувати Першом
ґрупом сут согласны жычы шыщы то шыплячы котры з даякыма вынятками котры
сут обґрунтуваны інчыма принципами помагают нам запамятати же по них такой все
стоіт заднє ы Тот принцип в великій мірі тыкат коренів слів бо
все напишеме заднім ы такы слова як жытя чыстити шыя щыпати а
вынятком од того принципу сут формы выникаючы з придавниковых кінцівок напримір В
называючым одмінку єднины находиме середнє і як вражий нащий ци часопридавниковы формы
ідучий болячий чысловник то буде порядковий чысловник перший а кєд сме уж
при придавниковых формах маме ту іщы єден выняток то значыт в женьскым
роді в єднині вдаючым і в місцевым одмінках маме о вражій силі
ідучій жені нашій дівчыні і нашій файті Але тоты одступства од нормы
або принятого принципу же пожычы шыщы такой все пишеме ы выникают З
інчых принципів то значыт з парадиґмы одміны придавниковых форм напримірі спомненых перший
вражый нащий ідучий ци тіж женьскій рід єдинины вдаючым і місцевым о
вражій о ідучій о нащій і напримір комучому нашій файті Сут тіж
поєдны слова де пожычешышышышышыш щы уж не будеме мати такого ясного принципу
Але то іде од історичной выміны звуків о котрій нераз было в
языковым окусі по кусі то такы приміры як жінка як шіст і
як щітка Здає ся мі же листа тых слів де пожычышы щы
в корены слова записуєме і уж ся може і не збільшыт понеже
уж дост долго глядам такых слів котры мали бы пожычышыщы дашто інче
як ы заднє ы Очывидно бесідуєме ту о словах котры мают славяньскє
походжыня але маме великє чысло новых слів языку при нашым ґлобалізуючым ся
світі котры не лем до языка вошли але добрі ся в ним
мают Но і не были з Лемківщыны же так речу а проблем
як іх записати єст доднес най лем спомну такє слово як французскє
жюрі в котрым мінімум два звукы котры находят ся в французскым языку
в лемківскым не выступуют но то підсумуйме сой тепер же жычы шыщы
По тых звыках по тых буквах все запишеме заднє ы окрем даякых
флексийных кінцівок придавника парох слів напримір жінка шіст іщітка по котрых пожычышы
щы поставиме і і чужых слів котры до языка вошли дост недавно
Другом ґрупом согласных котры можеме сой выділити єст ґрупа кыгыгы хы Ту
буде одраз повім леґше зато же по кыґы хы все запишеме або
ы або і николи по тій ґрупі кыгы гыхы не запишеме серед
нього и Тото тыкат і слів славяньского походжыня і чужых слів бо
так як можеме мати покій або може мати гірше там по кы
і по гы чуєме і Так можеме мати тіж або грати на
ґітарі бо то чуже слово або дахто може быти хірурґом і там
тіж чуєме і Зрівнаєме сой тіж здрібнену форму кыцьо і тоту од
котрой наш кыцьо пришол то значыт кіт кыцьо запишеме через заднє ы
Кіт запишеме через переднє і по правді кіт то давна історична выміна
звуків давнійше там было о а не і Але як видиме тот
принцип же по кыгы ґы хы можеме записати лем ы або і
на тым примірі міцно ся тримат Єст іщы єдно о чым хочу
повісти припомнути перед тым ничы дійдеме до суфіксів і то значыт знешньой
темы языкового окуса покуса то тото же наше ы заднє ы єст
знами Русинами от все то значыт не змінило свойой артикуляциі А може
навет пішло барже до ззаду ґарла кєд го вымавляме зато днешнє и
середнє и походит од староруского і а наше днешнє і в лемківскым
языку то давны фонетычны выміны звуків котры перед тым як перешли до
і мали свою начальну форму о або е ци є Старорускє і
котре лишыло ся в лемківскым языку як і то лем поєдны приміры
коли выступує по гласным то такы слова такы формы як моіх моі
дво двоіх троіх і так дальше Зрештом тото помагат зрозуміти може і
чом на західній Лемковині а по правді на західніх крайчыках західньой Лемковины
бесідували Ходіті робіті тепер лем звіданя або академіцка задача для професорів для
дослідників ци і в такых примірах піті ходіті робіті то істо зохаблене
старорускє і Ци може вторичне і котре через близкіст з польскым языком
было з нього переняте напевно цікава тема але напевно не на днес
Не на днешній проґрам помедже днес фурт стримме ґу суфіксам і проблемах
І в суфіксах о чым уж по короткій перерік шмо я То
сестры Вучнєвич а мы зас веретаме до языкового окуса покуса в радию
лем фм перед мікрофоном Демко Трохановскій но і вкінци може пришол час
жебы ся вкінци іщы раз повторю заняти нашыма суфіксами і проблемом іы
правопису іы в суфіксах найперше думам повіжме сой чым сут суфіксы то
тоты части слова котры стоят по корени слова Разом з префіксами ци
інфіксами творят тзв афіксы то значыт тоты части слова котры по приданю
котры по ставліню ци перец ци середині ци по корени слова ворят
нам нове слово дополняюче ци придаюче нового значыня што можеме вказати на
примірі префіксів і придавника шкільний кєд ґу ньому придаме перед ним поставиме
префікс пред будеме мати предшкільний Оба очывидно односят ся до якысого процесу
наукы ци часу наукы но але шкільний і передшкільний то уж не
тото само але і сам придавник шкільний то уж сотворений од назывника
школа придавник слово нове слово котре завдякы суфіксови н перешло до другой
катеґориі тост од назывника до придавника достаючы як то в примірі придавників
быват придавникову кінцівку ий но і з той школы додаючы н і
кінцівку ий Зродил ся нам новий придавний Нове слово то суфіксальний то
значыт через доляня суфікса спосіб творіня новых слів Маме іщы префіксальний коли
дом слова додаєме префікс єст іщы тіж наш предшкільний то значыт нове
слово основане суфіксально префіксальным способом значыт через доданя і префікса і суфікса
до основной формы школа Жебы упорядкувати іщы тото што єст суфіксом што
называме суфіксом треба повісти же не вшытко што стоіт по корени слова
єст словотворчым суфіксом то значыт придаючым нове ци інче значыня творячым нове
слово На примірі придавника шкільний оне Н єст суфіксом а послідня част
кінцівка ий як уж єм рюк то флексийна придавникова кінцівка Окрем того
же суфікс мат свою словотворчу способніст треба іщы о ним повісти же
ся не одмінят а кінцівка флексийна кінцівка уж так на примірі придавника
шкільний можеме тото барз легко представити шкільний шкільного шкільному шкільний шкільным о
шкільным шкільний Даруєме сой уж множыну бо думам же на тым примірі
уж знаме же флексийна кінцівка то єст тота част слова котра ся
одмінят то єст змінят а суфікс ніт Ту іщы мушу додати доповісти
може же корін разом з префіксами і суфіксами складат ся на основу
слова то єст тоту част слова котра в одріжніню од флексийной кінцівкы
ся не одмінят Кєд уж тото сме сой пояснили думам же тепер
сміло можеме перейти до нашых суфіксів і проблематичных іы в них ся
находячых На початок такє же кєд бы сме хотіли порахувати вшыткы суфіксы
ай гіс барз барз барз вельо заняла бы нам тото певні неєдена
тіж наступну серию в велику і долгу серию проґрамів языковый окус покус
Так тіж єст з клясифікацийом суфіксів понеже мы залежні од того з
якой стороны на них смотриме можеме іх склифікувати подля значыня поґрупувати і
так дальше Зато днес може поминеме тоты науковы кодифікациі і клясифікациі суфіксів
але єден аспект в тій справі мушу підкрислити І ту мусиме сой
поділити даякы слова а і суфіксы на тоты славяньского походжыня і тоты
чужого походжыня Будеме тото видіти уж в першым примірі в першых при
першых суфіксах то значыт при ґрупі кы ник івник овник залежні од
того ци тото давне ося вымінат або чык і щык То суфіксы
котры творят новы мужскы назывникы але тіж часто мают ту таку функцию
зрібніня уж істнуючого назывника напримір кіт і котик меньший кіт пес і
псик меньший пс Дальшы з той ґрупы то напримір церковник професия ци
занятя ту уж окрем суфікса <unk> маме тіж суфікс н а тепер
два наступны суфіксы овник і івник залежні од того ци о в
тым примірі ся вымінят полковник і працівник Но і ту треба запамятати
же тот працівник мал там давне етимолоґічне о котре подля тых історичных
хы вымін о до медже інчыма і але о тым сме уж
бесідували в інчым проґрамі зато тепер сой Даруєме До той ґрупы входят
тіж такы суфіксы котры не будут як тоты перше вымінены мати середнє
ы тоіст котик псик церковник ци працівник будут мати середнє ы но
але посмотме собі на другы суфіксы котры мож поґрупувати разом з тыма
выміненыма такы як небіщык натурщык або братчык Уж сме сой днес повіли
же по жычышыщы такой все выступує заднє ы но і ту якраз
тот принцип будеме мочым застосувати памятаючы же по шыплячых жычышыщы пишеме такой
все заднє ы вшытко в порядку лем же маме часом такы приміры
де основа а по правді корін кінчыт ся на жычышы щы або
африкату джы і ґутому кореньови придаєме суфікс ік Кєд мали сте даколи
нагоду піти за грибами та певно знате же барз смачны сут рыджыкы
рыдж як основна форма і рыджык як тота здрібнена форма в тій
здрібненій напишеме заднє ы в суфіксі Бо не же наш проблематичний гласний
котрий має номінальну форму з середнім ы выступує по джы зато запишеме
заднє ы но а до того і в корены слова маме тіж
заднє ы ры джык два раз ы Тот сам принцип тыкат ся
такых примірів як ніж і ножок заднім ы черчык днеходиме тіж подібний
суфікс але запишеме го через ы понеже выступує по чы а вертаючы
до збераня грибів маме тіж кіш і Кошык де тіж буде заднє
ы помеже суфікс придаєме до кореня котрий кінчыт ся на єден з
тых мном выміненых жычы шыщы ци тіж афрыкату джы Женьскым одповідником нашого
суфікса ик Ци ник ци ык тіж в тых примірах о котрых
перед хвильком сме споминали єст суфікс ыця або ыця о чым собі
о хвильку повіме Через аналоґію можеме спостеречы же тото номінальне середнє і
в тым суфіксі напримір кобиця пятниця Має в собі середнє ы но
хыбаль же корін кінчыт ся на Жычышы щы або Африка туджы Сміло
мож ту привести такы приміры якы лжыця гірчыця де запишеме заднє ы
Не без причыны спомнул єм же в примірі декотрых суфіксів а як
раз тот суфікс ик нам ся буде надавал можут нам намішати барз
подібны а по правді ідентичны суфіксы котры мают неславяньскє походжыня наш русиньскій
одвічний суфікс х все буде мал форму або х з середнім ы
Хыба же стоіты по або інакше запишеме го долучыме го по тій
части слова котра кінчыт ся на шыплячы то єст жычыш щы і
Африката Джы і ту мусиме сой выокремити даякы поєдны Согласны де чужый
суфікс ик може нам дакус намішати Маме такы професиі як історик як
медик як фізик в котрых іщы проблему не будеме видіти бо не
же там запишеме середнє и але уж такы В професиі другы професиі
як механік ци хімік уж будут мати в суфіксі переднє І Одраз
додам же о такым явиску по части бесідували сме при кінцівках і
я і я ыя то значыт при тій темі женьскых назывників котры
кінчат ся на я по гласным І там видиме же подаякых согласных
буде і я подаякых согласных буде і я середнім и но але
не вшытко нараз Думам же днес єм зачал почасти тоту шыршу тему
суфіксів русиньскых і м чужых суфіксів в русиньскым лемківскым языку котру то
тему будеме сой пошырювати і продолжувати в наступным языковым гокусі по кусі
Памятайте о тым же пожычышы щы і поджы пишеме заднє в суфіксах
но і з тым знаньом будеме сой зачынати о тыжден наступний проґрам
на котрий уж тепер барз горячо прошу Кєд бы сте хотіли дашто
доповісти дашто омовити або попросити о даякы інчы примірі більше примірів дашто
од себе додати пиште на дем коет Лем крапка фм напевно Вам
одпишу але уж тепер барз ся тішу на наступну стрічу з вами
в наступным проґрамі То был языковий окус покус в радию Лем фм
но і што ж до наступных стріч бесідувал Демко Трохановскій Языковий гокус
фокус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компер чом бити ту самы
Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів
был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколе нашы предкы
мали ладу вымови Што ся находит на швецкым столі чом до теперішніх
вібруючых мобілюк інсталюют ЛПайлі доступ до Фейсбу тамайля і інчого сітьового сочыру
і аплікация Кєд хочеш ся дашто о тым дознати слухай авдициі языковий
гокус покус значыт знай язык і вчый ся гокус покус