Языковий Гокус Покус #212 - 16 05 2018 - Wokół słowa frajerka
Еп. 212

Языковий Гокус Покус #212 - 16 05 2018 - Wokół słowa frajerka

Опис епізоду

Odcinek programu o języku łemkowskim i rusińskim koncentruje się na słowie „frajerka“, jego znaczeniach oraz nieporozumieniach, jakie może wywoływać w różnych językach. Prowadzący wraca też do tradycyjnego przeglądu lemkowskiego alfabetu i krótko wspomina o językowym spotkaniu na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом мож
бити і сам Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти
грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым стилі
Чом до теперішніх віґруючых мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фейсбу та майля
і інчого сітьового сортвы і епка Кєд хочеш ся дашто о тым
дознати сухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знаі язык і вчый ся
гокус покус Витам красні вшыткых дорогых радия слухачів з той страны Демко
Трохановскій радийо Лем фм но і языковий гокус покус проґрам о языку
проґрам предовшыткым о лемківскым русиньскым языку Не лем бо занимаме ся барз
часто вельоманчыма языками вельома інчыма справами але фурт призме при тым языку
в загальні так бесідуючым Витам іщы раз красні на сам початок приполну
свій понеже барз часто о тым забыва часто тіж ся припоминате з
тым же Може бы сте дашто хотіли зареаґувати на моє бесідуваня на
мою бесіду на моє ґаданя зато повторю тото што ні повторю поім
тото што николи не повтарям значыт же Міємаль то демко ет лем
крапка Фм Як єм заповіл на портали нашым інформацийным портали Лем крапка
Фднесой возме дві темы то значыт тему фраіркы як дополніня попереднього одтинка
попереднього проґраму І дакус повім може о языковій стрічы котра проходила в
минулу суботу значыт в минулу суботу кєцухату Премєру <unk> мая <unk> р
в просторах Ягайлоньского Університету І дорогы слухачы зато все зачынам лемківском а
звуком так і тепер зачну жебы не было ново то уж маленька
наша традиция А я знам аз буку уж познали мы аз буку
а як авто Б як буков в як Ватра Ге як гора
Є як ґазда де як дора е як екран є як єлен
Жед як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо
на і пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова
заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале
буква і от як Йосиф Каяк коса ел як лоси м як
мава О як орел пе як пані р як руснак С як
слуга де як дерка о як угель ф як файка ха як
хыжа ци як церков че як чыжык пша як Школа ща як
щавія як Явір <unk> є <unk> і знак два знак мягкій твердым
знаком Тото зно уж по джынґли традицийным джынґли в радийовым засмійде на
радийовий окус покусні в языковым окусі покусі Памятайте же сут знакы два
Знак твердий з мягкым знаком як было в вершыку Петра Мурянкы аз
з а я знам а з буку значыт з букваря лемківского языка
О фраірці сме бесідували тыжден тому кєд сте слухали понеже темом головном
темом попереднього тинка были языковы недорозумліня то значыт тото же фраірка нам
ся може нам Русинам Лемкам може ся і добрі тямит бо то
же так поім барз добра інституция в соспільным жытю але хоснувателям напримір
польского языка де тото слово фраірка набрало доцяп другого значыня доходит часом
до такых до такых ситуаций де мож ся Не дорозуміти Зато темом
попереднього одтинка были вшыткы парібкы фраірьове фраіркы дівкы шугайлинґарі леґыні то значы
так як мож хлопця ци дівча назвати в лемківскым языку в русиньскых
языках русиньскым языку в його стандардах Но і єден слухач рішыл провірити
як мі написал што в фраірці пише інтернет і то барз файна
думка бо часом мож тоты недорозумліня найти і в інтернеті і нашол
таку гравюру на дереві якій древорит авторства Владислава Скочыляса то такій польскій
творця артиста Маляр ґрафік тіж різбяр і педаґоґ выкладовця на высшых ученях
котрий колиси выріздил а выгравивал на дереві Яносіка з славного словацкого збійника
і Назвал тоту свою працу як Яносік з фраєрком то значыт Яносік
з фраірком легко ся ту додумати же то ходит му бы сме
так думам поняли же ходит о Яносіка його дівча його фраірку з
котром міг бы може мал пляны ся оженити або дашто але бы
слухач выслал мі такій м сайту демотиваторы крапка Lольскій сайт на котрым
находят ся ріжны мем І ту як раз тот мем вписує ся
нам барз добрі До нашой темы пониже підпис того мема же уж
за Яносіка по польскы прочытам уж за Яносіка были фраєрків Як раз
то єст тото оддзеркаліня того того недорозумліня понеже іщы автор того древориту
той гравюры назвал Янофікс фраєрком што значыт же іщы даде заложме <unk>
років тому бо тота гравюра з <unk> р фраєрка по польскы не
мусіла назначыти тото Тото што значыт днеска значыт дівча або як фраєр
хлопец котрий легковірний котрий може дакус дал ся намовити на дашто і
злій на тым вышол так ци так тота тота гравюра вказує же
же днес уж фраєрка доцяп другє мат значыня в польскым языку Я
іщы вісягнул до Ґуральщыны то значыт єм хотіл найти даякы ґуральскы з
тамтой з тамтого говору однесіня ци приміры і тако єм нашол єдно
значыня значыт по ґуральскы она фраєрка а як му сме повіли фраірка
значыт коханка значыт Тот заказаный і правда до шлюбу овоч то лем
так обычно бо і давнійше люде ріжны річы робили ам може предовшыткым
давнійше тото што традицийно заказане так ци так дополняючы тоту тему фраіркы
дівчате цитам інчых окрислінь на наречену нареченого о чым бесідували сме тыжден
тому в нас ся мі здає шырше значыня шырше понятя той фраіркы
ци фраіря кєд ту маме примір фраіркы то радше в нас буде
може і быти коханка бо єдно з другым ді на другого не
мусит мыняти Але можете быти тіж дівка наречена значыт тото дівча котре
котре уж може неодолга за даного хлопця вийде А кєд уж тілько
сме навязали до Ґоральщыны і тамтых криматів думам же нич перейдеме до
нашой головной темы то Тепер по ґуральскы дідакус по ямайскы сой пограме
А іщы єдно може дахто з вас знат тоту мельдую Думам же
вельо з вас знат зато перейдме до Твінкль Брадес і Требунятуткій Здає
ся мі же ґуралі мают або принаймі в тій пісни видно же
трибуны туткі мают подібны проблемы як барз вельо народів барз вельо ґруп
в сучасным світі Ту лем мож тото видіти в цитаті ґіны наша
Ґвара по малюску Але добрі находиме ся тепер уж не добрі находиме
ся тепер в языковым покусі покусі нажыво в радию ЛЕМ фм витат
ос демко Трохановскій Зас іщы раз повторю мі де ка ЛЕМ Крапка
Фм Была недавно стріча в Кракові о котрій днес дашто хочу повісти
о хвильку але найперше короткій встул ґу тому то значыт такій же
нераз при свобідных бесідах достаю звіданя одколи можеме выдатувати істнуваня русиньского языка
Єст то тілько Тяжкє звіданя о тілько зложене звіданя бо іщы нихто
з наймудрійшых не выдумал або не одповіл на звіданя одколи ся зачынат
язык Одколи од даным языку мож повісти же він єст языком або
не єст языком І того рода звідань єст барз барз вельо але
кєд вертаме до істориі кєд підеме назад напевно можеме повісти же якысом
великом подійом в істориі нашого языка была місия св Кєйовой Методиі то
значыт коли был записаний перший раз славяньскій язык на основі котрого потім
переняты тоты буквы были достосуваны до поєдных языків Очывидно в столітю тяжко
нам бесідувати о тым же были Русины так само як тяжко бесідувати
же были і другы народы котры в днешнім виді напевно были Славяне
з котрых потім выокремили ся східні Славяне потім на основі той ґрупы
спільной колисий ґрупы Східніх Славян выкормили ся на основі поєдных діалектів днешні
сучасны языкы то значыт росийскій украіньскій білорускій і росийскій і русиньскій так
росийскым жем бесідувал Но і потім уж тіж можеме бесідувати о тым
одколи уж кєд они ся поділіт од ходин напевно сут окремыма языками
Але я не в тот спосіб я лем повім одколи почутя вартости
свойого языка котрый єст окремым рішат о тым жебы жебы помалы датувати
сучасну історию як сучасний початок або або початок коли тот язык ся
уж выокремил Но напевно в нашым примірі то ХІХ стлітя де напевно
уж ціла діяльніст котра звязана єст найпише може З Добяньскым котрий тот
політычний маніфест по весні Народі в <unk> выдал потім уж літературна і
по части тіж політычна діяльніст Александра Духновича ци Александра Павловича котрых называны
будителями І уж потім ся зачало то значыт вшыткы выдавництва Пряшівской руси
Підкарпатской руси очывидно можеме тіж бесідувати о темных сторонах бесідую темных як
іде о для языка понеже такым постерігам період язычя то значыт од
другой половины плюс міну з ХХ ст пробачте де народний язык в
літературній формі заступил там така з така мішанка росийского церковнославяньского з великыма
народныма влиянями Але уж хыляк Владимір достерігал велику велькіст може так народного
языка понеже вводил го уж до літературы котры сам писал в язы
І приходит дам такій примір такій пункт в істориі де хто сварит
ні я хочу писати по лемківскы по русиньскы і на пілніч од
Карпат явил ся На початку ХХ столітя явила ся ґазета Лемко котра
уж была писана такой чысто по лемківскы што єст такой першым спосеред
цілого русиньского ареалу такым такым приміром Потім повоєнны часы відомо хотіло ся
жебы вшыткы Русины были в єдній державі то значыт тото што зачал
Добряньскій континувал літературом Духнович і Павлович то значыт быти єдным хоц ся
не повело тоты повоєнны часы нам принесли І на полудни од Карпат
обіцяну не до кінця выполнену автономію Підкарпатской Руси хоц там в меджевыным
періоді діяло ся найбільше ту на полудни од Карпат тіж іщы была
Пряшівска Русь но і треба тіж памятати о тым што того рока
будеме столітя празднувати значыт основаня Руской Народной Республикы Лемків То в такым
політичным просторі Але уж потім введіня лемківского доштів з шкіл в тридцетых
роках як результат діяльности орґанізациі Лемко Союз І по ті маме тяжкы
часы значыт окупацию і комунізм по котрым або при котрым в Польщы
было выселіня на Словациі ци товдышній Чехословациі ліквідация грекокатолицкой церкви котра стояла
при Русинах і вели такых чорных сторін істориі котры Сотворили тото же
через <unk> років такой не могли сме ся розвивати і замірено тепер
пущу єден цитат обшырний цитатм з інтервю котре єм провюл з доцент
Анном Прішковом три рокы тому з нагоды ХХ літя кодифікациі русиньского языка
на Словациі а то як раз такій вступ до тых нашых найновійшых
часів Мы ся находиме в Пряшові на Пряшівскій Університеті в Інституті Русиньского
Языка і Культуры Ну так то є уж двадцерічна істория самособовы од
колифікациі Але як бы тому дошло то треба совернути ісі пару років
дозаду Такым граничным был рік <unk> а самособово возроджыня русиньской народной ідентиты
взнай русиньскых орґанізаций першой русиньской орґанізациі русиньска Оброда Шпецифікуваня цілів роботы той
орґанізациі в рамках народосного контексту єдным з тых вызначных цілів котры тота
орґанізация собі поставила бы кодифікация русиньского языка Возроджыня Народной ідентиты Русинів на
Словакі заведжіня русиньского языка до розлічных сфер жывота также уж зачало формувати
айде якій конкретний проґрам народного возроджіня была выдана деклярация в якій русиньска
оброда выголосила тоты основны ціли якы мают служыти ґу возроджыню народной ідентиты
То были рокы Рік <unk> рік <unk> котрым В основі уж в
знико в тым часі фунґувало дакілько русиньскых орґанізаций перше з них знаєме
же взникало польску Стоваришыня Лемків то былосі в <unk> році так же
друга была русиньска оброда на поступно зачали взникати русиньскы орґанізациі в розлічных
краінах Світовый Конґрес орґанізаций як єдна з найважнійшых орґанізаций яка спорвала вшыткых
Русинів приправила свій проґрам і так на першым конґресі уроцидили ся єден
котрый был Меджля знову выголосила же пріорітным цільом цілорусиньского руху то значыт
же на русиньского руху на Словакій але цілорусиньского руху бы мала быти
кодифікация русиньского языка або створіня самостатного русиньского языка конґрес запропонувал скликати такый
такы форум семінар або форум інчого характеру на котрым бы се зышли
Компетентны квалифікуваны люде лінґвісты і власно зачали бы дискутувати о кодифікациі русиньского
языка Рік <unk> был першый Конґрес Русиньского Языка у бардівскых купелях так
же уж там ся дискутувало офіцияльно о тым же як бы русиньскій
язык мал вызерати то значыт Мы знаєме же русиньскій рух ся розвивал
у розличных краінах так же бы треба зволити даяку методолоґію будуваня нового
літературного языка то значыт ци то буде язык котрий буде сполучной прошыткы
Русинів або то буде даяка інча вариянта така котру бы люде прияли
тото было основным цільом так же наконец на тым конґресів вертівскых купелів
были люде з розличных з розличных народоносных меншын з розличных університетів европскых
америцкых а так дале так же то были квалифікуваны люде університетны професоры
якы говорили о можностях якы еґзистуют у світі при будуваню нормы языка
в такых в припаді такых малых народів в припаді безщатных народів як
сут Русины Кыт самы дж пріориты народного руху русиньского дістальне язык школьство
а тоты сферы народносного жывоту де русиньскє язык має своє місце Може
то буде уж легша етапа Такым оптимістичным нам може пунктом сучасности сут
выслідкы списуваня людей котры сиґналізуют же люде ся зачынают голосити або прибыват
тых люди коли котры зачынают ся голосити ґу русиньскым языку підвышує ся
чысло людей котры ся ідентифікуют з русиньском народностю Самособо од мнох факторів
залежыт то як буде русиньскій язык вызерати за <unk> років Мовы были
рады як бы Тота робота котра ту была дотепер зроблена жебы ся
на ню надвязало жебы люде котры прийдуты по нас у тій роботі
продолжывали А што є головне жебы фунґували тоты научны інституциі в рамках
університет якы фунґуют То є барз важне То кавальчык архівального языкового кузапокуса
і кавальчык інтервю з седоцентаном Плішковом а я тепер скоро бо уж
виджу же маленько маме часу о тым што діяло ся <unk> мая
<unk> р на Яйоньскым Університеті в Кракові проходила там Робоча стріча робоча
стріча котру выкликала др габітувана Олена Дуць Файфер котра запросила языкознавців запросила
філолоґів творців журналистів значы тых люди котры на штоден роблят з лемківскым
языком котры на штоден хоснуют в літературній сфері лемківскій русиньскій язык І
ту одраз повім же то велика подяка для пані професор понеже то
уж вісемнадцет років од моменту коли вышло великє величезне діло барз значуче
для сучасного розвитку лемківского стандарду русиньского языка то значыт коли в <unk>
році взріла світ ґраматика лемківского языка авторства Мирослава Хомяк і проф Генрика
Фонтаньского Як раз тота стріча была по части выкликана Уж тым періодом
то єдно два тым же реалізує ся тепер проєкт котрый тыкат прац
над сучасным лемківскым контекстовом словником І была тіж єдна з причын Але
по такым періоді по <unk>надцетьох роках од моменту явліня ся першой сучасной
ґраматикы Думам же то найліпший а може і кус пізнений але ліпше
пізнійше як нияк час жебы перезріти тото што в языку ся змінило
тото што може в ґраматиці не было уняте тото як язык выглядат
днес І На запрошыня пані професор пришли спілавтор ґраматикы лемківского языка професор
Генрикрик Фонтаньскій проф Адам Фаловскій языкознавця специяліста в обшыри істориі языка предшыткым
славяньскых східньославяньскых языків Др Тома Квока специялисты в обшыри сербского языка тіж
котрый выкладал на лемківскій філолоґіі Петро Трохановскій Мурянка котрого думам представляти не
треба найвыдатнійший сучасний творця котрий в долгій долгій час вызначал тренды як
сучасний лемківскій язык винен выглядати были сме і мы з радийом Лем
фм то значыт в особі Анны Масляной докторанткы котра ся занимат історийом
русиньского языка І моя скромна особа Надію ся же тота стріча о
котрій мам хотіл повісти бо як раз языковый гос покус медже інчыма
о того служ жебы інформувати буде натілько хосенном же уж неодолга выйдут
наступны книжкы наступны описы наступны скрипты в обшыри лемківского стандарду русиньского языка
і товды уж будеме мати наступний етап зроблений то значыт тото перезріня
што од того сиґнального моменту то значыт Од явліня ся першой ґраматикы
в языку ся змінило мусиме го підсумувати мусиме го описати но і
така задача тых стріч Не была то перша понеже уж заплянованы наступны
того рода стрічы Лем треба ся тішыти бо єднак тото вшытко што
ся діє в обшыри сучасной сусучасной кодифікациі ци рекодифікациі як бы єй
мож было назвати то барз важне для розвитку сучасного лемківского языка А
то был языковий окус покус в котрым бесідувал до вас Демко Трохановскій
пращам ся і запрашам на наступны проґрамы Тримайте ся тепло Языковий гокус
покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом мож бити ту
самы Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы Чом
Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи нашы
предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым стулі чом дотеперішніх
відруючых мобілок інсталюют Лайлі доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового
сортелю і апликациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати слухай авдициі
Языковий гокус покус Значыт знай язык і вчы ся гокус покус