В тым одтинку занимам ся часословами, котры ідут од професий, функвий, або занять. То такы часослова як "учытелювати", "дякувати
Еп. 158

В тым одтинку занимам ся часословами, котры ідут од професий, функвий, або занять. То такы часослова як "учытелювати", "дякувати

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono łemkowskim czasownikom od profesji, funkcji i zajęć, takim jak „учытелювати“, „дякувати“, „парібчыти“ i „дівчыти“. Prowadzący wyjaśnia, jak takie formy działają w języku, nawiązuje do przykładu Iwana Rusenka i na koniec przypomina też o innych czasownikach związanych z jedzeniem.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компер чом можнут
пити ту самбль Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти
грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі
Чом до теперішніх вібруючых мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фельска та майля
і інчого сітьового софру і <unk>ra Кєд хочеш ся дашто о тым
дознати Сухай авдициі Языковий гокус покус значыт знає язык і вчы ся
гос покус Видам красні слухачі радия ЛЕМ фм з той страны Демко
Трохановскій В проґрамі Языковий гокус спокус то єст в тым проґрамі в
котрым старам ся Вам приближыти диякы дрібничкы лемківского языка Часом Через концерт
часом через бесіду а часом через тему незрыхтувану Ци З мойой причыны
же дашто мі там пришло до головы або тіж што барз часто
ся Так діє тему яку присылате вы домя даякы вантливости даякы языковы
проблемы даякы звіданя неясности або просто коментар до Красы і нашого языка
то предовшыткым але тіж коментар до чогоси што сте спостерели так само
буде і днес зато же днес займу ся часословами часословами Специфічныма часословами
з котрых выбрал котрых в лемківскым языку маме дост велику ґрупу Но
але од початку недавно бо в січни деси достал єм такє звіданя
при нагоді двох дост докруглых річниц Народжыня і смерти Івана Русенка Хто
то был Русенко Думам же знают вшыткы м Іван Русенко великій і
писатель і рисовник і карикатуриста і редактор І зберач фольклору зберачы слів
не лем лемківскых інтересувал ся тіж циґаньском лексиком мож повісти же кус
з того языкознавства тіж лизнул але предовшыткым был то Был то тіж
так мож сміло речы єден з першых колифікаторів лемківского языка в столітю
Но так але окрем того іщы Русенко был учытельом не повело му
ся быти учытельом там де хотіл там де посеред Лемків Но але
был учытельом і написали сме нашым портали Лем Крапка фм Же Н
Іван Русенко учытелювал Но і з той причыны достаєм зіданя ци то
єст така форма выдумана ци то єст такій неолоґізм ци то не
так ся бесідувало же учытелювати ци ци ци не мож повісти же
просто вчыл ци робил учытельом Отже повім одраз так учытелювати і того
рода формы сут барз популярны в лемківскым языку не і они так
як уж бы сме зрівнали З польскым языком думам же Русины з
Польщы більшіст тот язык знат урядовый язык в кінци вчыт ся го
в школі і зато може порівнує тоты формы же іх м кєд
уж Може бы ся нашло в польскым языку дакус то напевно не
сут так шыроко популярны як в лемківскым Очывидні в примірі русенка мож
бы повісти же Русенко робил учытельом Ей ту предешытко міщы бым хотіл
припомнути чом учытельом а не вчытельом бо то в сумі од часу
слова вчыти гей але м знаме памятаме може з архівальных языковых окусів
покусів же коли сме мали барз часто коли сме мали начальне у
слові оно переходило в нас в Маме вельо такых такых примі при
примірів як учыти давна форма і вчыти убити то вбити н урядувати
то врадувати і так даль чы не будут дотыкне вертал так ци
так в формах В формах Учытель остала іщы стара форма так само
учытель ученик ци учениця но але відомо часу слово єст вчыти І
ту єст тіж принципіяльна ріжниця бо тот Русенко якій робил учытельом то
ясне єст же він вчыл вчыл в школі вчыл діти не Вчыл
выкладал мож находити даякы синонімы але то єст рік бы м вчыти
то уж такє часослово похідне же учытель вчыт діти то значыт штоси
робит Але полнити саму функцию учытеля то докладні тото речене учытелювати то
значыт робити учытельом Бо я ся і так асоциюю же учытель не
лем вчыт учытель мусит іщы провірити задачы учытель мусит денник выполнити Значы
полнити вшыткы функциі якы полнит учытель адміністрацийны едукацийны ци даякы інчы може
не сам ся школи деси дополнят своє знаня своій компетенцийній компенциі і
тото ся мі здає вшытко Власні завершат ся в тым єдным часослові
учытелювати значыт полнити функцию учытеля во вшыткых аспектах такых в котрых учытель
мусит мусит мусит быти Маме більше такых часослів котры мож повісти котры
мож повісти ідут од професий але не лем Зато може од професий
або од функциі або од Бо несети будут професиі Але зараз може
найду ґу тому слово ледме дальше Маме такє крас слово як Дякувати
Ей І ту одраз повім же сут два гомонімы дякувати дякувати як
быти вдячным за дашто дякувати клонити ся низко Подякувати за дашто ци
м быти вдячным уж єм рюк но мати якысу Быти щестливым з
того же хтосим дашто зробил і іщы тото даяк высловити уж не
буду того розряду Но і маме гомонімічну форму дякувати то єст полнити
функцию дяка Мож реч же дяк там співат Ци може дяк одраз
ту можеме дати даякы синонімы дяк то єст реґент то єст напримір
на Пряшівскій Руси Кантор в нас зостало тото слово дяк то єст
функция в церкви часом получена тіж з дириґуваньом хором але основна функция
дяка то предовшыткым чытаня літургічных текстів Маме Іх Вельо в східніх церквах
предовшыткым Не В недільнах ци ци богослужынях котры котры конкретні в літургіі
не святого Яна Богослова але на вечырни ци на всеночній тых чытан
єст дуже дуже більше І тым занимат ся дяк жебы зрыхтувати жебы
понаходити тоты тексты котры сут ци на всеночній ци н ци на
вечерній ци інчых богослужынях котры сут змінны Він мусит тото найти він
мусит тото зрыхтувати він мусит тото потім в добрым моменті Прочытати Но
і зато дяк што робит дякує Але то тіж бы сме кєд
бы сме повіли же тото дякуваня выполнюваня функциі дяка оно єст лем
ограничат ся до чытаня но тіж мож бы моісти же ограничаме його
функцию бо прочытати мож каждий але Дяк котрий дякує котрий має функцию
в церкви найперше мусит знати што найти знати знати де найти даякій
текст го там де си вмістити знати коли прочытати і допіро прочытати
Зато дякувати так уж єм бесідувал при учытели то не лем тото
учытель лем вчыт Учытель окрем того учытелює полнит вшыткы функциі звязаны з
учытельом І так само дяк дяк не лем прочытат бо дяк може
тіж ждати другому до прочытаня маш там як Кіґомой скінчат свою секвенциів
ты можеш тепер потім ты прочыташ але як єм бесідувал дякувати то
вшытко тото што ся завершат збыти дяком І о кілько учут учытель
то професия напевно дяк мож повісти ци то єст професия напевно функция
бо мам наступну мам функцию староста на весілью І ту уж напевно
будеме знати же староста то єст часосово того старостити то тіж вести
весіля І ту тіж буду кус такій розбесідуваний бо староста котрого знаме
З днешнього весіля то уж не до староста што колиси колиси шефом
весіля од шефа тіж іщы як і дочасослово вернеме шефом весіля был
маршалок то маршалок мал таку булаву Бесідувал хто тепер може мы або
або дозвалял хто тепер може бесідувати Як далы голос наприміры родичам молодят
тотовде они бесідували як далко голос дакому інчому тот бесідувал І як
дал голос старостіт тіж допіро товда староста товды староста міг міг в
якысий спосіб взяти голос і вести тото весільом Але само старощыня то
тіж выполняня якысой функциі значат вшыткы тоты діла котре выреалізує ся через
ведіня весіля триманя порядку жебы тото было В тым часі тото было
в тым часі і од того маме уж і знаме уж же
староста і старости тото часослово походит од выполняня функциі Старосты Так сой
думам тепер во мам іщы тых пару часослів але жебы вас так
страшні не занудити може так о іщы єдно тіж дакус звязаны з
весільом а іщы два часослова два наступны тіж будут звязаны з весільом
Але уж може з Передвесільным періодом То може так то може я
Вам пущу даяку співанку а о хвильку вернеме сой до наступных часослів
котры якоси односят ся до функций ци професий не Матер м собі
кусай м собі в раі найду лем собі сам собі фраі лем
со обі сайд там собіфраі для майд лем со обі зайд там
собі фраі для майду гора Хольска весосной дер кільові лем <unk>o<unk>ec Лід
вершоф мам паро дівчаства <unk> майст Лем солоґістами там головный край для
майд Питер герхикло заманничого серце бло Лем ц о міста Лыйдрані arto
ratureйд айдрані ляйд Но і витам зас поперві бесідує Демко Трохановскій в
радию ЛЕМ фм в проґрамі Языковий гос Покус днес бесідую од якых
часословах якы мож повісти Ідут в стох процентах бесідуют о даній функциі
ци о даній професиі уж єм бесідувал о учытелюваню напримірі Русинка і
інчых о дякуваню напримірі дяка церковного дяка і бесідувал єм о старості
же староста старостит Но кєд сме при весілю Варз часто на весілю
маме гудаків Маме капелю єст такій єден такій єден Гудак так гудак
котрий тримат найбільший інструмент в руках то басовий інструмент і тот гудак
то басиста єст такє часу слово басувати Басувати Басувати предовшыткым то не
грати на басах ци на контрабасі ци на тым басовым інструменті но
але мі ся так асоциює тото басувати же грати добрі на басах
колиси коли іщы тоты капелі мало коли або або або нияк не
были по школах музичных не были Такы професийональне в днешнім нашым розумліню
бесідувал ся о тото басує гей або гудака медже собом бесідували возме
тамтого на весіля бо він добрі басує значы добрі грат На басах
чує мы функцию чує гармонію ритм і скоро ся з нами згра
то спокійні можеме з ним грати за то добрі басувати Значыт сут
іщы інчы тоты слова добасувати басувати тіж мож голосом то значыт співати
басом то з грубым голосом а іщы Ярослав Горощак в словнику подає
же кіт може басувати так знати кіт сой лежыт уж так праві
спит і так собі што си там під носом морчет то же
басує той формы бы лем ся не знал допіро як єм глядал
Басувати і значыня ци оноєсловнику нашол єм тоту форму То з басуваньом
але басуваня самобасуваня то конкретні не лем граня або одограня на басах
даякой мельодиі дакой там свойой Участи в капели але тіж добре граня
професийональне властиве на граня Но і кєд сме уж уж єм повіл
же староста старостит басиста басує не ізме уж кус при весільній темі
но тоту маме іщы Тот передвесільний період предвесільний час тос час коли
ся єст парібком або коли ся єст дівком Днес бы сме повіли
може уж за польскым языком же То кавалер і панна Най буде
Повім же то сут уж дост шыроко дост шыроко знаны формы і
хоснуваны но але тоты формы напевно не мают своіх часословных форм ци
кавалерувати Ні не звучыт в мі тото кавалерувати Но може може але
небарз мі тото злучыт панна паннувати паннити тіж якоси мі не звучыт
звучыт Але маме дві крас лемківскы формы дівчыти і Парібчыти Перша форма
і друга такой лем з інчого боку бесідує нам о тым же
коли дахто дівчыл іщы то значыт же товды тото дівча котре дівчыло
не мало іщы мужа так само пан Котрий парібчыл то значыт іщы
был тым кавалером іщы был не женатий Но і тутіж бы м
ся на хвильку затримал над над може найперше часословом дівчыти бо од
чого оно напевно іде Маме такє основне слово дівка гей дівка котры
можеме такой м реалізувати в трьох обшырях дівка як тото панна о
котрій ом бесідувал од котрой іде часосово дівчыти ґутому іщы о хвильку
вернул але дівка як дівча як дівчына гей то єст тіж крас
дівка Бо як бы сме повіли же крас дівка же то краспанна
не мало бы то аж такого великого сенсу Але дівчына дівча то
як найбарже мож гварити дівка Но і дівка то єст дівка єй
туж тяжко мі окрислити тото словами дівка то значыт мама має дві
дівкы єй родиче мают дві дівкы і тоты дівкы іде Але з
тым же тото тота дівка дівчыт тото значыня панны Маме в вельох
інчых формах бо маме раз же тота панна то дівчыт то єст
тот період але маме тіж зараз перед весільом дівоцкій вечер ци шырше
повісти як споминаме давны часы як пані споминают давны часы же а
колиси як сме дівчыли гей або в нашых дівоцкых роках або в
нашых дівоцкыхы часах то было памяташ там памятате сусідко і так дальше
Зато тота тота форма дівчыти то барз файна уж мало хто хыбаль
єй днес хоснує Но і перейдме до мужской части дівчыня або одповідника
мужского дівчыня то єст парібчыня парібчыты Ту одраз тіж треба повісти же
тот кавалер котрий парібчыл ци парібчыт то значыт находит ся в тым
періоді свойого жытя де уж ходит на забавы ходит уж парібчыти то
значыт в такых дост консервативных курях глядат собі жены але не хотіл
того аж так спровадити того так ограничыти паробок бо мы напевно тямиме
паробка як од чого ся рештом взяло паробок паробок од того же
за молодых часів ішол деси там робити бо тота част роб пароб
паробок гей то она єст Іде до того же він деси там
робил зараблял на пінязі І правдопинні з того же згрывало ся з
тыма кавалерскыма часами коли был паробком коли деси ся нанимал до роботы
тот пан то акурат ні Так пішло же то был паробок Кавалер
колиси был паробок а паробок што робил парібчів на што робил парібчыв
но Парібчыл то значе находил ся в тым часі коли іщы не
мал жены і де си там може глядал може ходил по забавах
ходил не ту там мал деси ззаду голову же треба было ся
треба бы ся было неодолга оженити Іж маме подібні як як При
дівках і при дівчыню маме парібоцкій вечер маме парібоцкы часы коли парібчыма
то сут досі тоты парібоцкы парібоцкы часы парібоцкій Період Ном што ж
повісти Єст тых часослів більше Могли бы сме і дорана бесідувати Я
мы лем хотіл Вам звернути увагу на тото же єст сут такы
часослова котры ідут од професий котры ідут од функций ци як в
примірі дівчыти або парібчыты односят ся до якысого часу періоду В нашым
жытю коли сме были кавалерами ци паннами запрошу вас на на хвильку
перервы і іщы о хвильку вернут до мі ся так припомнуло вернут
до Інчых часослів о котрых часом А мам од може барз часто
забываме талі она матя самы самы Татисю Ґайдалі по наднаше салі Татисю
Ґайдалі понаднаше салі Дадисю Ґайдалі понад наше салі тадисю Ґайдалі понад наше
салі Ей Матя не виділи хотя не виділи тареба тема тя не
виділи во тя не виділи татя єй Еве тя не виділи бо
тя не виділи та тя стары бабы Егы батя не виділи бо
тя не виділи та тры бабы Егай матя не видили бо тя
не виділи Я розвіє дівы Егай ба тя не виділи бо тя
не виділи Я розвіє Юкя поетя Олвейда матерыповедай поетя Овейка Матерыповиня поятя
Олведань Материповина і поєтя Ов материковин Есерта Матесерєта є а Моробена Етесерде
мате сердета Евына Йой <unk>ea сердита та я буду вида мате сердета
мате сердета та я буропай гай Видите як раз тота співанка ансамблю
Фолькнеры то ся называт тады шугай тади як раз підходит нам до
тых парібоцкых часів коли дівчата співают тады шугай тади шугай і тади
понад нашы сады шугай і леґень ей і тот паробок кавалер ци
Тот хлопец пан мужчына котрий парібчыт і деси там часом Фиґлює часом
робит інчы річы но але деси там за ухами має же мусит
сой жену найде добрі днес О часословах в языковым покусі покусі Было
о тых часословах од функций професий ци як парібчыты дівчыты од періоду
нашого жытя в якым ся находиме або свы находили бы часто до
того вертаме Масти для вас такы штырі просты часослова просты барз просты
Але здає ся мі же забываны в нашым найкрасшым лемківскым языку Барз
часто кєд коли ся обудиме гей іме сніданя Деси там Коло полудня
як уж нам ся в бріху провиднит іме полуденок некотры ідят обід
кус пізнійше гей бо полуденок може быти такым другым сніданьом в нашым
днешнім розумліню Обід може быти кус пізнійше то єст поливка зы так
в неділю певній росів а на другій і на другій мясо з
комперями дямленыма напримір комперями І на вечер коли уж там в залежности
хто на якій дієті то іст вечерю А я вам повім як
барже по лемківскы провести такій простий простий ден вывідомо істий мусиме ту
радже того не обыйдеме бо нас не буде Але заміст істи сіданя
істи полуденок істи обід і істи вечерю можеме попросту схоснувати прекрасны нашы
часослова Коли ся будеме можеме снідати деси коло полудня можеме полуднувати потім
можеме обідати А на вечер можеме вечеряти Знам же вельо з нас
знат же сут такы такы формы же суд же не сут в
лемківскым языком мал хоснуєме што ж Думам же ліпше снідати полуднувати обідати
і вечеряти як істи сніданьом Но Так ся мі здає ту іщы
мам єдно два речыня о полуднуваню тіж єм вычытал совнику Ярослава Горощака
же тоты же тот полуденок о чом акуратні в полуденок мож полуднувати
і відомо бере ся од части дня од полудня Отже як пише
Ярослав Горощаксувнику полудне або перше іщы Колиси люде ставали даде о <unk>
<unk> рано до роботы ци до кошыня ци до інчых занять найно
косити треба іщы покля покляроса або потім уж пізно Зато треба буто
зробити барз рано товды сінідали О барз так рано но і в
полудне туж од той четвертой рано туж было <unk> годин <unk> годин
од сніданя то уж мало ся в бріху кус провиднити а окрем
того легко было знати коли тото полудне єст бо товды сонце єст
в найвысшым пункті на небі зато товды был такій сиґнал коли іщы
люде зыґарків не носили коли іщы не мряли часу смотрячы <unk> минут
на смарфон ци на телефон ци на зґарок такій на руці Но
і товды было знати же то в полудне іст ся тоту тоту
другу ны другій посилок другій раз на де І часто так бесідую
з там в меринді мали мали дашто Хліба сыра кавалец кобасы і
могли ся погостити деси там уж на полици в інчым місци в
інчым місци Зато полуденок Днес ся приняло уж в днешніх часах уж
мало хто ходит до четверті рано косити Мало хто сут такы професиі
сут такы занятя де о чеферті рано ся стає іде до роботы
но але уж тепер барже ся приняло же тот обід мож повісти
то єст тіж полуденок то єст другій посілок в середині дня котрій
барже одповідат Ланчови Тому американьскови по американьскому посыл ковиы А колиситі см
є звідал ци ци ци хтосим є звідал ци ци ідут на
лянч в роботі є повіны барз не берді ходжу лем на обіды
Но і тота особа не зрозуміла Ту акурат ходило о хоснуваня польского
языка і противдіяня тому лянчови котрий є сам американізмом евідентным американізмом но
але так ци так памятайме бо верну до лемківского языка Снідайме полуднуйме
обідайме і вечеряйме думам же тым барже причыниме ся до захованя тыхных
прекрасных форм Дорогы слухаче радия ЛЕМ фм буду мало денес кінчыл і
хочу Вам подякувати зовнішній вечер очывидні просити Вас о дальшы заувагы ци
даякы вантливости як з тым учытелюваньом Івана Русенка од котрого взяла ся
днешня тема о тых старых прекрасных формах в нашым языку Припомнул лем
же можете писати доня на адрес <unk> In<unk> ЕТ ЛЕМ крапка <unk>
м но і Товды заполниме сой час деякыма языковыма языковыма проблемами ци
вантливостями Тобо языковой якус покус бесідувал Демко Трохановскій Трімайте ся тепло Языковий
гокус покус Ци бандуристы скрипчут бандуры А може компер Чом мож бити
лю Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы чом
Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколе нашы
предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі чом дотеперішніх
віґруючых мобілюк інсталюют м <unk> файлі доступ до Фейсбу та майля і
інчого сітьового софтв і апліка Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
сухай авдициі Языковий гокус покус значыт знає язык і вчы ся гокус
покус