При нагоді історычной выміны звуків о - і, представлям деякы языковы проблемы, звязаны напр. з етнонімами, або ґеоґрафічныма наз
Еп. 162

При нагоді історычной выміны звуків о - і, представлям деякы языковы проблемы, звязаны напр. з етнонімами, або ґеоґрафічныма наз

•

Опис епізоду

To odcinek o językowych problemach związanych z historyczną wymianą głosek o i i, zwłaszcza w etnonimach oraz nazwach geograficznych. Punktem wyjścia jest przykład „Pільka z Ropok“, a całość ma charakter rozważań i pytań bardziej niż gotowych odpowiedzi.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом мож
лют пити і сам Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме
вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто
лемківскій Одколи нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым
стилі Чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фейсбу та майля
і інчого сітьового сортверу і епкєд хочеш ся дашто о тым дознати
слухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знай язык і вчий ся гос
покус Витам красні вшыткых дорогых радийо слухачів В днешнім языковым окусі покусі
мінувал сма вечер кєд мя слухате в преміровым высыланю нажыво в радию
Лем фм а кєд в повторінях може быти доцяп інча Подкастере тіж
можут слухати о то вы подкастеры дорогы мате уж цілу таку полну
свободу в доборі сой годины для Вас высмотреной і приємной і доброй
жебы слухати днешню авдицию так ци так витам сердечній вшыткых і одраз
зачну од подякуваня бо достал єм два емайліз котры тыкают попередньой авдициі
авдициі о іменах о лемківскых іменах по правді Ци они такы лемківскы
то я ани не знам радше хыба ні але найбарже розповсюджены посеред
Лемків А напевно барз популярны бо уж єм бесідувал же статистик николи
єм не вю зо шом такых статистик радше нихто не може провести
ся мі здає на натепер так си так дякую пану Андрийови котрий
выслал мі такій по правді і по правді пан Андрий мі выслал
на фейсбуку відоміст за котру варз дякую але Звідал ся ци то
лем такы імена Лемкы носили Ні пане Андрию не лем такы што
єм тыжден тому повіл може то тіж добра підповід на тото жебы
о тыжден зробити о тыжден може о місяц но так ци так
запамятам сой жебы такы до той темы вернути зробити таку авдицию такій
проґрам о такых іменах речу такых суцых іменах котры днес уж ся
рідко хоснує рідко ся стрічат рідко родиче дают Так называют своі діти
своі одрочата Хоц пан Андрий так досты весело зачал та конец той
відомости была уж смутнійша но але то о тым іщы може вернеме
при нагоді даколи при нагоді при нагоді імен Днешня тема яку єм
заявил на нашым портали ЛЕМ То єст так барз робочо повідаючы пілька
зробок А тема взяла ся од того же недавно в проґрамі Реґістер
Забытків Наталиі Малецкой мали сме по правді проблем ци врождаючым одмінку село
рібкы Буде кого чого ропо каз наме же то названя котре вступує
в множыні зато кєд уж рібкы та може ропок Але чом акуратні
так сме сой подумали жебы акуратні тото над тым ся задумати Бо
дуйши одраз повім же традицийна традицийна форма іх хоснуваня той формы людми
то єдно бо то очывидні робит найліпший примір для языка но але
Така рефлексия над тым Ци так винно быти подля деякых принципів то
уж буде тема днешньой днешньой бесіды постарам ся привести думам шыкій дошій
співанці буде веце примірів до котрых бы м навернул Но добрі най
буде Ігор Куцер чуєм ся о хвильку Пришол ді добрі з воды
з бабым ся Пришол дідопрі з воды з бабым смія бабо дідо
блогові дідува што нам ся любу авґой Пордьме тогоды Пішла баба Бідо
бабу штыркло Осовы тій одового бою мо старого ці вам стрывало домна
цілыс А якы согас цілу бівку той со якыньо зо васылу міку
той якій а як ішли єй з він Вычекайте ні доньду горієм
ся ставді ад вою став змышляю стридний став і вон над водою
паромышыны Но і коли ту уж Ігор Куцер догрыват своі ноты я
записал за тот час такой пару примірів хоц докладні тых кот до
котрых днес бы м хотіл Не навязати то значыт до альтернациі до
выміны історичной выміны м звуку о до і о котрым по правді
уж єм тіж бесідувал в декотрых языках языковых окусах хы покусах Но
але тоты рідкы нам днес а по правді в тым тыжни дост
дали до думаня З тых примірів што єм сил то фактычні декотры
а навет смотрил м більшіст єст примірами сут то сут приміры На
выміны ы Є до і такы як дідо неділя неділенька дівка Вінчаня
о але маме він єден якоси ся трафил мал то ім памі
планно планно слухал Так ци так я бым скоро припомну на чым
полігала тота історична выміна звуків Отже колиси в давным мы старорускым іщы
языку м коли мож повісти же тота східньославяньска обшыр языково была єднорідна
А іщы перше тіж то уж не будеме входити в тото вшыткы
склады мусіли ся скінчыти даякым гласным То єст примір котрий найліпше запамятати
математика складат ся з пятьох складів і каждий кінчыт ся гласным М
А зато вшыткы склады сут отворены І тот принцип діял колиси стіж
старорускым языку Але ту тіж треба повісти єдну барз важну справу же
колиси фонетычний систем был барже розбудуваний якы днес колиси м ділили ся
гласны на долгы короткы на пілгласны на так званы редукуваны гласны і
ту акуратні Треба зазначыти Тоты редукуваны гласно або пілгласны якы сут часом
называны а называны сут тіж єрами был тіж мягкій єр не твердий
єр Ото были такы барз коротціцькы гласны але тіж гласны лето жебы
барз короткы з часом они заникали Товды Стало ся так же явили
ся даякы склады котры кінчыли ся на согласны на насогласны звукы і
то тым самым ялила ся нова фонетычна ситуация в языку Товды тіж
там было вельо процесий я здає ся мі колисим єм о тым
шырше оповідал але тоты тоты короткы гласны мягкій єр і твердий єр
цілком выпали цілком цілком іх уж не было дийкус ся змінила структура
каждого слова По перше деякы деякы гласны зачали ся іщы барже выдолжати
так напримір якы гласны О ци гласний гласний о ци гласний Е
по правді по правді уж потім є І днес займу ся в
сумі хоц може буде кус часу на є але гласным о Они
найперше тот гласний о найперше ся кус выдолжыл то было такє як
двойне о і ту найліпшым ґутому приміром хыба буде м давне іщы
старорускє конь так як доднес звучыт в росийскым языку так як доднес
звучыт напримір в польскым языку іщы з мягкым н на кінци з
мягкым н выголосі Тот давний конь найперше будут очывидні ту зверта увагу
на наш власний на <unk> найперше він ся кус выдолжыл то міг
міг мати вид конь Потім тото долгє О зачало ся кусідська зміняти
зачало переходити в такє барже клоні з такым у Конец кінцьом іщы
в тій дивтонґічній фазі в дивтонґічным періоді на тото уло перешло в
уі давний іщы конь Потім міг мати форму куінь жебы дійти до
зас домонофтонґічной фазы і зредыкувати ся до і в тот спосіб од
конь через конь через клонь і через квінь Мали сме днешню праві
днешню версию кін бо в лемківскым стандарді русиньского языка знаме же тот
кін вы называючым одмінку єст твердий кін допіро потім в одміни маме
коня і тно але кєд уж єм при одміні бо ту одміна
нам барз файні вкаже Же тото старе історичне о котре перешло в
і слові кін перешло лем в запертым складі такій вид той альтернациі
той выміны выміны проходил лем в запертых складах зато маме єдно складове
слово давне конь Зато же мягкій єр вкінци ся скасувал зато в
русиньскым языку перешло оне в кін Але кєд посмотриме на дальшы одмінкы
уж в рождаючым видиме же маме кого чого коня там уж сут
два склады Ко ня оба кінчат ся на Гласний Зато в тым
примірі і в інчых примірах Тота выміна о до і не проходила
бо тот перший склад был ко кінчыл ся нагласний на о зато
тіж так остало Але кєд уж сме при конях то тут добрі
єст повісти тото же маме в множыні м заложме же найперше основну
форму коні два склады Ко ні Перший склад котрий міг бы евентуальні
не в котрым могла бы евентуальні пройти альтернация выміна кінчыт ся на
власти і зато не пройде Але маме творячий одмінок в множыні і
дві формы котры певно певно дахто вас знат то єст з ым
з чым з конями або з кінь ми І ту тіж барзвайні
на тым примірі видно же коли возме форму конями то маме три
склад Ко ня мы Перший склад з О котрий міг бы не
міг бы ся вымінити тото она і не може ся вымінити бо
кінчыт ся гласным Е І з той причыны з той причыны вміна
о до і не выступувала а в слові В тій другій формі
творячого одмінка множыны в формі кін мы маме два склады кін мы
Першый склад кінчыт ся на согласний н зато єст запертым складом і
зато проходила там выміна звуків з о до і Го ну то
кузєм теориі вам по правді повторил бо я уж тепер по тым
кони памятам же уж колисим о тым бесідувал за то дорогы радийо
слухачы тепер перейду може Зроб сой хвильку перервы а я до пількы
і до робок верну очывидні неочывидні охвильці раз і <unk>ea<unk> Росний соприбыт
прослі сол слід соле Боліс писа формы привардо ном ом о Іватий
слухаче до нашой днешньой темы уж на примірах Но так ци церков
єст зробок ци Церков єст зрібок Очывидні кєд возме сой форму рібкы
основну форму названя того села кєд бы дахто не знал то бы
такой пару кілометрів од Ганчовы там де через гору ся іде Но
і залежыт потім де ся зрібок скрутит ци барже на Ставишу ци
барже там ужы уж цілком кус дальше на Ізбу і Баницю як
дахто побудит той в снітницях выйде Але то уж лиш сме лишме
тото рібкы Но і власні рібкы то значыт же Напевно походят од
давнійшого робкы і так бы мусіли звучати но але маме ту два
склад роб к Зато тото о в першым складі мусіло подля принципу
той выміны мусіло ся змінити в і і дало нам форму рібкы
Но і маме другій одмінок в множыні бо то форма множыны рібкы
кого чого і власні Подля того принципу могло бы быти ропок мати
дальше два склады але перший склад уж закінченый гласным гласным о ропок
церковскым одкале то значыт другій одмінок кого чого робок І так бы
здавало ся оно быти но але по консультациях по дост шырокых консультациях
казало ся же самы ріпчане бесідували власні уж во вшыткых формах через
І значыт кого чого робок когочого ріпок кому чому рібкам когошто рібкы
з кым шым зрібками о кым очым о рібках Ту очывидні тішмі
ся така анеґдотка колиси Припомнула або вчас варштатів Лемковины такых выіздовых на
поли під сятрами сме колиси я по правді іщы на тим товды
нелучені ченом Лемковины але был єм на тым на хвильку і там
декотры члены побудили бо здвали ся по польскы як доіхати на рыбкі
мы басоциювали тото з зробами Но ту акураты ішло о што цілком
о другу справу Але бы хвильку до ріпок вернул Мам другій примір
тым разом популярний в Лоси але не лем Колисим сам ани не
зрозуміл бо єм почул так названя же она пілька она єст пільком
І ту маме інчу ситуацию же ту правильні схоснуваний тот принцип бо
названя народу і жены приналежачой до польского народу котре днес знаме барже
як полька Но і маме два склады маме піль Керший склад закінченым
мягкым штоправда але согласным лы Зато за принципами выміны о до і
Так власні повинно быти пілька але барже популярном формом єст форма барже
шыроко обвязуюча полька Но добрі кєд сме уж при власных назвах называм
ся Лемко Трохановскій Але чуєм же деякы вымавляют тіж подля того принципу
троханівскій зо чым тых тых назвиск в тот спосіб з тыма суфіксами
выміняных єст єст єс більше стефанівскій клинківскій і так дале зато нехы
ту тіж маме приміры зо власныма назвами хоц правильні приняло ся трохановскій
Стефановскій Клинковскій Але з тыма назвисками єст тіж повім вам дост ріжні
Бо кєд сой возме такі назмы Ні найперше не найперше турок пан
з Турциі одмінили бы сме як турка але коли уж уж возме
ся одміняти одміняти назвиско великого Русина Васи Василя анімушу в называючым повісти
котрий мал імено котрий называл ся Василь Турок гетеш уж товды не
скорочаме Василя Турока гетеше бесідуєме так само наш редакцийний колеґа Петро Медвідь
тото І в його назвиску іде од старого є І кєд бы
сме не бесідували о нашым редакцийным колезі то напевно бы сме повіли
же кого чого медведя Але з той причыны же назвиска кус інакше
і зыштом власны назвы кус інакшым якус інчым принципам підлігают уж буде
медвідя медвідьови і так дальше Кєд мя Петро слухат най най мі
пробачыт же хосную акуратні його назвиско до зовразваня тых примірів Маме більше
такых власных назв або такых форм котры можут на котры влияня мали
власны назвы Барз часто бесідуєме жеы там і там проходит война Єст
війна мам очывідні війна але проходит война І ту звіданя ци акуратні
в тым примірі не прошла альтернация о Доі Но то тіж єст
дост інтересуючий примір але мі ся здає же ту могло быти влияня
од назв од власных назв од І світовой войны ІІ світовой войны
котры были такыма назвыймы іх слоґанами І од того в скорочыню уж
барже могла ся розповсюдити форма без выміны звуків одо і в виді
войны Но очывидні ту маме іщы з того што міся так тямит
церковнославяньскій язык Але уж як функция в церкви тост церківник ту маме
тіж примір з выміном О Ді так жебы підсумувати сой тоту тему
мі ся здає же єднакы як іде о власны назвы Рібкы пілька
ци полька рібкы ци зрібок ци зробок так само Трохановскій Стефановскій Клинковскій
ци речена война они або дуже пізнійше підлігали тым фонетычным процесам або
Просто і мы з той причыны єдны м єдных проходила выміна ОдО
і в інчых не проходила выміна Одоі і так як остало так
ся пошырило і так дотепер єст хоснуване Зато моє звіданя з днешньой
заявкы проґраму спорталь Lemko<unk> Може быти такє же не істнує пілька зробок
але може певно барже може выступувати полька зрібок І так хыба буде
правильні по правильні хоц здає ся мі же то іщы тема може
быти до шыршой дискусиі та іщы єдну співанку сой заграме ся по
вечырній орусно чыку тварды до земличку ендерів барзы бори чыку тварди до
земличкы і Ендедрів барзы боко свого слиже добрососвого стишко норо девяты полоси
внутрийным выколе розпулстишко норо в наджеривіным дыка тихо вечерній розі русну окевари
чыкуют барты то зонличко ангедрів барзы богосло тверди земличкы недрі барзу богосхо
Корінчыкы тверды до земличкы недрів барз влокосховай корінчыкы То ту тіж заходит
выміна рені Корінчыкы ЕДОІ а до нашого днешнього приміру з того выписа
єм деколи розпустиш кона рікы Густы понад рідным польом рідне Поле давне
родне но але перший склад кінчыт ся на согласний Давно бы мало
форму роды не поле а днес рідне бо в запертых складах проходила
тота Выміна О Доі Здає ся мі же вшыткы тоты премудры бо
такы лем мож іх назвати котры не хотят жебы основала ся рада
лемківского языка ци даякє наукове тіло котре могло бы рішати о літературній
формі бо ту о ній не о ній бесідую бо гей я
ту барже давал приміры з даякых поєдных части ци нелітературных предовшыткым лемківского
языка но але даякы принципы Бо хоц язык скодифікуваний уж маме Але
даякы принципы іщы сут невырішены но бо такій єст языкы він ся
фурт змінят він фурт ся розвиват він еволює Не стоіт в місци
ачий часом іде скорше як мы бы сме могли навет на ревері
переіхати Зато до тых вшыткых проблемів єст потрібне такє наукове тіло котре
бы о тым рішало но і я барз єм за тым жебы
оно як найскорше ся основало може долга ся тото сістит Не знам
може даде такє ся основат А на днес дорог радию слухачы буду
уж помалы ся з вами пращал кєд мате іщы даякы приміры предовшыткым
власных назв назв зміст імен сел потоків Ярків вшыткых лісів ци навет
дакій не знам Ярок ся даяк называл інакше або специфічні або стечыли
од бабы же баба інакше на нього бесідували то вышлийте на демко
ет лем крапка Фм зато же аним ся не Ани м не
спостеріл того ани м ся не здогадал як ріжні могла проходити тота
альтернация пред вшыткым о до і в запертых складах або не проходити
як єм вымінил в даякых власных назвах в лемківскым языку То был
языковий гокус покус бесідувал Демко e<unk> ле <unk> крапка mто єст Демко
Трохановскій Пращам ся і з радийослухачами нажыво і з тыма радийослухачами што
будут слухати повторіня і з подкастерами котры в картій хвили до темы
можут вернути Добраніч Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може
компер Чом мож пити ту самы Што мают спільне теля і дівча
Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є
уж чысто лемківскій Одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит
на швецкым стулі чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют ЛПайлілі доступ до Фесбу
табайля і інчого сітьового сортру і еП Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати сухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знай язык і вчы
ся гокус покус