І зас маме нагоду ся стрітити і почути. То добрі. Тем - як все - вельо, а ґазда проґраму любит сой часом од темы одыйти. Днес, н
•
Опис епізоду
To przedwielkanocny odcinek o „dorze“ i „prosforze“, czyli o cerkiewnych i językowych wątkach związanych z tymi słowami. Prowadzący skupia się głównie na tym, czy „dora“ może być zdrobnieniem imienia Dorota, i przy okazji wplata dygresje językowe.
Автоматычна транскрипция
Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом мож
бити ту самы Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти
грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі
чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фельсбу <unk> майля і
інчого сітьового сортелю і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
Сухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знай язык і вчый ся гос
покус Витам сердечні дорогых слухачів радия Лем фм дорогых подкастерів нашого радия
і вшыткых тых што будут слухати нас а конкретні мя в повторіньовым
пасмі но то ся може одраз представил бы так бы выпадало з
той страны мікрофона Демко Трохановскій радийо Лем фм і днешній наступний премєровий
языковий гокус Покус то єст неділя вечер і як все праві се
часом часом дашто інче летит в тым радию але такий все заплянуваний
єст языковий гос покус неділь вечер Днес як уж єм заявлял на
нашым портали ЛЕМ крапк фм буду хотіл ся заняти дором і просвором
церковныма справами так в Скорочынів в великым Скорочынів речу але очывидні треба
мі повісти єдно же по перше Не Мусиме знати о тым же
барз часто сходжу з темы і стар хоц старам ся до ней
вернути не все мі тото выходит часом і даякы думкы новы прийдут
до головы жебы дашто мовити дашто дополнити якоси так часом ходжу по
тых темах жебы не повісти скачу Зато перше моє зіданя ци вшыткы
сте добрі представили зыґаркы кєд так то добрі кєдніти може і тіж
добрі Я Вам повім же сут такы Людскы створіня найкрасшы найдорогшы котрым
переселіня зыґарків нич не влият То сут діти што єм НЕСК міг
соі уявити они мают свій біолоґічний зыґар і думам не будут Підвігати
тому офіцияльному котрий вказує котрий вказаный єст на даякых зыґарках ци тых
неруці ци тых што на стіні висят Дорога радийослухаче я бы м
зачал од того же днес окрем Доры і просворы до котрой о
хвильку перейду придаст ся нам єден звуковий материял а то то то
то то то то то то то тот материял в котрий буду
хоснувал тіж до схоснуваня слова дора бо находит ся в лемківскым букварі
ветра Мурянкы Ая знам азбуку Зато тепер як така заява того што
буде в другій части послухайте собі як Тот же вершык прекрасний Речудовий
вершык бесідує наш ансамбль Радия ЛЕМ фм А я знам азбуку уж
познали мы азбуку а як авто Б як буков в як Ватра
ге як гора Є як ґазда де як дора е як екран
є як єлен Жед як жето зет як зелін і як ігла
Чудачне бо на і псянич не зачне ы є тиж зманеруване Серед
слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт
Дале буква Йот як Йоси Каяк коса Ел як лоси м як
мала як ня О як орел пе як пані р як руснак
С як слуга де як тырка о як угель ф як файка
як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща
як щаві юяк Югас я як ябіль бук є <unk> і знак
два знак мягкій з твердым знаком Так то бесідуют нашы радийовці рецитуют
асбуку припомну находит ся она в лемківскым букварі Петра Мурянкы зрештом зайдте
сой на Лем крапка м там в заяві днешнього языкового куса покуса
єст скан той стороны з букварям а придаст ся не лем до
днешнього проґраму і до той части того вершыка де єст ґєй як
ґазда де як дора Тото о хвильку бо іщы наверну до попереднього
проґраму дякуюче предовшыткым за коментарі дякую за коментарі на портали і дякую
за коментарі высланы на Емаль Были тіж коментарі якы на приватных відомостях
ріжных социяльных сіти з темі давали Верну до того коментаря з порталю
то значыт о тым же О альтернациі О до і бо о
тым єм бесідувал в тамтым проґрамі но і Едо і то сут
тоты історичны выміны котры єм по части тыкал там была тіж зачеплена
тема наголосового притичного Ве Хотіл бы м ся кусідка в тоту сторону
розвинути але з другой стороны мусіл бы м тіж сой припомнути што
уж єм повіл в якысым єдным з архівальных языковых покусів покусів бо
тоту тему напевно єм м чыплял тото нагаласове працтичне ве то сут
тоты приміры як він як вікно ци приміры з м з росийского
языка <unk> або з украіньского вулиця ци може іщы што бы сме
на вівці о вівці О а в нас єст іщы Вільха і
Ольха і Вільхівец і Ольховец Затох не хотячы повтарювати ся верну до
темы В того наголосового протетичного в але думам даколи мушу мати кус
більше часу жебы Не двоіти тем очывні то тіж така типово языкознавча
тема не вшыткы такы люблят Зато думам днес барже звіданя другє котре
Мож повісти єст не такє теоретычне а выходит з практикы Но добрі
дорогоды слухачы Але бесідувал єм о тым же мате даякы заувагы до
мойого штотыжньового ґаданя Єдном з тых заувагы єст тото же часом як
ся розґадам то не можу перестати Доргорадию слухачы вшыткым тепер ту як
сіджу і бесідую до мікрофону бесідую же не буду ся шлек розґадувал
за то тему звіданя котре представлял хвильку повім по музыці рокаш і
качечка Понад мойом хыжу ґаціч ґалиіла а давно тоты а і милы
Прийде на бы ночы райсараз раса мажда од свойого пословала бабу Богу
мав церкви ой з шав то маль І витам дорогы Лих слухачів
по перві находите ся і находиме ся разом спільні в языковым окусі
по кусі бесідує Демко Трохановскій днес займу ся найперше звіданьом котре єм
достал по правді в трьох Емайлях Тоты емайли не мали жадного змісту
мали лем такы короткы короткы гасла в темі Емайля найперше перший тот
такій коротітій емаль мал тему чом вступне Другій чом вступне до контролы
а третій Чом до контроли а не до контролі І ту уж
по части выявлям тему того звіданя скоро єм ся додумал чом на
кінци єст и а не І бо за парадиґмом кєд вызваме сой
назывник контроля контроля то єст перша одміна назывника не повинн быти кого
чого контролі вступне до кого чого до контролі Бесідуют ту очывидні о
проґрамі Петра медвідя якій премєру має в четвер о <unk> вечером в
радию ЛЕМ фм Ту то тот проблем тыкат ся двох інчых проблемів
але предовшыткым того же маме даякы назывникы даякы слова маме котры з
ріжных причыны якы охликло молю можеме підпасувати до ріжных одмін Як знаме
Перша і третя одміна в примірі кєд возме і кєд сопоставиме собі
два назывникы контроль і контроля они ся односят до першой одміны то
знат контроля і до третьой одміны значыт Контролі то сут оба женьскы
обаженьскы женьского роду назывникы Так лем скоро припомню до першой парадиґмы приналежат
тоты назывникы котры ся кінчат на Або на А по мягкым тзване
в писмі Я або тіж цілий тот мішок назывників котрий ся кінчыт
на ія ея уя знате в єпархія конституция шыя ідея і інче
Третя одміна а і тота перша одміна в більшости єст в більшости
єст женьского роду маме такы В великій мірі чужы назывникы як бача
ґазда котры тіж приналежат тій одміні хоц сут мужского роду але одміняют
ся праві так само якы як напримір жена ци ци ци ґаздыня
кєди до мякій варият І маме третю одміну назывника то сут ту
ужы такой стох процентах хоц Вам зараз дам примір же сут ваняткы
то сут тоты назывникы женьского роду котры кінчат ся на согласний то
значыт або на твердий согласний або на мягкій согласний хоц етимолоґічні історичні
они все были колиси мягкы то сут тоты назевникы такы того рода
як напр постіль тін тота тін памятайме сіль Русь груд долон гаус
Думам іщы Церков то єст назывник ніч і напримір ци іщы вдумам
на скоро кіст кіст ней буде кіст Тоты вшыткы назывникы приналежат третій
одміні кінчат ся на согласний Ци твердий днес твердий бо етноґічні мякій
як долоны церков ци кіст або мякій як русь як постіль або
Сіль о вымаві І тым способом маме ту два такы приміры до
сопоставліня то значыт же маме слово контроля котре приналежыт першій одміні кого
чого контролі кому чому контроли кого кого што контроль Кєд возме тот
примір як назывник контроль Товды маме в называючым одмінку контроль кого чого
неє контроли кому чому контроли кого што виджу контроль І зато в
тым примірі Петро Медвід схосувал назывник контроль котрий не єст єдиным приміром
назывника выступуючого в русиньскым языку в ріжных в ріжных родах і через
тото котрий приналежыт тіж інчым парадиґмам одмін Ту хочу тіж повісти єдно
же через влияня інчых языків або тіж ріжны фонетычны ци ґраматичны процесы
аналоґічны зрівнаня котры влияют тіж часом на на рід назывника часом назывник
такій колиси давно котрий давно колиси был был Підлігал інчий парадиґмі інчій
одміні днес має інчу одміну як напримір бы назывник біль то єст
назывник біль знате тот біль котрий як нас болит о маме біль
І днес єст то мужскій рід хоц колиси был то женьскій рід
Я думал же то єст влияня якраз польского языка же біль В
тым примірі днес в лемківскым языку одміняме одміняме як мужскій рід з
мягком з мягком кінцівком за закінчений мягкот значыт біль кого чого болю
комучому больови Бо як бы то была женьска одміна не перша одміна
мали бы сме біль кого чого неє боли кому чому боли і
когошто біль Але єст більше такых примірів котры мож повісти нам ся
змінили через кінцівку то сут вшыткы формы з кінцівком іста артиста публициста
В і тым певні бы сме могли об суті з інчыма кінцівками
поета Но предовшыткым тоты професийны професийны назывникы то тіж влияня думам польского
языка коли давна Друга одміна хоц повім же тоты тоты кінцівкы артиста
іста іста цитам тото што в поеті єст не то тіж не
сут не сут славяньскы кінцівкы і славяньскы суфіксы зато ріжні ся розвивали
на ріжных славяньскых ґрунтах Колиси была то друга одміна і мужскій рід
Значы і днес єс артистац і публициста з мужскым родом але одмінят
ся подля першой парадиґмы бо кінчыт ся на А тото влияня польского
языка довело до вельох звідань ци може не вернути до тых форм
артист публицист і так дальше і так дальше лем же ту очывидні
єст іщы звіданя нашого нашого притиску нашого акценту на передостатній склад і
по мойому бесідуваня артист Публицист но кус бы мало смішний вид Зато
може одостане днес при першій одміні артисты і публицисты найже буде тот
артиста і публициста мужскым родом хоц но хоц по правді Лженьскій одміні
Но подібні єст з тым влияньом з інчых языків єст зреченым і
проводженым словом Контроль но контроль іде з західньоевропейскых языків таку має форму
а назывник контроля іде з польского языка І товды коли остают Дві
формы коли сут хоснуваны в языку товды тіж приналежат Інчым одмінам в
тым примірі контроль то третя одміна контроля то перша одміна Я мам
примір З інчых языків бо то не єст так же лем в
лемківскым языку як то пишут часом часом і знавці котры лемківского языка
не барс поважают пишут же лемківскій язык то звіпок украіньского ром польского
і словацкого Но мож бы продолжыти тоту думку же то такє есперанто
такє карпатскє есперанто гей очывидні то єст неправда і ге примір з
росийского маме на такє слово як знімка наша знимка паралельні функцийонує форма
знімок То значыт він Снімок і она Снімка Дві паралельны формы котры
найдете в каждым словнику А кєд бы дахто мал проблем як назвати
знимку ци в мужскым роді ци в женьскым роді іщы остає третя
форма уж інша фотоґрафія знимка фотоґрафія Зато дорогы радиюслухачы вертаючы до нашой
темы чом вступне до контролы А то зато же вступне до кого
чого до контролы в тым наголовку проґраму схоснувана єст Она контроль а
не она контроля Я іщы чу не верну до єдного слова такє
котре хоц єм виділ в вельох примірах як історичний мужскій рід Я
бесідую о слові пут Тот тот пут котрий по котрым ходиме Мей
тот пут не знам туристичний пут роверовий пут Бесідую о стежці о
дорозі дорожці Тот відемі о докладні тот пут Доднес єм был прихыльником
того жебы пут лишыти в давній третій одміні а то было акурат
был акурат дост речу направду вынятком бо третя одміна підлігала такой лем
такой лем женьскым назывникам а пут был все мужскій тот пут але
ідеме по тым пути бесідуєме о тым пути і хтоси зышол з
того Пути Гей або дахто дахто вышол Нов неудужком комбінуло Так ци
так тот пут одмінял ся Як тота ніч як тота контроль якы
тота долон галузци ци тіж церко но і тепер мушу Вам привести
пару слів Русинка бо єст така байка русинкова байка птах рыба і
ракы Дозвольте же прочытам Вам кавалец было так рыба і рак взяли
ся віз тягнути по пути І всі троє ся запрягли і тягли
Ту лем хочу не буду Вам кінчыл мы заохочаюшы вас до прочытаня
напримір в Бібліотеці Руской Бурсы або Кєд мате книжкы Русенко выбране або
інчых В інчых джерелах рекомендую прочытати творы Русенка Так ци так все
єм думал же тот пут єст в нас етимолоґічні історичні як выняток
в третій одміні хоц фурт єст в Мурскым роді Але і ту
пут має ны форму женьского рода Так як не знам якы снімок
і снімка в росийскым языку так як контроль і контроля в лемківскым
языку так і пут може мати форму женьского роду в першій Ні
мужского роду пробачте мужского фуфурдостаючы в мужскым роді але уж в другій
одміні Зато тот пут з третьой одміны і тот по котрым ходиме
значыт по пути з третьой одміны може одміняти ся подля другой парадиґмы
то єст Хто што пут кого чого неє Путя Кому чому Путьови
Гой уж тепер проблем Але жебы м так за долго не бесідувал
бы уж певно бесідую дорогы радийо слухаче тіж музичний примір того же
пут може быти може ся одміняти подля другой парадиґмы Пісня ансамбль Гудаци
Народна пісня ой гарна ягарна в котрій най ся мі уступит з
путя дру в другій одміні парадниця Запрашам чуєме ся на долго ясихно
як даякорыцы гарно яси як даякорыцы Най мі ся уступит гей ха
Най міся уступит гей най міся пит з путя парандниця Най міся
уступит гей ха най міся уступит гей ха най місят спутя парандниця
Спут тя па радны ця З поля робітниця Спут я радны ця
з поля робітниця Бы я та харна гей ой бо я тарна
гей ой бы я тахарна як в Набізіниця Бо я та карна
гей хай бо я так на гей ой бы я тахарна як
в небі зірниця Гарны яси гарна бо ся нимю гарны яси бо
ся нимю Йона своєличко ей Йона своєличко ей ой я на сличко
фарбы не покупую Йонасвоєличко гей Янасвоєличко гей нас своє ничко фарби не
купую Гарином булары не было мій пары Гарином буларино не было мій
пары Так за мном хлопці швихе ха Так за мном хлопці швигей
ха так за мном шви як дощові хмари Так за мном хлопці
швигей ха так за мном хлопці швигей ха так за мну і
швихлы пці як дощові хмары Так в соловим выконаню ансамбль Даци представил
тото што єм хотіл речы до перервы то значыт же і пут
хоц Русенко писал же ідеме по пути та і пут выступує як
мужскій рід як назывник мужского рода в I одміні так з путя
парадниця Но добрі в кінци Йой але я ся фактычні розґадую Думаєм
же мі тото займе меньше часу Пробачте до лем так верну же
находиме ся в языковым окусі по кусі а бесідує Демко Трохановскій і
очывидні в радию Лем фм Маме наступну тему по правді головну тему
днешнього проґраму то єст тему доры і Просворы Міся якоси остатнім часом
Снилий баба моі баба котры уж не жыют <unk> рокы были з
<unk> рока І памятам колиси таку мы таку ситуацию таку подію же
памятам же нас приіхали разом зо стрыком приіхали до церкви але якоси
є не спостеріл же они они сут в церкви і допіро на
конец як уж священник проповідал спостеріл єм же баба деси там собі
стоят А то мусіло быти іщы Думам думам же в кінци вісемдесятых
років ХХ столітя Мож же на почет Ні радше радше хыбаль так
ци так єм підышол до бабы і баба ся мя звідали Ци
был єм уж по дору подору Тото слово все было хоснуване в
мене в родині але і на лекциях реліґіі мал єм м же
то просвора просвора і просвора А же было хоснуване можу Вам вказати
зас припоминаючы Джынґєль наш радийовий Джынґєль з чытанком з Букваря Петра Мурянкы
ая знама з буку то вершык котрый ся там находит і по
ґазді єст поґея ґазда єст буква де як дора зрештом послухайте А
я знам аз буку уж познали мы азбуку а як авто бе
як буков В як ватра ге як гора Є як ґазда де
як дора е як екран є як єлен Жет як жето зет
як зелін і як ігла Чудачне бо на і псяничне зачне ы
є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і
початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йоси Каяк коса Ел
як лоси м як мала О як орел пе як пані р
як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф
як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як
школа ща як щаві юяк Югас я як ябіль бук є <unk>
і знак два знак мягкій з твердым знаком І зас якы вступ
до того нич діду доры мусиме сой пояснити што то єст просвора
Просвора то з староґрецкого не значыт нич інче як приношыня то літургічний
хліб котрий хоснує ся в церкви при таньстві причащыня при таньстві Евхаристіі
Коли то іґомость в першій части Божеской літургіі то значыт в проскомідиі
знаме може і не знаме літургія ділит ся на той части прос
комідию літургію оголошеных і літургію вірных І в тій першій части котра
переважні проходит проходит Но люди того не видят зато же діє ся
в алтарі священник з той просворы з того літургічного хліба выкроіт частічкы
жебы спомнути жывых мертвых ци тіж само Може тоты частичкы котры потім
хоснуваны сут в причащыню котры сут потім переложены до вина і хоц
з початку єст то хліб дакій квасний квасний мно скласного кіста тіж
там єст пшенична мука вода сіль Але тоты частичкы з початку котры
сут вштурены новина потім вчас переісточыня сут заміняны на молитвом на жыве
тіло і Кров Ісуса Христа І гы мы чом бесідую о просворі
якы раз Зато же тота просвора мене все вчыли же вчыли чуєм
мо може в тот спосіб же на конец службы з тых не
так речу несхоснуваных части То того хліба того квасного хліба жебы не
схоснувати акурат того назывника роздає ся по церкви по богослужыню по святій
літургіі по правді бо богослужынь маме більше і такы котры в котрых
неє самого переісточыня неє причащыня неє елхаристиі Але же на конец зрештом
знам тото о іщы так собі сой припомну же знам тото як
прислужник же не жебы же ролю м прислужника была тіж было тіж
покроіня просвор і даня на конец вірным на натетраподіі І власні то
одкале взяла ся она Дора цілком Не знал єм о тым я
вельо ріше одкрывам так при нагоді чытал єм сой чытал ем сой
словник і ґраматику церквинославяньского языка і Стрітил єм нашол єм слово Антидор
Антидор то тіж староґрецкє не котре значыт складат ся з двох слів
анти барз часто тямиме як як як як як як як як
як як якштоси противне як штоси што заперечат але так направду Антитот
тота част значыт заміст на місце дачого і дорон то значыт дар
антидорон не значыт нич інче як тото што ся дає заміст дарів
Но і од того єст очывидні дора Але ге тым ся ріжнит
од понятя просвора бочывидні надору тіж можеме повісти просвора то значыт тоты
части просворы котры не были схоснуваны потім в таньстві евхаристіі сут покроєны
і по Болжескій літургіі розданы вірным Але то тіж не єст такє
просте бо тото ся предовшыткым выводит з того же колиси выдавно в
першых віках християньства пріщыщаня было мож повісти обовязкове для каждого християнина на
каждій е літургіі Там колиси ся тото тота традиция перервала бы з
ріжных причын але штоси треба было зробити з тым з том дором
з антидороном з антидором і колиси выявила ся зродила ся така традиция
котра Як бы не заступляла лейхаристиі але тым котры не могли быти
або присутны на божескій літургіі або были хворы оставали дома або або
з якысых інчых пришын бо хтоси мог міг быти під єпітемійом хтоси
міг быти не Не міг на хоц был присутний не міг не
міг ся причащати то товды на конец літургіі поскінчені літургіі роздавали як
раз тоту днешню внас котра ся іщы в лемківскым языку заховала дору
Хоц єй церковна церковна назва то антидор антидор заміст дарів то значыт
она была тіж єст принимана як благословлена бо іде з церкви бо
іде з літургіі але то не єст тота част проспоры котра єст
хоснувана при причащыню і котра єст уж як тіло і кров христа
Тым го ся ім затял тым тым чым священник причащат люди Зато
моя така моє такє наперед вшыткого спостережыня маме крас і може тіж
підповідля може і для священників котры або не знают або може забыли
тото слово дора здає ся мі же варта до нього вернути бо
просвора єст тым хлібом котрий котрий вчас проскомідиі хоснує ся хоснує ся
до выділіня тых часток а дора то уж барз конкретне окрисліня тых
части просор котре роздає ся на конец на конец уж при попроповіди
священника і по божескій Літургіі А друга справа но єст то іщы
барз файний примір барз красний примір як стары слова навет церковны слова
навет тоты слова котрых днес уж і церков такой забыла бо я
направду Хыба єм не чул іщы в церкви окрисліня Дора памятам го
лем од родиців памятам го од бабы спомненой на початку той істориі
же Дора то єст тота просвора котра подля той дефініциі не бере
участи в переісточыню але єст благословлена і за старогрецкым языком єст давана
заміст або на місце дарів заміст причащыня Не заступує причещыня але своім
благословліньом Може долучыти тых неприсутных на службі котрым дору заносиме домів кєд
не можут быти участниками літургіі робит з них по части присутных в
християньскій спільноті Зато єм барз великым прихыльником Хоснуваня Саладора думам же мате
і Вы на тото дяку думам же будут мати інчы на тото
дяку Думам же кєд мате даякы звіданя то напишете до ня на
Демко et<unk> Або на нашых фейсбуковых профілях на інчых сітях А днес
уж помалу буду кінчыл Зато же уж хывай так єм за долго
бесідувал плянувал єм кус скоротше Но добрі Дороградє слухачы тішу ся же
сте были днес зо мном Поздравлям ты што будут мя слухати пізнійше
не на жыво поздравлям тіж подкастерів і вшыткых котрым любит ся лемківскій
русиньскій язык то был языковий окус покус а бесідувал Демко Трохановскій іщы
раз повторил демко ет лем Демко ет лем крапка фм Там можете
писати жебы дашто мі підповісти жебы скритикувати жебы дашто дополнити а я
такій чловек же напевно о тым повторю в языковым покусі покусі Іщы
раз дякую тримайте ся тепло Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры
А може компер Чом мож лют пити ту самы Што мают спільне
теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій
а днес є уж чысто лемківскій Одколе нашы предкы мали уладу вымовы
што ся находит на швецкым столі чом до теперішніх віґруючых мобілок інсталюют
м <unk> файлі доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового соферу
і епліка Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі Языковий
гокус покус Значыт знай язык і вчы ся гокус покус
