Архів
лемківского радия

Іван Русенко Треба нам наукы Хоц мама кріпкы рукы Хоц маме добре здравя без школы без наукы Мудрійше нас задавят Бо хоц голову маме і мозок в тій голові То мы не понимаме што о нас дахто повіст Бо хоц і очы маме як сонце світит лем вшыткого як другы не можеме видіти мы лем горе чуєме бо серце маме выгруды лем того горя Нихто николи чути не буде Хто нам друго Хто враго Мы каждому вірили На мотузку нас вели свойой не мали мыці І мы все бідны голы Хоц маме кріпкы рукы Бо ніт в нас свойой школы і свойой ніт наукы Добрыден Витам на лекциі лемківского языка Внеск маме континуацию выкладів выклады припомну мают тему процес інфільтрациі англицизмів до лемківского языка на основі творюваня гунянкы сут то части працы дипльомовой котру написала абсольвентка лемківской Філолоґіі Анета Радзєєвска В тамтым тыжни мали сме лем вступ до працы дознали сме ся што было мотивацийом до єй написаня і чого можеме ся сподівати в дальшой части І познали сме короткій біоґрам Димитрия Вислоцкого Переходиме уж тепер до барже конкретных річы мнеска розділ I теоретичны основы розсмотрюваня английскых пожычок в лемківскым языку і два підрозділы місце английского і лемківского языка в клясифікациі языків як тіж дефініция пожычок і іх клясифікация Теоретичны основы розсмотрюваня анґлийскых пожычок в лемківскым языку місце анґлийского і лемківского языка в клясифікациі языків Ваню Гунянка дуже часу в своім жытю провюл в Канаді і в Зєднаных Штатах Америкы І прото чытаючы його творы можеме достеречы вельо запожычынь з анґлийского языка Лем же ци є то английскій ци тіж американьскій язык Смотрячы на тото же мешкал він в Америці мож повісти же сут то запожычыня американьскы В тій квестиі помічна може быти предовшыткым клясифікация языків Барз інтересуючой клясифікациі доконал Альфред Маєвіч в свойой книжці Языкы світа і іх клясифікация Выріжнят він три типы клясифікуваня языків клясифікацию ґенетычну ґеоґрафічну і типолоґічну Клясифікация ґенетычна звана тіж історично Групує языкы в языкови родины а тіж єдиниці высшого і Низшого ряду з огляду на іх языковы зродніня при чым за зродиніня уважат ся языкы походячы безпосередньо або посередньо од спільного языка Дослідник клясифікує і анґлийскій і лемківскій язык до родины языків індоєвропейскых тота родина ділит ся на ріжны підродины Анґлийскій находит ся в підродині ґерманьскій західній лемківскій язык можеме найти в підродині языків славяньскых східніх Автор окрислят го як етноколект близкій украіньскому языкови Штодо місця лемківского языка відоме мє што в тій справі одвітів веде ся споры Францишек славскій в книжці Індоєвропейскы языкы Скатеґоризувал лемківскій язык як ґвару входячу до украіньского полудньово східнього карпатского гірского діалекту Вертаючы до клясифікациі То Маєвич пише што ґеоґрафічна клясифікация ґрупує языкы в так званы языковы ліґы і циклі Сут они творены з огляду на структуральны подібности Клясифікуваня іх походит не на основі языкового зродніня а предовшыткым през долго тырваючы меджеязыковы контакты на окрисленій ґеоґрафічній териториі Автор выріжнят парунадцет такых языковых циклів Од початку ХХ столітя обсяг анґлийского языка обнял териториі поза Великом Британійом завдякы чому повторили ся ріжны народовы языковы вариянты канадийскій полудньовоафриканьскій Американьскій Австралийскій а тіж новозеляндскій пак вариянт американьскій получыл ся з канадийскым В книжці Польскій язык енциклопедия в табелях під редакцийом Вітольда Мізерского Можеме найти інформацию што ужытковниками анґлийского языка є близко <unk> милийонів люди замешкуючых ЗША Велику Британію Австралию і Канаду што до лемківского языка то Маєбіч заміщат даны што тым языком послугує ся близко <unk> тис Руснаків на обшырі Хорвациі і Воєводіны Знаючы што тота інформация не є полна можеме найти докладнійшы даны на тоту тему в книжці під редакцийом Лешка Беднарчука Індоєвропейскы языкы в статіі Францишка славского славяньскы языкы Автор пише што лемківскій язык є ужыткуваний през Русинів на Словациі Обнимат він оба Склоны Карпат Ґвары бойківско середньозакарпатскы а тіж гуцульскы ґвары Остатньом клясифікацийом котром занимат ся Маєвіч є типолоґічна клясифікация Языкы сут ґрупуваны в языковы типы з огляду на тото што сут подібны в языковій структурі Типолоґіі языків доконал предовшыткым мізерскій выділяючы критериі морфолоґічны синтактычны основны шыґречыня Синтактычны конструкция лечыня а тіж фонетичны В тій праци заміщены сут лем головны інформациі котры односят ся до морфолоґічной критериі Зато што будут нам они потрібны до дальшой аналізы пожычок в творах Гунянкы Автор скатеґоризувал английскій до языків ізолюючых ся аналітичных позицийных а лемківскій до флексийных синтетычных Ізолюючы ся языкы не мают ґраматичных кінцівок а слово складат ся звыкло з єдной морфемы Речыня творят оддільны морфемы котры мусят быти уложены в окрисленым порядку При якійсій зміні барз часто змінят ся значыня цілого речыня Шульц підкрислят што в одміні назывника і часослова в анґлийскым языку можеме найти осталости флексиі В одміні находит ся саксоньскій рождаючий одмінок котрий найперше тычыл ся лем особовых форм а пак разом з територийным розшыріньом ся анґлийского языка звекшыл своє значыня Напримір Кац мілк Молоко кота Кац Мільк Молоко котів Франц Бук Книжка Приятеля Франц Бук Книжка приятелів наступном барз значучом приметом анґлийской морфолоґіі Є перениманя де некотрых флексийных форм през синтаксис напримір А <unk> бой <unk>e бой <unk>ea<unk> Виджу хлопця хлопец мя видит Єдном зо значучых морфолоґічных примет є ґраматична поліфункцийніст де некотрых морфем Напримір можеме гев подати морфему АДота морфема выступує як назывник Жытьовы <unk>re взлеты і впадіня Другом єй функцийом є придавник нпк де підмістовый потяг Дальше выступує в роли приназывника де <unk>o<unk>era<unk> пес бреше на дерево Остатньом функцийом котру може приняти тота морфема є присловник Іде іхам Посувам ся до горы В анґлийскым языку выступує лем натуральний рід з вынятком денекотрых слів котры повинны быти окрислены особива місце назывниками Болт женскій рід чолно <unk> Женскій рід корабель ЧАПедній рід дітина Сан мужскій рід Сонце Што ся тичыт часу слова то розріжняме активну сторону Айс звідую ся а тіж пасивну м <unk> Єм звітуваний В анґлийскым языку выступуют штыри способы Ознаємляючий <unk>atідую лучачий котрий выступує тепер барз рідко Ґо <unk> най Бог заховат короля условний Ай Шы бесідувал бым і розказовий спіІ Бесідуй Чымсиновым што явит ся в анґлийскым од <unk> року є дуративний аспект завдякы котрому можеме выразити активніст выконувану в окрисленым моменті Бесідувал єм в моменті коли она пришла Інтересуючы мі што кажда недуративна форма корелює з дуративном <unk> бесідую напримір часто Аймie бесідую тепер в тым моменті Ай сполк повіл єм аспект завершений Айва <unk> спінґ Бесідувал єм аспект незавершений і інчы Характеристику лемківской морфолоґіі коротко представлят славскій котрый пише што типове для західніх і карпатскых ґвар є захованя короткых еклитычных місце назывниковых форм мя ҐА ся мы Ты Сы продолжаючых праславяньскы формы e<unk> Мі подібно го му є в місце єго єму єй Характерным для тых самых ґвар сут підвійны місце назывникы попри <unk> тот тота тото або тоте Веце інформациі на тему лемківской ґраматикы найдеме в книжці Мірославы Гомяк і Генрика Фонтаньского Ґраматика лемківского языка з двотисячного року В лемківскым языку выступує дост богата флексия назывників аж <unk> одміны До першой належат назывникы женьского і мужского роду котры сут закінчены на Або Я в єднотным чыслі называючого одмінка напримір борода женскій рід куча женскій рід скрыня женскій рід редакция Женскій Рід Слуга Мужскій рід Староста Мужскій рід До другой належат назывникы мужского роду котры сут закінчены на О а тіж з нулевом кінцівком і темом на согласну напримі Лайбик корабель шугай Стрико Назывникы середнього роду маючы кінсилку О я поза тыма в котрых выступує при одміні суфікс ат я <unk> н До третьой належат назывникы женьского роду маючы основы закінчены на согласний з нулевом кінцівком єднотного чысла называючого одмінка напримір голус постіль колей і до четвертой належат назывникы середнього роду маючы кінцилку а я в котрых при одміні выступуют суфіксы ад яд Н напримір гача гачата Опліча оплічата імя імена Представлена выже характеристика є лем загальном характеристиком одмін назывників В каждій з одмін выступуют якысы особливости Напримір можеме гел подати назывникы з третьой одміны при одміні котрых наступує выміна голасных уж в основі напримір УДО або і До сіль соли Кіст косты Ніч ночы За другій примір послужыт нам єден з коментарів заміщеных до форм другой одміны тычучой ся рождаючого одмінка кінцівку А По мягкы согласным основы то єст в писмі Я мают денекотры назывникы на ар чедар чедаря Лучытель учытеля Іл Карпіль Карпеля Кромпіль Кромпеля Ец Хлопец хлопця Кєрпец кєрпця А тіж назывникы кін коня ступін ступеня шугай шугая ногот нигтя няньо няня Сут то лем два приміры звельох образуючы як зложена в порівнаню з морфолоґійом анґлийского языка є морфолоґія лемківского языка В лемківскым языку особовы часослова мают три роды мужскій любил женскій любила середній люблю В оджніню од английского выступуют лем три часы Минулий Бесідувал єм теперішній бесідую і будучий буду бесідувал Наступном ріжницьом є выступуваня в лемківскым лем трьох способів Ознаємляючого я бесідую условного бесідувал бы с і розказового бесідуй Напевно неє в лемківскым дуративного способу котрий выступує в английскым Можеме гев найти завершений і незавершений вид Представлена характеристика морфолоґічных ріжниц медже лемківскым а анґлийскым є омовлена лем по части жебы зобразувати діаметричны мож повісти ріжниці медже тыма языками Закля перейдеме до наступного підрозділу зробиме собі коротку перерву запрашам на співанку ляма друга комунеста комунестату Аниа Ластіодиян пана діаґ <unk> пана діав дикы нос прогіве ла сореда І ля ночы леван та су копаляр сулярга копалярґа люна тем браля порсы в ре Беро пара мариі ануай ма другара марі ануайме діодига деро па Малія дяльсово де су Мария Мария Дяндар Суфрєнду Маря ЛАнсу Сульодра Мария Сулю <unk>o<unk>en<unk> добры Беропара маріянуй мадруга Беропара маріянуйме ниодіга беро пара марияні буна люна Марияня Ландис <unk>ene Мария рото де су Маря Ландуандар суєн Мариянда солодрава Мария Солодрава су солю драва Мария соль <unk>em огль то голь огль того Мариян Маря na<unk> Вертаме зас і в тій части буде омавляна дефініция пожычок і іх клясифікация Термін языковых запожычынь є представляний през дослідників в ріжний спосіб В енциклопедиі загального языкознавства сут они окрислены як елементы Взяти з чужого языка Найчастійше є то ціле слово але може то тіж быти сам префікс або постфікс Барз часто можна стрітити ся з окрисліньом языкова калька Смотрячы на тот термін в енциклопедиі загального языкознавства языкова калька є тіж здефінювана як кліша або рефлекс Є она представлена як слово або выражыня утворене при помочы рідных языковых елементів подля семантичного взору чужого языка Енциклопедия выділят лексикальны і ґраматичны калькы Лексикальны калькы можеме поділити на словны калькы котры сут Докладныма тлумачынями чужых лексикальных взорів напримір з польского на столяты а з анґлийского тінейдже а тіж на фразеолоґічны калькы напримір з польского Біть ся в пєрсі а з анґлиского бід де Ґраматичны калькы дотычат запожычынь синтактычной схемы напр з польского выдават ся з анґлиского В словнику языкознавчой термінолоґіі языковы запожычыня сут окрислены як пожычкы В великым словнику правильного польского языка під гослом запожычыня находит ся дефініция котра окрислят што запожычыня то чужы слова ґрупы слів типы деривантів флексийны формы синтактичны конструкциі а тіж фразеолоґічны звязкы взяты з інчого языка Клясифікация запожычынь операт ся на трьох критериях перша критерия предмета запожычыня друга критерия ступени присвоіня і третя критерия походжыня Критерия предмета запожычыня ділит ся на запожычыня властивы запожычыня структуральны языковы калькы запожычыня семантичне і запожычыня штучне Запожычыня властивы то ґрупа запожычынь котры вошли до языка разом з о значыньом напримір брич з анґлийского Югас з мадярского колгос з росийского жулік з росийского або вєдзьма з украіньского запожычыня структуральны языковы калькы сут докладныма тлумачынями чужых слів або конструкций напримір не ма справы но матер з анґлийского взімт ся зась Взят ся за штонібудь з росийского Словник выріжнят штырі роды кальок калькы словотворчы створены на основі чужых слів при помочы рідных морфем напримір розпрацувать розработать з росийского Калькы фразеолоґічны сут одвзоруваньом чужых словных звязків напримір Жеч в тым діля в тум з росийского калькы значыньови основаны на наданю польскому лемківскому слову нового змісту властивого його чужому одповідникови Запожычыня семантичны то запожычыня котры берут тото само значыня слова і дополняют знане уж значыня Сут они тіж окрисляны як скрыты пожычкы напр слово мыш мало лем значыня звірячой катеґориі Але під взріяньом анґлийского маус тото слово набрало тіж значыня мышы компутеровой Запожычыня штучны творят слова створены з чужых лексикальных словотворчых морфемів Тоты запозиджыня можут мати ріжноязычны морфемы і товды называны сут гыбридами напримір автокар грецкє авто з английского кар Гыбридами называме тіж слова котры мают єдну частку взяту з польского языка а другу з чужого напримір цю Голянд польскє цюх Анґлийскє лянд Другом критерийом на основі котрой операт ся клясифікация запожычынь є критерия ступени присвоіня тота критерия выділят Цитаты Запожычыня по части присвоєны і запожычыня полны Цитаты сут представлены як чужы слова і выражыня котрых люде ужывают в незміненій чужій формі напримір а пропо з французского з анґлийского Запорожджыня по части присвоєне то слова і выражыня взяты з чужых языків напримір бікіні Жырі МarL Тота ґрупа пожычок є неодмінна І запожычыня полны называны тіж запожычынями присвоєныма Творят слова і выражыня взяты з чужых языків котры асимілюют ся до польского языка під оглядом писовній вымовы і одміны напримір буджет з анґлийского буджет скетч з анґлийского скетч Союз з росийского союз турма з росийского тюрма Остатньом з критерий яка є выділена в словнику правильного польского языка є критерия походжыня котра выріжнят клясы слів называных в залежности од языкового джерела Анґлицизмы английскы запожычыня напримір джінси стрес тонер тренд білорутенизмы Білорускы запожычыня напримір череп морда посун богемізмы Чешскы запожычыня напримір Чыхаць ганьба робот мемориял Ґерманізмы німецкы запожычыня напримір бурмістр Комбі Рыншток Мадяризмы мадярскы запожычыня напримір баца Ґазда гейнаді Русицизмы росийскы запожычыня напримір чайнік ґулак самовар турма і украінізмы украіньскы запожычыня напримір Мановце Порткій Вєдзьма То лем денекотры з клясы слів тычучы ся языкового джерела В словнику правильного польского языка під критерийом походжыня сут іщы терміны такы як інтернацийонализмы і еґзотыцизмы званы тіж ксенизмами Інтернацийоналізмы то медженародны слова стрічаны в вельох языках невельо ріжнячы ся формом а выражаючы тот сам зміст напримір аналіза телевізия перфумы какао радийо Еґзотицизмы або ксенизмы то слова котры называют інчы реалия напримір кімоно саке з японьского Нагнеска то буде вшытко За тыжден наступна част выкладів Я лем божу наконец повім же но на жаль специялистом од анґлийского языка не єм І прото власні барз жалую же моя приятелька особисті не може представляти тых выкладів бо зробила бы то дуже ліпше а особливо власні в моментах коли Маме такы тоты порівнаня Типово англецкы Акже пробачте як там деси Моя вымова Кусьок ріжнила ся од ориґінальной але мам надію же вшыткы будете знати про што ходит Нагнеска ся уж пращам сердечні дякую за увагу і до почутя за тыжден Моніка Тлавска