Архів
лемківского радия

Лемківскій язык здає ся быти легкій Притін бесідуєте гварите ци радите од маленького сучасный світ в Нину на лемківскій язык доднітно А же в лемківскым радию радит ся очывидно по лемківскы то будеме дбати жебы сте і вы і мы бесідували як за діда прадіда Тот програм будете творити разом зо мном Зато же все будут для вас домашні задачы а найліпшы ученикы останут выріжнены на антоні нашого радия Підеме тіж з ґадалом до шкіл і підслугаме як ся вчат нашы діти і молодіж Запрашам на лекциі лемківского языка в кажы дий понедільок о годині сем вечером Моніка Тылавска Добрий ден Витам на лекциі лемківского языка хнеска наступна част Такых культуровых тем мали сме уж про похорон про Кстины Гнеска дознаме ся про лемківскє весіля як оно выглядало колиси Очывидно Гнеска Лемківскы весіля сут Орґанізуваны тіж в такым духу барз лемківскым і тоты традициі сут міцно утримуваны Але може слухайте єднак іщы чогоси нового ся Дознаме Боєднак світ іде кус допереду так же Напевно штоси інтересуючого іщы Гнецка Повіме на тоту тему Зміст котрий хтіла бы м представити ціліст находит ся в лемківскым календарі на <unk> рік є він очывидно куст скорочений і переведений признане з украіньского на лемківскій язык Так же послухайте якы коли сы были обычаі Єдным з елементів духовой лемківской культуры є весіля В весінных звычаях нашол оддзеркаліня цілий характер робітных мешканців Карпат іх радіст і щестя В лемківскых весільных піснях заховало ся найбільше старославяньскых і старорускых архаізмів Весілья зачынат ся од освідчын оглядин і заручын Пак весільны обряды рівночасно зачынают ся в молодого і молодыці а по вінчаню його стина Очывидно головныма участниками сут молодята хоцкій іх участ є барже пасивна Молодята не жартуют не сміют ся і рідко гуляют Такым поведіньом підкрисляют же іх молодіст уж ся закінчыла і вступили на дорогу нового жытя Заручены і оглядене Коли паробкови сподабало ся дівча а дівчату паробок дохваряли ся медже собом і старали ся перевести бесіду з родичами Взаімна згода родичів была початком весільной церемоніі Парубок запрашал двох поважных ґаздів на Сладів Єден з них буде весільным старостом і ішол з нима до родичів дівчата на Заручыны Єден зо сватів мусіл быти облечений в чулгу і в єй рукаві мати сховану палюнку Родича дівчата знали про прихід сватів Рыхтували гостину і вчыли дівку як ся ма вести Святове приходили вечером з молодым і три раз выдаряли палицьом в двері Ґазда отверал і витали ся вшыткы старали ся быти зачудуваны чом тоты люде зашли до них Закля сватове надумают ся як провести бесіду паробок стоіт тихо в куті а дівчына ховат ся в комори Спат бесідує кус неясно з початку по што пришли але кус можна ся додумати ґазда удає же нияк не знат про што ходит і бесідує же не ма худобы до проданя Сват оповідат історию як то паробок взрів крас дівицю котрой не повело му ся догнати бо втекло як лишка і тепер барз за ньом тужыт Цне му ся барз перебарз і зато сватове просят жебы ґаздове дали свою дівку йому за жену Выпивают по погарику і мати іде до дівкы Зазвычайом долго ю намавлят жебы ся вказала гостя Як дівча прийме погарик з рук свата і хоц бы замочыт язык в палюнці то знак же паробок близкій серцю дівчыны Але як не выйде з коморы або не доткне погарика то знак же не ма заміру за него ся выдати Як золоты ся повели то дальше іде згідні Тілка вертат до коморы выносит хліб і подає сватам Они приймуют каждий цілує і ставляют на стіл Ґазда ставлят свою палюнку сваты припроваджают паробка і саджают го за столом попри дівчыні самы сідают з лівой стороны а родиче з правой пют за щестя молодят і здоровля родичів В тым часі тіж догваряют ся про придане Сваты запрашают родичів дівчыны до родичів парібка на оглядины што одбыват ся наступного дня Постині в родичів парібка молодий веде гости до стайні стодолы коморы і вказує ґаздівку Трафляло ся же паробок был бідний і пожычал в сусідів худобу і зерно і хоцкі родича дівчата знали про тото хвалили взятя як доброго ґазду В часі госцены догваряют ся про весільны дрібниці Меньше більше тыжден перед весільом переважні в неділю пополудерку молода з двома дружками а молоді з дружбами ходят просит на весіля Молодий запрашат старосту свашкы і кличе гудаків Він коплетіня і балец Ден перед весільом до хыж молодиці приходили дружкы витали молодицю і желали єй щестливой долі На столі клали барвінок і квітя при спільным співі плели вінок для молодиці а пак вінці для себе Тоты листочкы котры пали в часі плетіня діти приклияли до выглядів жебы люде знали же буде весіля Ден перед весільом свашкы пекли обрядовий хліб балец Был то символ ґазды і богатства Окрем того молода рыхтує букєт для молодого а дружкы букєты для дружбів Наступна час то перед вінчаньом молодого В неділю з самого рана молодый з дружбами скликуют голости лудаків Запрашают спашкы котры берут з собом балет ґаздиня рохтує гостину При осібным столику сідают глудакы На головным місци сідат молоды медже двома свашками Свашкы співают Дайте же нам дайте по <unk> кєлішкы будеме співати кажда на пребіжкы Як свашкы поспівают дружба выносит з коморы палюнку а ґаздыні закуску Староста наліват погарик і пє здоровля до молодого і вшыткых весільных гости Пют по шорі з єдной порциікы весільні гості дрочат ся зо свашками Чом вы спашкы не співате Бо вы рідкы зубы мате треба глины розмісити свашкам зубы заліпити треба карпіль оздругати свашкам зубы поставляти Поспіві є благословліня сон кланят ся до ніх матери а пак няньови цілує ся з нима Вшытко полтарят ся три раз през дорогу сважкы і люди співают Ідеме ідеме през букова листя Ідеме глядати ланьцьова невістя Выберай ся сыну щестливу годину щестливу годину по добру ґаздыню цілу дорогу співают і жартуют Перше іде староста за ним дружбове дальше медже двома сважками молоды а за ним гості Тепер затриме што діє ся перед вільчаньом в молодиці В часі коли молодий принимат до гости молодиця рыхтує ся до вінчаня Доружкы помагают і заложыти весінне народне облечыня Молодиця заєдно заззерат тов выгляд але уважат жебы єй не взріл молодий і його гості Коли гості молодого заходят на Подуірця староста долго дуркат в двері гості співают пусте же нас пусте бо нам в ногы зимно не так в ногы зимно як молодому пильно Двері отверат тзв Доматар котрый веде бесіду зо старостом В хыжы удают же не знают по што пришла ціла весільна дружына прото долго ся перегваряют закля ся то бесідуют і впустят до хыж Коли молоди і гості в кінци войдут домагают ся місця за столом десідят гості молодиці Домашні цуд жебы гості молодого ся дачым вкупили свашкы дают матери балец Ґаздыні запажат до стола ся гостити але люде співают Не будеме пити тоту гірку воду покляне ввидиме нашу паню млоду не будеме пити не будеме істи Покля нам не дате по што сме ту пришли Доматар бесідує же в хыжы самы стары бабы сут і для сміху выпроват старого мужчыну пак выходят запоряд дружкы а нетерпеливы гості співают Выход мила выход з той свойой коморы Выношуй выношуй вінец барвінковий Вкінци выходит молодиця і люде можут ся гостити Молодята ся обитают Молодиця пришылат молодому вінчок до калапа а букєт до груды з правой стороны Молодий дарує молодиці гарду хустку яку вдіє при обряді очепин Дружкы прошывают дружбам Пера до калапів а молода старості до середака білу хусточку з дрібныма квітками Пак молода бере за руку молодого і переходит з ним през стіл Ма тото запевнити молодым все полний стіл При переході молодий старат ся зачепити богарик і звалити го на землю што ма принести щестя по гостині час на благословіня худакы грают тужливу пісню а люде співают Треба бы нам треба стільця шырокого Бо наша Марися роду великого Роду великого няня богатого треба бы нам треба стільця шырокого В часі благословіня родина плаче а свашкы співают Пак ідут до церкви Віріня звязаны з вінчаньом В часі церемоніі молодиця повинна ся обізріти на дружку і посмотрити єй в очы на котру посмотрит тота скоро ся выдаст Коли священник накладат короны перший дружба і дружка повинны пильнувати жебы нах пали Комухпа корона тот мал скоро в довіды По присязі на колінах молода старат ся перша піднести товды то она буде рядила в хыжы Як свічкы палят ся спокійні то молодята будут жыти добрі як тріщат то будут ся сварити як ледво ся палят то будут хворіти його стиля повінчаню в молодиці Під хыжом молодиці мати обходит докола весільну дружыну і обсыпує молодых пшеницьом на щестя вшыткы сідают за столы а дружкы і гості співают молодятам жартовливы пісні люди ідят пют співают і гуляют забава продолжат ся до самого рана Товды молода зачынат за столом плакати зато же мусит олишыти родычів і іти за невістку до чужой хыжы Родича остатній раз благословлят Гості помагают складати на віз придане ладу перены заголовкы і так дальше Мати дає дівці на нову хыжу балец родичы лишают ся в хыжы і плачут за дівком высіля в молодого В хыжы на весільну дружыну ждут родиче не хут пустити закля не обізрат невістку ци гарда Найперше підставляют дружку пак молодицю котра звідує ся ци єй приймут дружкы вносят ладу а гості сідают зо столы Закле молодиці не зняли з головы вінка не была іщы женом обряд одчепин робил з дівкы жену Молодицю саджали на колінах молодого дружка знимала вінок з головы Тота дівка котра перша вкрала дружці вінок і положыла собі на голові тота скоро ся выдала Свашка просит о гребін і чеше молодицю пак накладают чепец але дружкы не позваляют і заєдно здігают з головы В тым часі молодый знимат весільну кошелю а закладат тоту яку дала мужена весільну кошелю скоро ховат бо як сфашкы глапят то завяжут рукавы што означат же молодий буде покорний своій жені На чапци з фашкы завязуют хустку яку подарувал молодий Тепер молода уж не дівчына а жена Знимат біле облечыня і вділат темний ґорсет кабат і запаску В часі очепин молода повинна цілый час плакати Дружбовы в коморі на соломі стелят плахту Ведут там молодых і заперают двері На другій ден зас приходят гості молодята іх обслугуют Молодиця приносит балец і кавальчыками частує вшыткых Родичам дає подаркы вшыткы дальше ся бавлят а вечером приходят родиче і близка родина молоды ціподарками для них Забава тырват зас до білого рана На наступну неділю в хыжы молодых сут поправлены А тепер запрашам на коротку перерву Ей великым питы Япил парути не пану воду не кого фом дівто але в єй уроды одкупил бы турни оцка боєй бы ропойозы гор жебы оводий зочне зору чы жебы оводил одево Добродит доброй цинь тов Юж люду свою ся Юс ти авжей Чым я за Ей таку надале замо слова свате гышате Ой Боже Боже гей што жы буде бо то за себе жебы мудий тотяна і зас вартам Тепер може представлю мамы словничок было напевно пару слів котрых могли сте не зрозуміти або котры вартат іщы раз припомнути бо добрі сідят в бесіді м послухайте оддзеркаліня одзвірцідлыня паробок Хлопак палюнка вудка палиця ляска зачудуваний здівоны худоба бидло туа тенскнота Цнити тенскніть лишка лісіца дівка гал цурка погарек кєлішек Придане вяну полуденок обяд лудакы музыканці Столец столек Порцийка кєлішек Доматар чловек котрий в тракті весіля торгувал ся з дружбом про молодицю Сварити ся куці ся лада скрыня до котрой пакувано придане молодиці З такых слів думам же тілько мам надію же зміст взагалі вам ся подабал По мойому был дост інтересуючий А слухайте цікаве є м барз тото же А в тых вшыткых обрядах высільных кажда дрібниця мала значыня значыт в окрисленым моменті треба плакати в окрисленым ся сміяти і тото вшытко направду мало барз великє значыня Тепер може уж перейду до домашньой задачы Мам дві І мам надію же слухали сте барз уважні змісту прото же за задачу мате поукладати Плян змісту подля одповідньой чергы Я очывидно єм помішала єм тоты подіі а вы мусите іх уложыти так як треба запоряд Послухайте Перше В хыжы на весільну дружыну ждут родиче не хцут впустити гости закле не обізрат невісти ци єгарда Друге Сватове приходят овечером з молодым і три разы вдаряют палицьом в двері третє Свашкы накладают молодиці чепеце Під хыжом молодиці мати обходит докола весільну дружыну і обсыпує молодых пшеницьом на щестя <unk> Дівчына приймує погарик з рук свата і мочыт язык в палюнці то знак же паробок близкій єй серцю <unk> Дружбове в коморі на соломі стелят плахту ладут там молодых і заперают двері Ден перед весільом до хыж молодиці приходят дружкы і приспільным співі плетут вінок для молодиці а пак вінці для себе <unk> Свашка просит о гребін і чеше молодицю Сваты запрашают родичів дівчыны до родичів парібка на оголядины <unk> Свашкы печут обрядовый хліб балец <unk> Дружкы помагают молодиці заложыти увасільне народне облечыня Дружка знимат вино коцголовы <unk> В неділю з самого рана молоды з дружбами скликуют гости і гудаків запрашают сважкы котры берут з собом балец каздниня рыхтує гостину <unk> Молодиця приносит балец і кавальчыками Частує вшыткых родичам дає подаркы <unk> Сын кланят ся до нього матери і няньови цілює ся з нима вшытко полтарят ся три раз <unk> По присязі молода старат ся перше піднести Товды то она буде рядити в хыжы <unk> Мати дає дівці на нову хыжу балец родичы лишают ся в хыжы і плачут за дівком <unk> На другій ден зас приходят огості IV Свашкы закладают гомелку але дружкы не позваляют ім <unk> тыжден по весілю в неділю сут поправлены так то вшыткы подіі такы головны якы мали місце і власні задача ваша поукладати іх м запоряд так як было тото представлене в Зымісті А слухайте Адуга Задача то є така баржы Описола Опиш сучасне весіля Зверний увагу якы традициі заховали ся до гнеска а якых уж не стрічаме Порівнає весіля в польскій і лемківскій культурі Гнеска і давнійшы Я бесідую в польскій Але то може просто вы кажды каждий з вас своі значыт може быти пр весіля в словацкій і лемківскій культурі в сербскій і лемківскій культурі так же то уж В залежности Де нас слухате то з того з той державы весіля порівнайте з лемківскым І нагнеска буде то вшытко але жебы сме ся розсталь в добрых голуморах то на конец мам смішку очывидну звязану з нашом темом Послухайте В церкви зачынат ся вінчаня молоды зближают ся до олтаря посеред гости є мала дівчатко котре потихы звідує ся мамы Мамо чом молодиця є так краз облечена в білий кабат Бо хоче вшыткым вказати яка є щестлива То чом молодий є облечений на чорну рітилі Дзесанциі