Архів
лемківского радия

Лемківскій язык здає ся быти легкій прицін бесідуєте говарите Ци радите од маленького Сучасный світ влинул на лемківскій язык до Дмітно Аж в лемківскым радию Радит ся очывидно по лемківскы то будеме дбати жебы сте і вы і мы бесідували як за діда прадіда Тот проґрам будете творити разом зо мном Зато же все будут для Вас домашні задачы а найліпшы ученикы останут выріжнены на антені нашого радия Підеме тіж з ґадалом до шкіл і підслугаме як ся вчат нашы діти і молодіж Запрашам на лекциі лемківского языка каждий понедільок о годині <unk> вечером Моніка Тилянска Добрий ден Выдам на лекциі лемківского языка По той ґраматичной части кус собі одпочнеме так як єм Вам заповідала і тепер кус такых річы культуровых Жебы тота ґраматика нам ся так не знудила і не збридла Мам надію же сте собі якоси порадили і дошли донесків і же цілком выгарді радите собі з одміном і єй орфоґрафічныма принципами а гнеска так як єм уж Вам бесідувала будеме мати про лемківскых хыжы значы про іх будову про тото як выглядали назовні в середині І мала то быти як Єдна лекция Але рішыла єм же поділю Ю на дві Так же в першой части будеме бесідувати про тото якы выглядали барже назовні якы былы типы будовы тых хыжм а в другой части барже забудеме ся занимати середином тым што ся находило в хыжы і якій мало ціль до тото чого служыло так же внеска м зачынаме Про лемківскы хыжы Лемківскы села тягнули ся долгыма ретязами хыж вздолж рікы або потока котрый плынул дном долины потік выючы ся есувато перетынала в днекотрых місцях дорога Кочуючы пастырі не могли внести на карпатскы терены своіх форм будовництва достосуваного до осідлого стилю жытя Взоры такого будовництва мусіли запожычыти од поблизкого рівничого населіня або корыстати з того што принесла зо собом фаля руского населю Тым власні тлумачыт ся ріжниці в будовництві якы выступуют на обшыри Лемковины В части найбарже высуненой ґу загодовы медже Попрадом а Білом де істнувало уж скорійше хоц рідкє польскє особиство выступуют вельобудинковы загороды котры складали ся з мешкальной хыжы стайн стодолы до котрых часом доходил Шпіхлир Хыжа Аналоґічні як в сусідніх польскых селах з околиц Санча і Ґрибова складала ся з ізбы і коморы розділеных роздідленых сінів Богаты хыжы мали дві ізбы в амфилияді з пекарскым пецом котрый іх огрівал Початково были вкрыты штырьоспадовыма соломяныма дахами Новом формом на західній Лемковині были двоспадовы дахы з бічным окапом крыты ґонтом Загорода была або нереґулярна або мала форму буквы Л або підхову Взом сусідів з полудня трафляли ся загороды в формі штырьо боку На західній Лемковині в будовництві было вельополудньовых влиянь были гев аж по долину Білой напр Двері о округлым выкрою з красным застрілами і колкуваньом а на дасі п калениці од стороны чытовых стін мож стрітити выстаючий так званий кошычок котрий особливо выступувал по словацкій стороні Кошычок мє то малий дашок в формі половины стожка котрий перевістні полнил функцию ослоны дивника пак остал лем як украшены Такых хыж тепер на тым терені уж неє Єдины примір то хыжа з вергом Левеликой котра находит ся в лемківскым секторі музея в Новым Санчы Закарпатского походжыня сут сыпанці з колибковым склепіньом в роді половины вальця котрый был зроблений з ялицьовых балі Стіны сыпанця были назовні набияны кошками на котрых тримал ся грубий панцер з глины вымішаной з січком Хоронил він будинок пред Спаліном Двоспадовий ґонтовий дашок был положеный на сипанци без якых небуд конструкцийных повязань з цілістю Ходило про тото жебы в припадку оня мож было легко струтити Тоты сыпанці часто выступуючы по словацкій стороні до недавна мож было світити тіж на Польскым Спішу на Шляхтовской Руси а на Лемковині тягнули ся вздолжы границі з колишньом Чехословацийом од попраду милик Лелюхів през Дубна Бліхнарку доконечной і ждыме Тепер остатні іх приміры нашли ся в новосанчівскым скымсені а в терені лишыл ся уж лем єден такіз баз высовій На схід од Білой в долині Лопы і дальше аж по Злівиско Ославы лемківскє будовництва представлят ся інакше його выйстьовом пормом была пілторатрактова хыжа котра по єдній стороні сін мала Ізбу з Комором або Спаньом а по другій стороні сіны Стай такых же выступуют на терені Згіднього полґужа в околиці Коросна і Бжозова Тота форма остала перенесена з побужа на територию Бескіду Низкого правдоподібні в часів і <unk>вічного Осадництва през рускє населіня і гел в новых обставинах достосувана до місцевых потреб през доданя ріжных прибудувок схованок як тіж забезпечынь выникаючых з вымогів розвиненой ґаздівкы і кліматичных варунків Коли през окрисліня загорода розумієме ціліст То значыт полный мешканьовий і ґаздіівскій родинный проґрам то выступуючый вескінецкым архітектонічный твір мож окрислити назвом Єдну будинкова загорода Є она єдным выдолженым бльоком на котры складат ся ізба з комором або спальньом часом друга ізба і друга комора сіны стайня вынятково дві стайні куча боіско Возовня а часом тіж Учарня А цілістА накрыта є высокым далгом колиси штырьоспадовым пак двоспадовым збічным окапом крытым соломом з додатком ґонтів вздолж Колениці і дольным Ханті В лекітах осланят під котрий полнит функцию стодолы З кліматичных взглядів долыканты даху творят шырокы окапы сперт на так званых окрентах Сут тото выпущены на єден метр пред зруб хыжы і гірны шфалы зрубы і траґажы підтримуючы повалы Простір обнята высуненыма на верх даховыма окапами полнит важны комунікативны і маґазиновы функциі Для выгіднійшого доступу до воіска його двері бывают высунены перед зруб хыжы праві до канту окапу На тові збоку од стороны гойстя до сіна находят ся узкы двері для пішы Мешкасти обудувано од зовні стінками з дошок котрых были вытяты діры одповідали они выглядом ізбы Была то так звана загата котра хоронила перед студентным а рівночасно выгідне місце на сіно солому і тым дальше Подібний коритар званий тіж Причына был перед войстьовыма дверны до сіны і стайны з тым же в тых поміщынях дварям одповідали дварі зроблены в ціні причыны в часі дощу або за дуявы мож было перейти до стайны і на бойско без выходжыня на зовню боіско поміщене на кінци або в середині будинку мало одзаду получыня з пилавеном Было тото ошалюване дыжками узкє поміщыня ужыване як вказує назва то преголуваня плев Зо взгляду на чысленны прибудівкы плян лемківской хыжы был штораз барже скомплікуваний чысло і тото як запоряд были льокуваны поміщыня зміняло ся што давало нагоду до возниканя вельох одмін Неколи дошкуваны шалюнкы прибудівок зміняли ся в стіны зроблены зо швал і давали хыжы характер зткненой і архітектонічні дозрівой цілости До недавна захоронило ся іщы дост дуже хыж якы пред хвильом єм описувала Мож было іх взеріти о Высовій Клемківці Устю Рускым Смереківци Ждыны Ґладышові Бортным Крампні вороблику Волоскым як тіж в Долині Ославы і Ословиці то значыт Команча Радоцина Смольник Період выселіня Лемків перетырвали лем тоты хыжы котры остали заняты през польскых осадників По правді нищыли они хыжы котры занимали але іх не бурили про то же в більшости не мали заміру будувати новы Дуже старых деревяных хыж зникнуло уж по повороті Лемків котры мали уж більше грошы будували муруваны хыжы часто плянтровы а стары деревяны перезначали на розбюрку В векшой части західньой Лемковины зрубы хав были лишены в натуральным стані з тым не напримір околиці Мушыны малювано часом докола выглядів обрамку з великых білых крапок зрубленых вапном В околиці папенного на дверях сіны і воротах боіска трафляли ся малюваны вапном яличкы сонця і ся або неокрислены абстракцийны знакы котрых значыня не потрафили пояснити На серединовой Лемковині зрубы хыж были малюваны од зовни в цілости на чорно одпадами нафтовой ропы а діры медже бельками білым вапном Богато прикрашаны были зрубы хыж в долині ославы Йославиці де стіны будівли покрывано фарбом в червено бурым кольорі котру робили з выпаленой і утертой на порошок желязистой глины Діры медже вельками і Остаткы углів малювано біло на біло вапно Двері одсіны як тіж ворота боіска малювали натуральном глином а на тым фоні выгірньой половині был шляк зложений з ґеоматричных елементів В смольнику коло Команчы і сусідуючых селах обрамуваня двері і выглядів были синього або зеленого кольору на тым фоні робили украшыня з дрібных кольоровых рослинных мотивів Стрічало ся тіж бідны хыжы котры складали ся з мешкальной ізбы і стайні розділеных боіском котре заступувало сін Не было іх вельо бо Лемкы мали своі лісы завдякы котрым мали барз добрий будов будівничы материял Лемківскы хыжы были будуваны з грубых ялицьовых шыфаль през досвідчаных теслів І То буде вшытко нагалеско очывидно як ходит про тото якы хыжы выглядали на зовні З чого были будуваны як были украшаны Ек елементы мали в собі Затиж ден пройдеме собі о барже о середині хыжы А тевер собі зробима коротку перерву ім подам Вам словничок бо є пару інтересуючых слів котрых добрі было бы припомнути видит мотен сльоза мыт видит ти промовли за сыно гачує і нас малу я по годі Мешыя кору бідна Чуя тебы не чую небыдна чуя тебы мандруючы почужы заіжому загуби І тематичний словничок пару річын собі вынотувала котры можна припомнути і так зачына ретяс ланцух населіня людност Шпіхлир Спіхлеш влияня вплыв первістні почотково украшыня оздоба обставины варунків В тым як бы контексті буде варункі натоміст мож іщы обставины перевести як ситуация Схованка сховак ґаздівка господарка Спальня Алькєш Ізба Покуй комора комора сіни сєнь куча хлеф Учарня овчарня Пак потем Прошу звернути увагу на тото слово Слово пак є тото старе слово котре вартат вывести назад до свойой бесіды а не бесідуват з польского потім напримір бо так ся часто гы травлят а пак власні є такым барз гардым старым словом Дальше Кант Кравенчых Простір пшестшень Выгляд окнові Задуява Завія Сніжыця Шфаля Белька період окрес обрамка обвудка Фон Тло Синій лібєскій Е і то бы были бы вшыткы слова на якы звернула єм увагу денекотры сме припомнули декотры може для Для вас были як бы нови хоч новит в такым значыню же може Часом бракує тов такслова і не знач як на полемківскы повісти Так же мам надію же штоси сте ся нового дознали як ходит про лексику тіж з того змісту Задачы яко такой і Я не дам Вам Але може слухайте так бы м вам ратила зазрити до книжкы Райнфусса Слядами Лемку та найдете тот змізд лем в польскым языку же мож собі як бы іщы разпокійні прочытати і там найдете предушыт знимкы бо то так як ся слухат но то часом і собі тяжко штоси уявити як тото фактичні може выглядати а там По каждым описі є примір як ходит важні про хыжу Знимка є просто так же собі прошу пообзерати або поглядати собі тіж на інтернеті старых хыж і інспідувати собі товды тото што м бесідувала прирівнати до того як то выглядало Е так же я нагниска Вам дякую за увагу і дальша част про лемківскы хыжы буде за тыжден никавска дыкуля