Архів
лемківского радия

Добрий ден Видам вас на лекциі лемківского языка уж <unk> в новым році гнеска мам в можніст перший раз стрітити ся з вами в <unk> році і внеска як добрі памятатема на другу част Лекций про лемківскых хыжы В тамтым тыжні познали сме Як тоты хыжы выглядали зовні з як были будуваны і з якых части ся складала агнецка баржа повіме собі а про тото што находило ся в середині До то може зачынаме В лемківскых хыжах были малы выгляды котры спричыняли ся до того же середина лемківской ізбы была дост темна додатково чорно од дыму повала і стіны котры выгірні части были покрыты смолистом садзом давали іщы більше почутя темности Спричыняли ся до того великы веци котры служыли до печаня хліба і варіня а не мали коминковых переводів В часі паліня ізбу выполнял глуздий дым і не вывылазил він на піды през діру в повалі званом Возниця як тіж през ухылены двері до сіни Пред І світовом війном Курных хыж то значыт такых котры мали примітивны огньовы опоряджыня было в лемківскых селах більше як <unk> процентів декотрых лем на клебаніі і в школі были пеци з нормальныма коміновыма переводами В другій половині меджевоєнного періоду курны хыжы становили уж меншыну Пет в курній ізбі становил велич будівлю занимал праві єдну четверту част ізбы на основі з каміня або деревянів З грубых бірвьон лежал кус меншын бльок о пласкій поверхности з глубоком діром у основы котра служыла до печеня хліба Варіня стравы одбывало ся в тій дірі або перед ньом на шырокым выліпленым глином припадку Палило ся там огниско над котрым уставляно голиняны або желівны горыці на желізным дрійногу званым Днарок або драйфус над припадком на крывулі Або ретязі висіл великій мідяний котел до варіня воды Пец был величезний і прото могли на ним лежати три особы прото на пеце было кус соломы кожу або чуга котры служыли як постіл Спецом взяли ся тіж деникотры звычаі Было то місце де мешкал ччений ог котрий тра было шанувати Не вільно го было ображати бо товды мстил ся пожаром Під пецом в ямі на компері або дрібны звірята подля віріня Лемків мал схороніня домашній уж котрий особливо хоронил малы діти і пил з нима молоко з єдной мисочкы В пеци палило ся ципками Дровна котры сушыли ся на поленах то значыт рядках Были то дощкы в роді двох швал пониже повалы вздолж стіны котра ділила ізбу од сіны На грядках сушыли тіж лем Повала ізбы спочывала на трьох легарах на ним збоку або одсподу была вытята розета а часом рікы місяца і колесы представляючы сонце рік будовы а в надславяньскых Лемків крас витятый Західній Крест В барз старых хыжах аж з ст о єдну швалю пониже поперечного траґара летіла рівнолегло груба шпаля звана Свиня з желізным гаком на котрым вішано забыту свиню до дальшой обрубкы Часом сперт Єдным кінцьом на прицінных грядках з другой стороны на поперечным траґажу находили ся два лукувато вытяты крывулі на них тіж сушыло ся дерево наопал В куті напротив пеца стоял стіл за ним дві долгы пристінны лавы Служыли они до свідчыня а в ночы тіж до спаня В рівных одступах при канті Выверчены были вертикальны діры котры служыли до затыканя перекладывів коли зимом жены сходили ся жебы пясти в долині Бортного як тіж в парох селах положеных на схід перед рынками пемна стрічало ся до недавна столы о міцной деревяной основі на котрой лежала вышліфувана през долгє ужыткуваня груба більша центиметрів піскова платня кули іх каміняре з сусіднього фолюша де находила ся скальня котра давала лупати велич пласкы платні В богатшых хыжах трафляли ся деревяны столы О пізно готицкых формах такы як сут знаны напримір з Подгаля Своім засягом на Лемковині незначні лем перекрачали на схід дукєльску перелибу дальше натоміст выступували уж столы в формі великой скрыні на низкых ногах накрываной одсуваном столицьом од липового або ясенового дерева Такы столы были ужываны тіж през бойкы і гуцую Столы были ужываны лем в особливым торжественных ситуациях наприміру Васіля ци велия На штоден виджыня сідали при лава Кресел не было і прото до ідла сідали на низкых столцях такых як доли іня коров а в другым куті рівнолегло до столу находила ся коротка але шырока постіль о плыткой скрыні без заголовків Мала она высокы ногы жебы оддили З убытой гыны натягнула віізд і студін Кугенны ґратя поміщены были на поличці называной Подышор котра стояла на лабі напротив пеца або была завішена на стіні Припеце была тіж мала загорідка для домашніх птахів называна царок Слова Подышор і царок сут слідом по волоскых пастырях котры бесідували по румуньскы Подышор походит од румуньского Подісор што значыт мосток а царок од румуньского царк котре означал огороджыня Узуполніньом умеблюваня была колиска в формі деревяной скрыні завішеной на шнурах при повалі як тіж гарядка котра тіж высіла у повалы на котрой тримали штоденне облечыня Святочны облечыня зо взгляду на тото же в хыжы было полно диму тримали в скрыні котра находила ся в коморі Стару форму становили скрыні зроблены з твердого букового дерева простом техніком накрыты віком в формі дваспадового даху Украшены были ґеометричным рытом з циркльовыма розетами на фронті Рідше были малюваны скрыні о пласкых віках котры на фронті мали рослинны мотивы Курны пеци котры рішали о загальным выгляді лемківской ізбы были в меджевоєнным періоді зміняны на барже модерне над припитком зачали будувати капу до одпроваджаня диму на підженього Появили ся пецы з блягами товаріня і оголіваня Коли з хыжы зникнул дым зачали красити середину в дакотрых хыжах білили внутрі стіны а на них появляли ся Вытинанкы з кольорового папіря як тіж святы образы Были то переважні але одрукы о іконоґрафічній темі Часом мож іщы сетити в лемківскых селах поєдинчы братя зо старого Опоряджыня То были бы вшыткы інформациі Тепер Може подам Вам яке пословництво котре было інтересуюче період Окрес Компері Зємня Сут стрічаны тіж на Лемковині окрем комперів іщы дві назвы мож мати в ґрулі або бандуркы подля ведуґ особливо щеґульні місяц Гы Псєнжыц <unk> вертикальні пьоново Переклады во пшенсло прясти пшест платня плыпа скальня каміньовом прегыба пшеленч ясен єсьон Постіль Лужко Дылины Подлоґа Студено зімно студін значыт барз барз барз студено <unk>oraти децитувать загальний оґульны варіня готованє опоряджыня выпосажыня Нагнеска то было бы вшытко мам надію же Якоси В меджечасі потрафили сте собі меджебільше уявити як фактичні тота хыжа могла выглядати а як ні то я очывидно заогачам до того жебы зазерити до книжкы Райнфусса під наголовком Слядамі Лемкуф там мож іщы раз прочытати тот зміст але там буде він лем в польскым языку і запознати ся іщы Ліпше бо мож собі Е пообзерати рисункы так же мож собі товды ліпше уявити фактичні як тото вшытко выглядало і мам надію же слова котры б єм выбрала тіж під якысым взглядом были інтересуючы або ся Вам припомнуло што ся файні так называт або може і штоси нового же сте ся дознали Так же я дякую за увагу За тыжден будеме ся стрічати у святочным періоді так же і наша лекция буде така святочна так же запрашам Вас за тыжден А тепер уж дякую Вам за увагу моні Катлявской