Архів
лемківского радия

Добрийден Витам сердечні на лекциі лемківского языка днеска друга част темы фонетыка в тамтым тыжни повіли сме собі кус про звукымовы і фонемы як тіж по про молны орґаны і артикуляцию звуків речы гнеска м гласны согласны натоміст займеме ся днеска лем гласныма звуками про согласны повіме собі в будучым тыжни запрашам барз сердечні Звукы лемківского языка ділят ся на гласны і согласны Ріжниці медже гласныма і согласныма сут слідуючы Гласны звукы складают ся з самого голосу музычного тону інакше лем з малым додаткомшыном Тото вшыткы гласны сут звучны Чуєме іх ліпше як согласны Для согласных звуків характерны сут передовшыткым ріжны шумы з додатком голосу або без нього Прото в ґрупі согласных звуків рачы сут і звучны і лухы При выповіданю власных ґамба є веце отворена як при артикуляциі согласных Повітря може легко переходити через ґамбову яму і його сила не є велика В часі творіня согласных через момент може быти з туліня голосовых орґанів ґамбовій холости або медже голосовыма органами може зробити ся шпара часом до стуском З той причыны сила выдыганого повітря єст векша Гласны творят склады самы і разом з согласным согласныма а самы согласны не творят складів А што то є склад Склад є звуком або ґрупом звуків вымовляном єдным тхніньом повітря выдиганого з плуц Тепер схарактеризуєме собі голасны звукы лемківского языка При продукуваню гласных найвеце функций мают язык ворхы а тіж мягкє плібя Гласны звукы можеме характеризувати зо взгляду на положыня языка од ґамбовій полости значыт глубокіст його положыня ряд і ступен піднесіня языка ґу під Ніґію В лемківскым языку є <unk> гласных фонем а е і ы о котрым в мові одповідат сім основных гласных звуків а Е О Гласны І Як тіж ы сут вариянтами єдной фонемы прото же тоты гласны звукы не стрічают ся в єднакых позициях Звук і може выступувати на початку слова напримір і мати ікра а звук ы лем факультативні в декотрых словах як місцевый вариянт напримір іти Іти іщы іщы а тіж окремо в функциі злучника і Власний і стрічат ся предовшыткым по мягкых согласных напримір зісти але появлят ся тіж по твердым согласным напримір зідати Звук ы стрічат ся лем по твердых согласных окрем того гласний І може выступувати по гласных напримір нама іти двоіти замаіти Чыі тіж по ы і напримір Кли іти на діі Гласний ы не стрічат ся по інчых власных Язык може пересувати ся до переду і товды творят ся передні гласны І Коли в часі артикуляциі язык є напротив середнього пнівят товды творит ся гласны з середньой глубокости А Коли одсуват ся дозаду творит ся гласны середню задньой глубокости ы і задні гласны О як тіж у Язык може підносити ся до піднівята прото маме гласны высокы або інакше узкы і У высокосередні гласны ы середні низкій шырокій гласний А Гласний А середнього ряду але легко одсуват ся дозаду положыня языка низкє воргы дост розхыленый кус розтягнены напр фонема а Окрем основной артикуляциі має вариянты в сусідстві мягкых совласных Язык посуват ся кус допереду і кус ся підносит або на початку або в кінцьовій фазі або през цілый час артикуляциі В нашым фонетычным записі поминяме тоты артикуляцийны особливостий о Єдогласный заднього уряду положыня языка середня ворогы дост розхыленый кус заокруглены напримір болсо молоко Фонема О має тіж вариянт О і язык одсуненый дале дозаду і высше піднесеный в оргыбеци заокруглены напримір клоні Гласний у заднього ряду высокє положыня языка воргы кус розхылены і дост заокруглены напримір дуб убіч Власний і переднього ряду высокого положыня языка воргы кус розхыленый дост розтягнены напримір біль ікра ы переднього ряду высокосереднього положыня языка ворыку з розхыленых достростяфнены напр лист Кынты ы середнього заднього ряду высокосереднього положыня языка воры кус розхылены напримір дым грок обытя При артикуляциі гласного звуку ы баржа як при артикуляциі інчых гласных працує ґарловий резонатор гласний Еднього ряду середнього положыня языка воргы дос розхылены кус розтягнены напр <unk> Фонема Е подібні як має артикуляцийны вариянты в сусідстві мягкых согласных В понетычным записі поминяме тоты ріжниці Тепер зробиме собі коротку перерву і вернеме на минутку і повіме собі про особливости лемківскых гласных І Малюю тыма словами села на Лемкови і хыжы бо розтіганы по гірскій доли Ґсті деревянами кычкы соловяне в комори Великій пец глиня і скриня де положеного Ґорзы пишыт в кут пику Стоят босидіти іскрыня де боже морсат вышыт В кутыку Стоят боси діти Ясины Лемковины внук звіл село вылібналици Лемкови Біды Русины вини як баніза Памятам гукы квітучы стравом і отавом памятам як хлопы косили іх косом клепаном памятам як загоро ди стоял При дорозі крест камінний Трироменний Поставен за успіх долю і вдяку Богу Поставений на жертву йому Поставений за успіх дому і вдяку Богу поставен на жертву льом Яси Лемковины Дід Урсы лювель не як паніта Яси Лемкови дідсы милвиль як вы Памятам тоты загоны де было жыто і лем де росла пшениця овес пандуры і конопель а жінкы підберали в скошені хліб поверсло звязували зерняний світ до запаскы по стерні коло зберали болодар бужы шамваль До заскы стерні колосы зберали болодар божы шамва Памятам як на великден в плахті Паскнесы Памятам як і шли на Пішы до святой церкви Памятам де при кінци села стоял уж Жыда Шынк де неєден там през своє питя програл в Моска жытя а інчы на шыфі за воду пил Од біды втечы хотіл а інчы нашы віза полы Од біды Печых озів Я сины Лемковины врук діды Бурсы не видно не памята Я сыны Лемковины Діды вырзил выгнали як два лісы Памятам добрі як настал для нас конец світа Был товды теплый час сам поча того літа як пришли і выгнали діды в згір Абы на все про промину золотий час Лемків І хоцкій жыв де чужа земля Там де і я там Лемковина Іх хоцкій жыв де чужа земля Там де і я там Лемко ви і хоц і жыю бечуча земля там де ія там лем ко Витам по перерві лем на коротко але іщы єдна інформация про так як єм уж заповідала особливости лемківскых гласных І Гласний І Выступує по мягкых і пілмягых согласных наприм стіна коні вітер спідник Пригірщ місто Тісто Дідо Кіст Віл кін віз і так По гласных і на початку слова можем выгваряти ся Йотувано заісты моі доіти і гати істы По согласных кы гы ґы хы шыжы чы найчастійше стрічаме гласний Лы напримір Кыдати Гырми ґолтати Хыжа мігыр ушыня жытя божыти ся орчык черчыт Но і моі дорогы на тым закінчыме Пером гласны звукы За тыждар Я сердечні дякую за увагу бесідувала для масмоніка Тілавска