Łemkowie są #11 - Karpatorusini
Еп. 11

Łemkowie są #11 - Karpatorusini

•

Опис епізоду

Odcinek dotyczy Łemków jako uznanej w Polsce mniejszości etnicznej oraz ich związku z karpatorusynską tożsamością, językiem, kulturą i tradycją. Większa część nagrania wyjaśnia też, jak rozumieć pojęcia narodu, etnosu, mniejszości etnicznej i narodu politycznego, odwołując się do przykładów z prawa i terminologii polskiej oraz angielskiej.

Автоматычна транскрипция

Лемкове <unk>ea<unk> ґрупом Обывателі Польскых мні лічебном од позосталой части людності Жечыпосполітой
Польскій Єдном з узнаных в Польсце мнійшости етнічных обок Караімів Татарів і
Ромів Лемкове сон і мают свой язык культуре традиция Стверджыня ты взянты
зостали з тексту уставы з дня <unk> стичня <unk> р о мнійшостях
народовых і етнічных ораз о языку реґіональным Лемкові яко чест народу карпаторусиньского
Автор тексту Демко Трохановскій Наґрода Нобля і вшыткы найбарді престіжовы наґроды свята
тему кто остатечні розстриґне чым єст народ котра ґрупа єст предестинувана альбо
ма право любо врен не може альбо повинна называть свойом сполечност тым
пшепєнкым терміном Хотяж вшыткы пропонуваны діс дефініциє одношом ся до ґрупы котра
на престшені віку выкшталтіла почутя вспільноты історичний політычний реліґійный языковий культурый територияльний
економічний Не вшыткы выміны елементы мушу в ніх выстемпуват але важне єст
власні такє зоставляє тых же складників котре дає як наймоцнійшы арґументы посвядчаюты
же дана ґрупа одружня ся од сосядув інных народу Єднозначне окрислянє пояроду
утрудня теж забіла істория ріжных законтків свята в котрых ся они формували
а навет ружніце семантичне лексикальне языкове а в концу сполечне описуюче конкретну
ґрупе зарво з пункту видженя нас самых вобец інных як т названя
статусу інных доконовиных през нас Длятого опіс пощеґульных сполечности люб єдностик іх
твожонцых в ружных языках Завіра ся често в поянцях Народ народовост етнос
ґрупа етнічна обывательство походжыня але єдночасні єст тяжкє до перетлумачыня в ідентичным
значыню і постриганю в даній культуры Ідуц дале мнійшост етнічна Міншост народова
Сом колейными термінами з конотациями етнічным народовым народовостьовыми не завше латво перетлумачальным
з єдного языка на інны Нак анґільскы міно <unk>a<unk>enu<unk> ні єст докладным
еквівалентем польского терміну мійшост етнічна ґдиж може односит ся зарнонь етні ци
шырей до річын але быва теж ужыване до окрисленя мнійшости расовой чыли
односі ся до атрибуту в опіраючых ся ґлувні на цехах фізычных зевнетных
Французскє нацийоналіте ораз анґільскє нацийоналиті мают своє жрюдло в лаціньскым НАТО Сут
діж еквівалентами означыня приналежности паньствой посяданя пашпорту даного краю чылі обывательства в
нашым розуміню Попрез зляні ся обуять французскій і анґільскій обыватель мако автоматичны
приміты члонка народу Бенде то найчыстій народ політычны чилі збюр вшыткых обывателі
даного краю Єднак проблемы семантикы народу і бенцы іх результатом проблемы можливости
тлумачыньових на тым ся не кончол Яко приклад выстарчы припомніт выступліня Леха
Валенсы в американьскым конґресі з <unk> лістопада <unk> р Не Руд было
приволаньом преамбулы американьской конституциі корой ориґінал то <unk>em На ґрунті языка польского
руніж можеме споткат кілька дефініций народу Цоправда зарвно преамбула Конституциі Жепосполітой Польскы
з дня <unk> квітня <unk> р завяра пояду польского З выясніньом же
то цитат вшысы обыватели Жечыпосполітей як тіж завірала ґо конституция Перельовска з
<unk> ліпця <unk> р але обє одношом ся до народу політичного поджас
ґде паралельні функцийонує пояду в значыню Етнічным Збіровости люді котрых лончыт вспільна
істория культура язык традиция і так виде Мария Конопніцка Рота А вымінні
стосує ся ґо при помоци термінів народовост етнос ґрупа етнічна хоц закрес
іх стосуваня выдає ся быти стіслі окрисльоны моґонце міс атрибуты покрыванцы ся
по честі з народом політичным але єднак з вылочыньом окрисляня приналежности паньствовой
Маме прещы язык лемковскій русиньскій в котрым слово народ раче не выстепує
в значыню народу політичного тылько яко народ етнічны Посяда єднак інне розвинінцє
одношонце ся до вякшой любовнійшой збіровости до люду яко масы сполечности неконечні
єднолітоязыково чы культурово як писал лемковскій вєщ Іван Русенко В Карпатах днес
Народ Воскрес Діс в Карпатах змертвых стал Народ люд Народ політичны бє
в языку лемковскым окрисляны барже яко вспільнота вшыткых поєдинчых обывателі по лемковску
громадяне граждане зай до еквіваленту значыньових народу етнічного можеме доложыти терміны нацийональніст
народніст народовост любо бардій выспециялізуване етносетнічна ґрупа До выжей описаных проблемів семантичных
доходят єщы єдна квестия то пруба постреганя пришлости і тлумачыня жевістости вылочні
з дісійшой перспектывы На пшестыні віку ґрупы сполечності вспільноты дожывали до свідомости
народовой до свойой унікальной тожсамости ружными дорогами Длятого тяжко єст порівнивати пощеґульны
парадиґматы родзеня ся народу політычных так на прикладі Стану зєднох Спільнота міґранту
в р народовости ґні економічных ціловиті нове териториюм до окрисляня єйчызны як
і в Франциі Домінуюця роля єдного етносу помішаня аспіраций міншости народовых длуговікове
традициі паньсове з ґенезом народу етнічных напр замішкалых в австро Венґжых зарвно
тых з аспірациями політычными до утворяня незалежного панства як теж сполечности без
должынь сепаратистичных Немній як уважают науковци О спілчесных народах можемети найвчесній доперо
од часу Революциі французскій <unk> рок а в припадку Европы Центральной навет
пізній од Вісны люду в <unk> р ци і од початку велькых
пшемян сполечных котрых вынікєм было бодай формальне зрувна прав вшыткых станув знісєні
панщызны увлащыня хлопства Істотным запальникєм до формуваня ся вспулчасных народу был теж
романтичны зврот в страну людовости в фольклору чы літы обшарів культуры і
штукі котры до того моменту жадко выходіли поза обрым хлопства Романтичны еліты
філософові літераті композиторы бадаче попрез нобілітацию і самодострежыня велькій вартости поміяного дотыхчас
дідітства всі дополніли нияко сплащынє хієрхічный драбінкі сполечынств Европы ХХ віку вытважают
тым самым плодны ґрунт до твожыня ся народу чылі тых збровости котрых
одтераз без взгляду на статус сполечыны в пелні полунчыла істория традиция язык
і ченсто териториюм замішканя Ні приспалі Карпатсци Русіні того моменту в віку
Вьодуцом особом у початку в повстаня в спілчасного народу русиньского был Адольф
Добряньскій котрый уж в <unk> року стояц на челе ґрупы русиньскых інтелектуаліств
предложыл цесажови Францішкови Юзефові меморандум Проґрам політычны полунчыня в рамах єдной провінциі
Зєм замішканых през Русинів з Русі Венґєрскій честі Ґаліциі ораз Буковины В
тых і колейных одезвах з <unk> і року опріч постулятув політичных домагал
ся руж зрунаня прав Русінів в достепі до адміністрациі публичной ораз прав
языковых і освятовых Мімо же діяльніст Добляньскій не принюсла в вікшости очываных
результатів то заслужыл собі на мяно єдного з Будіціли полемковску Будитель В
обшыри літературы того титулу доступили вєльци Александер Духнович оз Александер Павлович ксєнжаґрецкокатолицци
кты были не тылько народовыма лідерами але тетноґрафами і бадачами Додіс во
вшыткых русиньскых реґіонах од Лемковины през Русь Пряшовском і Подкарпатском посередовиска еміґрантскє
добряньскій Духнович Павловіч постреґані сут яко персі всеред рувных в русиньскым пантеоні
Іх діяльніст была катализатором до дальшых процесув народотворчых і еманципациі свідомостьовий языковой
і сполной Незвыкле важну ролю в будуваню карпаторусиньскій свідомости народовой одыґрали выдажыня
окресу І свойой войны і повойня Втеди то в обозі інтернуваня в
Талергофє влады австро венґєрскы осаджают вельком част інтеліґенциі Лемковскій спосеред корой вельо
особ умєра з выцінченя люб з поводу шалеючого тифусу Те траґічны досвідчыня
умацняют єднак почутя єдности народовой і де Австро Венґры розпадают ся враз
з концем великій войны Карпаторусіні з обу строн Карпат при вспартю активіст
з еміґрациі формулуют своє постуляты політичне абы зємє замешканы през них зналязли
ся в єдным орґанізмі паньствовым Іх высілкі спелнили ся тых в честі
територия Русі Пряшовскій і подкарпатскій на моци трактату покойвого завартого в Смін
<unk> вжесня <unk> р зостаю влунчаны до Чехословациі зас мимо усильных пруб
зрувнаня новоутвореного жонду в прады як і самых ділачы русиньскых На теренах
по пуночній стріні Карпат за нім фінальні зостану влунчаны до Польскій проклямувана
зостає Руска Народова Република Лемкуф Ефемеричны твор політичны котры мимо свойого круткого
жытя зостає в памяті Лемків яку ніудана але думна проба выбі ся
на неподлеґлост Несте вік принюс Русинам рне лята По евфорі і надіях
оз маніфесті єдности з часу в Мєнзивойна приходіт час ІІ войны св
а потым окрес комунізму під час котрого владзе демолюдув безвзглядні реалізуют постановліня
<unk> конґресу Комінтерну з <unk> р на котрым то в цудыслові переглосувано
же вшытци Русіні то Украінци В міндже влады польскій жепосполітой Людовий найпер
впресєдляют на совітскому Украіны вякшіст Лемків а тых цо позосталі высєдляют в
<unk> року на тзв землі одзыскане вылюдняют тым самым Лемковином з єй
автохтонув В <unk> р Русь подкарпатска зостає анектована през Сталіна і прилунчена
до Радіцкой Украіны В ден спосіб історична Карпатска Русь позостає в трех
ружных паньствах комуністичных А самі Русіні до <unk> р сом вєнці спод
права яко народ без можливости явного маніфестуваня свойой тожсамости народовой і культивуваня
народовой свідомости І приході колейне одроджыня Політичных премянах в Центральній і Сходній
Европі од <unk> року повстают люб реактивуют ся русиньскы орґанізациі Юж в
<unk> року русиньскы активісті з Польскій Чехословациі Совітскій Украіны Америкі Пулуночной і
Учестной Югославіі зволуют в Медзіляборцях І Святовы Конґрес Русінів маючы на целю
інтерреґіональну координацию ділань руху русиньского До діс потверджаюч же мімо неприхыльности льосу
іде започаткуваны в віку през Добряньскєю Духновича і Павловіча дали выстарчаючы подваліны
до трвалого культивуваня памяті історичной почутя вспільноты і маніфестуваня єдности Треба єднак
памятат же опруч камінім котре од німаль двусту лят вызначали русиньском дроґы
добытя спілчесным народом його істория єст о віле длужша Зачына ся очывісти
в часах котры не сут удокументуваны то тзв міты заложытельскы міты первотны
Найчій су агісторичны але як же потребне до креуваня почутя вспільноты Укарпаторусинів
прикладом може быти місия святых Цириля і Методеґо цитат бо претіж пришли
з том місийом власне до нас а до того єщы понад <unk>
лят перед Хштем Русі Кіовскій Од найстаршых знаных забытків писменництва з початку
<unk> віку през ружны його етапы розвинал ся язык лемковскій русиньскій бендонци
Хок росийского украіньского і білоруского языкєм в сходньославяньскым Унікальна культура осазона в
ґурскым краєбразі Карпат і долінах у іх поднужа то колейна складова русиньскій
душы Душы Народу котрый мимо перетівности льосу перетрвал твожон свят барді кольоровым
і ружнородным <unk>rea<unk> Ґрупом обывателі Польскых ні лічебном од позосталой чести людности
Жечыпосполітой Польскій Єдном з узнаных в Польсце мнійшости етнічных обок Караімів Татарів
і Ромів Лемкове сон і мают свой янзык культуры традиция Стверджыня те
взяты зостали з тексту уставы з дня <unk> стичня <unk> р о
мійшостях народовых і етнічных ораз о языку реґіональным Проґрам зреализуваны был в
рамах кампаніі інформацийной провад яко реализация заданя публичного о Лемках цо вєм
познайме ся фінансуваного зо сродків дотаций Міністра Справ Вевнетшных і Адміністрациі