Łemkowie są #15 - Liderzy
Еп. 15

Łemkowie są #15 - Liderzy

•

Опис епізоду

Odcinek przedstawia rolę przywódców i działaczy w kształtowaniu świadomości łemkowskiej oraz wizji rozwoju Łemkowyny, dzieląc tę historię na cztery etapy: od XIX wieku, przez okres międzywojenny i komunizm, po czas po 1989 roku. Wspomina m.in. Aleksandra Duchnowycza i Aleksandra Pawłowicza jako pierwszych budzicieli, a także późniejszych aktywistów i publicystów, takich jak Teofil Kaczmarczyk, Gabriel Gnatyshak oraz twórców pisma „Łemko“.

Автоматычна транскрипция

Лемкові <unk>re ґрупом Обывателі польскых мній лічебном од позысталой части людности жепосполітой
Польскій Єдном з узнаных в Польсце мнійшости етнічных обок Караімів Татарів і
Ромів Лемкове сон і маю свой язык культуры традиция Стверджыня те взяты
зостали з тексту уставы з дня <unk> стичня <unk> р о мнійшостях
народовых і етнічных ораз о языку реґіональным Будітеле діяче лідеры Автор тексту
Северин Косовскій Кажда ґрупа потребує привудцы Вінкша і барзій зложена ґрупа а
то уж Народ Сільны Народ завше посяда свою інтеліґенцию на котром складают
ся люде рных професий мысльонцы подобным ключем Всерід представицілі даной інтеліґенциі выружніть
можна пощеґульны сферы заінтересуваня і члонковив Єдном з важнійшых з пункту видня
нійшого опрацуваня єст діяльніст політычна і сполечна котрой ґлавным целем єст кшталтувані
постав народовых всерід члонковив конкретной вспільноты вызнаючых в припадку мнійшости лемковскій подобны
ідеі візиє розвою Лемковины На встепі належы підкрисліть же в нійнійшым круткым
опрацуваню не способ комплексово описат діяльности вшыткых лідерів і активіст На потребы
нінійшого опрацуваня подільме умовні окрес діяльности лемковскій будіцілі ділачы лідерів на чытери
ґлавны етапы історичны Першы VI Вєк і пшелом <unk> і вікрес то
окрес <unk>летя міджевойного треті окрес жонду в комуністичных в Польсце і чверты
окрес по <unk> року Першым з окресу в гісториі найновшой Лемковины а
шыже істориі русінов карпатскых єст період діяльности двох ґлувных будіціли грецкокатолицкых духовных
Александра Духновича і Александра Павловича Цоправда обай уроділі ся і діяли на
обшари Прешовщызны але іх увчестна творчост і діяльніст сполечно політична Одбыла ся
голосным ехем всерід людности замішкуючой обшыр Лемковины Духнович і Павловіч сон всерід
спілчесных Лемків узнавані за першых будітелів народу русиньского чы теж прецизийній креаторів
народовой ідеі русиньскій Лемковскій То слова вірша Духновича становят гымн Русін Я
Русин был єсм і буду Мудшый Павлович бендунций єдночасні учнем Духновича был
його континуаторем Окрес іх діяльности в писменництві окрисляный єст мянем тзв першого
русиньского одроджыня хотяж пішонц о х віку прецийній єст назвать т окрес
русиньскыма народзінами в розумліню першого выразного укшталтуваня народовой ідеі русиньскій Лемковскій Пелом
<unk> і віку то шыбкій розвой діяльности політычной і сполечной на Лемковині
всерід єй учестных еліт В овым часі моцным положем стали ся творены
орґанізациі сполечне завязуване выдавніцтва ораз анґаж лемковскых діялачы в шыршом польском діяльніст
політичном под Забором Альстрядскій Конечным єст вымініє хотяж бы такых особітости як
ксьондз Теофіль Качмарчык пробощ Бінчаровей чы ксьондз Ґабріель Гнатишак пробощ Криніци котры
брали чынны учал в глошыню учестных лемковскых постулятув всеруд польской еліты політичной
і влад заборчых Початк віку то повстані лемковского часописма Лемко котре в
выразістый спосіб континуувало будженя ся лемковскій свідомости народовой ченсто в опозициі до
народового руху украіньского През редакцию Лемка привідало ся вельо кореспондентів з ріжных
части Лемковины але з певностю кілька назвиск мало дуже вплыв на кшталтуваня
ся опініі публичной На Лемковині не тых в овым часі але также
през колейных кільканаст лят Былі то м ін Ваню Гунянка властівє Димитр
Віслоцкій єден з найвыбітнійшых лемковскых політикув есеістав і ділаче сповечных котры нестети
в другій полови свойого жытя моцно звочыл в левом строны неєднокротні попераюч
утопіі комунізму Редактором Лемка был вчас также молодый Іван Русенко котрого творчост
стала ся м ін підваліном для пізнійшой кодифікациі языка лемковского Русенко окрисляны
єст мянем учытеля научытеля з увагі на факт же його віршы байкы
тексты публицистичны рисункы і образы неєднокротні кшталтували незалежне лемковскє мысленя і ідея
народовом Цо він през другє лята по смерті Русенкі і по высєдленях
Лемку його творчост надаль была жыва всеруд звыклых люді Было то можливе
м ін поприз выданя в <unk> року перез Лемко Союз УС публикациі
<unk> окрисляний неєднокротнім Лемковскій Бібліі Редакторем выданя был Вісловскій Літи Лемковскє в
<unk> р поволали до жытя в Новымсончу Руском Бурсам През єй проґіб
перешло вельо пізнійшых представителів лемковской інтеліґенциі Руском Бурсом о подобным профілю діяльности
поволано в <unk> р в Ґорлицях Початок І войны св то окрес
репресий австрияцкій взглядом інтеліґенциі лемковскій котру в значній честі згладзано в обозє
концентрацийным в Талергофі в Австриі В памяті Лемкови в Талергоф заховал ся
яко місце народовой казні Інтернованю зостали піддані немаль вшыты діячы лемковсци тучы
перед Івали ґлувны нурд розвою Лемковины Цо істотне вкіст з тых особ
котра зналязла ся в обозє позвольніню і закончыню велькій войны влончыла ся
в будуваня структур лемковскій паньсовости Лемковскы Будітеле лідеры свой потенциял показали в
<unk> р Найбар знаным выдачыньом того окресу єст славный вєц котре одбыл
ся <unk> грудня <unk> р во Всі Фльоринка підчас котрого проклямувано повстаня
Рускій Людовой Републикі Лемку В склад Републикі вешли Руска Рада в Ґладышові
Повятова Руска Рада поволана в Снітници для Повяту Ґрибовского Руска Рада в
Креници для Повяту Новосандецкого і Новотарского ораз Повятова Руска Рада в Заноку
Поволано Рады з Вєшхньом Лемковскій Русі начельном Рады Лемковины котрий преводничом зостал
кйондз Михайло Юрчакєвич пробощ Чарного а секретарем др Димитр Собин з Бартного
<unk> марца <unk> р во Фльоринци повстал Комітет выконавчы Пелніл роли жонду
котрого переводничонцым зостал адвокат др Ярослав Качмарчык Міністром рольництва зостал Миколай Ґромосяк
з Креници Всі міністром справ вевнентных ксьондз Димітр Хыляк пробощ ісп і
білічний а міністром справ заграничных зостал ксьондз Василь Курило пробощ Фльоринкі Цогодне
підкрисліня делеґация Лемковска брала учал в конференциі Покойовой в Парижу в <unk>
року в єй склад в ходілі кйондз Михал Юрчакєвич др Александер Тіханьскій
ораз др Ярослав Качмарчык В <unk> р Ярослав Качмарчык ксьонд Деміт Хыляк
і Міколай Ґромосяк были сондзыні в тзв сондецкым процесі под зажутом здрады
стану Сондок Кринґовы в Новым Сончу увойніл цалом Труйком од Зажуту і
Унє выннів В пізнійшым окресі част еліты Лемковскій заанґажуваний веспомяны проєкты політичне
зрезигнувала з провадженя активной політикы в окресі <unk>o<unk>e на Лемковины Континувана была
м ін політика освятова і сполечна котром проваділ научытель Методы Трохановскій автор
першого лемковского Елементажа для шкул Подставовых выданого в <unk> р Серед участных
лідерів на Лемковині вымініть належы ґроно особ згромадженых вколо поволаного в дню
<unk> грудня <unk> р на зізді в Саноку Лемковского Звемковску Лемко Союз
Зауважыт належыт же была то інна орґанізация од той діяньсой в Станах
Зєдночоных і Канаді хоц ідеово вспілґралі Орґанізация з Санока жадала м ін
поволаня одрымбного біскупства для Лемковины од польского жонду домагала ся выданя заказу
аґітациі украіньскій в школах і церквях деклярувала свою лояльност вобец влад польскых
Глувным орґаном прасовымым Лемко Союзу был публикуване по лемковску Лемко выдаване в
Новым Сончу в <unk> року в Креници в лятах <unk> і во
<unk>o<unk>e од <unk> до <unk> р Єдным з лідерів лемковского Звязку был
др Орест Гнатишак адвокат практикуючый в Креници здрою З увагы на його
місце замішканя веле акций провадженых през його орґанізацию одбывало ся на заходній
Лемковині Середу вчестных лідерів маючых вплыв на кшталтуваня постав Лемку належы вспомніть
ксєнжеґрецкокатолицкых стоянцых на челе поволаной перез Ватикан в <unk> року апостольскій адміністрациі
Лемковины м ін ксьондз Василь Мастюх ци ксьондз Іоан Поляньскій Вшыткє лемковскє
должыня і орґанізувана през лічных ділачы працал подстав зостали пшерване в <unk>
року выбухом І войны св Гітлеровци і Совіті з представітелями лемковской еліты
постемпували подобні як з елітами інных окупуваных народів Вєлю знакомітых лемковскых ділачы
зостало замордуваных в обозах концентрацийных і казнях НВ Прикладово вспомяны уж др
Ярослав Качмарчык ци Теофіль Курило передвоєнны сендя і адвокат Процесы народовотворчы і
сполечны котрым перевозіли учесні лемковскы лідежы зостали цалковице знівечоны в лятах <unk>
то высєдленя Лемків до УС і перепровадзона Акция Вісла Выдажыня ты становол
єднозначне цензус часовы одділянцы свят котрый істнял в незмінєным кштавці од жевістости
в котрій пришло жыть Лемком по припровадженых депортациях В целю выказаня зложености
реалів в котрым пришло одналез ся вчестным Елітом Лемковскым по <unk> року
спарафразувать можна слова єдной з лемковскых пєсні патріотичных Лемкові зостали розсяны од
одры нисы настемства Акциі Вісла Подонбас высідленя з лят <unk> і п
<unk> В істоті по тых розділяньсых лемковскій свят выдарынях процесы підтримуваня і
одбудуваня почутя народовостьового культурового і сповечного інспіруваны перез лемковскых Будітелі одбывали ся
од той поры засадничо на трех площызнах територияльных Зімях Заходніх зо взгляду
на лічбом высєдленых Лемків ґлувне на обшарах былых воєвудств вроцлавского і Зеленоґурского
історичній Лемковині по <unk> року враз з появляючом ся можливостьом повороту ораз
честьово в діаспоже Лемковскій поза границями краю Ґлувні в Станах Зєдночых і
Канаді І полова лят <unk> віку то увідочняє ся ґрона молодых лемковскых
діялачы уродженых на Лемковині входных зас в дорослост на Общызні по лемковску
чужына Зазначыт в тым місцу належы же всеруд незалежні мыслінь в овым
часі молодых лемковскій еліт Пріоритетом было поволаня лемковской орґанізациі сполечной котра мала
бы за заданє артикуваня постулятув і жадань міншости лемковскій Першым імпульсом было
середовиско зеленоґурскых патріоту Всеред ґлувных діячы знайдували ся вухчас <unk> Павел Стефановскій
єден з найздольнійшых пізнійшых орґанізаторів жытя сполечного Лемку Ярослав Зволіньскій ораз Ярослав
Мерена В <unk> р зєльоноґурска Ґрупа поволала до істніня тымчасовы Крайовы Комітет
Орґанізацийный Лемків і Русінів в Польсцы Ґрупа ґлосіла постуляты кєруваны до вчестных
влад М ін домагано ся признаня прав обывательом польскій народовости Лемковскій Жадано
выражыня згоды на повроты в родінны строны Того родаю декляраций і выступліня
не были толеруваны не тылько през польскє влады комуністичне але также през
інвіґлюване з зевнонш Украіньскє Товариство <unk>o<unk>tat<unk> УТСК Остатечні в вынку інтервенциі влад
зостала поволана в рамах УТСК Секция дра Розвою Реґіональной Культуры Лемковскій Од
тамтой поры ґлавными єй ділачами были Вруцівшы на Лемковины Павел Стефановскій Теодор
Ґоч заложытель і друголетній опікун Музеум Культуры Лемковскій в Зындрановой і Міхал
Доньскій В віснув <unk> р на Лемковины на запрошыня дялачы з тзв
секциі Лемковскій вруціл молодый і енерґічны музык і дялач сполны Ярослав Трохановскій
окрикняты през Лемку вмянем Маестра котрый в <unk> року поволал до жытя
в Білянци коло Ґорлиц зо спулпєсні і танця Лемковина названы в пізнійшым
окресі репрезентацийным Зесполом Лемковив в Польскы Подрисліт належы же кєруваны перезного зеспул
перез вшыткы лята был неформальном лемковском орґанізацийом спол в шерегах зесполу Лемковина
знайдували ся влучас в векшости актуальні і пізнійші выбітні лемковскы лідерже і
ділаче сповечні Колектив почас своіх концертув за каждым разом презентувал патріотичны пісні
Лемковскє Ярослав Трохановскій вельокротні інспірувал проґрам артистичны зесполу творчостю Івана Русенкы Колейным
пшеломовым выдаженьом заінспіраным през лемковскых ділачы Ярослава Трохановского Пьотра Трохановского і Владислава
Ґрабана было зорґанізувані в <unk> року в Чарній коло Устя Ґорлицкого першых
варштатів пленеровых зо сполу Пєсні і Танця Лемковина Лемковска Ватра Лемковскы Ватры
з лят <unk> были выдажыньом явні маніфестуюнцым одраджаючом ся тожсамост і незалежну
лемковску мысль В демократизуючій ся Польсце Лемкові по <unk> р розпочали творженя
свободных структур лемковскых орґанізаций сполечных Лідерами повсталого в Леґніци Стоваришыня Лемку были
і надаль со Анджей Копча проф Олена Дуць Файфер і Пьотр Трохановскій
Окрес трансформациі устройовой то повстаня рку інных орґанізаций сполечных закладаных през досвядчоных
уж лідерів м ін діяльніст Павла Стефановского і Теодора Ґоча як през
молодшых ділачы В тым спосіб в <unk> року зостало реактивуване Стоваришыня Руска
Бурса в Ґорлицах Єдным з його заложытелів был Богдан Ґамбаль якій жыл
в лятах <unk> пізнійше лідер жытя сполечнополітичного Лемку В <unk> року з
його ініциятивы повстало І Лемковскє радийо ЛЕМ фм Першым повоєнным лемковскым часописмом
была і єст редаґувана през Пьотра Трохановского Бесіда Вчесній Пьотр Трохановскій выдавал
в рамах Імковск Ватр голос Ватры Павел Стефановскій в <unk> р поволал
до жытя сполечны крунґу Лемкових господар котры в <unk> р замініл в
перш лемковско парти політичном под назвом Русиньскій демократичны крунґ Лемковых господар Окрес
по <unk> року позволил мнійшості Лемковскій поновні ся одродіти Лемковскы лідежы з
кренґу Стоваришыня Лемків і Стоваришыня Руска Бурса допрови до скодифікуваня языка Лемковского
Прикладово діяльніст сповечном музеально і архівальном провадил обецні Богдан Ґоч Музею в
Зындрановій і Єжы Стариньскій в рамах заспалу Пісні і Танця Кычера в
Ледніци а также Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицах В хвилі обецний в
крынках пощеґульных лемковскій орґанізаций сполечно політичных знайдує ся кільку выразістых лемковскых діялачы
молодого і середнього поколіня котры з певностю в дальшій перспективі буду континуаторами
тего ци зостало започаткуване през іх попшедників Гістория Лемковины показує же помимо
вілю прецівности під час каждой з епох появляли ся выкшталцоны і святомы
еліты маюце конкретне візия розвою власной ойчызны Позостає жычыц вспілчесным лемковскым ділачом
абы візі те были спуйны і малы на целю найважнійше добро лемковской
мнійшости етнічной Дісійшы профіль лемковского лідера і ділача сполечного то з певностю
м ін добра знайомост в мові і писмє роді меґо языка знайомости
гісториі Лемковины і то найважнійше в хвілі обецний воля вспілтяланя люді вызнаючых
подобну ідею і візию розвою <unk>rea Ґрупом обывателі польскых ней лічебном од
позосталой чести людности Жепосполітой Польскій Єдном з узнаных в Польсце мнійшости етнічных
обок Караімів Татарув і Ромів Лемковє сон і мают свой янзык культуры
традиция Стверджыня те взяты зостали з тексту уставы з дня <unk> стичня
<unk> р о міншостях народовых і етнічных ораз о языку реґіональным Проґрам
зреализуваны был в рамах кампаніі інформацийной провад яко реализация заданя публичного о
лемках цо вєм познайме ся фінансуваного зо сродку дотаций Міністра Справ Вевнетшных
і Адміністрациі