Łemkowie są #2 - Punkty zwrotne w historii
Еп. 02

Łemkowie są #2 - Punkty zwrotne w historii

•

Опис епізоду

Odcinek przedstawia najważniejsze punkty zwrotne w historii Łemków, przede wszystkim wydarzenia z okresu I wojny światowej: austriackie aresztowania i internowania Rusinów w Talerhofie oraz przechodzenie frontu przez Łemkowszczyznę. Omawia też powojenną próbę budowy własnych struktur państwowych, czyli Republikę Łemkowską, i jej znaczenie dla kształtowania łemkowskiej tożsamości.

Автоматычна транскрипция

Лемкове <unk>ru Ґрупом Обывателі Польскых мній лічебном од позысталой части людности Жечпосполітой Польскій Єдном з узнаных в Польсце мнійшости етнічных обок Караімув Татарів і Ромів Лемковє со і мают свой язык культуре традиция Стверджыня те вєнты зостали з тексту уставы з дня <unk> стичня <unk> р о мнійшостях народовых і етнічных ораз о языку реґіональным Пункты звротны в гісториі Автор тексту Наталия Малецка Новак Процес кшталтуваня ся тожсамости Лемковскій в натуральный спосіб звязаный єст з товаришанчым часом выдажынями історичными Подобні як в припадку інных новочесных народів з обшару Европы Шродковой і Сходній розпочына ся он по В <unk> в <unk> р і трісят Подчас розважань над тым процесом не спосіб поминут пункту звротных выдажень котре здетермінували дальшы выпадкы і здецидували о льосах сполечности Лемковскій Першым пунктом звротным в <unk> віку был окрес І войны свой і час наступуючы безпосередньо по нім Влады австрияцкє выніку поражек на фронті сходнім уж в першых місяцях войны розпочали фаль арештувань ґаліцийскых Русінів оскаржаных през не о Москвофільство Одбывало ся то в атмосфере террору і психозывоєнний Без сонду выконувано еґзекуциі на арештантах вылапывано вшыткых зарво адвокатів духовных предсімбіорців як і хлопув Подставом до арештуваня был зазвычай донос а не розпознанє контрвывядовче Затриманых осазано в обозі інтернованя в Талергофє коло ґразу през котры вчасі войны перевінело ся около <unk> тисяци особ в тым вельо походжонцых з Лемковины Под конец <unk> року Лемковина помідзы долінами Віслокі і Ропы зостала пересята ліньом фронту котра утримувала ся немаль през пул року Чест всходня знайдувала ся під окупацийом росийском чест заходня контролювана была през войска австро венґєрскы і німецкє По выпарцю войск росийскых в страху перед репресиями зо страны влад австрияцкых чест людності щеґульні з обшару пшыфронтового выцофала ся разом з росийскым войскєм У проґу закінчыня І войны святовой кєди кшталтувала ся нова політична форма Европы Всходній на канві окрисленых през президента УС Вудрова Вільсона засад о самостановліню народу руні в Лемкові розпочали процес узысканя власных структур паньствовых <unk> грудня <unk> р в поближу Плебані во Фльоринци одбыл ся Вєц на котрым зебрало ся около <unk> делеґатів репрезентуючых <unk> місцевости з обшару Лемковины проклямувану вучас Руском Людовом Республиком Лемку в склад котрей вешли поволаны вчесті на локальных Вєцах Руска Рада в Ґладышові Руска Рада в Кренізци Повятова Руска Рада в Саноку і поволана в Снітници Повятова Руска Рада для Повяту Ґрибовского Проєкт політычны якым была Република Лемковска перетрвал два лята кєди то зостал зліквідуваный през влады польскы Президиюм жонду Ярослав Качмарчык ксьондце Димітр Хыляк і Миколай Ґромосяк зостали арештовані і оскаржені о здрады стану Єднак в часі глосного процесу точоного ся перед сондом в Новым Сончу вшысти зостали уневидні Республика Лемковска барз шыбко набрала для сполности Лемковскій выміру символічного і стала ся фундаментем для будуючой ся іх тожсамости народовий Колейным пунктом звротным в діях Лемковины был окрес лят <unk> Выдажыня того часу наймоцній досвядчыли сполечностю лемковском В першых лятах войны хоц в реґіоні не провадзоно війшых діяльніст збройных Місцева людност обарчона была высокыми контрибуциями на жеч войска а щеґульні дотклівыми были вывускы на роботы до Німец Шацує ся же обє они около <unk> процент мешканців в Лемковины в віку продукцийным Бужлівы окрес розпочал ся єсеньом <unk> року вельком операцийом Войсковом Арміі Червоной котрой целем было сфорсуваня луку Карпат і перейстє войск на терен Словациі Досториі операция та перешла яко операция карпатско дукєльска люб дукєльско прешовска і уважана єст за єдном з найбарді крвавых бітев І войны святовой В єй выніку знищыню улеглу практичні цалы обшыр в сходній і честі сродковой Лемковины На одцінку од Пшевенчы Лупковскій по Пшеленч Бескід на тоженном зостало спальоных люб розебраных на будовы інфраструктуры войсковой тися лемковскых домост Спальоно ріж <unk> церкви ченсто забытковых враз з іх самым выпосажыньом Высєдльона з обшару ділань фронтовых людност не мала де факто до чого врацат Рувнолегле Лосы Людности Лемковскій розстриґаны были на Кремлю весню <unk> року Польскій Комітет Вызволеня Народового враз з жондом Украіньскій Соций Республикі Радіцкій підписали уклад о пересєдленях з польскій цитат вшыткых обывателі народовости украіньскій біалорускій росийскій і русиньскій В укладі як го вувчас называно о евакуациі покрисльоно же пересєдленя мат характер добровольны На терен Звязку Радіцкого єще в <unk> р выєхало около <unk> тисяци Лемків походжонцых перед вшыткым з обшарів знищеных діланями воєнными В колейных лятах пересєдленя набрали характеру пшумусового і до конця <unk> року На терен совітской Украіны пересєдлено около <unk> процент мешканців Лемковины В колейным року позостала людност Лемковска котрій лічебност шацунково окрисльо в передяле помідзы <unk> а <unk> тисяци зостала высєдлена на зємє заходні і полночне польскій тзв зємі одзысканы Децийом о припроваджыню Акциі Вісла жонд польскій подял ухвалом в квітню <unk> р а єй целем было розвязані проблему украіньского на терені польскій попрез пересєдленіє і розпрошыня людности цо мало приспішыт асиміляцию в новых місцях осідня Высєдляно ведук ключа вызнаньового грекокатоликів і православных не вґлбаюч ся в справы тожсамостьове Бовім комуністичны влады уважали Лемків за ґрупы украіньску Всє з обшару Лемковины высєдно лятем <unk> року ґловні на дольни Сльонск але ріжні до крайни заходній велькопольскій чы на Вармі Позоставляны в ґурах маєнток зостал знищены люб заєнты през осаднику Неужыткуваны церкви лятами нищалы натоміст розжуцені по польсы Лемкові на колейных <unk> лят з поводу діянь дискримінацийных не тілько політычных але і сполечных змушені зостали до перенесеня свойого жытя культурального до присловьового поземя Без вотпіня найважнійшым в другій половіку пунктом звротным для полчности лемковскій в Польсы был окрес трансформациі устройовий котрого почонтек символічні приймує ся на <unk> рок Укєрункувана на будовы вольного рынку створжыня споєчынства обывательского ораз демократизация трансформация отворила плем каміннове недостепны дотыхчас перспектывы Могли зач ся орґанізувать зарво в структурах політичных як і в ініциятивах позажондовых З увагі на дуже розпрошыня за найбардій одповідньом формы зрешаньом споєчніст лемковском узнано стоваришыня котре поволано до жытя в Йоснов <unk> року в Леґніци подназвом Стоваришыня Лемку В <unk> р реактивувано заложене в <unk> р Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях Стоваришыня Лемку вешло в склад Св Рады Русінів Русиньской Орґанізациі Сполно Культуральной повсталой в <unk> р Поджас І Святового Конґресу Русінів Руніж в <unk> р повстало лемковскій зеспі і танця Кычера з сідібом Леґніцы яко стоваришыня а в лятах колейных інны орґанізациі Остатній пункт а в засаді подпункт осадіть можна в І декаді I Вяже ся он з інтенсифікацийом процесу в демократизациі і европеізациі Польскій в тым припадку взрастаючой хоц по честі вымушоной політычной вражливости на проблематикы мнійшости етнічных Враз з приступліньом Польскій до У маю <unk> р приспішоно праце над уставом о мійшостях народовых і етнічных ораз о языку реґіональным котром приято <unk> стичня <unk> р Реґулює она справы звязаны з захованьом і розвойом тожсамости культуровой мнійшости народовых і етнічных захованьом і розвоєм языка реґіонального інтеґрацийом обывательском і сполечном особ належонцых до мішости народовых і етнічных реґулює также спосіб реализациі засад рувного трактуваня особ без взгляду на походжыня етнічне ораз окресля заданя і компетенция орґанів адміністрациі жондовой і єдностек саможонду територияльного в закресі тых справ Єст то першый акт нормативны корый узнає Лемків за мнійшост етнічну З перспектывы кількунасту лят функцийонуваня уставы помимо шерегу опартых на ней розвязань котры для міншости сут проблематичны В спосіб значонцы зміняла она престень для функцийонуваня мішости лемковскій зарво вымявным політичным як і сполечным чы культуральным Лемкові могли всказати свою народовост поджас спису Повшехного в <unk> р Подало єм вувчас нецалых <unk> тисяци особ Єго выні з <unk> року <unk> тися особ утожсамяючых ся з народовостьо лемковском при чым для прошело процент была то єдина народовост уможливіли понятя колейных діянь окрисльоных во вчесній вспомняній уставі котрых целем єст утриманя і розвий лемковской тожсамости культуровий В выбраных місцовостях впровисоно до проґраму Шкулу зарвно на позомі підставовым як і понадподставовым язык лемковскій яко додатковы а од <unk> р істнує можливос здаваня матуры з языка лемковского яко додаткового языка Язык лемковскій появіл ся ріжніж в пшещені публичний м ін в <unk> року в <unk> місцевостях ґміны Устє Ґорлицкє замонтувано двоязычны табліцы знакі дроґовы з назвами місцевости Вчесній дякі стараням Стоваришыня Молодіжы Лемковскій Чуга в Польсты в <unk> року така табліця яко перша замонтувана зостала в Бєлянци в ґміні Ґорлици Од <unk> р дзяла руніж радийо Лем фм проваджене през Стоваришыня Руска Бурса з редакцийом в Ґорлицах котрого ґловным языкєм провадны авдици єст язык лемковскій <unk>eМко <unk>ou Ґрупом обывателі Польскых ні лічебном од позосталой чести людности Жепосполітой Польскій Єдном з узнаных в Польсце мнійшости етнічных обок Караімів Татарів і Ромів Лемкове сон і мают свой янзык культуры традиция Стверджыня те вєнты зостали з тексту уставы з дня <unk> стичня <unk> р о міншостях народовых і етнічных ораз о языку реґіональным Проґрам зреализуваный было в рамах кампаніі інформацийной провадной яко реалізация заданя публичного о Лемках цуєме познайме ся фінансуваного зо сродків дотаций Міністра Справ Вевнетшных і Адміністрациі