Łemkowie są #2 - Punkty zwrotne w historii
Еп. 02

Łemkowie są #2 - Punkty zwrotne w historii

•

Опис епізоду

Odcinek przedstawia najważniejsze punkty zwrotne w historii Łemków, przede wszystkim wydarzenia z okresu I wojny światowej: austriackie aresztowania i internowania Rusinów w Talerhofie oraz przechodzenie frontu przez Łemkowszczyznę. Omawia też powojenną próbę budowy własnych struktur państwowych, czyli Republikę Łemkowską, i jej znaczenie dla kształtowania łemkowskiej tożsamości.

Автоматычна транскрипция

Лемкове <unk>ru Ґрупом Обывателі Польскых мній лічебном од позысталой части людности Жечпосполітой
Польскій Єдном з узнаных в Польсце мнійшости етнічных обок Караімув Татарів і
Ромів Лемковє со і мают свой язык культуре традиция Стверджыня те вєнты
зостали з тексту уставы з дня <unk> стичня <unk> р о мнійшостях
народовых і етнічных ораз о языку реґіональным Пункты звротны в гісториі Автор
тексту Наталия Малецка Новак Процес кшталтуваня ся тожсамости Лемковскій в натуральный спосіб
звязаный єст з товаришанчым часом выдажынями історичными Подобні як в припадку інных
новочесных народів з обшару Европы Шродковой і Сходній розпочына ся он по
В <unk> в <unk> р і трісят Подчас розважань над тым процесом
не спосіб поминут пункту звротных выдажень котре здетермінували дальшы выпадкы і здецидували
о льосах сполечности Лемковскій Першым пунктом звротным в <unk> віку был окрес
І войны свой і час наступуючы безпосередньо по нім Влады австрияцкє выніку
поражек на фронті сходнім уж в першых місяцях войны розпочали фаль арештувань
ґаліцийскых Русінів оскаржаных през не о Москвофільство Одбывало ся то в атмосфере
террору і психозывоєнний Без сонду выконувано еґзекуциі на арештантах вылапывано вшыткых зарво
адвокатів духовных предсімбіорців як і хлопув Подставом до арештуваня был зазвычай донос
а не розпознанє контрвывядовче Затриманых осазано в обозі інтернованя в Талергофє коло
ґразу през котры вчасі войны перевінело ся около <unk> тисяци особ в
тым вельо походжонцых з Лемковины Под конец <unk> року Лемковина помідзы долінами
Віслокі і Ропы зостала пересята ліньом фронту котра утримувала ся немаль през
пул року Чест всходня знайдувала ся під окупацийом росийском чест заходня контролювана
была през войска австро венґєрскы і німецкє По выпарцю войск росийскых в
страху перед репресиями зо страны влад австрияцкых чест людності щеґульні з обшару
пшыфронтового выцофала ся разом з росийскым войскєм У проґу закінчыня І войны
святовой кєди кшталтувала ся нова політична форма Европы Всходній на канві окрисленых
през президента УС Вудрова Вільсона засад о самостановліню народу руні в Лемкові
розпочали процес узысканя власных структур паньствовых <unk> грудня <unk> р в поближу
Плебані во Фльоринци одбыл ся Вєц на котрым зебрало ся около <unk>
делеґатів репрезентуючых <unk> місцевости з обшару Лемковины проклямувану вучас Руском Людовом Республиком
Лемку в склад котрей вешли поволаны вчесті на локальных Вєцах Руска Рада
в Ґладышові Руска Рада в Кренізци Повятова Руска Рада в Саноку і
поволана в Снітници Повятова Руска Рада для Повяту Ґрибовского Проєкт політычны якым
была Република Лемковска перетрвал два лята кєди то зостал зліквідуваный през влады
польскы Президиюм жонду Ярослав Качмарчык ксьондце Димітр Хыляк і Миколай Ґромосяк зостали
арештовані і оскаржені о здрады стану Єднак в часі глосного процесу точоного
ся перед сондом в Новым Сончу вшысти зостали уневидні Республика Лемковска барз
шыбко набрала для сполности Лемковскій выміру символічного і стала ся фундаментем для
будуючой ся іх тожсамости народовий Колейным пунктом звротным в діях Лемковины был
окрес лят <unk> Выдажыня того часу наймоцній досвядчыли сполечностю лемковском В першых
лятах войны хоц в реґіоні не провадзоно війшых діяльніст збройных Місцева людност
обарчона была высокыми контрибуциями на жеч войска а щеґульні дотклівыми были вывускы
на роботы до Німец Шацує ся же обє они около <unk> процент
мешканців в Лемковины в віку продукцийным Бужлівы окрес розпочал ся єсеньом <unk>
року вельком операцийом Войсковом Арміі Червоной котрой целем было сфорсуваня луку Карпат
і перейстє войск на терен Словациі Досториі операция та перешла яко операция
карпатско дукєльска люб дукєльско прешовска і уважана єст за єдном з найбарді
крвавых бітев І войны святовой В єй выніку знищыню улеглу практичні цалы
обшыр в сходній і честі сродковой Лемковины На одцінку од Пшевенчы Лупковскій
по Пшеленч Бескід на тоженном зостало спальоных люб розебраных на будовы інфраструктуры
войсковой тися лемковскых домост Спальоно ріж <unk> церкви ченсто забытковых враз з
іх самым выпосажыньом Высєдльона з обшару ділань фронтовых людност не мала де
факто до чого врацат Рувнолегле Лосы Людности Лемковскій розстриґаны были на Кремлю
весню <unk> року Польскій Комітет Вызволеня Народового враз з жондом Украіньскій Соций
Республикі Радіцкій підписали уклад о пересєдленях з польскій цитат вшыткых обывателі народовости
украіньскій біалорускій росийскій і русиньскій В укладі як го вувчас называно о
евакуациі покрисльоно же пересєдленя мат характер добровольны На терен Звязку Радіцкого єще
в <unk> р выєхало около <unk> тисяци Лемків походжонцых перед вшыткым з
обшарів знищеных діланями воєнными В колейных лятах пересєдленя набрали характеру пшумусового і
до конця <unk> року На терен совітской Украіны пересєдлено около <unk> процент
мешканців Лемковины В колейным року позостала людност Лемковска котрій лічебност шацунково окрисльо
в передяле помідзы <unk> а <unk> тисяци зостала высєдлена на зємє заходні
і полночне польскій тзв зємі одзысканы Децийом о припроваджыню Акциі Вісла жонд
польскій подял ухвалом в квітню <unk> р а єй целем было розвязані
проблему украіньского на терені польскій попрез пересєдленіє і розпрошыня людности цо мало
приспішыт асиміляцию в новых місцях осідня Высєдляно ведук ключа вызнаньового грекокатоликів і
православных не вґлбаюч ся в справы тожсамостьове Бовім комуністичны влады уважали Лемків
за ґрупы украіньску Всє з обшару Лемковины высєдно лятем <unk> року ґловні
на дольни Сльонск але ріжні до крайни заходній велькопольскій чы на Вармі
Позоставляны в ґурах маєнток зостал знищены люб заєнты през осаднику Неужыткуваны церкви
лятами нищалы натоміст розжуцені по польсы Лемкові на колейных <unk> лят з
поводу діянь дискримінацийных не тілько політычных але і сполечных змушені зостали до
перенесеня свойого жытя культурального до присловьового поземя Без вотпіня найважнійшым в другій
половіку пунктом звротным для полчности лемковскій в Польсы был окрес трансформациі устройовий
котрого почонтек символічні приймує ся на <unk> рок Укєрункувана на будовы вольного
рынку створжыня споєчынства обывательского ораз демократизация трансформация отворила плем каміннове недостепны дотыхчас
перспектывы Могли зач ся орґанізувать зарво в структурах політичных як і в
ініциятивах позажондовых З увагі на дуже розпрошыня за найбардій одповідньом формы зрешаньом
споєчніст лемковском узнано стоваришыня котре поволано до жытя в Йоснов <unk> року
в Леґніци подназвом Стоваришыня Лемку В <unk> р реактивувано заложене в <unk>
р Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях Стоваришыня Лемку вешло в склад Св
Рады Русінів Русиньской Орґанізациі Сполно Культуральной повсталой в <unk> р Поджас І
Святового Конґресу Русінів Руніж в <unk> р повстало лемковскій зеспі і танця
Кычера з сідібом Леґніцы яко стоваришыня а в лятах колейных інны орґанізациі
Остатній пункт а в засаді подпункт осадіть можна в І декаді I
Вяже ся он з інтенсифікацийом процесу в демократизациі і европеізациі Польскій в
тым припадку взрастаючой хоц по честі вымушоной політычной вражливости на проблематикы мнійшости
етнічных Враз з приступліньом Польскій до У маю <unk> р приспішоно праце
над уставом о мійшостях народовых і етнічных ораз о языку реґіональным котром
приято <unk> стичня <unk> р Реґулює она справы звязаны з захованьом і
розвойом тожсамости культуровой мнійшости народовых і етнічных захованьом і розвоєм языка реґіонального
інтеґрацийом обывательском і сполечном особ належонцых до мішости народовых і етнічных реґулює
также спосіб реализациі засад рувного трактуваня особ без взгляду на походжыня етнічне
ораз окресля заданя і компетенция орґанів адміністрациі жондовой і єдностек саможонду територияльного
в закресі тых справ Єст то першый акт нормативны корый узнає Лемків
за мнійшост етнічну З перспектывы кількунасту лят функцийонуваня уставы помимо шерегу опартых
на ней розвязань котры для міншости сут проблематичны В спосіб значонцы зміняла
она престень для функцийонуваня мішости лемковскій зарво вымявным політичным як і сполечным
чы культуральным Лемкові могли всказати свою народовост поджас спису Повшехного в <unk>
р Подало єм вувчас нецалых <unk> тисяци особ Єго выні з <unk>
року <unk> тися особ утожсамяючых ся з народовостьо лемковском при чым для
прошело процент была то єдина народовост уможливіли понятя колейных діянь окрисльоных во
вчесній вспомняній уставі котрых целем єст утриманя і розвий лемковской тожсамости культуровий
В выбраных місцовостях впровисоно до проґраму Шкулу зарвно на позомі підставовым як
і понадподставовым язык лемковскій яко додатковы а од <unk> р істнує можливос
здаваня матуры з языка лемковского яко додаткового языка Язык лемковскій появіл ся
ріжніж в пшещені публичний м ін в <unk> року в <unk> місцевостях
ґміны Устє Ґорлицкє замонтувано двоязычны табліцы знакі дроґовы з назвами місцевости Вчесній
дякі стараням Стоваришыня Молодіжы Лемковскій Чуга в Польсты в <unk> року така
табліця яко перша замонтувана зостала в Бєлянци в ґміні Ґорлици Од <unk>
р дзяла руніж радийо Лем фм проваджене през Стоваришыня Руска Бурса з
редакцийом в Ґорлицах котрого ґловным языкєм провадны авдици єст язык лемковскій <unk>eМко
<unk>ou Ґрупом обывателі Польскых ні лічебном од позосталой чести людности Жепосполітой Польскій
Єдном з узнаных в Польсце мнійшости етнічных обок Караімів Татарів і Ромів
Лемкове сон і мают свой янзык культуры традиция Стверджыня те вєнты зостали
з тексту уставы з дня <unk> стичня <unk> р о міншостях народовых
і етнічных ораз о языку реґіональным Проґрам зреализуваный было в рамах кампаніі
інформацийной провадной яко реалізация заданя публичного о Лемках цуєме познайме ся фінансуваного
зо сродків дотаций Міністра Справ Вевнетшных і Адміністрациі