На добраніч #184 - 16 III 2012 Байкы О шестьох братях заміненых в гавраны
Еп. 184

На добраніч #184 - 16 III 2012 Байкы О шестьох братях заміненых в гавраны

Опис епізоду

Odcinek przedstawia lemkowską bajkę o rodzinie, w której matczyne przekleństwo zamienia sześciu synów w kruki. Po latach ich siostra odkrywa prawdę o swoim przezwisku i dowiaduje się od matki, skąd wzięła się ta klątwa oraz że bracia zniknęli jako czerń ptaków.

Автоматычна транскрипция

Як липняне сонце до Міха імали Баі байкы і оповіданкы Лемків під
редакцийом Юрка Стариньского і Анны Рыдзанич О шестьох братях заміненых враны Діяло
ся тото так давно тому же аж і вашы дідове не памятают
В селі де стояло <unk> хыж може кус меньше жыла собі єдна
родина отец час доходил на заробок до ліса Єдного разу през тыжден
рубал ся говину Коли надешла неділя жона постановила зварити му колута акурат
мішала во огорци на пецус Недоварений розсіл коли зачали дзвонити і треба
было выберати ся до церкви жебы сте хлопчыска не рушали того мяса
аж придеме з церкви бо не знам што Вам зробил наказувала своім
сынам А не будеме маму не будеме прикрикувало ся <unk> голосів Но
то ідеме рекла до мужа і пішли на службу Лед вородиче вышли
а синове давай зазерати до горця на пеци аж з когота лишыли
ся самы косты Добрі наіджаны зачали робити собі зыбыткы а то рахочучы
і мали ся похыжы а то скакали там назад запетка на тото
надышли родиче Што сте доращы полупіли кричала мати заміст з нами іте
до церкви то собі гев збыткуєте підышла до пеца і зазріла до
горыця Поросолі плавали лем самы косты А што єм повідала Прозсилам вас
діти жебы сте ждали на нас важня цілый тыжден так тяжко робит
а вы ся лем рехочете хлопчыска Сміючы ся стояли при дверях што
єй іщы барже розлустил під боком мала ватлярку Взяла єй до рук
жебы дати ім кус з моресу але бытя отворили двері і втекли
до сін Бодай сте загавраіли кєд не можете ся мясо наісти Нехдячы
выповіла заклятя мати В єдных філь взріла як щіст крачучых гавранів вылітує
з єй хыжы в світ Што я наробила Што яна робила повтаряла
плачучы нещастлива мату До чого привели мене моіны слухачы сынова Минул місяц
ІІ Ік цілый жаден не вернул Осамотненым родичам за два рокы вродила
ся Крас Оленка смотрячы як дівочка росне Не могли ся ньом натішыти
Кєц скінчыла сім років зачала пасти дві коровы і єдну уцю О
гавранча іде Почула єдного разу як зачали кликати за ньом пастухы Збытникы
Вернула домів і ся звідує Мамо А чом то пастухы зовут мене
гавранчатум Атфу Не маш ся чым приймувати Одрекламати і пішла до свойой
роботы Минуло пару років а о Лемку пастухы далі называли Гавранчату Тато
А не знат чом то маня повідают Гавранча Звідала ся єдного дня
тати з котром разом пасла коровы Та звідай ся мамы а не
мене одповіла тета Кєд ся івітувала мама повіла же то дурниці те
то прошу вас аповідне мі правду Не уступувало штораз мудрійше дівчы Не
можу Ты повісти бо твоя мама буде ся гнівала одрекла Але Олянка
не перестала єй нагваряти і вкінци зачала оповідати Мала єст шестьох братів
Каждого року на світ приходил єден Юрко Андрий Василь Михал Штефан і
Славко Бетяры то были о кропны Єдного разу так розгинівали твою матір
же невідячы закляла іх выгавранів а они достали крыля полетіли деси выгоры
До гнаска нихто не зна де сут По тых словах дівка зрозуміла
чом пастухы называли єх Гавранчатом вернула домів барз засмучена і повідат Маму
не хтіли сте жебы м дознала ся правды Я тепер уж знам
чом зовут мене Гавранчатом Ай не завертай мі голову роззлостила ся мати
Мамо прошу не циґанте ня а повідте правду Чужы люде веце знают
як я просила о Лемкы Мати барз посмутніла і сильзы як горохы
зачали течы по єй поморщены хылицьо Правда Мала єс шестьох братів котрых
я нещестлива заміннилам невинныма словами выповідженыма медже порогами в Гаврані плакала мати
стати вам сынів навсы бо певно уж не вернут маму Не плачте
потішало обнимаючы материньску голову дівчатку Знате піду глядати моіх братів дівусь лем
і єдну тя мамы ти наше очко в голові Де та тобі
іти в світ Перестрашена мати призрила ся о ланці зрозуміла же не
одведе єй од заміру гляданя братів Нич і не остало лем попросити
жебы дівка іщы кус при них остала Найти буде лем прошу вытримай
іщы зрік будеш старша то і няньона буде ся забарз противил Лед
по минул рік О Лемка выбрала ся в Світ братів Гавранів глядати
А они Закляты през матір перед <unk> годином в полудне до полуденка
были гавранами а пак ставали ся зас людны На початку полетіли высоковы
горы і там якысий час собі ґаздували братя повідат єдного разу найстарший
Юрко Долшы мы не годны гел жыти поглядайме інчого місця Гей одповіло
му пят голосів і полетіли деси ниже нового місця глядати Пару дн
на крылах і піше лишаючы за собом горы і лісы роззерали ся
де бы ту ся оселити аж трафили до порожньой хыжы під лісом
де было дост велькє поле То наше нове місце Рюк Юрко Будеме
собі на поли ґаздувати а в лісі полювати Втішыли ся братя і
остали Недалеко них о пілдня дорогы Піше в хыжці медже полями Мышкала
Вдова Босорка з дівком кус старшом од Оленкы Єдного дня то двері
босоркы затурыкала змордувана дорогом Оленка І може По раз двісто бо і
веце звідує ся Добрий ден А не виділи сте дада шестьохранів Тепер
ні але колиси то виділи сме як літали понад тыма горами одповіла
бозорка і вказала в страну де зділком выділи гавраны і о Лемка
пішла під гору в страну ліса За пілдня станула пред деревяном хыжом
штоси підповідат мі же ту можу найти моіх братів повідала собі і
отворила заперты двері В середині не было никого ст засталеных постели шіст
кобычок і пец од котрого долітувал запах вареного мяса Мусіло быти пред
полуденком Выголодніла стонула над шпаратом і зазерила до двох горцы Замерчала задоволена
в першым вогорци было зварене мясо а в другым перогы і галушкы
Зачала од прібуваня мяса а скінчыла нагалушка Добрі навиджена скрыла ся під
постіль найблизше пеца і сну Ой тал хтоси быв обудил єй голос
молодого хлопця Як сме выходили запер єм ды аріпатиком ма тепер го
неє одозва ся хтоси кус старший Працін одколи ту мешками іщы никого
в нас не было повіл хтоси третій Вошло дохыж шестьох браты Посідали
на кобичках і ждут полуденка Того дня кухарил наймолодший Славко Хтоси іл
наш обід одозвал ся наймолодший брат кєд взріл же в огорцях было
рушене і мясо і поливка і перогы і галушкы Ой славку певно
самій з потихы попрібувал а тепер повідат же хтоси гел был жебы
сме ты не марудили осміяли його братя Повідам вам же єм ани
не скоштувал боронил ся кухар Заран я буду кухарил тай посмотрима повіл
предостатній Штефан братя полігали спати вказало ся же над Оленком спал Славко
Другого дня рано спід постельы виділа як з хыжы вылітує <unk> гавранів
і уж не лем по імена мала певніст же то єй братя
О гнеска ту нихто не был бо патик в дверях нерушений почула
Оленка голосы за выглядом Братя вошли до хыжы посідали на кобычках і
жартуют Но кухар А може ігнецка дахто коштувал наш полуденок Штефан зазерат
до огорци І зас не лем мясо рушене але і перогы і
галушкы Славко вчера повідал правду Хтоси іл наш полуденок Рюк братян Го
навчыл єс ся од Славка засміяло ся штырьох старшых братів Ба ани
Славкови ани Штефанови не было до сміху Сам єс зіл Пові дам
Вам же коли єм варил лем скоштувал єм ци добрі приправлене Але
тильо што хтоси ту собі піділ то єм назів боронил ся Штефан
А хто бы ся одважыл гев глойти Дивували ся братя Заран я
буду варил тай посмотриме ци будеме мати даякого непрошеного гостя одозвал ся
третій од кінця брат Михал і медже братми настал спокій Вертают братя
третього дня з ліса сідают на кобычках і ждут аж ім Михал
даст полудинок Знате братя навет єм не важыл ся ничого скоштувати жебы
напевно переконати ся ци дахто ся в нас не погостил почула Оленка
Михала Акурат спід його постели бо кажды ночы спала під інчом бугар
похылил ся над шпарагетом і повідат Нем зіме ліпше Поглядайме непрошеного гостя
бо хтоси зас доберал ся до нашой стравы і давай Зачали глядати
по хыжы дале ничого не нашли Ходме на під шмарил котрийсий з
братів і полетіли але тіж ничого не нашли Но але сте ся
вотрьох єден од другого навчыли циґаниты роззлостил ся Юрко за што трьох
наймолодшых братів хтіло заперечыти Іщы раз докладні поглядайме по хыжы повіл Андрий
і вшыткы взяли ся докладні за презераня кутів Зачали зазерати під постелі
О гев хтоси єст крикнул Михал Кєд заздрів під свою а братя
взяли смотрити ци повідат правду І шіст пар карых очы стрітило ся
з паром дівочых синіх очок А што было дале Дознате ся по
перерві красны зна лже безна жебе зна джере безна вжебе знама жебезна
весна красна І стріх подака пле і стріх і стріх пові Мандрий
Водна пахне Мандрий воч на пахны Андрий Воцька выкомандуровал Учест <unk> участ
<unk> со маюче маючы А што в нас глядаш нещастна дівча зівідує
ся Юрко А може то даяка злодійка або бусорка пришла до нас
врокы шмарити підповіл Андрий Братя моі одозвал ся вдячний голосик Я ваша
сестричка Оленка Не може быти повідат Василь Не мали сме ниякой сестры
В хыжы зробило ся тихо як Макон засіял Зо скрытя вышло жолтоволосе
крас дівчатко і зачало выміняти імена своіх братів а потім оповідати о
заклятю іх гавраны Пішла вєм світ жебы вас якоси Выратувати з того
заклятя повідала Оленка а братя лем напинали уха самому смутну на світі
а і родичам пішло уж навік і барз за вами бануют з
нашол Лемко повіда Тюрко Вертай ся ліпше домів жебы схоц Ты была
родичом потіхом на стары рокы Нам приде уж певно до кінця жытя
ту быти А Выкупити то нас певно не здоляш бо то барз
міцне заклятя і треба бы тобі было За нас долго терпіте А
ты молода тай жаль твойого жытя А хоцбы не знам што тай
вытримам вперла ся Оленка і обіцяла же през сім років в них
остане Никого задя не стрітит і не буде з накым бесідувати Минул
рік Другій і два наступны а сестричка тримала ся того што обіцяла
братям О видно же наша Оленка баар стримат за нами тішыли ся
братя В тым самым часі о пілдня дорогы Піше дівка босоркы приберала
в скрыні Кабатиі візиткы жебы ся крас облечы Ой мамо марудила дівка
на одданю леч лем чы варите А постарайте ся кус бо як
приде даякій кавалір та як го погостиме Ой дівусь будеш мі лем
розказувала і выдумувала зозлостила ся завзята босорка і шмарила на свою єдначку
заклятя През тыжден будеш ся пасла як дика коза а вечером в
суботу приходила на неділю до хыжы І так бо сорокы дівка занимала
ся в козу пішла до ліса обыризати малин Єдного разу выбрали ся
на полюваня братя в ран Смотрят а Маленчына ся рушат Гей братя
шепнул Василь Там мусит быти якысий звір замечала заклята в дикукозу дівка
Хтіла реч же она по правді Єст дівком скорі козы але было
за пісту Василь маючы з братів найцільнійше око выпалил з ґовера і
коза пала мертва В суботу коза не пришло до босоркы за тыжден
тыжні Ци дашто ся не стало з мойом впертом дівком трапила ся
босорка Од якысого часу Находили єй злы пречутя Взяла для охороны чародійскы
пацюркы і пішла глядати дикой козы Стежка завела ю просто до подвірця
Браты Гавранів Ой То з мойой шаленой дівкы Заплакала велькыма сызами мати
кєд на хыжы взріла прибыту козячу скуру Ой зомщу ся за мою
дітину Рекла встакла Пішла попід о выгляды але в середині здавало ся
набыты никого А єст нам дахто Звідує ся але нихто ся не
одозвал Стояла тихо під выглядами і ждала братів што забыли єй дівку
По якысым часі скута вышла схована жебы никого чужого не видіти о
Лемка Думала жебы сорка собі пішла А тоты дівча чом ся ховаш
повідат сла баба і вытіхат чародійскы пацюркы Мам парадны пацюркы на продай
Не стати мен не мам ани грайцара одповіла Оленка през шыбу Така
єст краз дівка таты іх подарую мі уж непотрібне рече хытра папа
Но як подаруєте урвала несміло впілуречыня Олемкы Лем отвор выгляд дати іх
дан повідат босорка дівка отворила вікєнци а Стара вшварила очаруваны пацюркы і
скоро одышла жебы єй нихто не виділ Оленка взяла подарунок і зачала
вішати на карк Припомнула собі тіж же бесідуючы з Высорком не дотримала
обід несіданой братьо Смутна вертала до свого кутика не здоляла сісти а
пацюркы затягли ся докола карку і дівка пристала бігати Сестричко пришли братя
з ліса нихто ся не одцыват пішли до Кутика А там о
Лемка лежыт мертва на підлозі коло свойой постелы Оленко вставай єден през
другого прібуют ратувати свою єдину сестричку Смотте під пазухами і колінами має
іщы тепле одозвал ся Михал Братя зачали міцно потрясати дівком Скоро зорвали
з ней чародійскы пацюркы і здавало ся же задушена Олемка отворила очы
А одкаль то Томаш звідуют ся братя А была ту якыса стара
тета і мала іх на продай зачала оповідати сестра а братя не
были рады на тото што почули Дякую Вам же сте ня выратували
од смерти Уж нич не буде з нашого выкупліня од заклятя побесідувала
єс з томтетом посмутніл І так Олянка далі в них остала а
они ходили до ліса Єднак босорка хтіла дознати ся ци пацюркы помогли
помстити смерт єй дівкы Ну цікаве де має рібса стратеґія в Рані
застанавляла ся не раз аж зас выбрала ся до них Тым разом
на вшелеякій выпадок взяла зо собом чародійскы яблукы Ходит попід выгляды але
никого не видно положыла при шыбі крас чарованы яблука і речы Добрий
ден мам граз яблулка на продай Выгляді вказала ся Оленка Не можу
іх купити бо не мам пінязы повідати дівча Не познала тіж бабы
што продавала іх пацюркы босорка змінила свою поверхніст Кєд так кусит досорка
левым голосом нам ти єдно спрібувати Отворил лем выгляд Лакома Оленка не
дала ся долго просити Отворила выгляд або сорка шмарила яблуко і нас
скоро пішла Но най лем вкусит хоц раз та нихто єй не
выратує тішыла ся за дорогом босорка коли дівчатум кусок чародиньского яблука ставал
вырытаны дівча не могло дігати іх пало на землю мертве Смутне Оленка
зас лежыт без жытя кричал Андрий коли братя вырынули з ліса прудко
яли ся підносити єй з підлогы і ратувати Певно зас бла ту
тота сама баба здогадал ся Юрко Тым разом єднак не дало ся
нич зробити О Лемка была мертва Треба зробити нашій сестричці погріб Урадили
барзы засмучены браті Але не ховайме єй до землі жебы хоц часом
мож посмотрит на ней красне личко просили наймолодшый Штефан і Славко Прото
братя зложыли о Лемку в білий труні зо шкляным выглядиком котру самы
зробили Залужыно грубы золоты ретязочкы котры вкрали як огобраны і завісили на
буку коло хыжы Тым часом бо сорці не дост было єдной смерти
Я іх вшыткых увешлю на тамтот світ знищу іх рід заповідала Єдного
разу пішла до лісам на зберати труячого зіля зрыхтувала трудку і закрала
ся до хыжы братів Авранів А посните на вічніст братичкы злосливі усміхала
ся над горыцьом поливкы взяла трудку і барз себерана в текба припераючы
хыжу патиком Вернули братя дому ле довозіли поливку зачало ім робити ся
недобрі заслабли і попадали колу стол На арешті вшыткых довела єм до
смерти тішыла ся зазераючы проз выгляд чарувниця Як з мойом вілком сте
зробили так я звалю Посорка не тываринула жебы дознати ся же не
надармо взяла до ліса потруючый зіля Тепер барз врадувана вертала до себе
Другого дня Молодый Королевич выберал ся на полюваня Заполюйме Гонеска на тамтых
горах рюк своім словам За дві годины королівска псярня привела оршак королівского
сына на подворец хыжы шестьох братів А што то за труна заложена
на буковых конарах Дивує ся Красний Королевич Зсіл з коля підышол до
бука і потягнул за золоту ретязочку і труна зігала з горы ногами
в долину За хвилю през шкляный выглядик призерал ся крас дівчат Го
крикнули слугы дівча порушало повіками і отворило очы З Красных уст вылетіл
кавалец яблулкы Отворили віко і вытягли діюча струны Прекрасна дівко што ты
заєдна іх тотьоту поховал звідує ся молодий Королевич О Лемка напіл обатурана
і ослаблена не мала сил бы промовити За хвилю дішла до себе
і зачала оповідати Вкусила єм яблуко котрым почастувала ниякы сытета веценичне памяты
Певно поховалиня братя моі повідат они певно тепер сут в лісі Пішли
вшыткы з ньом до хыжы жебы ослабена Оленка положыла ся і одпочнула
А там шіст тіл безжытя Братя моі коханы заводила бідна дівка як
мі тепер без вас переда жыти Посмотрили слугы по горцях і видят
же хтосе задал нещастным братям трудку Най дахто гальопом рушат до Замку
по Надворного медика розказал Королевич За пілтора годины слугы привели королівского дохторя
Як найскірше принесте чыстой воды Попросил і вытягнул лікарство проти утрудцю котрым
не раз ратувал свого пана Долял пару кропель до воды і наказал
каждому зо уструтых братів вляти до ґамбы розробленых під трудку Шмарили ся
слугы помагати і за пару хвиль братя поотверали очы О Лемко ти
жыєш дивували ся А може бы на тамтым світі звідували ся братя
Дякувати Богу одповіла Оленка вшыткы жыєме Мали сме барз великє щестя бо
выратувал нас сын нашого короля Кєд удало ся нам хтечы од смерти
повіл Юрко вертайме домі Вертале два дни пішы Оказало ся же кєд
зіли трудку для люди то заклятя стратило свою силу на все Но
Тепер будеме жыти як перше тішыли ся братя уж нега враны На
порозі хыжы стояла іх мати котра овдовіла перед місяцьом Не могла звірити
же вшыткы діти має при собі Пробач же мі сыночкы просила щестлива
маму То вы нам пробачте наше бытярство одповіли Сынове Знали же кят
бы пред роками послухали материньского наказу николи не были бы загавранілы І
так зачали синове ґаздувати на вітцьовым З часом Поженили ся зас о
красній як поль на Ружа о Лемці не міг забити молодий Королевич
маму няню повіл своім королівскым родичам ху ся оженити Король з королевом
на початку не барз были рады сынові же не королівского роду але
іх сын поставил на своім і выправили на замку шумны весіля І
так Оленка остала королем братям за своім шваґрам Молодий Король надал землю
на котрій єдно село назвали Гавранами а мстві бо сорці на старіст
не помогли ниякы чары самітности не мала ниякого спертя бо світ о
ній забыл