Обзерач Природы #42 – Karpacka zapadlina
Еп. 42

Обзерач Природы #42 – Karpacka zapadlina

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono Groapa Ruginoasa w rumuńskich Karpatach, czyli dużemu naturalnemu zagłębieniu w ziemi, które nie powstało z udziałem człowieka. Prowadzący opowiada o geologicznych procesach i erozji gór, pokazując to miejsce jako przykład szybkich zmian krajobrazu.

Обзерач Природы #42

Автоматычна транскрипция

Обзерач природы веде якуб зыкнут Добры ден дорохы слухач лемківского радия Лем
фм бесідує вам Якуб Зыґмунд і маме уж <unk> другій одтинок обзерача
природы де днес поіхаме што ся дознаме но власні днес берте своі
плецакы і іхаме до Румуніі Поіхаме до міста місця котре называт ся
докладні ґроапа руґіноаса єст барз велика діра в земли котра возникнула власні
не звины чловіка але звины самой природы Як сте заінтересуваны то слухайте
дальше проґраму покля што музыка власні буде по румуньскы ансамбль Вія даца
в співанці під напаруда Ехы Ех ля ля сена ля ля ля
аля ля аля ляру дынсів <unk> ля ля ля пару до рукок
ном андал авды рунды фальны руды авды руды альды руды ноль на
ни но нон ногеля ля нон лягеля ля нагель ноль ла То
был ансамбль Віядаца по румуньскы співанці папа Руда і власні сме в
Румуніі і дознаме ся про такє барз інтересуюче місце як ґрапа руґ
і руґі Ноаса але власні днес буде барз ґеолоґічні і треба повісти
штоси о ґеолоґіі часом на антені обзерача природы Ґеолоґічны процесы во світі
Як знате но так звычайні то поступуют в барз малым темпі же
протягом нашого жытя не сме в сили дозріти ся скутків діянь природы
примірні бесіда о рухах плыт тектоничных о морщыню ся гір о творіню
ся мінералів і скал Але не вшыткы процесы сут так ленівы Недалеко
од хранец Польщы в румуньскых Карпатах находит ся власні ґропа руґіnona котра
єст в великом праві на кільометр долгом діром в землі до котрой
возникнуня власні не причынил ся чловік а натура І тота діра збільшат
ся в барз великым темпі іщы <unk> років тому взагалі не істнувала
а будучы гева сліднес кєд бы сме поіхали і обзераючы скалю явиска
ерозиі гір то приде нам там єдна думка до головы Мож коярите
особливо як слухате нас з Польщы то єст барз знаний цитат ксєндза
Твардовского по польскы котрий звучыт Спєшме ся кохать люді так шыбко одходзом
так гел можеме повісти спєшме ся кохать ґуры так шыбко одходжол власні
бо так скоро проходит тот процес ерозиі ґроапа руґіноаса А де докладні
находит ся наша діра в земли як выглядат то дознате ся по
короткій передві послухайте ансамблю Отавайос з Росиі в співанці по росийскы Сумєцкы
Хто там єдет хто там єде то нам єдет пасмари на ґрамой
та на ґавиє та нашы скаваиі скаваі народ матіжный єсамор дідо мой
торазд єдин то раз будит о зразбіды головой Но высыґрайте мє на
того высеваря потішнова што вырюґе лівария урядала весы ґрає мєданого што вельо
єд реґали што высяє соправелозы єднали в реґалі полова ци полова ци
полова захожыт за масказальный порони порозы пожыт Рядиці до паріньо од Карянцали
сме од Парянцаны Северого села цило плянка Ню лаґі заражовы єзы голови
Япория Пережы Москы значу што ні здорово Принесіте єм зміраня Фезвоє николи
не подойжого Ясні зо майте євриєві з Принесовы по давот выньо судзе
То был ансамбль Отава о поросийскы співанці з Сумєцкая ми вертаме до
Румуніі і де находит ся наша ґроапано CantoÀ Жебы найти нашом великом
діру в землі мусиме поіхати в хіры західньорумуньскы Апусеніт Меньше більше тото
находит ся <unk> км на полудньовый схід од міста Орадия і около
<unk> кілометрів на полудньовый захід од ключ на покы маме там перевал
вартоп о высотій <unk> метрів над мором і недалеко од того перевалу
дозриме ся ґроапа Руґіноаса Будеме вендруючы собі там з звыклом звычайном стежком
през поляны і смерковий ляс і но власні товды не будеме свідомы
як велика зміна пейзажу буде нас ждати на скраю того схылу Ґрупа
руҐ <unk>ou<unk> по польскы значыт ры ду по лемківскы арчавы аржава діра
і власні і то досконалі ідеальні одповідат кольором великого нашого урвиска нашого
схылу Власні але окрем того же припоминат тот схыл кустакє выробиско каміня
то тото місце не має нич спільного з діяльносом чловіка бо іщы
парусот років тому тот терен был пороснений смерковым лісом і нич не
звяздувало нич не обяв не обявляло же возникне пізнійше діра о долгости
<unk> метрів шырокости <unk> метрів і глуботі доходячой аж до <unk> метрів
Но то така власні докладні ґроапапа руґіноаса а як возникнула як дошло
до того же маме так велику діру в землі і то в
Румуніі барз близко од Лемковины од польскых гранец дознати ся по короткій
перерві Послухайте не послухайме ми вшыткы іщы раз штоси по румуньскы тіж
тот сам ансамбль Віядаца але в другій співанці під наголовком Дінчоло дезорі
зады ля до еде <unk> менчысоты скулі raki Мусіда менчысотре <unk> там
тате слухате обзероча природы То был ансамбль іщы раз Віядаца по румуньскы
в співанці Дінчольо де Зорі Мы сме в днешнім обзерачу природы в
Румуні власні і дознаєме ся як возникнула ґропа руґіноаса Вшыткому винна єст
ерозия значыт процесы нищыня Скальний материял з якого збудуваны сут місцевы хоры
єст барз такий податний легкый на ріжны ерозийны процесы Хоры в околицях
Перевала вартоп складают ся головні з батняковых скал та і тіж такой
мішанкы з лепінців пісковців і муловців котры барз легко дадут ся діяньом
воды і вымываня Окрем того діра находит ся на пілночных збочах барже
за заціненых і сніг утримує ся гев долше што на вісну вісном
може поводувати інтенсывны сувы ґрунтів Збоча ґропа руґіну сут тіж барз стромы
што лем помагат верхным верством осувати ся в долину тіж великы дощы
котры потрафлят з великом інтенсывностьом падати в румуньскых хорах прискорошают діяня ерозийных
процесів І стоячы над нашом над нашым схылом нажыво можеме почути як
такы поєдинчы ґлазы каміны спадают з гуком в долину то власні єст
жывий примір діяня ерозиі О істориі той діры дознаме ся іщы більше
коли будеме обзерати стары мапы О кілько на найстаршых мапах цисарства Габсбурґів
з другой половы ХХ столітя околиці вартуп вартоп іщы выглядают на такы
ненарушены повічны то уж на мапах з <unk> рока маме невелику дірку
котра товды мала іщы лем <unk> метрів долгости Але власні дальшы выданя
мап вказуют як ґропа руґіноаса росне темпо ерозиі цілый час прискоро прискоротшат
ся Іщы <unk> років тому з скорост з яком посувала ся ерозия
схылу то было лем <unk> центиметрів на рік а найновшы поміры з
остатньой декады вказуют уж скоро <unk> центиметрів на рік што значыт же
шторока діра збільшат ся о праві пі метра поступуючы штораз барже в
хору до горы на власі Но і так Маме таку діру в
Румуні в румуньскых хорах І знаме уж же то є барз велика
так барз великій схыл і барз атракцийний пейзаж там можеме обзерати Але
што заініциювало перший розлан в ґроапа руґіноаса Што было том першом причыном
од котрой зачала ся та ціла ерозия і вымываня скал То хочу
Вам повісти по короткій перерві послухайте Тедот Еста в лемківскым реліксі до
співанкы Загорку де Слухали сте в лемківскым реміксі До співанкы Загорку мы
вертаме до Румуніі дознайме ся што заініцювало першый розлам в ґруа Паруґіноаса
в нашым схылі в барз атракцийным місци в румуньскых хорах до котрого
приізджат вельо туристів На власні і маме пару гіпотез дослідитів котры тлумачут
як могло дойти до возникнуня першой невеликой щелины в терені котра заініциювала
пак в експресовнім темпі нашу ерозию но і з причыны котрой днес
можеме обзерати нашу велику праві долгу на кільометр діру в землі Перша
з гіпотез вказує на земле трясіня яку натуральну причыну возниканя першого розламу
Обшыр Румуніі дальше єст активном сейсмічній і раз на раз на парудесят
років появляют ся там землетрясіня о силі аж і <unk> в скали
Ріхтера І землетрасіня з перелому ХІХ і ХХ столітя подля істнуючых уж
ускоків могло быти том реальном причыном возниканя ґропа руґіноаса Інчы гіпотезы но
хоц меньше переконуючы вказуют за винуватых люди котры може быти вели інвазию
выріску дерев в тотій околиці і довели до зорваня ґрунтовой верствы што
могло заініцювати дальшу ерозию тіж думат ся же мож і сама овода
з дощів власні опадова вода натрафила на даякій невральґічний пункт в підложу
но і од самого дощу зачало ся тото вымываня скал Але більшіст
до тіх дослідителів барже думат і схылят ся ку теориі гіпотезі звязаной
з діяльностьом землетрасінь в тотых теренах но власні то уж знаме одкаль
могла взята ся взяти ся ґропа руґіноаса І што што ля і
я вас лем заохам жебы сте поіхали до Румуніі на перевал фартоп
і поглядали там ґропа руґіноаса і мам надію же будете ся захльопувати
тотым прекрасным видом Дякую Вам сердечні днес за увагу Як вам ся
подубала тема то слухайте дальшых одтинків обзерача природы я ся з вами
пращам музыком буде по білорускы нарібант в співанці під на <unk> Біяжы
А я Вам лем повім тримайте ся останте з доробы і агоі
Не слухаш ся никого Речы Я даю што ци Дваня єст тотна
абгатим не треба є казай хва патка Жоска ЛАПіТ ліпшым стані ся
выробляли ся тым нятка Жоска постарит ся пачутю на поторы болетай деякы
знаєшкам нашы травы переробляли ся попа выфарбованы сребры і знов Я зостаю
ся вітра у думка Я повтараю словни якєя Никому не з Жышка
Либа ставит ся бачут цінныма тор іде рамлетай ты ляпше сталішкам нашы
тамляли ся упадны ди мня патка же шкалістали ся парык ти язым
сталі шкаб нашы трави теравляли ся Камнашы трави теравляли ся То был
проґрам обзерач природы