Обзерач Природы #43 – Tatry pod presją
Еп. 43

Обзерач Природы #43 – Tatry pod presją

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest Tatrom i pytaniu, na ile są dziś jeszcze dzikie oraz jak silnie człowiek przekształcił ich krajobraz. Prowadzący omawia presję turystyczną, wycinkę lasów, monokulturę świerka i zmiany w reglu dolnym, które w Tatrach narastały od dawna.

Обзерач Природы #43

Автоматычна транскрипция

Обзерач природы веде якуб зыкнут Добре ден дорохы слухачы лемківского радия Лем
фм бесідує Вам Якуб Зиґмунд Красні Вас здравлю з краківского студия і
зачынаме нашу природничу авдицию котра называт ся обзерач природы В днешным одтинку
поіхаме в Татры взнаме ся ци сут іщы дикы і предовшыткым якє
Влияня мал чоловік дне має чловік днес і мал в минулым часі
на пейзаж татр бо власні татры думат ся же сут такы дикы
а ци то є фактичні правда то ся дознате в днешным одтинку
но і зачнеме проґрам з музыком Послухайме тепер квартету ґалицийского і іх
музичного утвору під наголовком Послам за старого І чули сте квартет ґаліцийскій
в музичным утворі під наголовком Послам зас старого мы іхаме в Татры
ді знайме ся кусцьок про тоты Красны Хоры Татри ци цілый Хребет
Татр має докладні <unk> кілометрів долгости і поверхню <unk> квадратных кілометрів Але
лем єдна четварта той обшыри находит ся на терені Польщы Словацкы татры
сут барже дикы з меньшым рухом туристичным якій тіж з вельо меньшом
сітком туристичных шляків аж і Найвысший верх Татр і цілых Карпат Ґерлях
на ґерлях не веде ниякій шляк на гору выйдеме лем татерницкыма дорогами
і то іщы з провидником Польска част Татры зас з автопси практичні
каждого хто там ся выбрал єст Но здецидувані барже затлочена як у
Словаків Статистикы візит бесідуют самы за себе В <unk> році перед пандемійом
в Татри поіхало аж поіхало аж три мілийоны туристів Більше як полова
той того чысла припадат на вакацийны місяци на липец і серпень Но
і власні такє обложыня найвысшых гір в Польщы тіж перекладат ся на
сильну пресию яку роблят люди на природу Бесіда про смітя на шляках
про халас про сходжыня поза терен шляку про нищыня рослинности і вельо
інчых Но і власні Ци лем днес маме ци лем днес проходит
така велика експлюатация татр Ци раньше в ХХХ ст не было інакше
но власні хочу Вам повісти про масову вырізку нижного реґля про монокультуру
смерка в днешным одтинку і власні про ріжны важно інтересуючы історичны факты
якы ся подіяли на обшырі Татр в минулых роках пока што послухайте
музыкы перед вами штоси по фіньскы ансамбль Арпа в співанці під наукі
войны одеденлойны окєр дво голкы мойтнуй ся можол Шури слухате обзерача природык
То был ансамбль Арпас з Фінляндиі в співанці під наголовком Хавкі а
мы вертаме в Татры і власні Призрійме ся татраньскым лісом На терені
гіры в Татрах можеме обзерати парох характеристичных рослинных плянтр До <unk> метрів
над мором находят ся лісы Нижного Реґля То медже інчыма обшыри костелицкой
долины хохоловской долины реґльовых долинок дальше до <unk> метрів маме гірний ижний
реґєль з натуральні уж роснучым смерком дальше аж до <unk> метрів маме
плянтро косодревины зас выше уж маме лем поляны і скалисты турні треба
звернути увагу з же тото найнизше плянтро нижного реґля выглядат в Татрах
цілком інакше як в окремых частях Карпат і то є барз важна
ріжниця бо то не є ріжниця натуральна то є ріжниця споводувана чоловіком
Заміст домінациі бука іодлы власні в Татрах дозриме ся монокультуры смерка зрештом
дост молодого смерка Татраньскы лісы Е но з причыны чоловіка были барз
трансформуваны в <unk> і столітю на низшых высотах практичні вырізано вшыткы лісы
якы істнували якы рослы Букы і одлы В минулых роках минулых декадах
были выкорыстуваны на потрібы хут і перемыслу деревяного Найбарже інтенсывний такій процес
вырізкы мал проходил в роках <unk> І пак на такы голы збоча
нижных партий татр зас вошло інтенсивне пастырство котре тіж довело до претрансформуваня
деревостану і того пейзажу нижнього реґля в татрах Но і власні покля
што злішме ся на тотым на тотым етапі як маме власні Ґолы
уж збоча і вырізаны вшыткы дерева і хочу пак Вам повісти о
монокультурі смерка як тото засаджено вшытко Але то по короткій перерві власні
послухайме ансамбль Хрца в співанці під навеля Штефану бо а дайте я
мамескодайте є за нього дайте за нього е ге голя але дайте
еня Манкомоя ге го е ге гора але дайте геня Манкомоя мен
погляд то Я золію Одолию золію го jaйде генымоя Бо є собі
любе нього лем ромайте айде ляма пана Підавайте ся дівчата як высловця
просяля дарося прося назыклялі не розносяли не рознося не дайте не мам
поля ге не дайте не молят же дівчата оспоча де вай Слухали
сте ансамблю Хр В добрі вам вшыткым знаній співанці під на Штефан
а мы сме в днешным обзерачю природы в Татрах І власні уж
знаме же в істориі так ся подіяло же нашы ґуралы вырізали вшыткы
лісы на нижным в нижным реґлю в Татрах но і власні коли
тоты вшыткы засобы дерева уж ся скінчыли было такє рішыня жебы піти
на дост выхідне розвязаня але не барз выхідне для природы жебы засадити
обсадит тоты голы Ґолы збоча смерком для котрого нижній реґєль не є
натуральным рослинным і кліматичным плянтром Тото дерево має барз плыткій корінний систем
і не барз так стабільні тримат ся ґрунту но але зато барз
скоро росне так і власні єст ідеальне на потрібы розвіваючого ся перемыслу
Ной на жаль іщы смеркы сут барз поданы на шкодникы як напримір
на короіды но і скуткы рішынь з перелому ХХ столітя чуєме барз
болесні доднес Каждий хто вандрувал костелиском долином то звернул увагу на повалены
цілы збоча лісів Дошло до того результатом діяльности гального вітру котрий дує
што рока в хорах найбільше спустошыня тот катаклизм зробил в <unk> році
офірами о великого вітру власні стала ся тота монокультура смерка і єст
то евідентний барз ясний примір як плана была было то рішыня перед
декадами жебы обсадити полову татр лем єдным ґатунком дерева Іщы інчий примір
вказує як нестабільный єст ліс коли кєд домінує в ним єден ґатунок
дерева бесіда о короіді котрий од парох років руйнує помали на дальшы
обшыри Татр в околицях великого Копінця можеме обзерати практичні мертвий ляс Днес
тырвают даякы роботы над тотым жебы привернути тоты натуральний склад лісів в
татрах очывидно на обшырах де смеркы сут повалены вітром або уж сут
мертвы з причыны короіда то садит ся ґатункы дерев типовы для даного
плян трарослинности бук і одла покляш што занимают лем малий <unk> процент
поверхні лісів дольного нижного реґля то єст докладні де і <unk> процент
но натоміст штучні насаджений смерк то є аж <unk> процент поверхні лісів
нижного реґля Но на жаль хтіли бы сме але так неє процес
одбудовы лісу неє легкій і предовшыткым не проходит скоро Не ефекты приде
нам іщы пождати парудесят років Така ситуация власні проходит в Татрах але
очывидно же татры сут красныма хорами но але майме святы майме таку
віджу майме тоту свідоміст же тоты лісы тото тот пейзаж якій днес
обзераме то є выник власні діяльности тіж і чоловіка з ХХ і
початку ХХ столітя І пришол час уж помале кінчыти проґра наднес дякую
Вам сердечні за увагу і як вам ся сподібала така тема і
хочете більше слухати про природу і ріжны явиска в природі то слухайте
очывидно дальшых одтинків обзерача природы є з вами пращам ся музычні пращам
ся музыком буде ансамбль з Естоніі Пус співанці Касит кысит і теот
ансамбль співат і по естоньскій і по росийскы но а мы што
Я вам лем хочу повісти жебы сте ся добрі тримали останте здоровы
і агоі дити ґты тыкти тыкти тол тыкты тыкты тыкты товды тыкти
ґтиґти А єсти ликтыль а практе проєнкый дорогонґоны мерцисон мерцисон ґусоню козык
ґушын козык ґушыню козык мерцосон мерцосон ґушын козак джерує тамана тупана лями
держыны а <unk>э То был проґрам обзерач природы