Обзерач Природы #55 – Łupkowe hałdy
Еп. 55

Обзерач Природы #55 – Łupkowe hałdy

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono Estonii, a konkretnie krajobrazom regionu Ida-Viru, gdzie od lat powstają wielkie sztucznie usypane hałdy związane z wydobyciem łupków bitumicznych. Autor opowiada też o znaczeniu tego surowca dla energetyki i przemysłu Estonii, o historii rozwoju tych miejsc oraz o ich wpływie na środowisko i lokalną ludność.

Обзерач Природы #55

Автоматычна транскрипция

Обзерач природы веде якуб зыкнут Добриден дорохы слухач лемківского радия Лем фм
бесідує Вам Якуб Зиґмунд і зачынаме нашу природничу авдицию котра называт сябесідує Вам Якуб Зиґмунд і зачынаме нашу природничу авдицию котра называт ся
обзерач природы І знате же в нашій авдициі обзераме не лем ужобзерач природы І знате же в нашій авдициі обзераме не лем уж
природу але і ріжны ляндшафты барже меньше природничы ляндшафты культуровы і ріжныприроду але і ріжны ляндшафты барже меньше природничы ляндшафты культуровы і ріжны
і ріжны інчы В днешным одтинку поіхаме до Естоніі Про Естонію тоі ріжны інчы В днешным одтинку поіхаме до Естоніі Про Естонію то
уж не раз і в обзерачы была бесіда і в давнійшым Бескідникууж не раз і в обзерачы была бесіда і в давнійшым Бескіднику
і в трьох світах в ріжных інчых проґрамах котры Я веду абоі в трьох світах в ріжных інчых проґрамах котры Я веду або
я уж єм вел на антені Лем фм і днес буде темая уж єм вел на антені Лем фм і днес буде тема
барз інтересуюча тіж природнича але гев буду бесідувати про ландшафты в Естоніібарз інтересуюча тіж природнича але гев буду бесідувати про ландшафты в Естоніі
котры не сут до кінця природничы значыт натуральны але котры возникли рукомкотры не сут до кінця природничы значыт натуральны але котры возникли руком
чоловіка а бесіда буде про великы копсовы хавды в Естоніі Естоня якчоловіка а бесіда буде про великы копсовы хавды в Естоніі Естоня як
невелика держава котра находит ся над Балтицкым Мором мусит сама задбати оневелика держава котра находит ся над Балтицкым Мором мусит сама задбати о
свою енерґетычну безпеку о кілько єй полудньовы сусіды Латвія і Літла всвою енерґетычну безпеку о кілько єй полудньовы сусіды Латвія і Літла в
більшости корыстают з нуклеарных електровній то Естоня од років продукує енерґію зобільшости корыстают з нуклеарных електровній то Естоня од років продукує енерґію зо
спаляня бітумічных лубків котрых зложа належат до єдных з найбільшых во світіспаляня бітумічных лубків котрых зложа належат до єдных з найбільшых во світі
в ляндшафт реґіону Ідавірума в пілночно східній части Естоніі де находят сяв ляндшафт реґіону Ідавірума в пілночно східній части Естоніі де находят ся
найбільшы копальны лубків там в тот ляндшафт вписало ся уж пле презнайбільшы копальны лубків там в тот ляндшафт вписало ся уж пле през
долгы рокы великы коксовы хавды Сут они єдныма з найбільшых штучні усыпаныхдолгы рокы великы коксовы хавды Сут они єдныма з найбільшых штучні усыпаных
хір во світі Таке зачынаме проґрам зачынаме од музыкы буде Карлінґ поестоньскыхір во світі Таке зачынаме проґрам зачынаме од музыкы буде Карлінґ поестоньскы
бо днес вшыткы співанкы будут по естоньскы співанка має на головок каннабо днес вшыткы співанкы будут по естоньскы співанка має на головок канна
<unk>ea<unk> Ам тепер уж вас заогачам жебы сте взяли телефоны або компутеры<unk>ea<unk> Ам тепер уж вас заогачам жебы сте взяли телефоны або компутеры
в рукы што сут получены до інтернету і поглядали тотых коксовых хавдв рукы што сут получены до інтернету і поглядали тотых коксовых хавд
в Естоніі іда вірума то такій е така пошляка якы найти тотыв Естоніі іда вірума то такій е така пошляка якы найти тоты
хавды в той красній державі по короткій перерві музычні вертаме до бесідыхавды в той красній державі по короткій перерві музычні вертаме до бесіды
Даной дузе свого Лобіґне пан Мандзий Даменседа цінбіду Мейт гордыслав Любіт іДаной дузе свого Лобіґне пан Мандзий Даменседа цінбіду Мейт гордыслав Любіт і
зібіда Відея Майданця Діду роя рупуґлелога гірму Паростик люґам зайде за Тозібіда Відея Майданця Діду роя рупуґлелога гірму Паростик люґам зайде за То
был ансамбль Карлі Співанці Кандіса Скарляйт по естоньскы бос в днешным одтинкубыл ансамбль Карлі Співанці Кандіса Скарляйт по естоньскы бос в днешным одтинку
обзерача природы сме в Естоніі а сме докладні більше як <unk> кмобзерача природы сме в Естоніі а сме докладні більше як <unk> км
на схід од Таліна в реґіоні Ідувірума де находят ся де находятна схід од Таліна в реґіоні Ідувірума де находят ся де находят
ся вельох находит ся вельокопальны з котрых выдобыват ся в котрых выдобыватся вельох находит ся вельокопальны з котрых выдобыват ся в котрых выдобыват
ся бітумічны лупкы будучы дале головным джерелом енерґіі в Естоніі О істнуванюся бітумічны лупкы будучы дале головным джерелом енерґіі в Естоніі О істнуваню
так великых зліжы уж знали Естоньчыкы в меджевоєнных роках період окупациі Совітскоготак великых зліжы уж знали Естоньчыкы в меджевоєнных роках період окупациі Совітского
Союзу коли Естонія была републиком то і частом той великой державы принесСоюзу коли Естонія была републиком то і частом той великой державы принес
найбільший розвиток промыслу Окрем економічного розвитку тіж проходила барз велика іміґрация осібнайбільший розвиток промыслу Окрем економічного розвитку тіж проходила барз велика іміґрация осіб
з окремых Републик Совітского Союзу і скутком чого днес іду вірума замешканез окремых Републик Совітского Союзу і скутком чого днес іду вірума замешкане
єст <unk> процент през росийску росийску єс росийскоязычну меншыну так ся іхєст <unk> процент през росийску росийску єс росийскоязычну меншыну так ся іх
описує а выкопальнях лубків роблят в більшости росияні но і кохтляярве іописує а выкопальнях лубків роблят в більшости росияні но і кохтляярве і
Ківіілі сут містами котры возникнули долколя копальны перше з них Кохтлярве припоминатКівіілі сут містами котры возникнули долколя копальны перше з них Кохтлярве припоминат
великє постсовітскє постсовітскє бльоковиско котре находит ся дословні в середині поля авеликє постсовітскє постсовітскє бльоковиско котре находит ся дословні в середині поля а
котре в котрым мешкат кіль парудесят тисячів осіб Другє другє ківі ілікотре в котрым мешкат кіль парудесят тисячів осіб Другє другє ківі ілі
но хоц меньше і барже такє примыльне то єст єдным з головныхно хоц меньше і барже такє примыльне то єст єдным з головных
промысловых осередків зрештом ківі ілі по естоньскы значыт докладні скальний олей нопромысловых осередків зрештом ківі ілі по естоньскы значыт докладні скальний олей но
і звязок з місцевыма зложами єст очывидний Е Но і ци тотаі звязок з місцевыма зложами єст очывидний Е Но і ци тота
експлюатация бітомічных лубків і тоты тото будуваня великых хавт ци то вшыткоексплюатация бітомічных лубків і тоты тото будуваня великых хавт ци то вшытко
єст добре для середовиска но одраз думаме же ніт І власні більшеєст добре для середовиска но одраз думаме же ніт І власні більше
про тото влияня на середовиско такой діяльности чловіка Опишу по короткій перервіпро тото влияня на середовиско такой діяльности чловіка Опишу по короткій перерві
послухайме ансамблю Ґрейп в барз фольковым такым первотным стилі співанка під наголовкомпослухайме ансамблю Ґрейп в барз фольковым такым первотным стилі співанка під наголовком
Віхмальой ді нема Шле горю мочту хімо найсе пана мас найде масыВіхмальой ді нема Шле горю мочту хімо найсе пана мас найде масы
<unk> масы наймурно смер масы мало листемоскій царамо слухате обзерача природы Ґрейп<unk> масы наймурно смер масы мало листемоскій царамо слухате обзерача природы Ґрейп
так называт ся тот ансамбль котрого сме тепер слухали а співанка малатак называт ся тот ансамбль котрого сме тепер слухали а співанка мала
на головы Ґвіхма Лойц Вшытко по естоньскы бо уж знате же вна головы Ґвіхма Лойц Вшытко по естоньскы бо уж знате же в
обзерачу природы днес сме в Естоніі і бесідуєме про превеликы коксовы хавдыобзерачу природы днес сме в Естоніі і бесідуєме про превеликы коксовы хавды
якы находят ся в Ідувірума в реґіоні в пілночно східній Естоніі іякы находят ся в Ідувірума в реґіоні в пілночно східній Естоніі і
там тоты хавды возникнули з причыны Власні з причыны експлюатациі бітумічных лубківтам тоты хавды возникнули з причыны Власні з причыны експлюатациі бітумічных лубків
і тота експлюатация несе за собом консеквенциі і останкы зо спаляня требаі тота експлюатация несе за собом консеквенциі і останкы зо спаляня треба
деси складувати но і парудесят років той експлюатациі того складуваня зробило жедеси складувати но і парудесят років той експлюатациі того складуваня зробило же
маме великы коксовы хавды котры змінили ляндшафт той части Естоніі на цілкоммаме великы коксовы хавды котры змінили ляндшафт той части Естоніі на цілком
інчий і Естоня котра хвалит ся же єст же має єден зінчий і Естоня котра хвалит ся же єст же має єден з
найбільшых процентів лісів в Европі Естоня котра хоснує вельо еколоґічных розвязань внайбільшых процентів лісів в Европі Естоня котра хоснує вельо еколоґічных розвязань в
вельох бранжах Господаркы гев припоминат барже індустрияльний ландшафт родом з сиберийского норильскавельох бранжах Господаркы гев припоминат барже індустрияльний ландшафт родом з сиберийского норильска
а в лагіднійшым порівнаню польскій Билгатів Хавда в Кохтляр має в найвысшыма в лагіднійшым порівнаню польскій Билгатів Хавда в Кохтляр має в найвысшым
пункті в найвысшій Крапці <unk> метры над околицьом Она домінує в ландшафтіпункті в найвысшій Крапці <unk> метры над околицьом Она домінує в ландшафті
міста в Ківіліі коксовый хавт єст парох на єдной з них отвертыйміста в Ківіліі коксовый хавт єст парох на єдной з них отвертый
єст нартарскій осередок ціла околиця выглядат нетипово з цілком плоской поверхни вырастаютєст нартарскій осередок ціла околиця выглядат нетипово з цілком плоской поверхни вырастают
што парох кілометрів высокы на парудесят метрів горы котры возникнули руком чловікашто парох кілометрів высокы на парудесят метрів горы котры возникнули руком чловіка
є то ляндшафт абсолютні інчый як знаме з як собі можеме подуматиє то ляндшафт абсолютні інчый як знаме з як собі можеме подумати
про Естонію власні в той части в околицях Кохтлярбе Ківі і іщыпро Естонію власні в той части в околицях Кохтлярбе Ківі і іщы
парох інчых міст Там ландшафт єст інчий Складуваня на хавдах складуваны напарох інчых міст Там ландшафт єст інчий Складуваня на хавдах складуваны на
хавдах останкы треба повісти не сут субстанциями чыстыма і безпечныма цілий реґіонхавдах останкы треба повісти не сут субстанциями чыстыма і безпечныма цілий реґіон
той части ідувірума єст скажений на долгы рокы в звязку з чымтой части ідувірума єст скажений на долгы рокы в звязку з чым
ґрунтовы і повірхньовы воды сут гев занечыщены окрем того хавды потрафлят самыґрунтовы і повірхньовы воды сут гев занечыщены окрем того хавды потрафлят самы
ся запалити но до чого доходило што проходило парох разів в минулымся запалити но до чого доходило што проходило парох разів в минулым
часі І што плянує зробити естоньскій ряд естоньскы власти з тотым зчасі І што плянує зробити естоньскій ряд естоньскы власти з тотым з
тотом бранжом з тотыма лубками і з тотыма хавдами бо сут голосытотом бранжом з тотыма лубками і з тотыма хавдами бо сут голосы
же хут заперти тоту бранжу тоту господарчу бранжу але ци направду тоже хут заперти тоту бранжу тоту господарчу бранжу але ци направду то
ся не стане повім Вам по короткій перерві послухайме артисты Стен оллеся не стане повім Вам по короткій перерві послухайме артисты Стен олле
в співанці під на <unk> Рібурапі Прибурада біді ґасо Лем ґелле Мінацав співанці під на <unk> Рібурапі Прибурада біді ґасо Лем ґелле Мінаца
Сту кельциі Мези міна <unk>ea<unk> Рі урдаютлеі налексий Багальдуй ґоллю Марест тульСту кельциі Мези міна <unk>ea<unk> Рі урдаютлеі налексий Багальдуй ґоллю Марест туль
павый ґальст тул ля павальтуй марест тулю лепавы Рібурона біді має доліпавый ґальст тул ля павальтуй марест тулю лепавы Рібурона біді має долі
меґіАніВ <unk>reartaй <unk>ra<unk>er селебара стена Міндей Ґуцтай сте авали тул ав СлухалимеґіАніВ <unk>reartaй <unk>ra<unk>er селебара стена Міндей Ґуцтай сте авали тул ав Слухали
сте Стен Олле вы співанці Рібурада піді по естоньскы очывидно бо вднессте Стен Олле вы співанці Рібурада піді по естоньскы очывидно бо вднес
в днешнім одтинку обзерача природы уж знате про што єст бесіда пров днешнім одтинку обзерача природы уж знате про што єст бесіда про
Естоню а докладні про великы коксовы гавды якы выросли руком чоловіка недалекоЕстоню а докладні про великы коксовы гавды якы выросли руком чоловіка недалеко
великых копальні бітумічных лубків в реґіоні Іду Вірума І вартат спомнути жевеликых копальні бітумічных лубків в реґіоні Іду Вірума І вартат спомнути же
протягом остатніх років появляют ся штораз голоснійшы голосы зо стороны естоньской естоньскыхпротягом остатніх років появляют ся штораз голоснійшы голосы зо стороны естоньской естоньскых
власти жебы заперати помали тоту експлюатацию лубків і жебы диверсифікувати джерела енерґіівласти жебы заперати помали тоту експлюатацию лубків і жебы диверсифікувати джерела енерґіі
в державі Зложа бітумічных лубків сут в Естоніі дальшы барз великы алев державі Зложа бітумічных лубків сут в Естоніі дальшы барз великы але
обшыри на котрых діяют копальны сусідуют з теренами природничо цінныма і тіжобшыри на котрых діяют копальны сусідуют з теренами природничо цінныма і тіж
котры сут під правном охороном Так власні треба тіж повісти ци тотыкотры сут під правном охороном Так власні треба тіж повісти ци тоты
терены котры уж давнійше перед роками были експлюатуваны ци они днес суттерены котры уж давнійше перед роками были експлюатуваны ци они днес сут
такыма нехоснуваныма брыдкыма теренами котры лем но Роблят тотляндшаф такій непримыльний нетакыма нехоснуваныма брыдкыма теренами котры лем но Роблят тотляндшаф такій непримыльний не
цілком Вказує ся на жаль на жальне щастя же Естоньчыкы лішыли тотыцілком Вказує ся на жаль на жальне щастя же Естоньчыкы лішыли тоты
терены природі значыт дакотры терены по роках котры были давнійше експлюатуваны тепертерены природі значыт дакотры терены по роках котры были давнійше експлюатуваны тепер
поріс іх ліс Каналы експлютацийны каналы сут заляны водом тіж там утворенопоріс іх ліс Каналы експлютацийны каналы сут заляны водом тіж там утворено
туристичны шлякы і в загалі старе давны експльованы терены оддано з поворотомтуристичны шлякы і в загалі старе давны експльованы терены оддано з поворотом
природи і стало ся наново теренами туристичні атракцийныма Але власні но запераютприроди і стало ся наново теренами туристичні атракцийныма Але власні но заперают
Тото вшытко ся змінят но і перед Естоньом Загалі трудна задача боТото вшытко ся змінят но і перед Естоньом Загалі трудна задача бо
запераня цілых бранш перемыслу в ниякій державі не проходит без протестів ізапераня цілых бранш перемыслу в ниякій державі не проходит без протестів і
критикы Але суґеруючы ся голосами політиків з остатных місяців то до тогокритикы Але суґеруючы ся голосами політиків з остатных місяців то до того
не дойде реґіон іду віру мадовшыткы місцевы міста Кохтлярве Ківі Іліі Ахтмецне дойде реґіон іду віру мадовшыткы місцевы міста Кохтлярве Ківі Іліі Ахтмец
і Сілля мале котрых бит узалежнены єст од копальні могли бы попастиі Сілля мале котрых бит узалежнены єст од копальні могли бы попасти
в кризис а то зробило бы великы соспільны напряжыня іщы беручы підв кризис а то зробило бы великы соспільны напряжыня іщы беручы під
увагу же в тотых містах в більшости мешкают Росияні котры не всеувагу же в тотых містах в більшости мешкают Росияні котры не все
сут но сут часом мож проблематичном соспільностьом або протестуючом проти Естоньчыкам есут но сут часом мож проблематичном соспільностьом або протестуючом проти Естоньчыкам е
но то власні естоньскы власти не хут робити собі більше проблемів ано то власні естоньскы власти не хут робити собі більше проблемів а
тіж енерґію одкальси треба Екоси треба продукувати Так дознаме ся през дальшытіж енерґію одкальси треба Екоси треба продукувати Так дознаме ся през дальшы
рокы котры будут нам нести одповіди ци тот зелений напрям Естоніі одбиєрокы котры будут нам нести одповіди ци тот зелений напрям Естоніі одбиє
ся на цілій державі рикошетом але смотряючы на цифровый успіх невеликой Надбалтицкойся на цілій державі рикошетом але смотряючы на цифровый успіх невеликой Надбалтицкой
Републикы можеме мати глубоку надію же В примірі тіж уяжміня того труючогоРепубликы можеме мати глубоку надію же В примірі тіж уяжміня того труючого
перемыслу з лубками найде ся даякій выважений компроміс же будут они експльоатуваныперемыслу з лубками найде ся даякій выважений компроміс же будут они експльоатуваны
але мож меньше мож в інчых технолоґіях мож барже еколоґічні І власніале мож меньше мож в інчых технолоґіях мож барже еколоґічні І власні
же середовиско буде одновлене але і тіж же тота енерґія якоси будеже середовиско буде одновлене але і тіж же тота енерґія якоси буде
продукувана Майме надію же Естоня зробит з тотым вшыткым добрий такій компромісовийпродукувана Майме надію же Естоня зробит з тотым вшыткым добрий такій компромісовий
порядок Мам надію же днешня тема така барже перемыслова меньше мож природничапорядок Мам надію же днешня тема така барже перемыслова меньше мож природнича
але тіж думам же барз важна з ріжных причын Вас заінтересувала Очывидноале тіж думам же барз важна з ріжных причын Вас заінтересувала Очывидно
заохвачам вас жебы сте слухали дальшых одтинків обзерача природы а я ззаохвачам вас жебы сте слухали дальшых одтинків обзерача природы а я з
вами ся пращам музыком буде трада так в музичным утвори під наголовкомвами ся пращам музыком буде трада так в музичным утвори під наголовком
ім А я вам уж лем повім тримайте ся останьте здоровы Агойім А я вам уж лем повім тримайте ся останьте здоровы Агой
То был проґрам Обзерач природыТо был проґрам Обзерач природы