Обзерач Природы #68 – Geologia Pienin
Еп. 68

Обзерач Природы #68 – Geologia Pienin

•

Опис епізоду

W tym odcinku „Beskidnika“ prowadzący zabiera słuchaczy w Pieniny, polsko-słowackie góry w Karpatach, i przedstawia ich geograficzno-turystyczny charakter. Zapowiada omówienie ciekawych miejsc oraz wyjaśnia podstawy budowy geologicznej regionu, w tym podział Pienin na trzy pasma.

Бескіднік #68

Автоматычна транскрипция

дала сы Даму браска смерчы не своє ти вшыткы мешо стратит сту
райвечы нас двох Зазу шыншколдают волля то гослизвосамі ыж ся стратит ты
доктора і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> Польковиці Лемківскій Голос в Твоій
хыжы Лем фм Добриден Дорогы слухачы лемківского радия Лем фм бесідує до
вас Якуб Зиґмунт А то значыт же Слухаме тепер нашой ґеоґрафічно туристичной
авдициі котра называт ся як уж знати Бескідник Перед хвильом чули сме
слухали сме ансамблю зо Словациі Комайоты в Співанці украднуты Я Вам іщы
як все припомну о чым бесідуєме в Бескідніку в каждым одтинку ідеме
або в далекы або в барз близкы закутины світа Дотепер вельо разів
біли сме на Лемковині в Бескідах ци Десиі на Словациі очывидно были
сме і в Фінляндиі далеко на пілнічы ци на полудню в Альбаниі
Были сме уж в Азиі та Африці а деднес будеме уж Вам
здраджам Внешным одтинку Бескідника підеме в Пєніны нашы польскы польско словацкы хоры
жебы вандрувати по тых малых але барз інчых як Бескіды чы цитатры
хорах Познаме днес штыри ґеолоґічны місця якы можут Вас заінтересувати Спокійны не
мусите быти доднес над внешным проґрамі ґеолоґами жебы зрозуміти што буду Вам
бесідувал Тарчыт лем Вам жебы быти заінтересуваным так но зачынаме а як
зачынаме то як все од доброй музыкы послухайме тепер ансамблю з ЕС
іх самым новым найновшым синґльом пас пас з іх найновшой плы цедечка
так трада так і пас пас послухайме Бадателя Бляди Мадрібар а Брателя
Бададикы Мадріба а Бадателя Блядами Мадріба для лехади паскій паруб паспан днадис
памят паспляди пасіп нахадика Мараеля матері матери Паньства на A<unk> Єстесме сповротом
по тым незвыкле енерґічным роковым фольковым кавалку ґрупы з ЕСТОНА іх найновшы
синґіль <unk> заповідаючы іх новом плыте котра ся укаже небавем Єстесме дісяй
в Пінінах не в Естоні може стеты може нестети спуйшме то мапе
Карпат Маме бескіды маме татры і ґдіс помідз ними втіснінте те пєніны
в сенсі ґеолоґічным єст то пієніньскій пас Калкове котрый глбоко подзємом тягне
ся єщы далей на всход і заход аніжелі тыко од Спішу до
Білой Воды на двости понад <unk> кілометрів І по со ден сенс
ґеолоґічны в тым вшыткім А то длятого же заберам вас в тым
нашым дісійшым проґрамі през четвери знаны меній любардій місця в ґурах пінінах
котре на каждым єлосніку природні ожывоний а так направ на каждым з
туристів зробіом вражыні Так він моткій в длоні єдеме Так він зачынаме
А з тым і млотками то был малый жарт поніваж гобістичні на
терені пініньского Парку народового Скал не можна ани стукать ани в жаден
іны спосіб ніщыс але обсервация голым окєм ґварантує достарчы огромных вражынь А
він врац до пєнін припомнійме собі лекциє зо школы засадничы пініны діліме
на три пасма пініны Спіскє положены найбардій на заход помідз Пшеломом Біялкі
а Замкєм в Нідзіци Пєніны властівы з тыма коронами котры не сон
найвысшым щытом тых ґур і приломом Дунайца ораз врешт малы пєніны на
сході з парадоксальні найвысшом ґуром пєнін высоком сігаючом <unk> тися метрів над
позом можа То тыле ґеоґрафія сягаюч до іх будовы ґеолоґічной то пініны
сон збудуваны з вапєні марґлі лупку філястых і кільку інных типув скал
праві єдным словом можна повіді же сон збудуваны зо скал осадовых А
як докладні повсталы пєніны постарам ся то оповідет по круткій пшерві на
разі послухайме старого доброго малженства в Пьосенце Дзєвчына з Пулноци Міл Єслі
вруці ждам ґзє мруз зміня воды в люд там ґє остринаровісти віятр
вийонц вєє просто в тваш одведь єм проше поздрув йом Дзєвчына з
полноготных строн Дзєвчына з полноцных строн Єслі трафиш там ді хлуд стіна
в жылах крев там ді не успіоне ліхо танчы на єзора кше
Справд за мне теж чыдост цеплима плаж Выхроніл єм ґдис змєшх затрясне
джві Выхроніл єм ґди смєш затрасне джві вся чы втіж памята так
як я Оґєнь вызнань жар обєтніц шелест шептув аж побжазк Кєди ноци
ґенсти сплыва мрок За ним в блязку встане цалкєм новы ден За
нім в блязку встане цалкєм новы ден Пендонц там прошы повіц єй
же ґди зачне топнеть сніг ґубіонц ключа руше в дроґе шлят за
найзімнійшу зґвяз де без жалю з очу змыть тенскноты пил і велькоомєньскій
святел бурштынове мы і велькоомскій святел бурштынове ґвен Єслі вруціш там ґєм
рус Зміня воды в люд там ді остринаро вісти віятр вийонц вєє
просто в тваж одєц єн проша поздрув Йон Дзєвчына з пулногоцных строн
Дзєвчына з пулноцных строн Дзєвчына з пулногоцных строн дзєвчына з полноцных стран
Тым кліматичным кавалкєм Врацаме до Бескідніка слухали сме старого Доброго Малжества в
пєсенци Дзєвчына з Пулноцы і врацаме на полуднє в Пєніны і доведсме
ся як повсталы Пєніны А щыре мудго навет найстарші ґурале не вєдзум
до конця а іґеолодзем теж не мают єднозначной одповіді на то заґадніня
а то для того же обецні пєніны сут сильні посєканым і пофалдуваным
ґуротвором втіснінтым сялами маткі натуры помідзы Карпаты зевнентне мов з полюдску Бескіды
і Поґуже і Карпаты Вевнентны чылі татры Ніжны татры і парийных пасм
Сам Мельхьор Ноймайр писал в віку опініях же скалкі карпатскє належал до
найособлівшых і найбардій фасцинуючых зявиск ґеолоґічных цалой зємі І так в смі
єст додісяй Але то відомо то то же пєніны так же ся
выпятжали як цалы Карпаты і то в подобным часі Понадто віме же
скалы з якых збудуваны сут те скалкы карпатскє то осады давных басенів
морскых глбшых плытшых але муц ляконічні кєдис чылі в Южы і Кредзє
чи єй в окресі од <unk> мілийонів лят тому был ту таєм
на терені Пінін Великій оцеан покройоны ружными ускоками По тым вшытко зачало
ся фалдуват в кільку етапах і цалы час то сяло под водом
аж до тілько мілийонів лят тому Найновша істория плейстоценьска гольценьска чылі муфіме
о часі од двох мілийонів лят до дісяй стоі під знакєм зльодувацинь
змін клімату і кільку інных чынніків котры вплыны на дісійшый выглянд пєнін
Но закончым може тем скрут істориі появліням ся сосин звычайных на тым
терені котре дісяй узнає ся за реліктове а сон они реліктем по
дуже ціплійшым окресі кілька тисяч лят тому кєди в Пєнінях было так
горнцо як в Булгариі чы Японіі а найсильнійша з тых сосен місцо
поламане як віме дільні росне на щыці Соколіци Но добре то познали
сме такє підставы ґеолоґіі пєнін дісяй то вбєшме ся в те чтери
ґеолоґічны цікавосткі але то по круткій перерві Послухайме з Білоруси Лавона Вольскєґы
в Пьосенци Майо Кахані Сто гадов самоды єдома ці до віры Васкресє
З сонцем над болотом закалючым дротом здрадта в валі пісні Де ти
мій світвятий мой кроль Дзе ти мій сміл Хто тя без кров
Моє коханє Пажы єм мі шлях дотому Моє коханє Не даваю мю
пасти дому Моє коханіє Зєшле є полканє і нихтот та людей ничого
не параіт Тут ґант влік для Кали єст тя схілный єм апразіт
ти бараніт Хочеш быти Можеш папіц двари годин Зорных клинів Має його
коханє Пакажы мі шлях до того Мойо коханє неодвальну пастю Моєво коханіє
Моєньо коханє самы бары Вора кінсмолы ротворит зо Раптоля Маєш лярдо Має
кыханя ненормальну пасті лем фм Слухалиме Лавона Вольскы з Білорусі в Пєсенци
по Білоруску очывісти на його коханє І нашым каханьом дісяй сон Пєніны
Чили вендруєме в Бескідніку на антені радия Лем фм през то маґічне
мальовниче пасмо в тісненты мідзи Татры і Бескіды Так він зачнійме вымінять
собі може дісяй те чытере цікавости ґеолоґічны з обшару Пєнін а першом
єст очывісти пшелом Дунайца Вшысци ґо знают бо то в тым місци
дунаєц вє ся <unk> кілометрів помід вапєнныма скалами хотяж муґу собі выбрать
крутшо дроґых кілометрів на вскросі Пшелом єст ді ся і здецидувані найвякшом
атракцийом пєнін можна го познать плынонь травтвом з флісакє може теж плынуть
на понтоні каякєм люб переміжаюч го пєшо або роверово пороци пєніньскій В
якій спосіб повстал такій цуд натуры не до конця відомо ілю ґеолоґу
в тыле теориі ся появило найперш мысляно же тенды переляли ся воды
льодовцевы з Котліни Новотарскій по тым же пшелом єст епіґенекты епіґенетычны Чилі
звычайні Дунаєц плынул уж тенди давно і спокойні втіскал ся і еродувал
в скалы пєнінь до дісійшого моменту Але і така версия не задовила
бадачы суґерувано же може Дунаєц єст старше од пєнін і плыну собі
спокойні а потем пєніны ся выпянтшыли і розшарпали біґжекі Професор Біркенмаєр найвякшый
бадач пєнін стверділ же найпевній перелом Дунайця повстал в выніку діяльности кільку
жек был Дунайца Сондецкого котрый стартувал в Кресніци і плынал од Кресєнка
своім дісійшым бєґєм ораз Дунайца Попрадзкого котрый одваднял котліны новотарском і сплывал
на страны словацком до Попраду Настемпні зашедл тзв капташ чылі пшеєн ВУджекін
попрез ерозию встечну Потем обидві жекі ся полончыли і тын новы Дунаєц
дзкій і сондецкій єдночесні полончыли ся в Нови котрый поплынал при спініны
стопньово є еродуюнц в ґломб до такого стану же дісяй можеме тых
задірать ґловы по саму ґур То така версия єст ы ґенезы того
пшелому дунайца Як направды было но то треба было хыба бжыть текільканасти
чыж кілька мілийонів лят тому Альту уж єст неможливе ємацик дбать Послухайме
трохе музыкы нім зачнеме собі оповідат о колейных цікавых ґеолоґічных місцях в
Пінінах тераз для вас зеспул з Лотвы Тавту Мейтас дівченци зеспул Тавту
Мейтес в Пьосенце Берижінс трошечкы Фольку з пулноцы Европы Вітам попшырві музичний
слухалі сме зо сполу Тавту Мейта з Лотвы в Пєсенце Берзі но
а мы єстесме но на Лотві а в Пєнінах і одкрываме колейне
цікаве ґеолоґічнє місця на обшыри тых ґур Пред червом слухали сме ґене
о ґенезіі ґенеральні о тым на чым ся є так направды пшелом
Дунайца а тераз нумер два на нашій лісє Замок в Чорштыні пєнків
ситууваны на скале <unk> метрів над тафльом єзора Чорштыньского Писонґа туристу Чорштын
в перецівстві до <unk> сонсідні Дзіци был завше замкєм польскым стрыґонцим граници
польско венґєрскій Дісяй поза руінами фортеци можеме подівать ґеолоґіі того місця но
не здрадзы ґєдокладні але мілосніци природні ожывєний допатшом ся під час звізаня
замковых коритажы навет скамінялости в постаті амонітув котре ся заховали в стінах
того замку А як єст нр <unk> уж мєлі сме пшелом Дунайца
за них в Чыршыні а под Труйком то вонвуз Гомоле Колейна цікавостка
пєнін а докладні малых пєнінь а так історичны трошечкы Біор то під
уваґе то обшыр Русі Шляхтовскій давний Русі Шляхтовскій Діся і в сезоні
вікендамі вом вуз Гомоле єст задептане през тлумы але жебы подівляти высокє
на <unk> метрів скалы можна приєхать навет в сродку зімы люб пізном
Єсеньом Хомоле то невелика доліна потоку Камьонкі котрый дільні еродувал вломб поводу
повстанє такы глкого вомвозу На щестє з гомольом єст меній вонтплівости односні
єґоґенезиі повстаня аніжелі то выясня лем паремін тему в звязку з переломом
дунайца Хомоле то также назва вапєнных і лупковых бльокув скальных котры кільканастє
мілийонів лят тому были выпятжаны разом з цалыми опініями Акурат ты бльокі
были уставлены попшечніє до сіл векторовых і ты самы силы потшаскалы бльокі
появили ся ускокій і встемпны заложык залонжык дісійшого каньону а решты чылітом
ерозию в ґлембном допрацувал поток камьонка Так барзо цікавы і ґеолоґічне і
видоково краєобрацовы єст Вонвус Хомоле загенца як до Замку в Чоршыні А
як єст нумер <unk> рвы і нетиповы як на Пєніны то ся
доведе по круткій шерві послухайце з полу Отавайо і росийского Фолька в
Пьосенце під титулом Сумєцкея Хто там єдет Хто там єде то нам
єдет пасмари на храмой да на ґавиє та нашы з кавариі з
кавариі народ батіжний єло сямок єда мой то раз єди тораз будил
осразбі ґоломой Но высыґрайте м нятого выскеваря потішно што вырюґе лівариня урядала
весы ґрайте мє наголо вышно вельоґєд реґали што высяпелозы єдналым реґалі ой
полова ци полова ци полова захожыт за родий пороци пожытрі нього проведают
Карянцали сме ігусила Парянцан Северого села цило під нас ванка мал кажєвываня
Русинів наразу єсли Япорияйом ся бає ся ліздо Принесіте міс зміраня Фезвоє
никого не подойого Яснівого Натали євриского паве даворису Лем фм і то
был зо спілз Роси Отава Йо в Пєсенци з Сумєцка в дісійшым
Бескідніку на антені радия Лем фм вендруєме не по Росі але по
Пєнінах і довідуєме ся познаєме цікаве ґеолоґічне місце на дісійш проґрам зостали
приготованы такє <unk> топове локалізациі уж три зостали описаны вчесній ди припомне
тілько пшелом Дунайца самок в Чоршыні Вонвус Гомоле а тераз пришыт на
ден Крем де ля Крем на ґуре в Джар чест така вісєнка
на торці десер по обядку Ґура в Джар разом з ярмутом і
бриярком займуєм специяльне місце в пєнінях хотяж ґеолоґічні специяльні до них не
пасую бо то сон ґуры збудуваны зо скал вульканічных Затым сама бриярка
ґы ґеоґрафічні знайдує ся уж в Бескіді Сандецкій Ярмута в малых пінінах
а в Джар на граници Пінін Властівых і Ґорцув Але одповід сме
собі на питане Чы тылько Дольносльонск в Польсци манополь на єдины выгаслы
вульканы Не до конця Те дольносльонскє вульканы то фактычні былы вульканы а
тутай в околицях Пєнін ледве поєдинчы невеликє інтрузи маґемове в постаті Даєк
То значати ле же в тракті выпянчаня ся ґур оказийональне доходіло до
выплыву в маґмы о складі антезиту перезкальны щеліны А кєди ся то
діяло На еґуже вджар інтрузя маґмы заходили в кільку етапах і дзякі
тому можеме обсервувать в тамтейшым ничынным каміньоломі пару родаів антезитув найстаршы мают
около <unk> мілийонів лят а наймлодшы докладні <unk> мілийонів лят На Бриярке
выйцеме шлякєм туристичным центром Щевніци в пул годины на ярмуте треба ся
кєруват дроґами бітым выдлук мапы а в Джар зас знайдує ся посонсєдску
з дрогом воєвудском <unk> ніоподаль Пшеленчы Сноска і повыжей всі клюшковце Діся
ім на стоках Ґуры Вжар вырусомярскій а пшез терен давного каменьолому попроваджено
стіжкы природничом котром найлепендроват хцо познать вджар в цудисловє од сродка Но
але єщы хвилька Єст єщы така мала скалка о котрій можеме прочытать
в приводниках і як ся называла то хыба мова о скалци базальтовой
з Білой воды ци ліз терену в давній Русі Шляхтовскій Але успокаям
та невелика скалка То Для інформуюч тых кры сут заінтересувані і ніраз
запевне спацеруюн резерватом Біяла Вода в Яворках загачали о том базальтовом скалкы
встемпні уважана она была за далеко кузинкы позосталых пєніньскых андезитув Але як
баданя доводли так направды єст она тых тількым порвакєм осувісковым о зупелні
інным походжыню і віку котрий припалентал ся тутай в тракці процесу ґуротворчых
Так єст она еґзотычна та скалка базальтова в Біалой Воді і теж
варта очывісти одведзыня поніва не знайдує ся на приґлувным шляку треба трушечкы
обысть Одисть од шляку при вейстю до резервату так він запрашам і
поляцам білом воды і скалкы базальтовом там же і очывісти ґуре в
джар Мы єщы не кончыме проґраму послухайме трошечкы музыкі єщы раз зо
спутрада так тілько в інным кавалку рувні фольковым і мельодийным кореке Так
дайме ся поніс тему ритмови на радів наннок іванів ковалів гумін міралім
на раді надтолю Етулю сіще мін інмально митча матка лейва діалетця лятя
ляте тым і патрує мірат мадалі Мандкє ґміню міра інІ Манды Манна
Мица маца лейва місца ластер тым в том сюди выйтя пердень пасю
міра інТанно ґераві Кован Коміранім Маранінатя Дуль Тая Стуль Цісеґінку Ґульны Танна
Мица Маца Лейва ґеалеца Маца Настя Юристанцю як выйдя свіда Єстесме побшыр
ві слухали сме естоньскє ґодзисполу обецне трохерок фольков отрада так а пєсенка
носіла титул Корекы і очывісти і слова і мельодия были інспіруваны традицийными
мельодиями людовыми з терену в Естоніі Але єстесме дісяй в проґрамі Бескідніку
в Пєнінах він собі труцютко підсумуйме о чым ся діся і довіділи
шом вєдзе так направды вынесєме по дісійшым проґрамі понімаж дісяй были представине
тыри ведук мі такє субєктивне четвер найцікавшы ґеолоґічні місце на обшыри того
пасма ґурского выміня лем і оповіда лем нр єден то был пшелом
Дунайца о ґенезі і повстаню котрого ся розповідале нр <unk> то был
замок в Чорштыні нр <unk> Хомоле в св Яворкы на терені давной
Русі Шляхтовскій а нр <unk> т ґура в Джар і при оказиі
тій ґуры в вульканічній ґуры в Джар вспомнял лем і о Бриярци
і о Ярмуці і руж о скавци базальтовій з Біялой воды теж
ма фасцинуючом історию ґеолоґічном засобом Так венц такє ты пініны і пєніны
то не тылько злота єсінь чы тиж ґронцелято ци Зельона Вісна то
є тылько видокі на татри чы атракция в постаті выйстя на плятформыково
на Округліци То предешыткі пініны то неслухана будова ґеолоґічна і жезьба терену
котрый не споткаме ниґді індій в краю муві ся често з перестроґом
як іде што патр по ногі І в контексті ґеолоґічных цікавос тык
якє в пінінях напоткаме здає зыскує другє значыня І такыми словами хтіл
бы мі ся пожегнат в нашым дісійшым проґрамі Дякує за слуханє за
обецніст спишеме ся в колейных проґрамах на пожеґнанє єменьскє триіо сєстраны зо
спу АP вєсенци по арабску Яфін Аль Маліх так вен страшечкы еґзотычні
ся жеґнаме Дянкує єщы раз тримайте ся поздравлям мали гере ду саляме
ґе ся не мали ге дусаляме нуля горо і левена гармате рефм
фраґеля кыпен фна рефраґеля кыпен боли аґмай веду вапен дати дыма выфали
валяй да Вых обявали кєля та куль тише рам Вых обявали кєля
та кульваля тише рам обяхали не альфамель мали р мали фры салямель
ле леда <unk> і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> польковиці лемківскій голос
в твоій хыжы Аделя Босалані неє того што м любил на чужы
взяле мі На чуже ну а я видна з жальы мі На
чужы я вид для джалю лем Ящы хлопеци НА А як буду
же не ся там на П ся на сам Стара мас то
маны Твоя манты Твоя мат чарыльниця твоя мат маромате еды гате разом
разом за ємого