Архів
лемківского радия

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм З істориі Лемковины Посвячыня памятника в Чорным в <unk> році Автор допису з істориі Севериян Косовскій <unk> вересня септембра <unk> р На подвірци ґорлицкой вязниці теперішній будинок ґорлицкого суду был розстріляный православный священник отец Максим Сандович в <unk> році собором Польской Автокефальной Православной Церкви зачыслений до Лику святых До канонізациі його особа была оточена великом честю серед Лемків так што і при нагоді каждорічных талергофскых упамятнінь был споминаный як одданый син Лемковины При нагоді <unk> річниці мучыни чешской смерти о Максима Сандовича Припомнийме тіж <unk> річницю од одкрытя в Чорным ґорлицкого повіту талергофского памятника присвяченого отцю Сандовичови і вшыткым талергофцям Подія торжественного посвячыня одбыла ся <unk> вересня септембра <unk> р в <unk> річницю початку увязнінь Што о памятнику в Чорным писала товдышня лемківска преса отже перезераючы ґазету Лемко яка выдавана была лемківскым Союзом в чыслів крениця <unk> серпня <unk> рока явил ся анонс о плянуваным проґрамі подій в Чорным Приведме єй в цілости Братя Лемкы Двадцет літ перешло з того часу коли австромадярскы опрічникы повели на мукы і смерт отцов і братів нашых за віру і наш народ Товды в страшных муках погыбли найліпшы сины нашого народа а народа А разом з нима св памят мученик о Максим Сандович Остатні його слова были Найжыве Рускій Народ і Руска Віра Тому то дня <unk> вересня того року в першу неділю по його мученической смерти коло села Чорне Ґорлицкого Повіта одбуде ся всенародне торжество памяти мученика о Сандовича Талергоф і вшыткых погыбшых двадцет років тому назад за наш народ братя Лемкы вшыткы у кого бє ся лем рускє серце стане вряды участников того великого народного торжества жебы показати горячу любов свому народу і переданост завітам нашых отцьов і братів мучеников Проґрам торжества пункт першы година <unk> рано процесия нагору коло села Чорне до каменного креста памятника Мученика пункт другій година <unk> Служба Божа посвячены Креста Парастас Пункт третій година перша пополудни Торжественна Академія в Селі Чорне посвячена памяти Мучеников проґрамі зобраня доклады промовы і выступы народных Хоров Чорны дня <unk> серпня <unk> р Помочник предсідателя комітету НіТекретар комітету священник Йоан Куцкій настоятель села Радоцина Рік по торжестві в ґазеті Лемко чысло <unk> крениця <unk> вересня <unk> р анунсувано о прошлій річниці Богослужыня в Чорным В <unk> д рочницю розстріляня через австрийскы власти православного священника на Лемкощыні о Максима Сандовича одбыли ся в тых днях в Чорным повіту ґорлицкого торжества в ціли одданя чести його памяти на котре пришло около <unk> тис По богослужыню в місцевой нововыбудуваной часовні участникы пошли под гору за селом на котрой находит ся памятковый обелиск выбудуваный і посвяченый минушого року православным єпископом Симоном в Асисті ославных священників Здає ся што остатнім з жыючых свідків торжественных подій з <unk> вересня септембра <unk> рока є прожываючий днес в Ліґници Адам Барна вродженый в <unk> році в Чорным якій як осмолітній хлопчыско был гын присутный Оддайме м голос цитуваня В тых роках по слову архієйску на Лемковині спомнял єпископ Симон Першый раз приіхал до нашого села в <unk> році жебы посвятити нову церков Часовню Другій раз єпископ Симон одвиділ наше село вересни <unk> рока Было то в ХХ річницю мученичевской смерти священника Максима Сандовича Розстріляного Австрияками в Ґорлицях в <unk> р з той нагоды посвятил за селом памятник той річниці Витали його барафаны в парадных строях лемківскых На прибраных двадцетьох конях і церковном процесйом зо співом выходили на границю села і там витали його хлібом і сольом Другє витаня было при церкви По селах в Карпатах єпископ Симон іздил лем возом гірскым якій приготовило село котре пращало його по візиті Было то цитуваня з книжкы Адама Барны кавальчык тернистой істориі села Чорне на Лемковині <unk> лігниця <unk> рік В інчій своій книжці Адам Барна писал Почынаючы од <unk> річниці коли без слідства і суду під стіном суду в Ґорлицях розстріляно <unk> вересня <unk> рока священника Максима Сандовича од <unk> р што рока в кажду першу неділю вересня орґанізувано торжества Того рока на перше торжество за селом і <unk> кілометры од Ждыні поставлено і посвячено каплицю і памятник жертвам Талергофу і священника Максима Головны торжества розпочынали ся в церкви в Чорным в суботу од всеночного богослужыня і в неділю по святі Літургіі в церкви ішла процесия до каплиці і памятника за селом на богослужыня поминальне жалобне талергофцям На торжество тото сходили ся делеґациі вірных з цілой Лемковины в чыслі около од <unk> до <unk> тис вірных а в тым около <unk> делеґаций парафіяльных зо священниками і процесиями з вірныма звінцями і квітями Ряд походной процесиі священників і вірных был такой долгости же сігал од церкви до каплиці о о о о о около пятера кілометра Шкода лем же товды не было голусників камер і фотоапаратів жебы было видно і чути спіл ріжных хворів і того величызного тлуму в святочных народных строях Одежы лемківской Старшы люде запамятали же перед жалобном панахідом під памятником коло каплиці Вінці Квіткы складали делеґациі з Баниці Бортного Поґушы Фльоринкы Ізб Святкови Тыхані Тылавы і інчых сел В торжествах тых в роках паристих <unk> брал уділ єпископ Симон Острожскій з іконами священиками і делеґациями як подано высше сперед якых было дуже вязнів Талергофу а медже нима все был священник Димитрий Хыляк з іспіяньской парафіі В роках непаристых <unk> і <unk> торжества одбывали ся без уділу єпископа але при уділі такого самого чысла священників і подібного чысла вірных Конец цитуваня з книжкы Адама Барных Хмары і сонця над Лемковином Ліґниця <unk> рік В <unk> році стараньом Єпархіяльного Осередка Православной Культуры Ельпіс в Ґорлицях памятник отця Максима Сандовича і Талерговці в Чорным был одреставруваный <unk> вересня септембра <unk> рока одбыло ся його торжественне посвячыня якє очыли владыка Паісий товдышній єпископ Ґорлицкій Торжественны подіі при памятнику одбыли ся і в <unk> році в <unk> річницю ліквідациі Талергофского лаґру Перед десятьома роками присутный на подіі был Димитрий Сабатович уроджений в <unk> році в Сусідним Долгым якій так само брал участ в посвячыню в <unk> році Димитрий Собатович вмер в серп авґусті <unk> р В понедільок <unk> вересня септембра <unk> р Одбыла ся членьска громада Руского клюбу <unk> Од Руского Дому дальше не має ключы Автор вісти Петро Медвід В четвер <unk> септембра <unk> року одбыла ся в Пряшові членьска громада єдной з найстаршых фунґуючых русиньскых орґанізаций на Словакі Руского Клубу <unk> Членьску громаду на основі стану і рішыня выконаного выбору скликал предцеда орґанізациі Федор Віцо На громаду котра мусіла быти в гостях в Реставрациі Балтік пришло понад <unk> процент членів Руского клюбу <unk> Поджас засіданя голосувало ся і о приятю новых особ котры проявили інтересо членства в орґанізациі Потішуючым фактом є же покликаны были вшыткы членове руского клюбу кєд же в попереднім періоді предцедам наперед Анні Ґаловій пак Федорови Віцови хыбили комплетны спискы од бывшого долгорічного прецеды Гавриіла Бескіда што ся тепер подарило скомплетизувати Членове дістали інформацию о діятельности і господаріню Подчас членьской громады участны могли выслухати інформацию о діятельности Руского Клюбу <unk> за рокы <unk> і <unk> яку прочытал Федор Віцо а пак і справ Ревізийной Комісиі котру прочытал председак Комісиі Станіслав Конечний Хоц як было і чытане в окремых інформациях суд уж давнійше дефінітивно вырішыл же єдином леґально орґанізацийом з назвом Рускій Клюб <unk> є орґанізация котру веде як предцеда Федор Віцол орґанізациі дотепер не подарило ся здобыти приступ до Руского Дому І кєд проходили в даным періоді засіданя выконаного выбору веджыня руского клубу <unk> концентрувало ся головно на тоту проблему жебы правно путьо знова здобыти приступ кумаєтку о котрий бы ся орґанізация мала старати і кєд же як раз на тот ціль была в <unk> році основана жебы была господарьом руского дому покле Общество імени Александра Духновича буде в нім робити культурно общественну і освітню діятальност Рускій клюб <unk> вдяка тому же іщы все є без свойой будовы не міг робити жадну іншу діятельност а в даным періоді не мал ани власний банковый рахунок Членьска громада на кінцю заголосувала за плян діятильности і розрахунок на рік <unk> Членове были згодны жебы рускій клюб <unk> зробил власний банковый рахунок і становило ся членскє в сумі <unk> евр на рік Секерак вмер Нім Не маєме Кавзак коло Руского Дому в Пряшові ся тягне уж майже <unk> років Скоро почал у <unk> році коли Штефан Секерак скликал членьску громаду руского клюбу <unk> на котрій не были участны досправдовы членове той орґанізациі але новы люди і зохабил ся зволити за прецеду На єдным боці Сакераковці на другым боці Бескідовці під веджыньом Гавриіла Бескіда почали долгы судны споры о то котра орґанізация є леґальна Но Сакерак котрый ся ку будові дістал нелеґально і з своім Рускым клубом <unk> Наперед зміны установы орґанізациі і у фебруарі <unk> р основал Фундацию Руского клубу <unk> на котру перевіл маєток будову руского дому будова на котру зберали грошы од <unk> року русиньскы інтелектуалы еміґрация в Споєных Штатах Америкы але і простий народ по селах і котра мала служыти а і служыла як народный дім так зістала заперта про узкій округ людей коло Штефана Секерака якій там не допустил ани русиньскы подіі аж на пару панятків ани жебы там могли мати своі просторы русиньскы орґанізациі Днес уж Рускій Клюб <unk> котрый моментально веде Федор Віцо має в руках документы котры свідчат о тым же як раз тота орґанізация є єдина леґальна Но і кєд тото было потверджене державныма орґанами пару років тому до будовы ся Рускій Клюб <unk> дальше не дістал бо Рускій Дим є за поглядами державных орґанів маєтком Фундациі Руского Клубу <unk> Секерак котрый был справцьом Фундациі так дальше ґаздовал на Русиньскым Народным маєтку Початком <unk> року Штефан Секерак мер Председавіцо до кінця мал пару днів ключ од головной браны не од дальшых просторів но наконец знова зістал без приступу до будовы Замок был вычеряний У фебруарі уж был зареґіструваный на Міністерстві Внутрішніх Справ Словацкой Републикы Новый справця Фундациі Штефан Секерак молодший сын попереднього справців Рускій клюб <unk> котрый мал быти заряджувательом Фундациі за часів Секерака поважує тоту зміну на посаді справцю за неплатну выконний выбор орґанізациі на єдным з своіх засідань У януарі того року до кінця мал власну номінацию на справцю Фундациі Но фактом є же і дальше Рускій Клюб <unk> і його членове не мают приступ до будовы і рускій дім так як за попереднього справцю зістал заапертий про Русинів і обще Міністерство котре бы в тым могло вырішувати дає од рішыня рукы гет на што уж мож было привикнути при державных орґанах в тій справі звыклы за майже <unk> років боротбы за народный маєток Членска громада приняла можливе рішыня О тім як бы ся дальше могла рішыти проблема Руского Дому была як бач найдолша дискусия на членьскій громаді Наконец было прияте узнесіня котре має што до проблемы будовы штырі пункты Членовы руского клубу <unk> дале выконаному выбору задачу выбрати адвоката котрий подаст на суд діла в справі того жебы было переведжыня маєтку на фундацию выголошене за неплатне і жебы ся встановило хто має права власника Выконный выбор так само дістал од членів орґанізациі мандат жебы ініциювати і вести переговоры з Фундацийом Руского Клубу <unk> з цільом закінчыти спор мимосудно Значыт покляб Рускій Клюб <unk> здобил контролю над будовом Выбор має так само од членів повіріня жебы ініциювати крокы на зрушыня Фундациі Міністерством або судом зо закона з причыны порушуваня закона о фундациях На членьскій громаді бесідувало ся і о тым же Фундация Руского Клубу <unk> реально не выконує добродительскы діла і то є так важне порушыня закона жебы мала быти зрушена З тым є повязаный і четвертый пункт взнесіня в котрым членове повірили выконный выбор подати вызву на Міністерство Внутрішніх Справ Словацкой Республикы жебы была схвалена пропозиция додатку чысло І Фундацийной листы Фундациі Руского Крубу <unk> і з дня <unk> януара <unk> з причыны грубого порушыня Фундацийом Листины Як сме ся дізнали од прецеды руского клюбу <unk> Федора Віта Фундация посередництвом свого адвоката і дальше робит крокы жебы заборонити приступ до руского дому і спохыбнити власництво будовы на котру оправданы преценсиі робит собі Рускій клюб <unk> Зато о дальшых ділах в тій справі будеме інформувати Вьонґерс молитовно припомнули мученическу смерт Максима Ґорлицкого Автор вісти Севериян Косовскій <unk> вересня септембра <unk> р выполнило ся <unk> років од мученичевской смерти о Максима Сандовича канонізуваного Собором Польской Автокефальной Православной Церкви в <unk> р Текучый рік є і роком памяти о початках поневоліня Галицкых Русинів в тым чысліслі з Лемковины австрийскыма властями в концентрацийным лаґрі в Талергофі З той нагоды еміґрацийны кругы в ЗША Зосереджены при карпаторусиньскым Америцкым Центрі Лемкого зышли ся в неділю <unk> вересня септембра штобы молитовно спомнути священномученика Максима Ґорлицкого і припомянути історичны діі з років <unk> Подія проходила в православній церкви св Мариі Йонкерс яка належыт до русиньской єпархіі в юрисдикциі константинопольского патріярхату В храмі был одслуженый молебен до св Максима Цитуваня Пак мали сме чудову презентацию о жытю о Максима Сандовича котру вюл діякон Давид Дутканич Вшыткы што ся зышли слухали з великом увагом подія была великым успіхом горджу ся тым же повело ся мі тото зорґанізувати на подію зышло ся около <unk> слухачів повіл в короткій бесіді з нашом редакцийом Андрий Медвід еміґрацийный лемківскій діяч В Йонґерс і околичных місцевостях доднес прожывают потомны выхідців з Лемковины Мают они інтерес о лемківску історичну памят прото тіж орґанізуваны сут подіі як тота посвячена лемківскому святому в марци того рока лемківскы еміґрацийны кругы в Йонкерс припомнули історию Лемківской Республикы Істория одважного Мартина молодий студент Руской Ґімназиі был у одбою Автор допису з істориі Петро Медвід Тот рік на Словакі святкує ся <unk> річниця Словацкого народного повстаня Тота історична дія належыт ку найвызначнійшым пунктам модерной словацкой істориі Знаме же в протифашыстичным одбою в словацкым народным повстаню і в партизантскым русі на териториі товдышнього словацкого штату были активны і Русины і кєд долго вдяка офіцияльному неістнуваню русиньской народности ся о тым не бесідувало а кєд та то были украіньскы участници одбоя Днес тоты факты знаме но іщы все маєме барз мало здокументувану історию окремых особ Русинів котры в тым одбою брали участ Тот рік минуло <unk> років од народжыня єдного з них і зато вырішыл єм приближыти його жывот оддати му тым чест і додати так дальшый черепок до мозаікы істориі Русинів у одбою На початку был телефонат На початку той статіі был телефонат і з непознатого промінечысла закликал мі пан Мирослав Мальцовскій котрый як єм ся дізнал є сыном героя о котрым буде бесіда Добесідували сме ся леся стрітиме Пан Милослав уж в телефоні повіл мі же тот рік припомянули собі в родині <unk> років од народжыня його отця Мартіна Мальцовского родака із села Шома днес має назву Дрєніця собіньского окресу котрий был у протифашістичным одбою Як єм ся дізнал при особній стрічы Мартин Мальцовскій народил ся <unk> апріля <unk> року В Пряшові поджас войны молодий герой штудувал на Рускій Реальній Ґімназиі Його діятельност в одбою вже была опубликувана у <unk> році в украіноязычній ґазеті Нове Жытя Но пан Милослав Малтугу жебы о о о о о оцьови котрий проявил ся у молодым віці як герой дізнала ся і русиньска чытательска публика кєд же як його отец так він сут Русинами Но при документах котры дістали ся мі під рукы одкрыла ся істория не лем проти фашыстичного войовника но і педагоґа амалярия Одважный Мартин Як вже было спомянуто о Мартинови Мальцовскым і його жывоті в одбою была в році з нагоды його ювілея <unk> років жывота публикувана на украіньскым языку статя з назвал Важный Мартин Статю товды написал Вінцент Шковран і Скошыц але як ся і стати дізнаме так само родак і з Шомы Дряніци Статя не была публикувана в полній версиі кєд же пан Милослав донюс мі на тіпоґрафіі написаний ориґінал Нове жытя текст Шковрана публикувало в скороченій версиі Што дізнаєме ся о Мартинови Мальцовскым в тій статіі Цитуваня Іщы о <unk> р як студент Пряшівской Руской Ґімназиі Мартин Мальцовскій мал контакты з підземныма діячами антифашыстичного руху одбоя Вдяка тым контактам познакомил ся і з совітскым розвідчыком Пучковом Ощепковом і його товаришом Арсенеєєєєєєєєєєвом конец цитуваня пишеш ковран в статіі котрого ку написаню того материялу як бач привело то же перед тым мал можност в родным селі з ряніця посмотрити собі хроніку села де был і запис о мальцовскым Дальше цитуваня Спомянуты товаришы не раз у нього ночували пак Мартін познакомил і з нима імене Обидвома сме часто допроводили розвідчыв по місті а головно на желізничну штацию де розвідчыкы слідували рушаня воєньскых ешелонів самособом нич не записували но обыдвоми мали пречудесну памят головно пучко опамятал вшытко до найменьшых деталів Помагали і мы пише дальше Вінцент Шковранд в статі Як ся дальшый з тексту дізнаєме на початку літніх вакаций в <unk> році Мартин Мальцовскій в Дрєніці познакомил ся з партизантами з одділу Ракосовского Партизаны розвідчыкы Галідов і Григорил мали быти частыма гостями у Мальцовского і його мама іх часто годувала полатала ім одежу і по ночні акциі покладала іх спати до бойска Мы з Мартіном товды стояли на варті пишеш Ковран Дальше цитуваня Де з початком авґуста Мартін стрітил ся і з розвідчыком партизаньской ґрупы ім Александра Невского котра оперувала в лісах на околиці села Криже Добесідували ся з ним на формі нашой помочы Занедолго мы передали ім подарунок од сабіновскых підземных діятелів лікы і чысту білізну Штаб соєдиненя был у будинку родичів нашого знаного студента товариша Ванчіка Нас сприял сам комендант Соєдини вік Віктор Карасал Степанов присутным был так само командант розвідкы Станіслав Вроньскій Пише ся дальше встати По долгым розговорі як описує діі Вінцент Шковран дістали молоды студенты членове одбоя а за дачу Мартин Мальцовскій долго утримувал звязкы з сабіновскыма патріотами в Піземным Русі но кєд же при кінцю рока уж про нього не было безпечным лишыти ся в селі дістал розказ одыйти до лісів і приєднати ся до одділу липа Пак як пише Шковран Мальцовскій брал участ на освободжыню міста Пряшів Пряшів был освободженый <unk> януара <unk> р Автор статі пише і то же Мальцовскій в тых часах майже дістал одповідню посаду в Революцинным Народным Комітеті Учытель і аматерскій Маляр В ориґіналі рукопису є і непубликувана част в котрій ся пише Много героів зродило ся в тій нерівній боротбі Много прекрасных людей своім жывотом заплатило за наш днешній мірный щестливый жывот Посеред жывых героів словацкого народного повстаня мож стрітити і такых скромных люди якы не носят на своіх грудях ордены але жыют собі честно радуют ся з того же на тій щастливій в сучасности є і іх заслуга конецитуваня А такій был і Мартин Мальцовскій по войні выштудувал педаґоґічну факульту в Пряшові основал собі родину вісемнадцет років учытелювал на основній школі в Сабинові окрем іншых предметів і вытравну выхову і уж товды почынали о нім писати словацкы і украіноязычны періодикы Но не як о геройови протифаштичного одбоя Мартин Мальцовскій всевецес занимал ся власном малярском творчостьом што на полно міг пак робити на пенсиі Цитуваня Хочу захопити фалаток плынучого часу роблю так жебы мі люди розуміли повіл о своій творчости Мартин Мальцовскій у <unk> р про культурно общественный місячый журнал Сабінов і з нагоды одкрытя выставы котру товды мал у Сабіновскым Домі Культуры Но то не был початок його малюваня О творчости аматорского маляря зрізні ся написало веце статиі і в історічных жрідлах мож дочытати ся же Мартин Мальцовскій уж в <unk> році Як іщы молодий учытель брал участ на переглядках аматерской творчости в Братиславі ци Свиднику цитуваня і то барз успішно як о тым свідчат дипльомы і почестны грамоты Як уж было спомянуто по одході на пенсию тота пасия стала му головным смыслом жывота Його творчост была шыроко спектральна Пейзажы закутины портреты бівсты релієфы Во своім родным селі де жыл о <unk> році на фасаді грекокатолицкого храму Рождества Пресвятой Богородиці намалювал трьох святых При пізнійшій реконструкциі церкви тоту мальбу затерли В тым самым році обновлювал вшыткы бляшаны розпятя на крестах в Дрізні і в околиці Ґазета Пряшовскій Вечернік о ним у <unk> році писала як о недільнім малярьовик котрый у своім дому крыє ґалерию під оріхом названя Недільный маляр Выслужыл собі так же іщы в часах коли учыл вольных субот не было і так досправды єдиний ден коли мал можливост малювати была неділя Мартін Мальцовскій вмер <unk> януара <unk> року Памят про нього сохранят його сын Милослав вдяка котрого позбераным і сохраненым материялам могла выникнути і тота статя Мам надію же раз і Русины будут мати систематизувану історию своіх протифашыстичных войовників В нім єдно місце належыт і Мартинови Мальцовскому Віторок <unk> вересня септембра <unk> р Священномучениче отче Максиме Моли Бога о нас <unk>V Автор вісти Наталия Малецка Новак Цитуваня Святый священномучениче Максиме Православє жыє повіл блаженішый Сава Митрополита Варшавскій і цілой Польщы одкликуючы ся до славных слів о Максима Сандовича дажывет свусь і свє Православіє котры тот вырюк в моменті мученичой смерти в <unk> р цитуваня І буде жыло бо Ты дал добрий примір для народу з котрого єс ся выводил продолжал блаженійший Сава Торжества в памят лемківского святого проходили <unk> і <unk> вересня септембра <unk> рока в катедральній церкви св Тройці в Ґорлицях Святый священномучениче отче Максиме моли Бога о нас Слова молитвы щыро возносили чысленны і зобраны поломникы і духовны з архієреями а голос той молитвы міц гейбы дзвін розходил ся по мурах святыні Того рока минуло точно <unk> років од смерти священномученика Максима Ґорлицкого та <unk> років од причысліня го до лику святых Ґорлицкы торжества были повязаны з празднуваньом <unk> річниці отриманя автокефалиі православном церквом в Польщы Зато святкуваня были тым барже символичны і мали велику вагу Божественну літургію в пятницю <unk> вересня септембра очолювал блаженійший Сава Митрополита Варшавскій і цілой Польщы Вєдно з ним служыли высокопросвященный Авель архієпископ люблиньскій і холомскій высокопресвященный Ґеорґій архієпископ вроцлавскій і Щеціньскій высокопреосвященный Паісий архієпископ перемышскій і ґорлицкій преосвященный Афаназий єпископ лозіньскій і познаньскій преосвященный Павел єпископ гайнівскій преосвященный Андрий єпископ супражскій та преосвященный Варсанофій єпископ сімятицкій присутны были духовны перемышско ґорлицкой єпархіі та священникы дальшых єпархій Проґрам праздника зачал ся уж попереднього дня рано літургійом о <unk> <unk> годині в церкви Покровы Пресвятой Богородиці в Ждыни одкале вышло парудесят особове піше поломництво до Ґорлиц Пак поломникы перешли через Ґладышів Маластівску Маґуру Прислоп Новицю Білянку Шымбар і Ропицю Польску жебы о <unk> <unk> годині взяти участ во Всеночній Вечернє богослужыня прикрасил спіл Хору Клірос Єпархіяльного Осередка Православной Культуры Ельпіс в Ґорлицях під дирекцийом отця протоєрея Ярослава Ґрича Быйшого Саву голову польской Православной Церкви в Польщы особисто привитал голова міста Ґорлиці бургомайстер Рафал Кукля Од імени вшыткых мешканців міста высловил він радіст з проходячого праздника цитуваня Тішыме ся што так красне торжество <unk> років отриманя автокефалиі Православном Церком в Польщы може проходити в нашым місті повіл бургомайстер Од імени парохіяльной рады єрархів привитал Любомир Ковтко зас особливыма прохальныма словами опікы звернул ся до єрархів Фома Болих з братства православной молодежы Цитуваня Просиме Вас дорогы владыкы о молитву предовшыткым о нас молодых люди жебы сме до кінця нашых днів могли выполняти тестамент священномученика Максима што го выголосил цілому світу найжыє святе Православія і свята Русь попросил молодий Ждынян Фама Торжественну літургію одспівал Катедральный Хор ґорлицкой церкви під дирекцийом діяка Анатолия Геты На свято пришли і представникы інчых конфесий та представникы власти Был присутный польскій римокатолицкій духовный отец Ян Вонтроба єпископ Пряшівскій вєдно з духовныма та польскокатолицкій духовный отец Антоний Норман і єпископ краківско честогофской єпархіі польскокатолицкого костела з духовныма Парляментарны власти репрезентувала посланкыня Барбара Бартусь В імени Малопольского Воєводы на святі участный был Станіслав Кашык полномічник до справ спілпрацы з єдиницями територияльного самоуряду і представниками локальных середовиск Малопольского Воєвідства Ґорлицкій повіт репрезентувал Ведучый Рады Повіту Кшыштов Заґурскій Присутны были і представникы Повітовой Коменды Поліциі Надлісництва Ґорлиці а особливым гостьом был Збіґнєф Фельчыньскій мастер людвісарской штукы По Євангелиі отец Юрий Мокравс одчытал пересланя святого Собору єпископів з нагоды ювілею <unk> річниці автокефалиі Автокефальной Православной Церкви а на закінчыня митрополита Сава вручыл на тоту памятку нагороды Архієпископ Паісий отримал ювілейну панаґію та ордер свівной Апостолам Мариі Маґдалины першой ступени Ордер св Мариі Маґдалины І ступени з прикрашынями отримал о митрат Роман Дубец місцевый парох Дальше нагороджены были іщы отец Митрат Юрий Мокравс і о митрад Андрий Ґрич якы отримали ордер св Мариі Маґдалены другой ступени а ордеры св Мариі Маґдалины третьой ступени отримали ото єрей Ярослав Ґрич і мост Мирослава Дубец і мост Мария Ґрич та хор катедры в Ґорлицях Попри церкви запрезентувана была принагідна выстава посвячена <unk>літю автокефалиі польской Автокефальной Православной Церкви та <unk> річниці канонізациі св Максима Ґорлицкого зрыхтувана через єпархіяльный Осередок Православной Культуры Ельпіс в Ґорлицях В своім слові по закінчыню літургіі блажений Сава бесідувал головні о значыню священномученика Максима для вірных Лемковины припомнул тіж першых Апостолів Славян цитуваня Дал єс примір вірности Христові вірі котру отримал єст од своіх предків Братя Кірил і Мефодий принесли гыл віру і розповсюдили єй Православна віра пішла по тых горах котры співали даючы Богу хвалу І через своіх учеників віра перетырвала конец цитуваня Св Максим Ґорлицкій Отец Максим Сандович вродил ся <unk> лютого фебруара <unk> р в Ждыни на Лемковині в родині грекокатолицкого дяка місцевой парохіі Тимофія Сандовича Ходил до шкіл в Ґорлицях Яслі і Новым Санчы а пак нашол ся в Василияньскым монастырі в Крехові Заведений низкым рівньом реліґійного жытя монахів перешол на православя і остал послушником в Почаівскій Лаврі потім благословліньом волоньского архєпископа Антония вчыл ся в жытомірскій духовній Семінариі а по єй скінчыню оженил ся з Пелягійом Григорук і уж як священник вернул на Лемковину служыти до села граб котрого жытелі перешли на православія по конфлікті з місцевым грекокатолицкым парохом В тым часі напряжены реляциі медже Росийом і Австо Мадярском державом были ефектом того же староруска або русофільска орієнтация Русинів асоциювала ся лем зо шпильнуваньом для Росиі Така атмосфера была підсильнювана і украіньскым сепаратистичным рухом перелому ХХ ст полученым з украінізацийном і латинізацийном політиком товдніх грекокатолицкых єрархій галицкой єпархіі На Лемковині наступны села зачали переходити на православія што для Русинів являло ся обороном перед явном украінізацийном політиком зо стороны грекокатолицкых єрархій Од моменту одправліня першого богослужыня зачынат ся переслідуваня отця Максима зо стороны австрийскых власти Першы фінансовы кары потім арешты аж в кінци в марци <unk> р остає він перевезений до львівской вязниці і судженый враз з трьома товаришами Семаном Бендасюком Отцьом Ігнатийом Гудимом і Васильом Ковдром за пошырюваня царославія і православія та діяня як аґент для Росиі Судова розправа тягне ся два рокы і кінчыт ся рішыньом Невинный Зачынат ся велика война і час переслідувань Русинів Австрийскы власти початком вересня септембра орґанізуют концентрацийный лаґєр для Русинів В тым часі зас остає арештуваный о Максим Сандович і враз з війтцьом Тимофійом осадженый в ґорлицкій вязници де долучыла до них жена священника Пелягія Рано <unk> вересня септембра <unk> р отця Максима ставляют перед стіном і накрисляючы на груди кредийом пункт де находит ся серце Стріляют Священник падат на землю австрийскы еґзекуторы підходят доконаючого і стріляют в голову Тіло отця Максима закопано під плотом ґорлицкого цмонтеря Аж в <unk> році Тимофій Сандович постарал ся о перенесіня го на цмонтір до родинной Ждыні <unk> вересня септембра <unk> р Першым транспортом вывозят бременну жену Пелягію і вітця Тимофія до концентрацийного лаґру в Талергофі де <unk> лютого <unk> р родит ся хлопец названый Поняню Максим тіж остає православным священником і служыт даякій час на Лемковині Культ отця Максима розповсюджат ся по цілій Лемковині будучы символом русиньскых ідей і найславнійшом з жертв І світовой войны його фотоґрафіі вміщаны сут помедже іконы чого наслідством є причысліня го в <unk> році в <unk> річынцю смерти до Лику святых Польском Православном Автокефальном Церквю В Будапешті одбуде ся конференция на чест проф Улдварі Автор допису Петро Медвідь Бібліотека Русинів Мадярска ім проф Іштана Удварі в Будапешті котра тот рік святкує ХХ ювілей свого основаня Орґанізує в своіх просторах в четвер <unk> септембра <unk> р памятну конференцию на чест професора по котрым має свою назву На конференциі будут брати участ Віктор Крамаренко предцеда вседержавного русиньского самосправуваня під котре бібліотека належыт і Віра Ґірі Посланкыня за Русинів у Парляменті Мадярска На конференциі участны будут годны выслухати штырі лекциі Кільдіка Поланскіны Надаш Ведуча Бібліотекы Русинів мадярска ім проф Іщвана Удварі репрезентує <unk> років інституциі і єй цінности Анна Ланґне Бенедикт Штрумф буде бесідувати о основаню бібліотекы Русиньскій лінґвіста Михай Капраль буде в лекциі занимати ся особом проф др Іштва на Удварі котрого был колеґом на высокошкольскій русиністиці в Нірецгазі О етноґрафічных конспектах діятельности Іщдва на Удварі буде бесідувати Дюля Вік Совіста і педаґоґ Іштван Удварі якій жыл в роках <unk> был родаком із села Торньошпальца в Мадярску Ур закінчыл університу Лайоша Кошута в Дебрецині доктором філософіі был од <unk> р Професуру здобыл у <unk> році од року <unk> был членом Мадярской Академіі Наук Удварі од <unk> р выкладал русийскій украіньскій і русиньскій язык на высшій педаґоґічній школі в Ніретгазі де у <unk> р засновал катедру украіньской і русиньской філолоґіі яка фунґувала до <unk> р пізнійше была обновлена лем украіньстика Інтересувал ся аналізом русиньскых текстів головно тых котры односны сут ку періоду до ХХ ст і котры ся му подарило найти в мадярскых архівах Окрем іншого приготовил до друку для кілько томів рукописів русиньского історика Антония Годинкы репрінты выдань Букваря Мануела Ольшавского Букваря Іоана Куткы і много дальшых Так само працувал над языком і літературом Русинів в Войводины Ювілей Андрия Копчы одданого Ведучого Стоваришыня Лемків Автор вісти Севериян Косовскій Його мено повязаный єст лемківскым соспільно возродным рухом од кінця вісем років ХХ ст <unk> вересня септембра выполнило ся <unk> років од народжыня Андрия Копчы першого і дотеперішнього ведучого Стоваришыня Лемків найстаршой повыселенчой лемківской орґанізациі в Польщы што вызначыла головны точкы розвитку і одроджыня лемківской достоменности по <unk> р Андрия Копчу знам і приватно в тым чыслі і од декады коли спілпрацуєме в рамках Головного Заряду Стоваришыня Лемків Через тот час дал ся як раз познати не лем як чловек але і як особа што має внесок в сучасну лемківску культуру і історию І о тым тіж хотіл бым жебы была тота ювілейна статя Далеко од Лемковины Хобєня Будучий ведучый Стоваришыня Лемків пришол на світ <unk> вересня септембра <unk> рока в родині Івана і Емілиі з дому Клочко Родиче выгнаны в <unk> році з рідной Лемковины няньо зо Святківкы мама з Бортного замешкали в понімецкым місточку над Додром Хоґєні Близко Волова Днешнє Нижньошлезскє воєвідство Де своі першы крокы пак ставлял Андрий Копча Студиювал культурознавство на Вроцлавскым Університеті і режысерию в державній высшій фільмовій телевізийній і театральній школі в Лоці В <unk> р оженил ся з Боженом Здроздяків Має двох сынів Богдана і Штефана Професийно повязаный был аж до пенсиі з театром Робил в драматичным театрі в Волбжыху пізнійше перенюс ся жыти до Вроцлавя де робил в державній высшій театральній школі Початок Днешній ювіляр належыт уж до того поколіня лемківскых діячів што правильным єст тверджыньом же в лемківскым руху был от все Но так ци інакше в примірі Андрия Копчы тот його початок все уж буде повязаный з початком загального лемківского офіцияльного возроджыня якє в Польщы проходило на фоні демократичных змін в <unk> році І хоц офіцияльні з окремых дій і прагнінь ріжных люди в <unk> р Было основане Стоваришыня Лемків то ниж ґу тому пришло Андрий Копча орґанізувал на землях выгнаня Лемківскій Театр Як раз театральны стрічы были єдным з імпульсів до основаня першой повыселенчой лемківской орґанізациі В половині <unk> р Андрий Копча зачал писати свою пєсу Одтяти коріня а завершыл єй <unk> листопада новембра <unk> р В тым часі навязал контакт з лемківскым середовиском в Ліґниці якє запросило го на єдну зо стріч <unk> грудня децембра <unk> р на стрічы присвяченій культурі і істориі Лемків яку зорґанізувал Димитрий Русинко з Ліґници копча присутным представил фраґменты свойой драмы Уж о піл рока на С Лемківскій Ватрі в Бортным котра была остатньом ватром орґанізуваном в лемківскым духу драма была одограна в рамках специяльной части яка проходила першого дня Дня Стоваришыня Лемків Стоваришыня Лемків Само Стоваришыня Лемк творило ся паралельно до проходячых штоякісй час театральных проб Як споминал Андрий Копча тото вшытко діяло ся барз скоро Першу пробу присвячену театрови скликали сме на <unk> січня януара <unk> рока а уж <unk> лютого фебруара зорґанізували сме першу стрічу присвячену Стоваришыню Памятам же тот статус єм писал в Обжыху хыбаль через <unk> шіст дни В каждым припаді статус єм принюс уж готовый на <unk> лютого фебруара Товды тоты вшыткы орґанізацийны справы рыхтувал метро і хтоси іщы напевно А я як раз был од статуту Конец цитуваня <unk> січня януара <unk> р вчас третьой пробы Димитрий Русинко дал як тему до дискусиі можніст покликати орґанізацию Товды тіж першу як ся пак вкаже вступну листу підписали вшыткы присутны <unk> осіб <unk> марця <unk> р вошол до істориі як вызначна дата Прошло товды в Ліґници основательне зобраня першой повоєнной русиньской орґанізациі в Польщы якій дано назву Стоваришыня Лемків Схвалено статут і покликано основательный заряд на ведучого котрого выбрано Андрия Копчу Окрем него першый заряд творили Петро Трохановскій Штефан Косовскій заступникы Ведучого Ярослав Горощак секретар Штефанія Дубец Скарбник Владимір Горбаль Богдан Ґамбаль Штефан Дичко Ярослав Зволиньскій Тома Молодчак Миколай Падухович і Ярослав Хомяк члены Формальні Стоваришыня Лемків было зареґіструване <unk> квітня апріля <unk> р Андрий Копча веде орґанізацию до того часу Стоваришыня Лемків є членом основательом Світового Конґресу Русинів прото од <unk> р через пару дальшых каденций Копча был членом Світовой Рады Русинів Єдну каденцию в роках <unk> был ведучым Світовой Рады Русинів Творчіст Окрем представліня Андрия Копча як соспільно політичного діяча треба прикликати і його авторску творчіст повязану з театром і фільмом то режысер сценариста писатель і актор Як уж было спомнено народины Стоваришыня Лемків были стисло повязаны з театром котрый як раз під конец вісемдесятых років ХХ столітя Копча ял ся творити Як професийоналиста через дальшы рокы зрыхтувал пару драм котры были выставлены Театром Стоваришыня Лемків а і пак публикуваны в <unk> році вышла книжка під назвом Драмы Андрия Копчы загалом як драматурґ і писатель дебютувал в <unk> році в польскым радию слуховиском Фауль Першом драмом были спомнены одтяты коріня якых премєра была в <unk> р пак в роках <unk> написал драму На чужыні яка є в двох актах і была продолжыньом фабулы попередньой пєсы Театр Стоваришыня Лемків окрем Одтятых Коренів і на чужыні выставил пак дальшы драмы Остатню родину вертеп в Карпатах Івана Русенка Драматургія Андрия Копчы та пєсу Малювати Малювати посвячену Никыфорови Криницкому Дальшым творчым успіхом была реализация двох части фабулярного фільму оповідаючого о выгнаню Лемків в рамках Акциі Вісла в <unk> р Перша част фільму на основі сценария Андрия Копчы была накручена в <unk> році Друга част творила ся в <unk> році Автор в найблизшых роках плянує скінчыти і третю част фільму яка буде завершыньом фабулы з двох попередніх В обох дотеперішніх частях Андрий Копча заграл ролю офіцера людового войска польского Вшыткы тексты написаны Копчом односят ся до історичных дій лемківской громады в Польщы Писал для покріпліня люди як раз в тым періоді котрый днес называме третім возроджыньом Русинів такє возроджыня політичне соспільне культурне Духове проходило тіж за справом театру котрий аматорско завдякы тым пєсам в більшій або меньшій мірі вказувал фраґмент заказаной долгій час культуры Спектаклі што рыхтувал товдышній Народный Театр Стоваришыня Лемків одыграли значучу ролю в першых роках незалежного русиньского руху в Польщы по <unk> році Треба памятати што Лемковина серед вшыткых карпатскых реґіонів была такой перша в одроджуваню спомнути треба уж хоцбы на рік <unk> коли в Чарні коло Устя Руского загоріла І Лемківска Ватра Андрий Копча є лавреатом парох русиньскых і польскых державных оцінінь в тым м ін нагороды ім Епана Дровняка Никыфора за вызначный вклад в розвиток лемківской культуры на многы і благы літа Середа <unk> вересня септембра <unk> рока Віцеміністер Шыманьскій стрітил ся з меншынами в Зеленій Горі Автор вісти Наталия Малецка Новак Томаш Шыманьскій секретар стану в Міністерстві Внутрішніх Справ і Адміністрациі початком тыжня візитувал любужскє воєвідство Стрітил ся з меншынами заповіл што уряд буде частійше діял в терені Віцеміністер Томаш Шыманьскій был в понедільок <unk> вересня септембра гостьом I звычайной сесиі соймику Любужского воєвідства ства а скорше особисто стрітил ся з властями воєвідства Головны темы якы были підняты то спілпраца медже урядом а самоурядом підпертя для самоурядів ци трансгранична безпека Міністерство хоче быти ближе люди Міністер заґарантувал што будут веце робити в терені цитуваня рішыли сме одворити правильну комунікацию з самоурядом стати ся партнером до того жебы зачати з вами бесідувати слухати вашых потреб і вкінци зачати помагати реализувати задачы до котрых так само зобовязаный єст уряд Влады повіл міністер Шыманьскій Заґарантувал што реализуваня той місиі буде проходило тіж через частійшы діяня в терені не лем на сесиях Соймику але тіж в повітах ци ґмінах Міністер Внутрішніх Справ і Адміністрациі як властивый для самоуряду але так само до справ віроісповідань та нацийональных і етнічных меншын будучы в Зеленій Горі стрітил ся з представниками меншыновых ґруп Бесідувал о проблемах з фінансуваньом меншыновых проєктів блудах в повселюдным списі ци дискримінациі в медиях Присутны были м ін Ізабеля Ясковяк з Ромского Освітового Товариства Гаранґос ци отец Артур Ґрабан зо Стоваришыня Лемко Тавер цитуваня Нашом місийом є выйти з міністерияльных ґабінетів і стрічати ся з меншынами на обшыри воєвідства в місцях де реалізувана є діяльніст што пропаґує меншыны хочеме мати як найвеце осіб котры оповідают нам о своіх проблемах і показуют тоты обшыри котры вартат поправити Дотепер нихто не єздил в терен не стрічал ся з меншынами на іх терені а такы стрічы сут барз потрібны повіл віцеміністер Шыманьскій Отец ґрабан Оціна внесків не єст транспарентна Вчас бесіды віцеміністер Шыманьскій повіл же уряд робит над новым реґуляміном котрый тыкат признаваня дотаций має заґарантувати одповіднє фінансове підпертя меншын і розвиток етнічных ґруп Цитуваня будеме хотіти примівувати тоты культурны едукацийны ци освітовы подіі котры сут найліпшы і становлят о достоменности даной меншыны і котры сут ефективны трафляют до найвекшого чысла осіб Павіл міністер Отец Артур Ґрабан ведучый Стоваришыня Лемко Тавер повіл для радия Зелена Гора што проблемом сут грошы цитуваня проблемы сут як все предовшыткым фінансовы бо фурт бракує грошы на культурну діяльніст як ідео нацийональны і етнічны меншыны Фінансуваня є подібне як <unk> років тому кошты сут о вельо высшы То проблемы котры од вельох років сут такы самы Друга річ є така што оціна внесків не єст транспарентна Не знаме чом некотры внескы мают дофінансуваня інчы го не достают бракує пунктациі Оцінил священник На стрічы в зеленогірскым ратушы присутна была тіж Ізабеля Ясковяк з Ромского Світового Стоваришыня ГаранҐо <unk>Ú цитуваня Серед нашой соспільности хотіли бы сме поправити обшыр едукациі то єст пріоритет і тіж сферу дискримінациі поправу нашого візерунку серед векшынового соспільства і переламуваня стереотипів повіла Ясковяк Перша етапа рештавруваня цінного іконостасу закінчена Автор вісти Петро Медвід Вігорлядскій Музей в Гуменным закінчыл першу етапу рештаруваня іконостасу з деревяной церкви св Михайла Архістратига яка была збудувана о <unk> році в Новоселиці сниньского окресу І в <unk> році был храм перенесеный як першый обєкт до експозициі Народной Архітектуры і Бываня Вігорлятского Музея Як за музей інформувала Івана Стракошова іконостас першый раз реставрувал ся при перенесіню храму до Гуменого Вплывом часу іх експонуваня є моментально пошкоджена вытравна і архітектонічна част Цільом першой етапы реализациі проєкту котра є закінчена было рештавруваня трьох із штырьох ікон Головного Шору іконостаса іконы святого Николая Богородиці і Христа вєдно і з іх архітектуром На окремых іконах была упевнена поліхромія наслідувало очыщыня мальбы од лаків старшых ретушів і одстороніня старшых Ґітів Дальше ліпили ся розділены части підложкы і архітектуры робила ся петрифікация і дополніня бракуючых деревяных елементів потім были доґітуваны части де бракували малярскы верствы і поліхромі Выконало ся поліментуваня і так ся наношало золото і срібро На кінцю іконы перешли оптичным зціліньом ретушуваньом і фінальным лякуваньом Тісно перед початком тогорічной туристичной сезоны были іконы наінсталюваны на своє місце в рамках іконостасу Першу фазу реставруваня цінного іконостасу з Новоселиці выконала Людмила Зозулякова у своім ателієрі в Кошыцях Выслухали сте дописів якы поміщены были протягом минулого тыжня На портали Лем фм проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак