Архів
лемківского радия

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм Неділя <unk> ден марця <unk> рым Папа просит вшыткых до спільной молитвы отче наш Автор вісти Севериян Косовскій Папа Римскій Франциск запросил вшыткых християн до спільной молитвы про закінчыня пандеміі коронавіруса З таком ініциятивом вышол вчас традицийной недільной молитвы Ангел Господні котра уж третю неділю одбыла ся без безпосередньой присутности вірных з огляду на кварантанну По закінчыню молитвы Франциск заапелювал до християн ріжных конфесий жебы спільно о єдным часі одгварити молитву отче наш Папа запропонувал полудне <unk> марця <unk> р В тот ден костел за грегоряньскым календарьом припоминат праздник благовіщыня початок цитуваня На пандемію віруса хотіме одповісти загальном молитвом спілчутьом і чутливістю Останьме зєднаны Справме жебы особы найвеце самотны і досвідчены почули нашу близкіст апелювал папа Понтифік бесідувал што вчас выробуваня коли ціле людство зітхнуло ся з пандемійом коронавіруса Люде повинны одповісти молитвом дальше цитуваня Запрашам вшыткых главы церков вшыткых християньскых громад християн вшыткых конфесий звернути ся до Всевышнього молити ся о єдным часі запрашам одгварити молитву одче наш <unk> марця в полудне продолжал Голова Католицкой церкви оголосил што і в пятницю <unk> марця одгорит особисту молитву з балькону собору св Петра Франциск на пандемію віруса хоче одповісти цитуваня Пандеміом молитвы і спілчутя В понедільок <unk> <unk> Ден марця <unk> р марец є Світовым Дньом Русинів Автор вісти Петро Медвід ХХ марец є записаний в русиньскым календарі як Світовый Ден Русинів Тото свято было схвалене в <unk> році Світовым Конґресом Русинів котрый проходил у хорватскій Осєку Дата была выбрана на ден коли закінчыл ся І Світовый Конґрес Русинів якій проходил <unk> аж <unk> марца <unk> року В меджелябірцях і його головным орґанізатором была русиньска Оброда Участныма были товды представителі Русинів з товдышньой Чехословакіі Польщы іщы всесовітской Украіны Северной Америкы і в товдышньой Югославіі Зачаток возродного руху І Світовый Конґрес Русинів наштартовал новодобый Возродный процес Русинів во вшыткых областях культурно сполочыньского і християньского жывота в окремых державах В Конґресі в Меджелабірцях його участници здобыли першы інформациі о жывоті Русинів в окремых краінах назвязали першы медженародны контакты і договорили ся на конкретній спілпрацы За найосновнійше той стрічы мож брати то же Русины встановили собі смілы конкретны цілі і поступы як досягнути вызнаня і зрівноправліня Русинів у своіх краінах Офіцияльне святкуваня затля лем раз Хоц Світовый Ден Русинів был выголошений у <unk> році затля офіцияльно святкувал ся лем раз было то о <unk> році Світова Рада Русинів вєдно і з русиньского оброду на словеньску і місто Меджелябірці дня <unk> марця <unk> р зорґанізувала в Меджелябірцях Святочну Академію котру в собі Русины припомянули <unk> річницю од проходжіня І Світового конґресу Русинів а вєдно з тым торжествували і Світовый Ден Русинів Академія зачала в пополідняйшых годинах при памятній таблі котра є на Домі культуры в Меджелябірцях значы будові де конґрес у <unk> році проходил На подіі брали участ Русины з Словакі Польщы Мадярска Румуніі Сербіі Пак проґрам продолжало в просторах місткого уряду в Меджелябірцях участ в правій председат Світового Конґресу Русинів Штефан Лавенец Тот рік жадны святкуваня оголошены не были Світ боює проти пошырюваня нового тіпу коронавірусу і так бы ани не было можливе робити даякы культурно сполоченьскы подіі кєд же сут у векшыні держав заказаны Окрім Світового Дня Русинів окремы членскы державы мают выбрати і своі локальны Дні Русинів котры одказуют на даяку історичну дію яка є повязана в тій державі з Русинами Митрополіта Йоан Премєрови В боротьбі проти пандеміі треба і духовну поміч Автор вісти Петро Медвід Словацка Републіка має од суботы <unk> марця <unk> р новий владный кабінет котрый веде премєр Ігор Матович Владу в суботу выменувала президентка Словакі Зузана Чапутова Нова владна коаліция выникла по парляментных выборах котры проходили <unk> фебруара і в єй складі сут штырі політичны субєкты Рух Оляно обычайны люди і незалежны особы премєра Ігора Матовича і партиі Смеродина Бориса Коляра котрий стал председом словацкого парляменту Свобода і солідарніст Ріхарда Суліка і партия за людей бывшого словацкого президента Андрия Кіскы Нова влада ся хопила власти і в як бар найскладнійшій ситуациі яку світ пережыват кєд краіны мусят бороти ся з пандемійом нового тіпу коронавірусу Премєрови заґратулювал митрополіта Новому премєрови і вдякы ку выменуваню своім писмом заґратулювал в неділю <unk> марца і владыка Йоан Бабяк грекокатолицкій архієпископ пряшівскій митрополіта Словакі цитуваня Стоіт перед вами нелегкій період боротьбы проти пандеміі што є першом задачом влады Наслідно Вас чекат рішыня дальшых безоткальных проблем Выпрошую Вам полност дарів Святого Духа і дар єдности при ряджіню нашой краіны Молю ся жебы ся Вам дарило позерати на доброго вшыткых людей і моральне проснутя нашой сосполочности жебы Вам Господь Бог благословил іх ранил Вас пише митрополіта в писмі Премєрови Матовичови Духовна поміч од грекокатоликів Митрополіта в складных часах убезпечыл нового премєра о духовній помочі з котром може рахувати од грекокатолицкой церкви на Словакі Цитуваня Проти пандеміі коронавірусу будете воювати людскыма силами і вшыткыма людскы доступныма средствами Но за грекокатолицку церков Вас убезпечую і о духовній помочі котру будете потребувати Допроваджаме Вас своіма молитвами жертвами і постом написал владыка Йоан Премєрови В писмі дальше найвысшый представитель Грекокатоликів на Словакі дал цілу владу Словацкой Републикы під Покров пресвятой Богородиці Сімстранной Дівы Мариі котра є покровителько Словакі і в мені своім і вшыткых єпископів рады єрархів грекокатолицкой церкви на Словакі в ладі поблагословил Публичны богослужыня сут дочасно позаставлены На Словакі моментально не сут публичны богослужіня вшыткы проходят за запертыма дверями Бывшый премєр Петер Пеллеґріні <unk> марця оголосил же заплатностьо од <unk> марця заказує ся в повязаню з боротьбом проти пошырюваня нового коронавірусу вшыткы публічны богослужіня Наряджіню ся такой в той ден хоц з выражіньом болести підпорядкували три найвекшы на Словакі церкви римокатолицка церков євангелицка церков авґбурского віроісповіданя і грекокатолицка церков Православна церков іщы <unk> марця выдала выголошіня в котрым выразила же богослужіня і причастя не можут быти жрідлом хвороты І так буде публично служыти дальше О ден пізнійше зрушыли публичны богослужыня і православны Медже єдным і другым выголошіньом православных єпископів іх стигнул бывшый премєр скритикувати за неодповідальност і повісти же на них міницвій погляд наперед были публичны богослужыня поставлены до <unk> марця Моментально є ясне же ся в тім буде продолжувати аж до <unk> марця Римокатолицка єрархія уж припустила же без публичных богослужынь буде тот рік проходити може і Великден Церкви зато забезпечуют онляйн высыланя з богослужінь і апелюют на вірных жебы ся духовно спаяли через тото высыланя і своіма священниками і єпископами Высиланя через социяльны сіти роблят многы священници Грекокатолици мают і можливост смотрити богослужыня посередництвом власной телевізиі Лоґостефал котра высылат через світ з катедральных соборів у Пряшовій Кошыцях в Братиславі Ужгороді Парміі США але так само в спутницкых місц в Лютині Клокочові Літмановій і базиликы в Михалівцях Много з тых жывых переносів можут люди смотрити і у высыланю локального телеканалу Телевізия Земблін Столітя тому на Лемковині марец <unk> р Автор допису Севериян Косовскій <unk> років тому на Лемковині проходили історичны подіі котры были наслідством фльориньского віче з <unk> грудня децембра <unk> р Істория самого віче за справом выголошыня перед парома роками Дня Русина в Польщы є веце знана Зато днес постараме ся прикликати дальшы подіі котры на Лемковині проходили в марци <unk> р Были то подіі не меньше важны бо были доказом реалізуваня політычного пляну лемківскых діячы Проблем бранкы Жебы зрозуміти політычны цілі лемківскых діячы треба коротко представити товдышні обставины На початку <unk> р польскы власти вели бранку до польского войска Од початку проти тому была лемківска інтеліґенция яка нагварювала молодых мужчын жебы не принимали приказу польскых власти Правдоподібно початком січня януара <unk> р до Варшавы подал ся докто Ярослав Качмарчык котрый был принятий в Міністерстві Войсковых Справ мал гейбы отримати запевніня што Лемкы не будут рекрутуваны до польского войска Проблемом была і реквізиция польскыма властями в лемківскых селах Ідла і облечыня на што так само не было згоды По реакциях Ярослава Качмарчыка і Віктора Гладика ґорлицкє Староство одкликало ранку річників <unk> котра была плянувана на <unk> січня януара <unk> лютого фебруара <unk> р Лемківскы діячы дальше вели консультациі з польскыма властями в Варшаві Хоц тоты деклярували єдно то іх фактичны діяня были інчы Прото тіж в поєдных селах проходили віче на котрых ведено аґітацию проти бранці Нагваряно лемківскых мужчын жебы складали присягы <unk> марця <unk> р Повітова Коменда Поліциі в Ґорлицях выпустила наказ арештуваня Віктора Гладика русиньского емісария з США Уряд Республикы На <unk> односины медже лемківскыма діячами а польском владом выкликали потребу скорой реакциі зо стороны діячы котры <unk> грудня децембра <unk> р провели всенародне віче во Фльоринці На <unk> марця <unk> р Віктор Гладик вєдно з доктором Захарийом Копыстяньскым скликали на фльориньску плебанію дальше зобраня лемківскых діячы Стрічы брало участ близко <unk> осіб На ведучого засіданя выбрано шануваного креницкого ґазду Миколая Громосяка То на тій стрічы рішено што жытелі Лемківской Руси потрібуют покликати політичну орґанізацию котра буде годна репрезентувати іх інтересы взглядом Поляків О потребі політычного діяня бесідували м ін Захарий Копыстяньскій і Ярослав Качмарчык Своі погляды представили і дальшы активісты Владимір Качмарчык споминал на підступне приниманя присягы од лемківскых мужчын Отец Димитрий Хыляк твердо нагварял жебы зорвати всякы звязкы з подвастями Гладик омовил русиньскій рух в Америці і діі мирной конференциі в Парижы Віктор Гладик был ініциятором покликаня Верховного Совіту Лемківской Руси што стало ся як раз на стрічы <unk> марця <unk> р во Фльоринці В його склад вошло <unk> осіб Был покликаный і выконавчий комітет в котрым поділено функциі на взір Уряду Влады В складі комітету были др Ярослав Качмарчык премєр Миколай Громосяк міністер Рільництва отец Димитрий Хыляк міністер внутрішніх справ отец Василий Курило міністер заграничных справ і правдоподібно доктор Захарий Копыстяньскій його участ і роля не сут знаны В тым місци треба звернути увагу што не єст потверджене што в комітеті як раз нашли ся так поділены функциі Подля даякых джерел котры прикликує доктор Богдан Горбаль ціла номенклятура фактично выступила з поділом на функциі як в уряді влады Тіж в документациі з тамтого періоду приміром в акті оскаржыня лемківскых діячыв процесі з <unk> червця юнія <unk> р котрый одбыл ся перед Новосандецкым судом писало ся о о о о о орґані якій польскій прокуратор менувал рускым урядом але внук отця Курилы Александер Курило стоял на становиску што вшыткы назвы сподівами на пнапоєдны міністерства были выдуманы в пізнійшых роках і суд лем міфом Заєдно преса з років ХХ ст само споминала на процес членів руского уряду што може потверджати же функциі серед членів выконавчого комітету были поділены Покликаний <unk> марця <unk> р Комітет принял меморандум в котрым нашол ся м ін апель до мирной конференциі провести плебістит на лемківскых землях занятых Польском Республиком і Чехословацийом Описуваны подіі з марця <unk> р то попри віче <unk> грудня децембра <unk> р єдны з важнійшых політычных рішынь товдышніх діячы Внет польскы власти приступили до арештуваня лемківскых політиків і вели дальшу інвіґіляцию Перед судом в Новым Санчы <unk> червця юнія <unk> р одбывал ся процес в якым остаточно уневиннено оскарженых котрыма были димитрий Хыляк др Ярослав Качмарчык і Миколай Громосяк якій был пізнійший жытьовий пут членів выконавчого комітету знаме што др Ярослав Качмарчык по новосандецкым процесі вюл адвокатску канцелярию в Мушыні В <unk> р втюк перед Німцями до Львова де был арештуваный другым окупантом НХ і вмер правдоподібно В <unk> році в Лаґрі під Москвом Отец Василий Курило до <unk> р служыл на фльориньскій парохіі пак был перенесений до східньой Галичыны до села Подемщына де вмер <unk> марця <unk> р другій зо священників о Димитрий Хыляк по падіню Руской Народной Республикы Лемків был дальше парохом в ізбах Під його проводом В <unk> році ціле село з дочырньом Бєличном доконало конверсиі на православія В <unk> році был зо своіма вірныма выселений на західній землі Польщы де і орґанізувал церковне жытя Вмер <unk> жолтня октобра <unk> р в Золочові Украіна де выіхал до свойой дівкы Найстаршый з членів выконавчого комітету Миколай Громосяк прожывал в Рідній Креници де вмер в <unk> році О посліднім з них доктор Захарию Копыстяньскым знаме невельо може тіж зато што його участ в комітеті не єст потверджена або його роля не была так велика В декотрых джерелах споминат ся што мал він быти секретарьом комітету О кілько в примірі выжеспомненых діячы заховали ся хоцкій іх фотоґрафіі о кілько бракє в джерелах знимкы доктора Копыстяньского Знатя што был довоєнным адвокатом В календари Судовым Інформаториі на <unk> рік выміненый єст як адвокат львівской палестры ізба адвокатска во Львові котрый вюл канцелярию в Куликовій Статю зрыхтувано на основі книжкы Богдана Горбаля Діяльніст політична Лемку на Лемковщызні <unk> в Вроцлав <unk> рік середа <unk> марця <unk> р Русиньска Оброда <unk> років на русиньскій ниві Автор допису Петро Медвід В році <unk> собі Русины на Словакі припоминают вызначний ювілей Як раз перед <unk> роками в малым приграничным містечку Меджелабірці выникла перша пореволючна орґанізация Русинів у товдышній Чехословакіі Русиньска Оброда Перша пореволючна орґанізация Народа котрий <unk> років офіцияльно не істнувал Выникнутя той орґанізациі не пришло лем так само од себе процес котрий вюл до основаня орґанізациі яка є для днес наймасовнійша в рамках русиньского руху на Словакіі зачал уж в році <unk> і мож бы было повісти же зачал прозаічно Выставку о енді Варгольови Револючный рік Треба припомянути же в новембрі <unk> р был прорусиньску меншыну вызначным выник обшыньского форуму в Меджелябірцях Імпульс тому дал Михал Бицько пізнійшый основатель Музею Модерного Уменя Енді Варголя в Меджелябірцях Быцько стояти воды Русиньства розрушал уж декілько місяців перед революцийом кєд як педаґоґ основной умалецкой школы в Меджебірцях зробил выставку о Ентіваргольови на котрій мал пожычены материялы од родины Завацкой і Смиковой і родины противняковой з Выдраны На подіі нараз было чути же тема русиньства все в людях жыє лем чекат на свій добрий час Тот час на себе не зога был долго чекати Поднес в же історичных револючных діях в Празі в новембрі на апеляциі Бицька найдальшых активістів як Петро Фецура Йосиф Ґрамата ци Любомір Она Чіла і в тым русиньскым місточку в револючных днях выникат обчаньскій форум котрый пізнійше змінит назву на верейност проти насильства Но як до верейности проти насильства в меджелябірцях зачынают приходити дальшы прорусиньскы орієнтуваны люди координатчный выбор пропонує жебы лябірскій ініциятиві дати назву русиньска оброда Мало то підкрислити факт же Русины в тых револючных часах мают окрем заміру здобыти комуністами утискуваны обчаньскы права і свій власний ціль здобыти своі народносны права Пропозиция ся приняла установлююча громада Русиньска оброда назва русиньска оброда на словеньску зачала хоснувати ся аж по розділіню Чехословакіі выникла установлюючо громаду <unk> марця <unk> р На громаді взяло участ <unk> представителів многых русиньскых ініциятивных ґруп з окресів Бардийов Братислава Гуманным Лабірці Пряшів Прага і Свитник Як пише Ана Кузьмякова о книжці Наша <unk> річна Путь треба одкрыто повісти же найвекшу заслугу на взнику русиньской оброды мали Русины з Меджіля Борец што потверджуют і слова основаючого активісти русиньского руху Михала Бицька котрий повіл цитуваня То же маме русиньску оброду уж яка днес є така єс Дякуйте Лябірчанам з бывшой верейности проти насильству Бо до сейму основали русиньску оброду Лем Лабірчане конец цитуваня На установлюючій громаді до того часу в подобі руху был за прецеду русиньской оброды зволеный Михал Турок гетеш Марцова громада приняла проголошіня в котрым окрем іншого были становлены такы цілі як узаконіня окремой русиньскости русиньской народности узаконіня назвы русиньскых народных школ жебы ся в русиньскых церквах служыли літурґіі в церковнославяньскым языку і апостолы Євангелиі і проповіди были в русиньскым языку жебы были змінены назвы культурной інституциі Украіньского Народного Театру на Театр Александра Духновича в Пряшові і Музею Украіньской Культуры Усвіднику на Музей Русиньской Культуры Тіж жадали жебы ся зрушыли назвы головных орґанів котры были выдумком тоталітарной ідеолоґіі Русиньска оброда дала згоду і вступом до Уніі народносных меншын Чехословакіі а потім до паневропейской Народносных Меншын од громады по першый Вызначным кроком в активітах новой формуючой ся орґанізациі было выданя Нопису Русин векшыном в русиньскым языку з великом помочою общества Енді Варголя Редакция присвятила увагу вопросам русиньской народности русиньского списовного языка християньскым мотивам жывоту і ділу представителя попарту Енді Варголя і были надрукуваны становы общества Енді Варголя Тексты были написаны в русиньскым языку дві послідні темы были оброблены по словацкы Вже на першій громаді ся вказало же русиньскій рух здобыват цілоштатний розмір зачынат здружувати дальшы ініциятивны ґрупы і жадало ся вытворити компактну орґанізацию кєдже іщы все то был нереґіструваный рух з пожадуваныма структурами Вытворити орґанізацию котру бы мож было леґіслятивно зареґіструвати на компетентных штатных орґанах Дня <unk> авґуста <unk> р засідал приправный Координатный выбор русиньской оброды Тот схвалил становы русиньской оброды котры выпрацувал Михал Бицко і Александер Франко Становы были зареґіструваны на Міністерстві Внутрішніх Справ Словацкой Републикы <unk> октобра <unk> р тым ся завершыли приготовліня на офіцияльну штатну леґісляцию першой орґанізациі котра соєдиняла Русинів на териториі товдышньой Чехословакі місяц робити <unk> Точно рік по революциі <unk> новембра <unk> р одбыл ся першый сем русиньской оброды по котрым собі до кресла предцеды сіл майже десят років із перервол у нім вытримал Василь Турок гетеш <unk> вюл Владимір Цепком Русиньска Оброда стала четвертом офіцияльном русиньском орґанізацийом у світі по Американьскій Русин Польскій Орґанізациі Стоваришыня Лемків і Підкарпатскій Орґанізациі Общество Карпатскых Русинов Тридцет років на русиньскій ниві За тридцет років істнуваня русиньской оброды ся на посаді прецеды окрем Василя Турока Гетеша вычеряли Миколай Лаш Ярослав Сисак Александер Франко Штефан Ладжіньскій Анна Кузьмакова Владимір Противняк Мілян Мягоньчак Сучасным прецедом є Мартін Караш Од <unk> р выникло на Словакі множество орґанізаций котры веце або меньше залучыли ся до русиньского руху но треба одкрыто повісти же як раз русиньска оброда стояла за тым найосновнійшым што Русинам на Словакі принесло таку позицию яку днес мают Были то люде з русиньской оброды котры на самым початку мусіли порядні завоювати за права Русинів кєд ім в опозициі стояли тверды проукраіньскы кругы долгы рокы підтримуваны комуністичныма владами Были то люди з русиньской оброды котры досягли же днес у Пряшові маме Театр Александра Духновича котрый грат по русиньскы же маме кодифікуваный русиньскій літературний язык же русиністика єй в рамках высокошкольскых студий на Пряшівскій Університі То люди з русиньской оброды єй першый прецеда засновал реґулярну періодичну пресу Русинів на Словакі кєд коло оброды была заснована редакция Русин і Народны новинкы котру під своі крила в просторах театру взял Василь Турок гетеш Была то русиньска оброда котра стала основаючым членом Світового Конґресу Русинів Перше засіданя якого проходило так само в Меджелябірцях в марці <unk> року на чало котрого так само собі делеґаты членскых держав выбрали драматурґа Театру Александра Духновича і прецеду русиньской оброды Василя Турока Гетеша Были то люди з русиньской оброды котрым ся подарило же уж в році <unk> люди могли і зачали голосити ся ку своій русиньскій народности свому материньскому языку і нашы чысла дотепер у переписах все вдяка Богу росле Покля бы сме то мали обсягнути в єднім речыню пак треба повісти же як раз выникнут ся русиньской оброды В <unk> р вытворило условія про воскресліня народа котрий <unk> років офіцияльно не міг істнувати Самособо Так як в каждій комуніті В каждій орґанізациі і в русиньскій оброді были ліпшы а і гіршы турбулентнійшы часы но наперек вшыткому мат тота орґанізация незаступельне місце не лем в рамках руху Русинів на Словакіі але і в медженароднім контексті Лем пару слов і тихы спомины На конец вже лем пару слов В році <unk> собі припоминаме віце <unk> років од народжыня Василя Турока Гетеша і <unk> років од його смерти Думаме же нихто не може похыбувати же то найвызначнійша особност періоду тзв народного возроджыня Русинів Русиньска оброда і цілый русиньскій рух є ту і вдяка ньому Без такого бойовника якым был турок гетеш бы боюваня за наше возроджыня за нашу днешню позицию было бы як бач о много тяжше Ото же ту днес сме ся самособо упричынили і дальшы люди а никого бы сме з того списку не хотіли выхабити Вшыткы заслужат нашу подяку і нашу велику почливост но з нагоды річниц народжіня і смерти Будителя модерных часів Василя Турока Гетеша присвятиме му холем тихє споминаня Днес чу сме як полноправны Русины і вдяка ньому Текст был написаный у спілавторстві Петра Медвідя і Анны Кузмяковой В натурі вшытко по старому автор вісти Наталия Малецка Новак В моменті коли чловек ограничыл свою діяльніст в природу вшытко спокійні іде своім одвічным порядком Зимуваня вернула уж більшіст журавлів В полудньово східній Польщы явили ся ключы тых птахів До своіх гнізд м ін в Низкым Бескіді дотерли уж вертаючы з Африкы боцаны Перед двома тыжнями в полудньово східній Польщы зачали ся прильоты журавлів птахы вертали з зимовиск в Пілнічній Африці в ґрупах аж до <unk> єдиниц Першы боцаны на Лемковині А в минулым тыжни на Лемковині появили ся першы білы боцаны єдного в гнізді мож было видіти в контах коло Нового Змигорода а летячого виділи в Вышоватці Обсервациями поділил ся орнітолоґ доктор Мариян Стуй Природник звернул увагу што першы боцаны на полудня Польщы найскорше прилітуют <unk> марця Того рока першы прилетіли ден скорше а найвеце прилетит <unk> і <unk> марця На <unk> квітня апріля більшіст гнізд буде уж занята Боцяны котры вчас зимуваня в Африці жыют в стадах вертати до Европы зачали в першій половині лютого фебруара Іх дорога тырват коло шетьох тыжнів журавлі зимуют або на полудни Польщы або в Пілнічній Африці Боцаны а коронавірус Більше як <unk> і <unk> тис плятформ під боцані гнізда на енерґетычных стопах замонтувала в суботу <unk> марця Ґрупа ЕнҐА Вшыткы в пілнічній части Польщы Боцаны люблят выберати стопы під своі гнізда бо драпіжникам є о вельот якше добрати ся до яєц і молодых птахів як в примірі гнізд што ся находят на деревах ци стодолах Гнізда на стопах то єднак загороза не лем для птахів але і оточыня В сусідстві енерґетычных леній може дойти до поражыня птахів а голузкы і інчы річы хоснуваны до будовы гнізда можут спричынити зменшыня електричного опору в обводі і пошкоджыня енерґетычных леній а в наслідстві перервы в доставах енерґіі Ґрупа ЕС урухомила специяльну інфолению <unk> жебы зголошувати приміры тыкаючы загорозы енерґетычных леній з огляду на птахы Як додала компанія того рока найчастійше люде дзвонят жебы звідати ся о коронавіруса спілпрацуючий з ґрупом Енерґа Біолоґ Кшыштоф Конечний ґарантує што неє доказів жебы боцаны го переносили так само непотверджено жебы переносили віруса вороблі псы або коты Додал што цитуваня неє потребы жебы по сотках років спільного перебываня раптом образити ся на боцаны Старостове малых русиньскых сел роблят в часі пандеміі што можут Автор вісти Петро Медвідь Медженародну туристичну стежку котра іде через русиньскє село Чертіжне в окресі Міжлябірці і веде до Польщы забарікадувала польска армія Через границі ся не пущат подобний образ мож видіти в селі Полата того самого окресу де іщы недавно ходили цілый ден авта з єдного боку границі на другій І то є єден з дослідків пандеміі коронавірусу з котром воює цілый світ номалы русиньскы села на Словакі котрых є векшына мусят рішыти і о много складнійшы проблемы в повязаню з пандеміом як забльокувану границю Словацка Влада выдала много наряджінь і як повіл про нашу редакцию Мих Михал Секерак котрый є старостом Баєровец не думало ся при них на малы села Фінансуваня малых сел є піддімензуване і мают што робити і за нормальных обставин жебы выґаздувати з грошей котры мают в розрахунку і жебы село могло забезпечувати холем основны потребы і выбавленост про своіх жытелів З таком ситуацию як тепер пришла ся в буджеті уж нияк не рахує Наперек тому днес Старостове і тых маленькых сел намагают ся про жытелів забезпечыти охоронны маскы а мают і дальшы обовязкы напр Словацка Влада приказала забезпечыти телефонічны лінкы котры мают служыти на то жебы мож было обєднати довос стравы або інчу поміч про людей котры не годны ходити вонка Контактували сме телефонічно старостів штырьох русиньскых сел жебы нам побесідували што реально в селі сут способны робити і як помагают жытелям в тій складній ситуациі Каждому возити ідло бы сме не звладли Село Чертіжне в окресім Жлебірці належыт зо своіма <unk> жытелями ку тым векшым што до русиньскых сел но в цілословацкій контексті є так само медже тзв малыма селами де належат вшыткы до <unk> жытелів Староста Петро Трічак про редакцию повіл же охоранны маскы од державы дотепер не мали но забезпечыл жебы іх в селі шыли Медже інчыма іх шыла і старостова жена і каждий хто маску не мал міг єй од села дістати Аж тот тыжден мают дістати охоронены маскы од державы Мают добыти маск зо стріберным волокном За словами старости іх достане каждый хто має над <unk> років В селі є такых людей <unk> Покля бы сме рахували людей од <unk> років пак іх є аж <unk> Цитуваня Дальшый телефон тепер заряджувати не будеме Люди мают чысло мого мобільного телефону все го мам коло себе Не знаме моментально забезпечіти то жебы ся каждому єдному в селі возило ідло Але кєд мі хто закличе же потребує до возідла знаме то такой забезпечіти повіл староста Трічак У Волиці ся урядує мимо уряду В дословно неприємній ситуациі застигла ситуация село Волиця котре так само находит ся в окресі Меджелябірці Сільскій уряд ся реконструює і так старостка Моніка Рогальова мусит вшытко рядити в присобленых условіях і дочастных просторах не раз на дворі цитуваня Охранны маскы змешыли дашто сме єй докупили наперед іх дістали люди котры мают над <unk> років Тепер будеме давати маскы і решты нашых жытелів котры ту мают тырвалу адресу До кінця сме дали маску і жытельови котрий ту жыє але не має ту тырвале перебываня повіла старостка Рогальова В селі є офіцияльно записаных <unk> жытелів волі чани мают і склеп де собі можут купити основны річі але як повіла старостка неє проблемы кєд іх люди закличут же дашто потребуют принести Так само говорит же каждый і може закликати на мобільный телефон і вшытко што бы треба было довести выбавит она або робітничка сільского уряду Не маме ту ани сиґнал Валентівці в окресі Меджілябірці мают записаных на тырвале перебываня <unk> людей но за словами старости Михала Фіркаля і в селі жыє лем <unk> В пенсийным віці значыт тых найвеце огороженых пандемійов є семеро жытелів пошту мают в Радвани над Лабірцьом цитуваня В селі не мам ани мобільний телефонічний сиґнал не є то ани інтернет Кєд дашто треба выбавити все мушу іти аж до гуменного вельо справ выбавлюю ани не за сільскы пінязі котрых є мало але за власны бесідує староста Фіркаль Критикує же ся запровадила діґітализация што до сельского урядуваня але на селах як в валентівці де неє ани інтернету ани телефонічного сиґналу ся не думало І він забезпечує про своіх жытелів вшытко сам за власны грошы купил маскы і роздал жытелям села В маленькым селі де ся вже діти не родят молодшы одходят за роботу гет Де неє ани власной церкви а православны служат в просторах бывшой школы є ситуация досправды складна Дотримувати вшыткы наряджіня на котры нераз треба грошы не буде легкє До Баєровец ходит мобільный склеп Контактували сме і старосту села Баєрівці Михала Секерака Село з <unk> записаныма жытелями є в сабіновскым окресі цитуваня В Баєрівцях вже давно не маме склеп зато єм выбавил же ту ходит мобільный склеп тот Стоіт на веце місцях в селі де собі люди з авта накупуют што ім треба а так само ся там роблят обіднавкы того што ім треба буде привести на дальшый раз говорит секерак І він бесідує же люди мают його телефонічне чісло на котре можут кликати Кєд ім дашто треба і староста ім то забезпечыт До кінця то в селі не є нич нове уж і дотепер мало староста ж пятьох старшых жытелів котрым все забезпечувал і носил лікы якы потребували Тото само є днес приготовлений робити і в припаді же дакому буде треба принести потравины Ани в Баєрівцях не чекали ци держава забезпечыт то хоранны маскы Староста забезпечыл іх жытя домашніма Хто не мал маскы міг собі іх пак купити за дві евра безплатно іх роздавати село не могло кєд же мусило накупити материял котрий не мали жебы было з чого шыти Секерак оцінил і фундацию телевізиі Театры котра тепер помагат фінансно самосправам а помогла і баєрівцям В четвер <unk> марця <unk> р Стасюк нажыво просто зловівця автор допису Наталия Малецка Новак В жытя вошли чергове ограничыня введены через польскій уряд жебы застопувати пошырюваня ся коронавіруса то заказ згромаджынь і безпричынового выходжыня з хыжы Можеме выйти лем в оправданій ціли Не діют ниякы інституциі в тым інституциі культуры то же не до кінця проблем для люди якы творят культуру Од долшого часу можеме видіти як в сіти інтернету являют ся розмаіты пропозициі онляйнового прожываня штукы Може маато выслухати концерт обізріти спектакль видіти показ выставы зо проваджаньом До пакєту з пропозициями долучыл і знаный писменник Анджей Стасюк Просто з лемківского воівця в пятницю <unk> марця на вечер нажыво <unk> година в рамках нічной чытальні Чорного Стасюк прочытат фраґмент новой повісти над котром робит Буде то комплетні ориґінальна версия быти може така котра ани не войде до книжкы То таємниця і несподіванка як запрашают орґанізаторы Нова книжка вкаже ся на осін накладом Выдавництва ЧАНСкій ґанок нр <unk> Бесіда з Александром Ґаєвском подорожничком Автор бесіды Якуб Зиґмунд Просиме чытати дальше інтервю з сериі Лемківскій Ґанок Тым разом сме бесідували з Александром Ґаєвском подорожничком Александра Особі Жыю в Кракові але походжу з малой місцевости котра находит ся <unk> км од центру По світі єм ґеоґрафком Можу повісти о собі же єм тіж любительком гір книжок котів і кавы В подорожах предовшыткым іде мі о активний выпочынок а моі выізды сут плянуваны головні під взглядом трекінґу Якуб Кілько держав повело ти ся одвидіти до той поры в якій з них была состатньо іколи Александра До той поры одвиділа єм <unk> держав остатньом одвидженом мном державом был кіпер Былам там в січни януарі <unk> р Якуб то барз вельо держав можеш оповісти як ся вшытко зачало тота пасия познавати нове місця на світі де поіхала сперше Ци хтоси заразил тя пасийом до подорожы ци явило ся тото припадком Александра Думам же мам тото в Кырви Моя бабця єст любительком подорожы і все фасцинувала ся познаваньом світа На жаль не мала можливости реалізувати свою пасию в такій мірі в якій бы хтіла Свою першу подорож памятам барз добрі была то друга кляса ґімназиі Поіхали сме автобусом на екскурсию до Італиі Можу повісти же пропалам Рік пізнійше был шкільный выізд до Франциі Вакациі того самого рока переконалам родичів одвидіти Украіну Пізнійше были вакациі в Хорвациі рік <unk> в тамтых часах то была правдива еґзотыка На <unk> родины заміст робити правоізды хтілам выіхати на табір до Грециі Правыізд зробилам пару років пізнійше По матурі полетілам заробити курс грошы до Великой Британіі то были часы коли бритийскій фунд то было <unk> золотых завдякы тому моглам вельо зашпарувати Зароблены грошы передалам на дальшы подорожы выізд до Тунісу Єгыпету і Іспаніі Якуб мам для тебе барз трудны звіданя на котре певно неє єднозначной одповіди але спрібую котра подорож спосеред так вельох далекых і близшых впала ти в памят найбарже і можеш ю назвати подорожом жытя котрий з выіздів был сполніньом мриі што запамяташ на долго а як іщы не было такой подорожы то ци можеш нам здрадити де бы ти ся така мрияла Александра Властиві такы великы подорожы жытя были уж три Студентском мрийом был выізд до ЗША в рамках проґраму Botkы Завдякы ньому моглам познати державу і єй жытелів провелам там фантастичный час і одведілам велику част ЗША Бралам участ в такым проґрамі три разы што дозволило мі познати не лем з США але тіж фалаток Канады Мексику і Багамів То была тіж подорож де былам послана на глубокы воды дорослости Раптом нашлам ся за океаном за безпечным пристаню яком єст рідный дім і мусілам сама найти мешканя зорґанізувати транспорт до роботы выробити собі документы в американьскым уряді зрыхтувати діла в банку То была добра школа жытя Другом чудовом подорожом о котрій барз мриялам был выізд в повесільню Подорож до Новой Зеландиі Тота далека закутина світа од все явила ся мі недоступном А єднак два рокы тому мала можливіст видіти природу Новой Зеландиі на своі очы Нова Зеландия захопила ня на тілько же як буде ґу тому іщы нагода то певністю одвиджу ю зас Подорож жытя то выізд до полудньово східньой Азиі З квытком В єдну сторону жылам товды жытьом вандрівника і цифрового номады Прожывалам в Тайляндиі на Маляйскым Борнео в Японіі і Гонґонґу То был добрий час <unk> Што так загальні дає подорожуваня Што спричынило же основала с блоґа на котрым описуєш своі подорожы Якы были початкы бльоґуваня і одкаль думка ділити ся своіма вражынями з выіздів Як долго уж ведеш бльоґ Александра Подорожуваня то для мене почутя свободы і щестя же можу познавати світ Бльоґа основала м в вересни септембрі <unk> р Зложыло ся на тото вельо Од <unk> рока веду фанпейч на Фейсбу Вельо люди давало там звіданя о порады тыкаючы орґанізуваня выіздів на власну руку Знаємы заохочали основати бльок і списувати своі реляциі і досвідчыня з подорожы Муж купил мі на різдво Інтернетовий Курс фахового подорожника і так ся зачало моє бльоґуваня Додатковым плюсом єст тото же бльок має так для мене як і мужа форму памятника з Подорожы Добрі єст часом вернути до своіх старых пригід Якуб Бесідуєме покляшто о далекых подорожах і выіздах але прицін іздиш не лем до Азиі ци Австралиі остатньо отіж часто іздиш в Карпаты а докладні польскы Татры і Бескіды Обзераючы тя в інтернеті мож ся дознати же більшу увагу присвятила з Висповому Бескідови Чым він ся захопил як бы с го представила жебы заохотити до вандрівок по шляках як там Александра Предовшыткым Висповий Бескід єст дальше дикій і по мойому барз недоцінений Не повім жебы ня тото барз смутило завдякы тому часто на шляку вандруєме цілком самы і можеме тішыти ся довколишньом природом Додатковым плюсом выспового Бескіду сут красны панорамы примірно Свіліна Моґєлиці ци поляны скальни під Ясеньом де красні видно ґорці і татры Такы видокы тіша доко окрем того шлякы сут барз ріжны од легкых підходів як хоцбы на сєнь ци кудлачы по направду обрвисти як на Лубоґош з Касіны Великой Добром екскурсийом єст вхід на Любонь Великій курумами званый Шляком Борковского Єст то цілком інчый ляндшафт як в другій части Виспового Бескіду При нагоді такых вандрівок можеме задбати о свою форму і фізичну кондицию та очыстити ум Якуб А як не Висповий Бескід то де найліпше в Бескідах вандрувати подля Тебе Ци могла бы с чытачам запропонувати даяку інтересуючу єднодньову екскурсию в горы Александра Барз люблю вандрівкы по Ґорцях На єднодньову екскурсию з приємністю запропоную вандрівку з Охотниці Нижньой на Любань Підхід єст тяжкій пульс нам приспішат а ногы будут наступного дня быліти Єднак вандрівка вартат того бо на верху Любаня находит ся видокова вежа з котрой мож смотрити на прекрасны панорамы В літі на верху мож зробити си пікнік з видоком на татри Більше знимок та докладнійшу реляцию мож чытати в мене на сайті Якуб побесідуйме хвильку о бєщадах якє єст твоє досвідчыня гірскых вандрівок в тій гірскій ґрупі Ци думаш же в дакотрых місцях Бєщады а найбарже літом припоминают славны крупівкы як думаш якы розвязаня помогли бы в одтяжыню Бєщадскых полонин і тарниці Александра В Бєщадах протягом остатніх років былам лем два разы і повім щыро же не досвідчылам аж такой маранчы туристів як на крупівках ци в околицях татряньскых колиб Додам же оба выізды были літом в червци юнію і липци юлию Подля мене треба іти кус по другому Ідучы на тарницю вандрували сме шляком докола през Галич і Розсыпанец Завдякы тому в більшій ґрупі ішли сме лем на одтинку од волосатого до білетовой касы при вході на синій шляк на Тарницю В часі коли інчы туристы рушыли гурмом на тарницю синім Шляком мы пішли дале червеным і зробили сме чудову трасу на правій порожній Пути Волосате Буковскій Перевал Галич Ґопровскій Перевал Тарниця Волосате але і тіж другого дня ідучы на Малу Равку Велику Равку і Кременец не было вельох на Шляку Было дост свобідні Якуб Як уж бесіда о свідомій туристиці то оповід прошу чым докладні єст проєкт свідоме подорожуваня до котрого недавно мала с можливіст приступити З кым спілпрацуєш в тій ініциятиві і чым головні ся занимати Яка ідея того усвідомлюваня Александра Проєкт Свідоме подорожуваня то ідея котра має на цілі промувати подорожы беручы до увагы вельо аспектів на котры не все смотриме протягом выізду та інформувати подорожників в темі ріжных туристичных несподіванок Бесідуєме на тему етычного і одповідального подорожуваня та на еколоґічны і социяльны темы Порушаме предовшыткым трудны темы котры хоц невыгідны сут подля нас барз важны Примірно волонтуристика значыт выізды в характері волонтера де не знаме аж коли можеме принести більше шкоды як хосну хоснуваня звірят як туристичной атракциі як тіж хоснуваня люди як туристичных атракций примірно в Тайляндиі Усвідомлюваня люди чом давати смаковины дітям в Африці і Азиі то не єст добра думка ци тіж чом не повинни сме без звіданя фотоґрафувати люди в подорожы Засіваме такє мале зерно дилемы в головах нашых слухачів то тыкат ся головні выбору формы подорожы і того ци корыстати з услуг місцевых люди ци великых фірм Подорожуючы на жаль мусиме рішыти ци важнійшы сут для нас еколоґія і середовиско ци підтримка місцевой соспільности В своіх діянях заохочаме тіж до мікроподорожы значыт одкрываня свойой околиці та державы Проєкт Свідомы подорожуваня то на днес штырі особы вшыткы бльоґуючы Ганя Каролина Давід і я Получыла нас пасия до одкрываня світа та факт же звертаме увагу на тото жебы подорожувати з найменшом шкодом для середовиска і інчых люди Більше о ініциятиві і дальшых членах проєкту мож чытати на нашым сайті Якуп і наконец хочу звідати вертаючы до темы гірскых вандрівок коли вырушыш на шлякы Низкого Бескіду Хыба же уж там былас Думаш же Низкій Бескід скрыват в собі штоси такє што го выріжнят од інчых пасм Карпат Александра Мам надію же піду в Низкій Бескід іщы в тым сезоні Жаль ся признати але николи не вандрувалам тыма шляками Буде то для мене штоси нове Якуп дякую сердечні за бесіду желам приємных дальшых гірскых вандрівок не лем по Бесскідах та вельох далекых подорожы по доновых і щы неодкрытых держав Александра тіж дякую і миломі же молам одповісти на твоі звіданя Мариянна Лавинец Штруктура нашой роботы заключат ся в тым жебы чім веце людей прилакати до нашой русиньской культуры Автор бесіды Каріна Муляр Днешнє інтервю закінчує нашу серию інтервю з вызначныма Русинами Мадярска Розговор был записаный в просторах столичного русиньского самосправуваня в Будапешті з його предсідательком Мариянном Лавинец а бесідувало ся о діятельности столичного русиньского самосправуваня і пропаґациі русиньской культуры в Мадярску Мариянна Лавинец є родачком з Підкарпатя і у <unk> році еміґрувала до Будапешту Родила ся в змішаній родині отец был русин мама была Мадярка Дома говорили на трьох языках по русиньскы по мадярскы і по великорускы як то было принято скоро в каждій хыжі на Підкарпатів по році <unk> Столичне русиньскє самосправуваня в Будапешті было заложене в році <unk> Його першом предсидательком была Юліта Кішова в роках <unk> <unk> а пак Ольга Сільцер в роках <unk> А вже в сучасности Мариянна Лавинец была выбрата по третій раз як предсидателька столичного самосправуваня в роках <unk> та <unk> Окрем того Мариянна Лавинец вже четвертый раз є предсідательком містного самосправуваня у Ш районі Будапешта і была членом вседержавного русиньского самосправуваня в Будапешті Столичне русиньскє самосправуваня складат ся і з семох членів предсідатель заступник предсідателя членове самосправы Основным цільом самосправуваня є залучати людей до русиньской культуры і познакомити мадярскоязычных русинів з тым хто сме Зато публицистичны ци періодичны выданя самосправы друкуют ся двоязычно напр выдават ся русиньскій альманах дає рубріка знамениты люди о Русинах котры ся прославили ціто в літературі уменю істориі і так дале Іщы є періодичне выданя Русиньскій вістник де можеме найти вшыткы актуальности з жывота русиньскых самосправувань Мадярска Каждый рік самосправуваня орґанізовує по дві три культурны акциі про русиньску меншыну При самосправуваню фунґує дітячый ансамбль котрый веде Аня Кедик Вєдно з обществом імени Антония Годинкы орґанізуют ся науковы конференциі Столичне самосправуваня активно спілпрацує з Тібором Мікловшом Поповічом котрый вже є на пензиі і занимат ся збераньом архівного материялу Треба спомянути же Веджіня має добры контакты з русиньскыма орґанізациями і в Польщі на Словакі в Хорватіі Сербіі і на Украіні і то конкретно з Обществом Духновича Сужгорода підкрислила Мариянна Лавенец На даный час важном задачом про самусправу є одкрытя памятника великому русиньскому Будительови Александрови Духновичови в Будапешті Украіна ввела режім надзвычайной ситуациі Підкарпатя офіцияльно Фурт без віруса Автор вісти Севериян Косовскій В звязку зо скорым розповсюджаньом ся коронавіруса в середу <unk> марця <unk> р Уряд Міністрів Украіны принял рішыня ввести режім надзвычайной ситуациі і продолжыти повселюдну кварантанну в цілій державі Режім надзвычайной ситуациі то специяльний тымчасовий юридичний режім Може быти введений подля украіньского законодавства як раз в припаді епідеміі Ограничыня на місяц Про введіня такого стану повідомил премєр Украіны Денис Шмигаль цитуваня Режім надзвычайной ситуациі плянує ся ввести на тридцет днів Одповідньо кварантанну тіж плянуєме продолжыти на тридцет днів бесідувал Тым самым режім і цілодержавна кварантанна обовязуют покля што до <unk> квітня апріля Премєр заявил тіж же кєд Украіна зможе скорше побороти пандемію так режім буде знятий перед заявленом датом Як підчеркнул Шмигаль введений режім надзвычайной ситуациі не єст тым самым што надзвычайный стан котрий єст окремом юридичном катеґорийом Надзвычайний стан може ввести Верховна Рада по поданю через президента а як іде о режім то старчыт же оголосит го Уряд міністрів Обєкты в котрых будут ведены досліджыня на присутніст квіт <unk> місця госпіталізациі ци місця кварантанны мают быти хоронены через поліцию і войско Як пояснил украіньскій уряд проголошыня такого режіму передвидує што м інчыма украіньскы власти а предовшыткым службы цивільной обороны будут робити подля специяльных зміцненых процедур Премєр заявил тіж што нова ситуация не означат ограничыня громадяньскых прав ани інґеруваня в приватны бізнесы інакше было бы в припаді ведіня надзвычайного стану На Підкарпатів покляш то брак зараженых коронавірусом В звязку з тым што режім надзвычайной ситуациі обовязує на обшыри цілой украіньской державы обовязує і на Підкарпатскій Русин подібні як в примірі Польщы і Словациі приграничны переходы медже Підкарпатьом а Пряшівском Русю сут уж цілковито закрыты для подорожуючых Є єднак іщы пару вынятків прото уряд плянує до пятниці <unk> марця ограничыти пасажерскій рух через границю в обі страны цитуваня То необхідне пониже видиме што в послідніх тыжнях єдиным джерелом прониканя коронавіруса в Украіну были приізды громадян заграниці і тото вшытко фурт тырват додал Шмигаль Покля што в Закарпатскій области не потверджено припадку коронавіруса <unk> марця проведено в Мукачеві I тест на присутніст квіт <unk> єдной громадянкы Подля інформаций з <unk> марця в цілій Украіні здіаґнозувано <unk> припадків коронавіруса Центр Громадского Здоровля в опубликуваню інформациі не вычыслил потвердженого припадку коронавіруса на Підкарпатю Подля доступных джерел причыном може быти долгій час жданя на офіцияльны результаты досліджынь з Кыйова што середньо тырват аж три дни Порталь Закарпатя НЕКО написал <unk> марця што результат аналізы был позитивний Пятниця <unk> марця <unk> р Територия страху О епідемічных цмонтерях на Лемковині і не лем там Автор допису Демко Новак Елементарны катастрофы товаришыли чловекови од самого початку Іх наслідства формували культуры вызначали напрямы розвитку цивілізаций але часто тіж неодвертальні іх нищыли Спільным для проміняючых поколінь был страх перед повітрьом выливами огньом і войном значыт катастрофами котры в давных часах але не лем в реальний спосіб окрисляли товдышніст найчастійше носячы за собом смерт і спустошыня Од повітря Для ріжных соспільности катастрофы были детермінуючым елементом поясняным як кара або остережыня котре приходило од надприродной силы Были основом для народных передань пісень ци прислів Катастрофы были тіж пунктом однесіня в часі бо протягом століть бесідували же штоси прошло в часі або перед войном заразом выливами і тым подібне Страх перед тыма подіями нашол своє місце в польскій реліґійній традициі в суплікациі св Боже співані вчас елементарных катастроф епідемій похоронів ци нацийональных траґедий По інвокациі першы слова то од повітря голоду огня і войны спас нас Господи Вказуют они штырі катеґориі найтякшых для чловека катастроф Часто проходили в єдным часі Хоц найстрашнійша для люди была война бо могла нести за собом цілу решту то найвекшу тырвогу ґенерувало повітря значыт епідемія Так само в східній церковній літургічній традициі находиме страх перед мором і моровым повітрьом чого приміром можут быти молитвы в молебнах до святых Божой Матери ци в другых богослужынях коли в прошынях і єктиніях выскликуют ся просьбы м ін сохранити наше як і вшыткы місто або село нашу державу і жыючых в них віруючых од гляда губительства труса потопа огня меча нашествія іноплеменников і меджеусобны абраны Разом з голодом Землетрасіньом трус выливами огньом мечом нападіньом через чужых і братовбиваючыма борбами вказує нам ся губительство што в церковнославяньскым языку означат заразу Своєрідном молитвом в обставинах епідеміі являт ся молебен на час губительного повітря і смертоносной заразы Календар заразы Першы запискы о епідеміях інфекцийных хворіт в полудньовій Польщы походят з періоду пізного середвіча В роках <unk> на обшыри Европы панувала чорна смерт як товды называли епідемію джумы Кворота здесяткувала жытелів Малопольщы і Руси што однотувал Ян Душ Цитуваня Од сходу ґу заходови ся тота зараза шырит цілый світ такой заповітрила так што ледво четверта част люди остала при жытю Конец цитуваня Дальшы епідеміі проходили в <unk> і <unk> роках Для історичной Малопольщы краківска люблиньска та самдомирска землі были особливі тяжкы Джума по стороках перервы зас заатакувала Малопольщу в <unk> році Через епідемію котру в джерелах называно <unk>a<unk>er палатині Шалена зараза в Кракові вмерало <unk> ос на ден в Коросні до <unk> зараза зас вернула на полудне Польщы в роках <unk> што принесло чергову демоґрафічно економічну катастрофу В дальшых віках епідеміі приходили праві же реґулярні В роках <unk> джума вынищыла населіня більшости Малопольщы Епідемія пришла зас до Польщы в <unk> році а в серпни авґусті <unk> р дотерла на полудни В самым
Бічы од <unk> серпня авґуста до кінця рока вмерло выже <unk> закаженых осіб В <unk> році епідемія джумы змогла приграничну до угорского Королівства обшыр бо приглекли єй гандлярі і войско з полудня В короткым часі пошырила ся на цілу річ Посполиту ХХ столітя записало ся не лем в істориі полудньовой части але і цілой Польщы як час морового повітря Перша фаля была на зламі <unk> і столітів Огниско выбухло в околицях Коросна Дальша епідемія але уж незнаной хвороты пришла в <unk> році Своім засягом обняла найперше саноцку і біжску землі пак праві цілу ріпосполиту За винуватых брали турецкых купців В <unk> році саноцку землю заатакувала епідемія Джумы але мала пунктовий характер По парох роках спокою В роках <unk> такой ціла річ посполита терпіла од джумы тифу Чорной Оспы Першы огниска были потверджены в околицях Перемышля Ярослава Стрия пак хвороты заатакували Коросно Дуклю Ясло Біч Ґорлиці і Новый Санч Епідемія в реґіоні вернула в <unk> році розышла ся по выміненых в выже містах але і по сусідніх селах Послідня в тым столітю епідемія прошла в роках <unk> але не принесла аж такого вынищыня як предшы Через войну ІІ Пілнічна война ведену на обшыри річы Посполитой в першых десятлітях ХХ ст реґіон зас опанувала джума Перша фаля пришла на Саноцку і Бірску землі в <unk> році друга О вельо більшым засягу в <unk> році В дальшых роках ХХ столітя не записали в полудньовій Польщы більшых епідемій інфекцийных хворіт Холерне ХХ столітя Ситуация змінила ся в наступным столітю В Европі зачала панувати холера называна пак моровом заразом ХХ столітя Трафила на добрий ґрунт Европа терпіла од голоду а то была інфекцийна хворота покармового тракту Великій голод мучыл і найбіднійшу обшыр Карпаты Станіслав Сташіц в реляциі зо свойой подорожы вандрувал в <unk> році зо Львова через Динів до Марац Дуклю Граб до Бардийова в дненику споминал цитуваня В <unk> році в липци коли єм обізджал тоты горы виділ єм в тым краю недостаток люди і легел хліб з вілса піл на піл помішаний зо трубами Коморникы найвеце то зільом утримували ся Місцевы інакше як люде з рівнины аж і в найбільшій потребі николи не забывали свойой худобы А на рівнинах люде на кажду потребу продают корову аж і остатню гел вшыткым ліпше біды од голоду терпіти як худобу продати Конец цитуваня Перша в тым часі епідемія была в <unk> р Єй джерел глядали в вертаючій наполеоньскій арміі Серед жолнів шаліла дизинтериях холера тыф і цинґа Барз скоро епідемія розышла ся по гірскых і підгірскых обшырах Єдна з жытельок Боґушы на Лемковині споминат цитуваня Голодны рокы скінчыли ся на початку ХХ ст за памяти прадіда Івана По них пришла холера Люде масало вмерали а похороны проходили без ниякого громаджыня ся Священник не одпроваджал тіла на цмонтір лем молил ся за душы в церкви Тіла не гребала родина лем штырьох вызначеных в селі хлопів збывали провізоричны труны і ховали тіла Конец цитуваня Найпелнійше епідемія выгасла в тым самым році бо не споминают єй в дальшых роках В <unk> році в Европі выбухла епідемія холеры котрой джерело походило з індий головні з епідемічных обшыри зливу Ґанґеса На старый континент трафила через Турцию котра в роках <unk> вела войну з Росийом По єй закінчыню част царскых войск котры были ефективным носительом віруса під доводжыньом ґенерала Івана Дубича стягнули до Польского Королівства початком <unk> рока де зачала ся реґулярна польско росийска война выкликана выбухом листопадового повстаня Зараза скоро рознесла ся по королівстві пак перенесла ся дале до Прусів і Ґаліциі На полудне Малопольщы епідемія дотерла іщы зимом <unk> рока зберала смертельне жыво а засягом обняла такой вшыткы ґаліцийскы місцевости З того часу заховала ся барз образова реляция єдной з жытельок Одреховы цитуваня Вмерлых вывозили драбенястыма возами під ліс А же то было в зимі то нихто іх не закопувал метали іх на купу Волкы розтігали трупы по лісі Памятам такє штоси коли в горячці непритомного хворого з бухівкы вывезли тым возом і там го лишыли бо думали же мертвий По якысым часі хворий ся обатурил доползнул до найблизшого потічка і загасил прагніня Пак вернул до села Было вельо хыж де вымерли вшыткы лем вітер деревами скрипіл і голодны коты бурмотіли бо хотіли істи Конец цитуваня Дальша епідемія холеры попереджена епідемійом тифу в роках <unk> выбухла в <unk> році На середній Лемковині люде досмотрювали ся єй джерел стацийонуючых в околицях Дукли росийскым войску На погірях думали же то є кара за ґаліцийскій погром з <unk> рока в котрым участ брали тіж селяне з околиц Біча Ясла Тухова і Коросна Подля хронікы парохіі в Бінаровій <unk> вмерлых на холеру жытелів брало участ в споминаній Рабациі Аналоґічной ґенезы заразы досмотрювали ся не лем жытелі сусідніх сел як Розембарк Рацлавиці сітниця Жепєннік Сухій і Жепєннік Сижевскій де разом вмерло більше як <unk> тисяча осіб До подібных внесків дошли і Русины з околиц Санока котры в рабациі участи не брали але Божеска кара за гріхы пополнены на шляхті через Мазурів і іх досягла Выкликувало тото почутя вынятковой несправедливости В <unk> році холера зас вернула Але была то послідня на таку скалю епідемія на обшыри Ґаліциі Тырвала пі <unk> рока од яры до осен а єй найбільше населіня было в літі Через епідемію вмерло пару <unk> тисячы люди Чысла николи не порішыли В Крамплі напр на холеру вмерли <unk> особы в Котани <unk> В Мшані <unk>o<unk> вышоватці <unk> осіб Епідемія выгасла в січни януари <unk> р Епідемічны цмонтері Тяжко окрислити час коли зачали закладати епідемічны цмонтері Серед вічы і дальшых віках гребаня тіл вмерлых на інфекцийны хвороты в більшости проходили на прицерковных і прикостельных цмонтерях Окреме цмонтері зачали найпевнійше творити в часах епідеміі коли невеликы цмонтері при храмах скоро ся заполняли і не было уж веци місця Мож внескувати што практика тота не мала санітарного поясніня і причыном был выключні брак місця на переполненых цмонтерях В тым же часі тіла вмерлых тіж были складаны вчас заразы в криптах костелів ци каплиц Коли статус вмерлого того вымагал напримір в підземлях костела в Дукли поховано Франциска Бенарда Вандалиха Мішха котрый вмер вчас епідеміі Джумы в <unk> році В тым самым часі в крипті св Анны під костелом в Бічу зложено тіла Францисканів котры заразили ся коли несли дуж пастырску послугу зажумленым жытелями міста Найстаршым епідемічным цмонтерьом на тым етапі досліджынь єцмонтір в Бічы положеный медже містецкым а монастырскым вершком Колективный гріб одкрыли Францискане в половині ХХ столітя коли перекопували канал близко капличкы котра істнує і днес Подію однотувал Михал Смажовскій інформуючы же цитуваня незміряны верствы косты конец цитуваня котры товды привезено на цмонтір заняли парудесят возів Його локалізация близко міста є можлива бо в тым часі тота обшыр была порожня і выпалена в рамках рыхтуваня до обороны міста перед войсками Ракоция На місци цмонтеря найпевнійше назвами XIX століт поставлено мурувану капличку з літарньом што може навязувати до популярной сепульклярній символіці літарні усопшых Другым символичным елементом в капличці є різба св Михала Архангела котрый є м ін покровительом вмераючых і провідником вмерлых Мотив Михала Архангела выступує тіж в капличці на припущальным епідемічным цмонтери в посаді коло Рыманова Ситуация парохіяльных і епідемічных цмонтерів змінила ся по занятю омавляной териториі австрийскым цисарством Реформаторскы діяня цисаря Юсифа ІІ барз скоро обняли і нереґулювану дотепер квестию цмонтерів на заселеных обшырях Серия санітарных і будівляных законів заборонила ховати на густо заселеных теренах при костелах і в криптах Згідні з законами мусіли заперти дотеперішні прицерковны і прикостельны цмонтері та заложыти новы цмонтері в безпечній одлеглости од заселеных обшыри Найпевнійше товды вошли тіж переписы котры забораняли ховати на новых цмонтерях люди вмершых з причыны інфекцийных хворіт В хроніці села Одрехова заховал ся впис тыкаючий основаня сельского холеричного цмонтеря в <unk> році Ігнатий Урбаньскій товдышній властитель села зобовязаний австрийскыма переписами выділил під епідемічний цмонтір терен поза селом Выбрал луку в околицях скрижуваня тракту з буківска до Рыманова з дорогом яка веде до Пулав Колиси тото місце называли заливами тепер ґайом бо границі цмонтеря вызначат круг дерев В часі тырваня епідеміі жебы змінімалізувати контакт з зараженыма і тілами вмерлых на холеру посеред жытелів Одрехови выбрано спец бриґаду Занимали ся выношыньом тіл з хыжы пак хованьом в колективных гробах на холеричным цмонтері Як бесідуют в селі вмерлых і тых близкых мертвого стану вытігали з хыж ладували на возы помагаючы си желізныма гаками на долгых тиках Так само стігано тіла з воза на цмонтери По парох тыжнях епідеміі цілый цмонтір был уж заполнений Остал ся тіж переказ о основаню холеричного цмонтеря в Врацлавицях Колобіча Што цікаве цмонтір зорґанізували гын нич выбухла епідемія Леґенда бесідує же при закладаню цмонтеря для жертв заразы робили охочы Віст несла што в околици панує зараза а в сусідній Бінарові взяла уж особы Было остережыня жебы до ся не ходити ограничыти сусідскы контакты але загороза фурт ся насиляла Треба было рыхтувати ся на найгірше Порішено де буде цмонтір і хто хтіл помочы пішол до роботы До копаня і городжыня зголосили ся дві сестры Єдного разу коли пришли і жыво дискутували о остатніх подіях застанавляючы ся кого першого з Врацлавец поховают на цмонтери Робили цілый ден а на другій горячка звалила іх з ніг і тяжко ся розхворіли Та обі сестры як першы поховали в выкопаным через себе гробі Выбір місця під епідемічний цмонтір залежный был од парох факторів Першым была споминана уж безпечна одлегліст од місця замешканя і джерел воды другым різба терену третім же маєткова ситуация в даным селі Факторы были часто зо собом повязаны што спричыняло проблемы добрати одповідні місця на підцмонтір Коли місцевіст находила ся на пласкій обшыри цмонтір льокувано в більшій одлеглости аж і до двох кілометрів од села на Луках ци ци пасовисках приміром Одрехова Перегримка Лібуша Кобелянка Домініковиці Сітниця Коли село находило ся на гористым терені цмонтір закладано на хербетах і што є видочне кєд была така можливіст не на убочах котры безпосередньо опадали в страну села приміром Выслочок грабівка Санкова Порожні Поля Ґладишів цмонтір під гутом Ясєль Баба Рацловиці Рожновиці Вислокнижні Знат ся тіж про такы приміры коли цмонтір закладали такой в центрі села приміром Бортне Ґладышів Третім фактором што написано была маєткова ситуация даного села Найпівнійше в періоді перед знесіньом панщыны забезпечыти місце під цмонтір то был обовязок властителя даной місцевости В другій половині х столітя была то уж радше добра воля як обовязок Цмонтері в тым часі часто закладали і на громадскых або парохіяльных ґрунтах Вшыткы сельскы холеричны цмонтері мают форму колективных гробів і за вынятком цмонтеря в Перегримці де є нагробна плыта місцевого пароха о Льва Пареловича вмерлого в <unk> році на ниякым цмонтері не ствердили означаня індивідуальных гробів Найчастійше цілый цмонтір упамятняли простым деревяным крестом лем на декотрых ставляли камінный крест або капличку прим Бортне выслочок і вонич посада коло Рыманова грабівка Рідко цмонтері мали порядны огороджыня камінный мурок а границі найчастійше обсаджали деревами або городили жердями жебы не входила гын худоба Територия страху Епідемічны цмонтері часто называны моровыма або холеричныма Од ХХ ст холера была часто синонімом Заразы або мору зато меном холеричний або моровый окрисляли вшыткы епідемічны цмонтері незалежні од хвороты на котру вмерали грибаны Находят ся праві в каждій місцевости омовляной обшыри Часто неє по них сліду Ци то в сакральным просторі даного села ци в памяти його жытелів Тепер тоту ситуацию мож поясняти штораз барже поступуючом секуляризацийом соспільства але ґенеза культуровой сепарациі епідемічных цмонтерів сігат часто самого іх основаня а причыном был страх перед заразом Уж сама іх локалізация выкликувала переляканя на убочы в осамленым місци Страх насиляли народны віруваня о блукаючых ся душах особшых котры не отримали тайны жебы осягнути вічний спокій Штовеце люде думали што зараза была каром такє думаня видиме было особливі в середній Ґаліциі де прошол ґалицийскій погром Істориі о зблуканых душах котры приберали форму видимых в ночы світелок ци огників та о ойкливых звуках доходячых з цмонтерів знаны были такой в каждым селі Моровы цмонтері хоснували тіж як місце де ховано самовбийців тых што ся втопили были разкольниками приміром особа інчого віроісповіданя подорожувала через село і там вмерла што є доказом на тото же были они выключены зо сферы сакрум не мож іх было погребати на посвяченій земли яком был парохіяльний цмонтір Насилял тото іщы страх перед духами вампірами ци упірами з котрыма часто лучено вмерлых через самовбийство або втопліня ся В демонічных істотах досмотрювали ся причыны выбухів епідеміі Зато часто як підкрислял Казімєш Мошыньскій епідеміі ішли в Парі з епідеміями вампіризму Подля інформаций зобраных в ст отцьом Бенедиктом Хмєлевскым упірами мали быти босоры котры через чорта проникнули злым духом вмерлых якы уж ся розкладали а тото спричыняло пошырюваню ся хворіт і заразы В наслідстві тых вірувань люде вчас епідеміі піддавали ся параноі Не чудує што священникы в декотрых парохіях казали розкопувати гробы тых о котрых люде думали што стали ся упірами і треба взглядом них одправити специяльны маґічны рецепты На Лемковині ліквідацийом упірів занимали ся головні бачы в значыню шарлятана босора не пастыря Бача мал своі маґічны способы жебы найти гріб з котрого вылазил упір Одкопувал труну брал тіло одвертал хырбетом горі і прибывал до землі коликами з трепоты або желізныма зубами од бороны Трафляло ся што небіщыкови одтинали голову приміром явірник коло Команчы Клали медже ногы і вкрывали коликовыма голузями Засыпавшы земльом такій гріб приваляно каменями В столітю часто робили того рода похороны бо фурт навертаючы на Лемковині епідеміі холеры приписували як раз небіщыкам якы ся волочыли по ночах Послідні приміры такой практикы были іщы перед І світовом Войном але не мали звязку з епідемічном загорозом Іщы під конец столітя вірили што зараза не вмерат разом з вмерлыма лем чаіт ся по іх гробах жебы як буде ґу тому одповідня нагода зас заатакувати жытелів даного села Подля переказів в бічы на Замковій Горі вчас єдной з епідемій усопшых ховали в глубокій ямі найпевнійше в дірі по величезній замковій студни Коли в столітю хтоси глядаючий скарбів хотіл розкопати місце по Замку запротестувал товдышній властитель Замковой Горы боячы ся жебы зараза наново ся не розглекла Така ситуация повторила ся іщы піка пізнійше коли на початку ХХ ст на місци замку зачали выдобувати нафтову ропу Бічаны з переражыньом зачали смотріти в сторону возносячой ся понад містом Канадийкы нафтовой вежы боячы ся што заразу выцицают разом з нафтовом ропом і зас розыйде ся по околици Конец вірувань Конец цмонтерів Культурове выключыня епідемічных цмонтерів было спричынене страхом перед заразом котрой носительом подля народных вірувань были демоны Моровы цмонтері были місцями де ждала спляча зараза котра в одповіднім часі могла ся активізувати Речены віруваня постепенно зникали в ХХ столітю а цмонтері лишены без культовых елементів і означынь были просто забыты Тепер коли популярны сут реконструкциі бывшых культуровых просторів міст і сел вертат памят о цмонтерях Кєд є можніст однавляют іх границі вмерлых упамятняют крестом а до цмонтерів ведут пути ци едукацийны стежкы То певно тіж єден з послідніх моментів коли мож іщы выімати в памяти найстаршых жытелів локалізацию такых цмонтерів памяти будучой певно уж єдиным слідом по них Выслухали сте дописів поміщеных на портали Лем фм протягом посліднього тыжня Перегляд зрыхтувала Наталия Малецка Новак