Пропаґанда #23 - 2 XII 2013 - Іван Бандурич (1 част)
Ц01:Е23

Пропаґанда #23 - 2 XII 2013 - Іван Бандурич (1 част)

•

Опис епізоду

To pierwsza część rozmowy z Iwanem Banduriczem, opisywanym jako ważna postać Bardejowa i Rusinów. Odcinek skupia się na rynku i zabytkach miasta, ich obecnym wyglądzie oraz na wątkach tożsamości rusyńskiej i ukraińskiej, a prowadzący zapowiada dalszy ciąg rozmowy.

Автоматычна транскрипция

Витам вшыткых слухачів В програмі котрий все єст стрічом інтервю з даякым важным гостьом чловеком котрого знаня роля ци становиско єст для нього выстарчаючом кваліфікацийом жебы в тым проґрамі взяти участ Але внесках хтіл бы м Вам представити пана котрого правдоподібні векшына нашых слухачів Не зна нияк хоцкі некотры уважны нашы слухачы знают го з єдной выповіди властиві з фраґменту котрий од часу до часу мож в нашым радию послухати Я напро то согласний зыс пані професор Кол коли они нас не узнавают же сме мы Русины самостатна народност так в томто припаді спілупраца не може быти не мож быти взяно припаді Мы наприкляд в бардьовый сме мали бардьовскы купе фестіваль а пришли з Украіны я іх привітал Стату спілпрацы гей были з Украіны косты але з нашыма они пофестівали по топуя то наша русиньско украіньска так то є они не мают украіньскы субор ниґде нашы люде ід на маковитску струну ай на русиньскы а на украіньскы того бо там плятят а зас неужывают і русиньску культуру знеужывают спору праци так як бы говорити Ждінь Я єм при тым говорил Ждіня была русиньска а тепер уж неє ми сме на том ся бавіли пан Трохановскій воєзакладатель Але нам зобрали нам зобрали а тота спору працы за такых по мено гымє Покаль узнают же на словеньску еґзистує самостатня русиньска народност буде назвами спору працувати Аль дайте украіньскій програм русиньскы Тот пан зове ся Іван Бандурич річник <unk> Але то пан котрий має неспожыту енерґію Як нам повіл при стрічы но добрі же сме пришли так в неділю і то до обіду бо властиві вчера цілый ден ходил по горах бо полює Зробил даґде з <unk> кілометрів горами і нич не устрілил але пришол стрітити ся з нами і вказувал нам прекрасний рынок в Бардийові Принюс вельо старых фотоґрафій і вказувал як тот рынок выглядал перед реконструкцийом і як выглядат гниска Тоты котры бардею знают і знают тот рынок знают тоты вшыткы прекрасны стріхы котры сут на стародавных ренесансовых ци навет некотрых сучасных хыжах котры знают ратуш котрий стоіт посередині котры ходили нераз по тых пляцах і по водниках котры сут выложены рівным каміньом навет собі не уявляют же тот пан Іван Бандурич был тым котрий барз міцно причынил ся до того же тот рынок тот пляц і тоты вшыткы фантастичны памяткы стародавной істориі в тым і нашой істориі котры сут вписаны на листу завдячают свою днешню подобу власні пану Іванови Бандерычовичови І хоцкі бесідували сме разом веце як дві годины то по тій стрічы вышол єм з пересвідчыньом же знам здає ся іщы меньше як товды коли єм зачынал бесіду Але пан Бандурич не повіл остатнього слова Він може нам іщы вельо оповісти Што треба зробити но треба лем піти до Бардийова А з Ґорлиц то недалека дорога Хоцкі было барз слизко то не іхал єм то уже як <unk> минут с <unk> минут Ділит властиві два світы Ци так доправды ріжны О тым власні буде найвеце бесіды Слухаче пробачте же може програм буде дакус хаотичний і планно змонтуваний злі постріжений Але пан Бандурич має то в своіх прикметах в своім характері же не любит тримати ся єдной темы Задача то тяжка для журналіста жебы запанувати над темпераментом нашого бесідника Зато обіцюю Вам же мы до Бардийова іщы вернеме гнеска надаме лем фраґмент той выповіди Кажде звіданя на котре одповідал пан Іван Бандурич властиві вымагало бы велького дополніня Бо што проблем то была властиві барз велика оповіст долга мала вельо сужетів і вельо інформаций Пан Бандурич то жыва істория жыва істория Бардейова жыва істория Русинів од часів передвоєнных і од часів воєнных Але пан Бандурич буде про тото бесідувал же він в школі в русиньскій школі мусіл ся вчыти лем по мадярскы Не вільно было ся візвати по русиньскы бо пан Мандуріч не походит з Бардийова але деси зо сходу спід убли з окресу Сніна В Убли повім лем же єст єден з двох граничных переходів медже сучасном Словацийом а Украіном З Убли переходиме до Малого і до велького березного до Перечына і до Заричова Там де жыют Лемкы послухайте ци бесіда пана Бандурича буде вам чужа Ци будете вшытко розуміти ци ні одраз повідам не будете вшыткого розуміти Чом опен Дандурич як ся розжене то вштурят барз вельо словацкых слів Але і на то маме спосіб Кєд будут такы слова котрых нашы уважны слухаче не будут розуміти і треба ім пояснити так собі выпиште на карточці і напиште до нас до нашой редакциі до Петра медвідя а він тото незнане слово Вам пояснит Ци оно єст русиньскє ци уж словацкє і што оно значыт тіж Вам добрі обяснит Запрашам внеска на одповіл єм першу част Стрічы з Іваном Бандуричом чловеком вельо талантів вельо професий вельо дипльомів вельо робіт вельо активности чловека сукцесу сукцесу на міру русиньского соспільного діяча На другу част бесіды з паном Іваном Бандуричом на тоты темы котры будут тычыти і справ Русинів на Словациі і справ Русинів Лемків в Польщы запрашам в четвер <unk> грудня в наше лемківскє Народове свято Агнеска запрашам уж на стрічу з паном Бандуричом Заберам вас Гнеска дно до прекрасного міста Бардийова Питайте найнеґативнійше тота улица То демокрация значыт же треба порядок мати а они не респектуют Пряшы тота улиця кєю видите так є дашто горше як циґаньска осада Вшытко покривене то мали быти вшыткы такы домы зо стул зо стітом Красню споряданы а тепер кажді нашы такы як циґанскы Но аме канцелярів лем слухайте Мы сме робили ціли тыжден Канцелярі Не знам же ціє порядок там Алечеме То же сы знали ся на словеньской єдинівыма канцелярію зос русиньской орґанізациі кє тоту там нихто не влізе не треба заперти двері а горікали на рітома ґурі ту тамяти Неве не Не буде не буде не буде праша вітри Майде надале неше паля Бозідку звідку зо скоді Бособ Мож дусного сльозові Цовы Текайте кіти Я Вам подарую суть красны слова ты з понзором Ей Русналь Баряу ту Ага гей мы маме двацента зо здані на то шармаме тот грошы а кільковымате членів де в барвий Лемків Мы маме в окреси тис Русинів Мале не пописаных до русиньского ачом котры ся списали як Русина ге Русинів маме ге ге в окреси не мусят быти написане же є ся льом чом Але я Русин бо ся записал так то є недобра теория Мы маме Русинів выкрести барві <unk> што ся голосит в русиньскы народности Пак але кєд заголосит не муси быти членом Мы ся маме старати о ожывлиня всіх Русинів котры жыют на териториі Окресу але такых Русинів котры ся чуют Русинами кот они ся вшыткы чуют Ночом ся не списали у нас каже чом то сут приціны же чом Я мам дома біблиоґраф тых книжок коло мож <unk> вшелякых В посліднім часі нашол ся документ з Сасбурґу та в ракуску в бараковым барковой церкви Е котра є вознаме ай несо месо заложыл даколи сятий Руперт котрый достал на вылужыванє землю на місци де са даколи стало Да коли римскє римскє місто забудувало справім ту поставили коло року <unk> монастыр а перше і Парков котру запосятиль св Петрові Церков аймонастыр стоіт доднис на горі Монхберґ На тым копци на горі уж ся находят катакомбы а на тых Котамы в тых то впільницях потом єс вытисане на камені назов Рутена то значыт же Русина кєд Білы Хорваты зади одышли кєд Німци звитязили над Хорватми котры пришли зос Хорватска в <unk> сторо кєд Так тот синонім Рутен загынул але все называли потом Русины До середньой Европы в рожных часок ся находжували в рожных областях много тых каменів вшелякых гей Русине котры жыли під надвлядом Ріманов за не согласны были зо своім осудом але в тячыню дальшых років ся зєдночували з другыма народми в повстанях за осободжыня знама є повстанє Кельтов року пред нашым ритупучтом Сазуча ціли ай Русины заговорит Можу же то свій повести Але в тым документі ту ся успоминают Русины а наш Русин Юрко Панько в часописі Русин уж пише же найстаршы факты о Русинах соспоминают катакомбы при Шальсбурґу деся находит каменна доска до котрой є втісаний то врите же Краль Русинов Одоакер ся называл В році забыл забил Мученика Максима а його товаришів Он сам одкликує на працу професора Шалюхіна котрий тоту інформацию привзял з двох німецкых книг Тото што ту говорю же доктор доцен Панько опубликувал в нашым сясописи Русинь ціже Можеме уж о Русинах говорити Е перед нашым летопостум понашу я ся сме по нашом по нашом Но а є улоґов Істориков археолоґов нашых русиньскых але і дальшых жебы тоты слова котры то сут написаны в тым документі были фактично фактами оверены а доказаны же є то правда Но покаль затыкат нашы Русинов так нашы Русины были все по вляду дакого Не быль щад ніґа не быль русиньскы выголосене А да бы м з вами поволелемізувал Бо внет бо <unk> децембра <unk> рока здак же в тым тыжни буде річниця Лемкы покликали свою Руску Народну Республику Лемків в Столиця головне місто было до Фльоринці Мовселі такы были вічы І они ся приголосили кєд буде така можливіст то до Росиі Але як неє такой можливости так они хцут ся приєднати до власти котра ту была орґанізувана товды в <unk> році то єст до Републикы Руской в Пряшові Но Лемковина бы была під єдным Штатом Едбы кєд было вел тот плян сухете Е то в <unk> р Фактично была выголошена на закарпатскы Украінкы были согляси же буде вытворена Чехословацка Республика та уж в Америкій нашы Русины дали подмінкы же кєй буде аво автономія на подкарпатскій та же на подкарпатскій Подкарпатска Русь яка еґзістувала были там Русины Так еґзистовала аж до <unk> року кєды ся розпадли Але не был то штат был то по ціскословеньскым шуткы закона так были законы были ціскословеньскы републикы ці самостаты не были якоы то ноа Цільна мадяризация котра была за Ракускоурска Аж року <unk> так Русины кєд не мали можност культурного свого розвия іх культура была утрацувана а то же і словенска была утрацувана шак фактицкі аж <unk> потым зачало создвіяти народне пробудыня Словаків А вдяка штуровскій ґенерациі сапробудизували ай русиньскы представителя той духновиц позідаґане з потом Добрянскій А дальшы представителя Русинов котры ай тепер дякує мя а я особні дякую шрускій ґенерациі же нашы Русинів пробудили Бо сильна мадяризация Русинів была така же кєд бы было не было р <unk> та мы бы сме не мали ани свій язык ани свою культуру А тагісто сото тыкало ай Словаков мам документы а м то ай публикувал же в <unk> роках в Бардийові заложыли охотниці Дівадльо Словеньскы Дівадльо а ту словеньскым літераным языку грали дівадільны представини а головну задацю было Жебы люде санаучыли словеньскій язык знали Бо не знали наль бесідували як по мадярскы або по шыріскій но а словеньско є знами же мат своі реґіоны напр Шарішан власти барз тяжко розуміти загораком але ориґіналь Тить бы загорак при Сеніциі в Смырдаков зачне бесідувати своім діалектом так тяжко го порозуміти Но а такых области є много Маме ту нашым краі Ґуралов Русинів Німцов маме тоже села німецкы Но были ай такы села німецкы же там был свій діалек німецкы же з Німцом з Берліна так ся не могли договорити але порозуміти ся В постаті самолід але слова были одличне од німецкого літерального языка Но я не знам але мы ся розумієме даяк ніх Мы роцивете Лемкы но Лемкы ся называли аж од <unk> року Лемками претым Русины то были так Мы маме єдну кору русиньску так само сим розуміти Но а нашы люде а под вплівом мадяризациі сили мадяризациі бо не мали єй таку свободу як бы мали мати потом селя нашы русиньскы взникали на вгорскых областях де не мали можнуст культурного розвитку мы маме ефакты же в <unk> року на Снисі процент нашых Русинів было неґрамотных А много было уж то зачытали же сут ґрамотны але знал лем написати своє імено Айжес скад Еде деса народиль але веце не знал писати Но а тота сильна мадяризация наприм хлопци і Русины котры нарукували до гортівой уж арміі то ся уж я памятам в <unk> року так были поважываны яко заслугу Коні цістили Приконьов были і муй брат котрий недавно умер <unk> на року маль кій был в мадярскій арміі так цілий час приконьов был а по фронті кєды по <unk> року уж як женатий мал діти А зача студувати выштували сністну школу был полесным з матуриту мальматуриту но а я буду мати осемдесят років а в нашым селі в Родным селі Стріговец єм перший матурант цок циклю Ядроховец Ото є при ублі як є окрес снина Нове ано то перехід на Нє гулят цілий тот реґіон Нє ні не уля є село Але єло Але єст і нє лем сельовы село соло а там єст Е то но од границя Е В школи айту в нашым окреси са зацінали тым концом осемнадце року в девятнам року Но на селя наприм тудакотры села сут же Были в заграницю науціль записати цитати а были народным уцітельом Але добрі Але сма тоты впливы мадяризациі сильны потома народне утлячуваня тых Русинов а потом осуд Русинів Польску котры называти Лемкы тепер Лемкы такы нашы люде нашы жыли нашы люде были перестрашены а по штріця том року лем з нашого дому Осталь дома отец мама я сестра а осем суроденцу ішли до цех не мали роботу у нас нияка робота не была по <unk> ры спремыслюваня выходнословеньска анса засінало Аж по тым року <unk> з нашого села Е Много люди моментальні не знам але версиях <unk> люди одышол до Дєці на до теплиц до цех До тых думал што Німці одышли были приселены до німецка но в Дєціні в Под Мокльом дакотры улиці дакотры улицы вчісто сут русиньскы знаю были єм там такы улица піловарска Улиця Тепліцка то тамай по русиньскы бесідували мы зі собов ай всяткы што были такы томально потом <unk> тис люди одышло на Украіну Довлашы Но котрым то было в <unk> році Такто горіт ся дакотры гор же добровольні дакотры горят шелякы мают не арґументы але реці Але правда є така Же по друг свойні нашы села барз бідно жыли а кєд ся єм слюбувало обіцяло же тостанут домы достанут поле а же там ся будут мати барз добрі Так были скляманы окляманы акы там пришли на Украіну до сел так в дакотрым думі были ай дві ай три народноси А то же сут на тося фільмы выданы сут книжкы як там жыли найновше пан Шкурло Задуміровий Выдали книжку в котры сут факты введены як там люди жыли но а нашы представителі дакотры В пятсятых роках страшыли Русинкы не будете добры алебо не видете дашто са безісово яко прошекє зникли проблемы та высягуєме на Украіну страшыли А кєд виділи виділи е скуточно же нашы Русины котры ішли на Украіну та пограницу бо Ужгород были Русинами а як перешли границу нараз уж мали ай написане же сут Украінці Проблем был в тым же денешова вляда а по тым своізку связы представітеля уробили догоду же буде треба уробити вымену за волиньскых з Чехов же наступят зо сіско словеньскы люде котры мают украіньску народност потом Русы а Білорусы Русо сме ту не мали бы м пар гей же мали нацию руску О Білорусу ани не знам же цю ти был дахто а си нихто но а было треба умело вытворити Украінцив Так з нашых Русинов вытурили умерых по польскій або по русиньскій повіданых по рускій іскуственых штучы штучы но е ціли акны іх не было то треба было іх сотворити Сойтувати з ницього ці же но а Потом были айтаты условія же Напримір <unk> другым року у нас зрушыли рускы школы у нас были по <unk> року по рускій сме се усіли А поскы Не Мы сме бесідували сме на вылцюваций в годині ай по русиньскій Але уцітель на години бесідувал на рускым літеральным языку Добре мали сте якысы книжкы книжкы сме мали рускы Мали сме рузкы але такто же мало книжок было так же уцітель нам діктоваль а мы сме писали гей дописанок тексты гей гей но чы стога навчыли азбукы Но азбуку такы яса азбуку науціл од нашых родицьов А пото замали єдну уцітельку Саволяля Анна Опаленикова зо сы Тамяници з Закарпатя айти по мадярскій уціля але потихы уціла на зай по русиньскы Но кєдиш мадярскы жандары так Мадярбесель Лем саботы Русин В ціли сме не сміли по русиньскы бесідувати Але коли то была якых жарскы коли та Же Я як єм ходил до першой класы до другой до тритьой Та я не виділ ниґда контролю інспектора в цивілю Але жандары мадярскы котры ходили по селі так он пришол ай до клясы а со слухам тороці было Но <unk> ото што стріговец был занятий через Мы сме были заняты в <unk> року гортивску армію Подкарпатска гей Русь Села Окресу Снина ай цас субранцовы під Вігорлятом Под Вігорлятом Ці же мы сме ям ходил до Мадярской школы пят років Єсте ся вчыли мадярского язын Мадяр Мадяр Весиль тото Мадяро Весиль і ціля тот Но А у нас про мадярскы уцітелі не узнавали русиньску народност Они попрацювали в тым як было за ракуска угорска же вшуткы по мадярскій не се уцілили Но нашы люде знали моі родиці знали по мадярскій мама і отец мама сы народили <unk> а о <unk> руси Та же не мам проблем але дома сме бесідували по русиньскій На ушколі кєд ішли мадярскы жандаре они мали такы пірка за галапами та уж был страх а хлопі утікали Хлопі закрыли пред тым мадярскыма жандарами того бокєд дашто даде состало так они хоспо єй міли до рук ы а удали ты што зробил А кєд неправда была так самосиль признати бы го біли так мали сме достах люди по нашому подале же были каліками Од біткы што мадярскы жандары біли но нашы люде ся того бояли но а петь виділи же што ся робит в Польсту А коли виділи Но <unk> увас польску <unk> зачало ся гуваня на Украіну Так нашы люде ся бояли того же ай до нас то приде же будут мусити іти Але бо они говорили же добровольні іду на Украіну Ном кєдрішла акция Вісла Так то было уж нещастя Нашы люди о том вшытко знали же што ся то робіт Одкаль сте знали Нашы люде айти была границя Такы ходили на соль до польска еконі купували альбо вымінювали ешы люде знали што ся робит в польску неофіцияльні бо радия не мали ани новинкы не мали Але састрічавали кєты паслі коровы Але бокы так так так так так так так так так так так нашы люде ходили маме ай такы приклады же з польска люде пришли до курсму а не сміли бесідувати по польскій жебы ся не презрадили мы домашні сме знали же скады сут Але кєда чузій пришло до курсмы так не сміли Поляци бесідувати жебы си не призродили але знали по русиньскы Е нотры дзяре з котры не знали бы были як Поляци што не знали в нашым окреси наприклад з Высовоя з ты часи до Твароса до Циґелькы уж по фунті а не по фонті Уж айший ся тегроко хто границя была але люде ся стрічали Люде ся стрічали Люди ся стрічали Но добрі Але сте знали і вы сте колиси мі повідали же выдумате же ми сме не знали ми сме знали што ся з вами там діє Але мы сме ся страшні бояли і през то некотры почали ся міцно словакізувати же зачали удавати равных Словаків Но з того поводу І я єм товды розрозуміл же кєд бы нас ся ся звідували Або ся признаєш голосиш за Поляка і товды лишаш ся в селі А як єст Русин так іди гек або на Украіні на схід або ідис Новай на запад Польщы Але як вшыткы бы ся зголосили за Поляків так само было бы і внес даґай у нас ума даґаю нас то было у нас наприклят міністер іностранных вецинанс так ес <unk> руку повідал Коли не будете добры Русины не знам же што на то думал так Вас выставуєме на Украіну То маме документ мам в архіві дома документ Же верені то пороголосиль же вас высявиме та нашы люде ся бояли бояли ся А е такто Много з польска людей перешло номного До нашого селя пришли двоме З Польска котры там жыли аж до о <unk> року Сай оженили Можеме наповісти же котры Но а скоза З Польска Як тоты акциі были як была акция Вісла Ай си при тым як на Украіну ішли така і священникы дакоты утікли ту наприклад до Пряшева Ай на нашы села нашым селі двоми были што жыли а сам пото май оженили а інформациі сме доставали До конця єден был старостом нашого села а з Польска пришол записал Но можу повісти тепер може мож што так альбо родина жыє гесі на шым селі якы но наприм пан Ґербіц до конця соста його дівка є выдата была выдата за мого брата Так же інформациі сме мали а Тото вшыткой тоты страхы а та як сме жыли же сме ся бояли вшыткого так расий нашы люди бояли буду Словаком а ся не буду ні цього бояти Но того а і в нашым окреси тепер а не в нашым окресі але В тых тых у нас на словенску є веце як <unk> сел котрых жыют Русины То є окрес Собранце гуменне Снина Стробку Меджелаборце Свидник Бардьов Стара Любовня Левоця Попрад Айспільска Ноавес Ноа потом сут селя што были селя якы поколо Тельґарту горе Гроне а то были русиньскы а то я знам коли законы не респектуют тоты котры бы мали респектувати Функцийонары а люде преявуют неспокойност так роблят яко насваль Айк буде золебо што банскы бізнесы зробили такы з то ідеолоґію нем соглас але Коли порядкы хоче робити так нашы люде дакотры моменты видят же тоты людскы права а і пренос Русину наприк закон о народосных меншынах на словеньску неє Доб не знаме но Ай фінансуваня неє ціже фінансуваня є але о неє закон у нас закону неє загей неє Інакше такто хто говорит же Русины на словеньску не мают права так не мат правду того бо устава наша словеньска устава нам права вшыткє даває такы Як мают Словациі то я лем повім же устава устава устава то є конституция О так жебы вшыткы знали бо в нас устава то каждий закон а таз конституция Словацкой Республи уж є горше на том як ся полнит а самы Русины наприк на матерскій школі для котром нашым русиньскым селі рітелька є Русинька і уцітелькы си Русинькы Але зітми бісіду по словеньскы Але методицкы покій Міністерства Школьства Словеньскы Републикы говорит же будєтьом ся треба приговорити материньскым языком ноле тоты уцітелькы но нено думаю же мают страх з рудицьом жепує так нашы діти учыти по словеньскій кєд бы Был порядок так як бы мат быти так уцітелька інспекторы котры слідуют же як ся школьска політика реалізує так бы мали доглядати на то жебы т материньскій язык ся захоронили Але можу я лем повісти можу же при списі люди вышло же єст якысе чысло Русинів котры ся приголосили до того же сут Русинами в селах і так але єст гідні векше чысло люди котры ся приголосили до того же іх материньскій язык єст русиньскій но оно єст векше як тых котры ся чыслят за Русинів Но та є тому Трачут же то сут Словакы котры бесідуют котрий материньскій язык єст русиньскій дак то треба бы мох дале розуміти Но то быти може то є правда так при чітаню люде так саприяло <unk> тисяц русиньскому языку а к материньскому <unk> русиньской народности Русиньскы народности сапріолосило при посліднім цітаню <unk> тис <unk> Русинів Ат материньскій риці ся приголосило <unk> тис <unk> люди веце як <unk> тис в <unk> на вшыткых русиньскых селах мы іх маме на словеньску веце як <unk> А люде бесідуют по русиньскій мізі собов Ай обыцяі традиций котры сут так додержуют русиньскы то е айка си і важыт же то іх але много люди зтотужнюют Зрівняют обчанск обчанство Крисушу з Ґуштату з Народностю Но А то было ай того бо <unk> юна В <unk> р Устраный выбор альбо Устраный выбор комуністичный партиі на словеньску приял узнесыня же вшыткы Русины сут Украінці Они сте не согласили але котры Люде Русины А того собы зачали писати народны с Словеньску Всых обав з котрых єм уж бесідувал же тота істория котра уточывала русиньскы опцянов од еґзистенциі ракусковорск мадяризация а так дале потом тоты факты котры были спаханы на Русинох в польску ай у нас котры іси на Украіну такы у нашых Русинов выволяли страх О дальший о дальший о дальший іх жывот но так кєд ся приголосили Ґусловаком тармали і соты же зо Словакми то не робили по <unk> року насілє жебы ішли на Украіну Ноляшы гей оно савже присвицювали Але то присвяцюваня было таке же фальошны были обіцанкы а фалошны обіцянє то соромнят подля вам присвяціня методам насильства Іґраня Адміі забраняю ідраня міі забраняю тадер робіли е памя браня мі забраняю за мі тадер робіли не памятаю Не бра тебе забрані не бранте забрані де я не бранте де забрані де бі Моя дома моя брат моя до забрали мі не молі забрали не мой ми не модя По якы Вам обіцяю же он там солодкє моло копити а он там горкє те вам оклямал а єм уробил на вас насиліє Та є много факту же є наприм шером маковицка струна а якы вшыткы пісні были русиньскы украіньскы были ли альбо <unk> Але гайдя саповісти тоже заступи украіньскы орґанізациі Же то пісня украіньска я знам як ся робит в нас тіж такы но навчыйте діти нашых пісні нашы рускы наше наше Але тото наше сло же ціє то наше ці то є німецкє ці є то французскє альбо русиньскы альбо німецкє альбо украіньскє то не повідят же русинь так поем є то красна русиньска пісе Кєд украіньска такує мі то украіньска пісень нашто согбити Яту же украіньску пісня і югословеньску пісня і польску пісні заспіваю наконе вшыткы русиньскы тепер найолюднійшы пісні в стосу на Словакы то сут польскы Як торхы жа А чыя хыжано тото і лемківска лемківска то не польска лемківскы але польскайму <unk> крацас польска реґрутскы писньскы красы рускє писміньскє я іх мал вшыткы дома юркостариньскы мідал За што му дякуєш мі але То є траґедия же мы Русины о Субі не знаме тоты Русины котры жыют польску котры жыют мадярску котры жыют в інчых штатах не сме так зближены як бы сме мали быти зближены Напримір нашы люде не знают цісла о о тым же <unk> тис Лемків з Польска Русинів одышло рамси акциі Вісли е на запанну часы польского штату Не знаю о том же <unk> тис одышло на Украіну Лемку То єм ся доцітал недавно о тым Недавно єм ся доцітал тоты траґіцкы моменты котры были з Русинами нашы і кєд люде знали але не могли повідати лем так шепкати же кєд Лемкы самывали так нараз трішли вояци а село спалили польску Аке не они вояци котры іх брали так потом пришли тоты скупины што были по фрунті зо сытий повсталецкій украіньскы арміі так ей они палили Палий жебы Голякы не пришли жебы Полякы там не пришли але такы факта арґументы я лем просил ай нашых Русинів з Польска жебы написали факты Дотепер нашы люде мают розпрацувати тоту тему але нашы люде Подробности лем знаю же велика біда была же велике трапіня было а же на сілю же жена на авто ішла а была уж в такым салі же чекала дітину а мусила іти на авто єй на авті породила А жебрадишло ратувати а брата застріли А то сут такы моменты котры сатаєли долго рокы сатали Но нашы люде в повидомі то знали Але Неверині то Саверині не публикувало В Америкы маю родину много я мам там сімнадцет братранцив а сестерні з Америкы уж моій діти Я єм Русин Але бесідувати і по америцкій бесідника Ты то в порядку Але он є рад Кєд мамо му заспівати русиньску пісню а тото ай знать співати Кєд сте мі дали перший вопрос же кулько є Русинов та я вшыткых Русинів котры се чуют же сут Русины та я іх поклядам же сут айцерны русиньскы оброди бо сут Русины гей то неє політицка страна альбо не є займувала же є польомник Же Польоні муси мати скушкы бо іначе не може быти Польоником Танец кєд мусі мати знати танцувати муси мати тоже еґзамен кєд хце писати муси ся навчыти писати Але якій єм Русин того та я не мушу быти в орґанізациі же мушу Мы маме фестіваля при <unk> люди альбо <unk> А вшыткы співай по русиньскы то але ся боіт приголосити же є Русин І в нас ся бояли мы ся не запишеме Лемками бо то буде уряд знал а зробит си спис і то буде спис до Новой Акциі Вісла Так до гнеска люде бесідуют же мы ся боім Ной ай увас а і до гнес Але есє єден момент такий То вам по не знам жыєй до розлясу цивілізация момент цивілізациі у нас был далеку усину взаду пред Словакми айду в окреси Сулецкы села се западали на уроднійшы землі приводі а так дале нашы люде мусили догорити а ліс приміняти на урудну землю а Я перший кнедлі на тисоток недліків Жоскапусу шусаробіваса бандуркы веце повжвайни Зас кнедлі тіж знаме Але но Я перше кнелі альборе різку месу шусау малиторе можу <unk> другом руси мір а вчаснійше до што сте іли бандуркы Мамарувархакуру Дала нас на стол порізала ну а та сме з ениміскый лі Ай полівку шукы з енискым змідла А кєд пірогы были а были тамтотыхы зо соломины шкляркы Так єдно при другы вітрярскы мыгы забили же то моя то моґей но так же уровинь бываня бываня стравуваня айовы пойоню ми свыли засылакми Не діно бы бо гудобнійше вшытко было Але чудовнійше мы сме е на нашым селі знали пистовати Ос жыто потом ярец а пшеницю аж аж аж я на <unk> нас пшеници сали не родили альбо пшеница сой выжадувала уроднійшу землю Потом ай гноєніє вшыткы гей но Як єм пришол ту до окресу баря ім пішол на русиньскє село так ту уж была выше урови Каженку ом ту так уж ай інакше у нас се спало ай также коровы были ту ай телятка а ту были люде єнимісности то єс ся за моіс час то запамятам на таке Добрія новічны і Коли сте пішли одышли сте стам зо села Пішли сте Бо заклядну скушколу сте там скінчыли так но а я по тым ішол до умена до ґімназиі Ґімназия в Гамыні была так ентернатна І кілько тых років сте были в ґімназиі Но так до моторіти І там матуру сте давали е там але там мешут до Братіславы до школы до інтернату уж высока школа была во Братиславі освятила Школа што то в рекультурну сестроботу Но добрі але то уж высока школа была чыня о ні перенагороджувала одборну школу Нагороджюваля но яко наставила штудив Ага розумію така поліцияльна в нас як бы а кількото років было Е но такы м то так же мусила быти прасы Ні Але кілько то вешра а з праксом так то по то было уцілися то больо было то шест місяцив ага розумію тот коротка школа шез але Еґзамены были рядны а был як ужы клясифікуваний же спыл провыколь роботы гей мы сме ся учыли яко охоронювати фольклор Музей бібліотекы а орґанізувати акциі культуры гыджы то была така школа котра вчыла такых аніматорів культуры котры мали бы ся культуром за такы так але во все культуру головне о святову роботу Кніжница музея а памяткы так книжница то бібліотека бібліоте роботы бо такы прирозвой культуры не были орґанізациі даколи были лем были професийональны были лем о тоты займовы орґанізациі Выслухали сте першой части бесіды з паном Іваном Бандуричом з Бардейова предсідательом мійской орґанізациі русиньской оброды в Бардейові на другу част бесіды запрашам вас <unk> грудня <unk> р о годині <unk> вечером А тепер послухайте короткого фраґменту той другой части бесіды Но вшыткы были фактицкы Русины тоты ге культуры сой украіньскы працуюці Але ситуация была така же свою орґанізацию розпустили А заложыли звез Русинів Украінц Але вы сте а высте заложыли тоты котры не хтіли іти дале одышли нима одышли ге одышли ген одышли єд А тоты Прируженци Культурного Союзу Украіньскы Друзясі котры были тверды застанция проукраіньского вывоя так остали а они потом за годину запримінили на Русину Украінци бо виділи же Русины уж такы так было од Русинов од людей Же но школы были розпусены у нас в <unk> другом третьом році Перешли вшыткы школы перешли но вшыткы пар школы остало украіньскы звуючо ся языку остатній школы были примінены Ці же уж в <unk> другом руку были такы Як <unk> ци <unk> был дванасти з яз партиі а в Брешові была дискусия преднасти зяздом так был там семінар вшыткых репрезентантов комуністицкой страны з края ай активісты А секретар УС пан Біляк выголосил Важе непритомны до слова бо памятном добру Важе непритомны В посліднім часі досталаме барз барз многа з тяжности од Русинов од людей же сте принутили Русину тому або на каждым селі была украіньска школа Тот процес был недемократицкий был протірусиньскій а того Я вам одповідам на вшыткы стяжности котры м достал зо сы сел же каждий обцян сам має розгоднути сам до якой школы своі діти пошле І то повіл Тото повіл Біляк Ваславия Біляк он походит зо Скрайней Быстрий зо свинітского Кресу з під Дукли з під Дубалийка он як <unk>рочний шолдочех былучыль ся за треці ра а поступні поступні садосталь припрацувал до функциі <unk>Ú таємніка устреновы бору страны потом был ведуцым таєоміком страном першым таємніком страны товдий зауяв барз проґресивне становиско бо виділ тоты тлякы Русинов же з украінізацию не сугласили Бо школы украіньскы котры были так ся зачали без того ани єден учітель не понціл у нас украіньску школю жебы были квалифікуваны была барз велика неквалифікувана з уцітельом Присаговало аж <unk> персен дакотрых припадок же были неквалифікуваны неквалифікуваны учетели Но Акід повіл же роді ся розгодує о тым же де його дзєдко дітина ма діти даякой школы Так люде як пришли На селя і на своі селя та гниті скликали комуністом сільскы орґанізациі поту міскій Народный выбор Комітеты А пса гнід Задос написали же мы сме на окресли народний выбор же хотят зрушыти школу на закляді того што Біляк повідал бо то была особно сплівна гей А мы Єм робил тоди на Окресу Народным Комітеті на Одборі Школьства а культуры вшыткы записы зазнам маю За єден ден сме достали <unk> жадости Озрушыні дали сме до Рады ОН Рада Он окресу Народного Бруто застрешувала вшыткы сільскы уряды Даля узнесеня же сугласит дала согласне становиско на змену украіньского языка на язык словиньскій а так зникли под натляком людей же школы сут звылучат сым языком словеньскым Неє правда же Словаци того впливнили Не то правда Бо в нашій літературі тоты котры хотят тоты всягы Медже Словакми а Русмі Нарушыти так твердят же то є словакізация пришла од Словаків не є то правда Зы то была акция на насильну украінізацию насильну украінізацию реакция нашых Русинів же люде хтіли іти до словеньской школы а уж не хтіли іти дот не хотіли так не хотіли але чы зато же они не сугласили з тым стом ідеолоґійом котру ся ім вперало Ци може зато барже же тоты школы мали барз низкій рівен прото же мали учытеле неквалифікуваных Е Но ци єдной другы Єднак і тото але єднак тому же в украіньскым языку нашы люди не розуміли