Пропаґанда #35 - Бесіда з Гавриілом Бескідом в Пряшова (1 част)
Ц01:Е35

Пропаґанда #35 - Бесіда з Гавриілом Бескідом в Пряшова (1 част)

•

Опис епізоду

To pierwsza część rozmowy z Gawriilem Beskidem z Preszowa o rodzie Beskidów, ważnej rusińskiej rodzinie, z której wywodzili się duchowni, prawnicy i działacze związani z historią, literaturą i polityką Rusinów. W odcinku pojawiają się też wspomnienia o jego pochodzeniu, szkolnych latach, używanym języku i kontaktach z Łemkami oraz o rusińskim gimnazjum greckokatolickim.

Автоматычна транскрипция

Запрашам на проґрам пропаґанда а в ним на першу част стрічы на першу част бесіды з паном Гавриілом Бескідом з Пряшова Буде то оповіданя про вызначну русиньску родину з котрой выводило ся гідні русиньскы діячы інтеліґентів священників і правників В XVI столітю было барз гідні представителів роду Бескідів котры внесли барз великій вклад до русиньской істориі літературы і політикы Днеска з паном Аврийлом Бескідом будеме бесідувати про родовід його родины і його самого і про шкільны його рокы з котрых найвеце прожыл по сусідскы з Лемковином Самоповіст про контакты його і його сусідів з лемківскым селом котре лежыт над Попрадом котре зове ся Мылик На другу част проґраму Пропаґанда з паном Гавриілом Бескідом запрашам о два тыжні Я мало <unk> років і сім лікар говорит же орієнтуваний то значыт же і я потребую мати бот єдно два а я лем кукну до того поговорити ясий ту напишу на папірік ты буду мати цістий Бо кєд сте так утрав выродили з ґорли стовно як бы то было жебы я не пришол Я бы в носі не спал та жебы я котра же не мам окуляріту мам окулярі але лем на дялку Так зышли сме ся Што є цілю нашом Жебы сме поговорили так по перше якы сут вашы одношыня до Лемків до Лемковины ці односиня до лем нас ку Лемком Лемковині Кы ку Лемковині Вытєкате як ся воло тота република котра першый раз мала быти фльориньска фльориньска Фльор Фльоринка Фльоринка бо во Фльоринкы были і мій отец ай антоний Бескєд В зачатках Ци выпамятате діда Я того котрий умер <unk> не Але мой голотця братє Николяй Бескід є Я два книжкы Выдал етися В третім року я достал на проєкт Міністерства Культуры се <unk> тис курун словеньскых на выданя той книжкый Мальцовска не Біжка ми писала Я не знам русиньскій язык писати я знам на літературным руском по словацкы знам а так знам як бесідуют варят в Леґнави Но то по нашому Но але не знам то написати Як не знам Нові ж не знал бы інакше бы мі повідали же не подля правопису Но тіже ісі раз так товды то перша але з друга Но Бескідовці Підкарпатска Русь як є якы сут заслугы Бескід роду Бескєд А Подкарпатска Русь додале третя річ што б мя інтересувало на рускій ім рускійом І четверте саро Што єст саро ге ге ге го ні гей ге <unk> плюс гене ге ге ге Але зачнийме в такым разі в порядку в порядку бо будеме так дати гописме доти диґресиі а то нид бы ся медалі были долго Устальме єдно як по русиньскы вы ся пишете слухайте ту дашто вам пові ани Бог з того не виде Єй моє мено є по словеньскы Ґабріель Ґабріель Бескєд Кєд єм ходил до ґімназиі так єм писал Гавріл Біскєд е в зацятках стара стара граматика была та ся писало о смірот не потом пришла на нову норму так было такє і ей Но мы на ґімназиі сме мали школу назву Я в <unk> а <unk> року вступил до першой класы на грекокатолицку руску ґімназию тіж є назвыл был рускый Але окрем руского языка і літературы што сме ся уціли вшытку по народному сме говорили то знал по нашому Значыт але вступили сте до якой ґімназиі до росийской ґімназиі так в нас те зас выговорити росийска гей не московска но а слядом на то же ти Рускій Дом То значыт же жебы бы был был сучастю іх філиялкы Але в нас тот дом был купений грекокатолицкым церковным і світскым представителями рускыма бо рускы то были Русины рускій язык собыл полажелам ямам наприкад я писал о Втує можку на факульті в рамці карпатистикы традициі нашого школьства а о ювілею не знам котрым року єм писал о о грекокатолициской руской ґімназиі Бо Украінці писали так же тото ґімназиюм надвязало на украіньскы Мы говориме же то з концільо тым з концілю грекокатоличной ґімназиі потом было Ґосударст не ґімназия по <unk> ей але росийска товды так мала тиж назов руска еґімназия так але не московска была до Марічкій Боговиці была руска ей Фурт то з тым і людми ту катастрофальний я ся дораз до бідкы пустям Мы ай годовоят цьот што выдалы єпископа так дальше Мы Карпаторускіє Карпаторскы але не московскы росийскы але ту найшы Карпаторус Карпаторусины Русины Гей то высте кінчыли русиньску ґімназию Якінціль але якінціл уж по <unk> року пєд пришли нашы червены освободителі е в кошыццях были так дальше А так дальше кошыці же концом януара <unk> януара <unk> року было своже не перешол то значыт же я уж лем пришол ту на накланным авті што од Старой Любовні Ішло совіты ішли гей так єм заставил ся а єм пришол ту до нука люди так товды влакы нешли гей но і товды єм продолжувал продолжывал єм <unk> клас ґімназиі А сме ходили лем полк бо через тот порок дак од новембра ся уж был фронт гей близко карпатска так дале А конціль сме в Юні так єм так з конціль кляс але уж єм мал уж лем патір єм достал за перший пал рок Скыртнута грекокатолицеска было написане Ґсыва <unk>Ґарсна Руска ґімназия в Пряшеве А пословеньскій штат не Рускє Ґімназиюм Пресове А тото я з кінців <unk> То значыт же іщы Ґойдиць вслядом на то же он в <unk> р надто ґімназию тримал ліпше як ся говорит не же руку але тяжко повіл тото же вез є така пєстя цивілісты хтіли заложыти ґімназию але не мали будову не мали професоров дешто грекокатолична церков мала в препаранды і учітеляк Тіж мал назов мал назов грекокатолицка руска учітельска препарандия а выховала учітелі пресе до прешколы Церковны Народны школы Церковны што были добрі А я бым хтіл іти іщы дале но де сте ся вродили В Кошыцих Там ня там мама бояла ся же ція здорови ся народжыл та злегнала на возі пришли а вляком ішли до Кошыц Но там народил во в тым шпиталю дідскым ціляком І там єм был покерщєний во в Кошыцох А чого не в Леґнаві чомно бо моя мама говорила же не чула удеры даяк так до шпиталя ішла так же кєд єм уж там был так Ужгороді в Ужгороді жыл мой стрыко мойого отца братці раз Николяй был найстарший тот Николяй історик Языкознатель літературозмавец і языкознатель што єм крижку написал Так он в легнаві был Кым был Його Кым был То треба повісти нашым слухачам бо они не будут знов так Але го в Леґнаві што то за місце Й раду барз зложыти но Ты бар зложыти ты кєд говорил о легнаві зато не мож ту говорити бо я Я бы бы бы бы бы бы м повіл так же повісти такто но не знаме о што іде Я повіл вам о што іде В Леґнаві Околоков Бескєдовці зроду были сяниками <unk> тіж якє зобереме шематизм шематизм то як істория грекокатолицкой церкви з того села В Леґнавы тіжы В Леґнаві Діяль перший зо зроду Бескідовцу был Григорий Григорий Бескєд а Ґригорий был сыном Михала котрий в <unk> рокы был чертіжном А походилі Бескідовці з Якубян А говорит ся так же тот рот во Якубянах гей же долго говорили же же ідеме до Бескі до Бешкіда до Бешкіда з харумі Харумія гей рот Харумія но бо ом был дяк Даміян Бескід лов Якубянох гей дах што не знам котро был дяк гей А ся кантурувал в церкви А зато же прекрасні співал гей і же хыроіме а вшытко та говори же до Харуми А другій род не знам як ся вола але только знам ей Но я мам і другого Бескіда в Варшаві жыє Мірослав Бескід завзятий Еле тіж ма только рокову як я не знам з якы вез є зганят з роду зганят і по Америці і не знам де всяди горі доло Но што є мого єму зогнати ж є Мірослав Бескід котрий єл в Варшаві ей так он його отец походил в Луковій был священик тіж Михаіл Бескід Міхайл але молодшый Бескід был Міхайл во в чертіжном што был та ж є мал шест назвіти А з того деякы седем жыло остатны поумірали на холеру на Моро в Чертіжным <unk>скєд дубряньскій Адоф дубряньскій был во Чертіжным там є гроб Михала Бескіда котрый <unk> рокы діял в Чертіжным На он мал діти Я тераз точ не знам жы жы жы кульку єден з тых його Міхала Былдакій Антоний а он во Ф Тарнафі цірезна дево діял на Лемковщыні У Юлиян дакій Бескід а тото я мам статю єдну ціж є єдна од нос того Михала ішла до Лемковины Мамко моя гусарбу чорниці сме носи бу Чорни цізми з острогами горі до волкоси Чорни цізми зострогами горі доловкосиця Мамко моя кубіня най не сіджу дар мого най я іду до Сариса глядат собі товари най я іду до гляда собіса Тот як ся волят в Чертіжном Міхал Кєц Конціль Благословіє то зас буду мусіти точно знати же де он конціль цілу ж городіт ся де конціль але в Кобульницах Перша гвара была при Ґєралтосах Кобульницах А там был датрі рокы три або <unk> рокы а там ся народил Григорий Ном бя діти та жыли в Четижном А Ґриґорий Григорий тіж выштувал теолоґію Выщудувал теолоґів Ей то бы трело зас подля фематизмусу же де щудувал гей але был священик Як выстудувал так першу фару мало во шарскым Ястрабі Ту знам як є Кущок за чырчом Пред но но Ястрабію Ястравю гей по мадярскы шош астрапге а товды товды папатрилі ку ньому і Люціна і Ганіґовци Ганіґовцях ся народил Григория сын Антоний Бескес ґубернатор На поріси того то Григорий Альпозоріч а Ґригорий мал Шуского поля хлопцов а три жены Слухайте так єраз я з котрого родуєм чертіжного Михал Михала Сын был Григорий а он мал Александра І Александер тіж был священник але он кєц кінціл так достал фару бо ракускорско велькы было ній то значы же помішкотство было вшытко наша єпархія Ей ігриска мают там лем еґзархат кунєрні ретязы Так же он достал фару болдокывар я болдокывар я там церковносанскій обрат там тіж Русины бывали лем ся змадярізували То є <unk> кілометрів од гідажнимету од граници А он там был дас <unk> рокы ся неґо <unk> року ся народил Николай Тот о потым крижку лем написал <unk> был приложений до Абалу Усанту <unk> кілометрів стомады Ей ту уж векше такє містечко гей там і євангелициі тото там є грекокатолична церков но а там ся народил сын того Александра Александер доктор Адмал Юдр По скончыні докторату в Дебрицині Робіл ей но а кєд зникла Подкарпатска Руста Робіл велику сяржу в Угороді Я тотю не знам а реак ся волал тот тот тот уряд Гей великій ґубернаторскій Ціжы Александер Дальшый был По Александрові мій отец мій отец Євгеній Бескід тіж был священник гей а послідній Корнелий Корнелій законціл ту Академію Правну правницку теґай як ай мой стрыко ґубернатор ту але докторат а доконціль в Будапешті Ай адвоката до конціл А тот Корнелий он сконціл уж в прав в Прази право Но Мукачеві робил долгы рокы другым братом ці же перший был мой мой дідо Александер одпоціла в Леґнави Леґнави ЕҐригорий та Григорий <unk> року будувал церков в Леґнаві Ім был так зобереме ґубернатор то знамена Антоний Бескід третій был Михаіл котрый был священник в Люкові а його Сын Антоний за першой републикы был офіцер а єсі был на поруці ці капітан не знам якій был але дефравдувал грошы <unk> тисяч Но і втюк до Польщы Но дальшый Николяй Николяй тіж Григорєвич Николяй Григорч он он написал собрал пісні веці Народны Горі долов <unk> стороны Євукраіньского Музею во Ф А я мам ісі пасловіци о пасуловіцах не выдане бы то нихто по рускы не має інтерес гей бы по рускы писал три дівкы были єдна была Ізабеля Гей белянинію воляли Ізабеля Гелена і Мария но а ся мі видит же Гелена лежыт на Блеґнаві Там но так же і ґубернатор і тоты вшыткы до леґнавы ходили Ні то там был центром дескєдо што А то тепер треба нашым Лемкам но оповісти я де тота леґнава єст ле то в нас єст така така приповідка но же повідают си люде таку смішку як далеко єст присліп од Новиці Так же так бы сте повіли як далеко Леґнава єст од Лемковины Тах як перес пропляд треба з двома ногами прити <unk> і cФер То як єс мало води я ся купал в Попраді а на другу страну єм пришол уж до той части де Лемку Лемків єм єст метрів буде може і я зашол до Доміліка Гей там наприкрад з родины шелестовых была выдана єдна загубка в Лемґнаві З Мілика Ной отец ходили до Мілика і сме ходили тамку ся Сєникови То был недалеко недалеко гей сто митрів недале А з тамады приходили сяникы на кунам на одпусты або і служыли службу а як они ішли при тот попра Лавка бы моз был моз был такій там іс є такій кєд пойдете до Міліка гей а як є касарень то значыт социяльний так там найдете ісі деревяны такы пілеры А там был міст Што ся з тым мостом стало Но так як Република была зрушена вникла уж Польша а так дальше так зліквідували Але коли взникла Польща по котрым році господі Боже так іщы разникла Ческо Словацка Республика взникла в року <unk> Гей аже ці то в <unk> або в <unk> року не знам той Але одкаль вы можете знати же был тот мост то вам люде мем оповідали Но гей о варштатна границя то ся не ходило чытатено такы Покіль было ракуску угорску значіт Лемківщына Петра Подавстрі Але цісар был в фанці ся єден єден Но Але леґнава патрила по Бешт под Мадярох Но ами а Лемковстина патрила под Австрию Подвіден Подвіден но Але А о Мілік о заставку ся постарал же там поцьонґ стоял тот як ся волят ґубернатор же там стоял гей же поізд бо Бескідоше ходили так же піше пришли през мост пішли до Міліка а ішли до Пряшова до докошы на поізді вышол поцьонґ На не треба бы было жебы тот потяг дале ішол слухай жебы тот мут леґнавяны ся бранят і Поляци не ходили ім до Леґнови жебы не ходили но ся узатворіли пред світом мискає отворений світ то значыт якій был та мост То знаме на красні бы могли прийти на другу страну і на возі але а в возі ніт был в коня ніт Автобус на котры ходил з Пряшова Експрес Дулеґнавы <unk> гнеска в капітализмі є така вес же кєд є мало люди цестує двоє троє або <unk> єдно духо не приде заставлят Бізнес Кєд бы социялизмус та товды і електрику робили товды і автобус ходіл з Пряшова Але до бізнесу вернеме Депер іщы про Лемковину Так же виділи сте Лемковину можна повісти зо пляків сте мали єй перед собок а ходили Но добрі Но А ісі вам єдну респо ісі вчера за тым седым року на Яр ся мыже іщы там бывали нашы уж тали уж чули же ся рыхтує дашто а мы сме были зо отцом же купиме три пчоникы на ляґу сме пришли уж іх взяли сама до Зміліка не было пшіл Но так же я знам як вызерала церков як іконостас як співали уміліку были сме у Сящєніка о мал таку цяпочку як тоты майді грекокатолицтві подобне як міхы так же ся ходіло зо сміліка до Лемновы А злиґналы мы сме ішли на возі бо уж кєд я ся народі уж мос не был та ци через попраца ішло брод был там як є Касарен за касарньом уж така ровень гей но там найплича вода была так ішла Но а кєд єм был малий та зо мном до лікаря ходили до Мушыны Там был така деревяниця в Мушыні є такій лікар был котрий был был бар добрий чловек но а кєд єм был нахолоджений або хорий або горичку так на навозі Ємішыл Мушыны А поіджте мі А Фльоринка село Штоси Вам бесідує тота назва Ні я то не знам од свого оця Я од свого оця знам же в котрым то року то могло быти гей же Антоний Бескід то значыт бывшый ґубернатор І Николай і николя ся мій отец были во Фльоринкі товды <unk> грудня то <unk> децембра <unk> рока то значыт же были там а зо срецьов выступил там Николай Бескід Но так ся медже єй ґубернатор Антоний Не знам точно же ці он але николе выступил там а подпорувал зрядіня той Фльоринской республикы Тілько знам Я ся народил в <unk> року таж я не можу знати уж не можете знати добры Но та слухете значы Богдан дайте мі вопрос вывідіме што не буде добрі вышмарі сотновы розкосы то є вшытко добрі Я то собі постріжу знайте си же то буде інтересобрі но но так тераз заприте дайте мі вопрос Я Вас поздравлю і сіраз можеме зацятія же не за я зацлю дачте сме в Пряшові при Головній улици і стрітили сме пана котрого нашы уважны слухаче коли слухают радия лем фм уж знают бо єст така такій джінґєль не бесідуєме З вами коли сме ся стрітили перший раз в Леґнаві на такій подіі же то был хрест книжкы отця Францишка Данцака про Леґнаву А товды вы сте мали таку коротку преднажку в церкви пізнійше пішли сме до Сулина при памятнику Юлия Стабровского Попрадова сме были познали нашы Лемкы попрадску долину але з той другой стороны котрой они быти може дотля ани не знали Найблизшы села до Лемковины Бо як бесідуєме з тых сел видно Лемковину як хтоси мешкат при Попраді так може зо своіх выглядів видіти што ся там діє на другым берегу І то сут села котры сусідували все зо собом котры все контактували зо собом Коли Юлий Ставровскій поправдол писал своі стихы то він тіж виділ же то єст єдна земля з єдной і з другой стороны рікы єдны люде єдной віры єдного роду і єдной нацийональности Што вы си пане Бескід думате коли думате про Лемковину Ци вы тіж знали сте єй все добрі ци Вас дома бесідувало ся же гын на тым другым берегу жыют такы самы люде істо як і мы котры так само думают як і мы котры бесідуют тым самым языком на штоден як і мы котры ходят до той самой церкви так най сам перше хтіл бы єм Вам Вас шумні поздравити єднак особні за себе А єднак як предсідатель Русиньского Культурно Освітного Общества Александра Духновича в Пряшові Но дякую Вам за то же сте таку долгу дорогу робили аж з Ґорлиц до Пряшова Вы сте мі зателефонували же придете як хыте зо мном дашто поговорити обсудити дакотры вещы тіже я пришол до катедрального храму нашого Святой онахрестітеля но а были сме в місті з Полю на Святой Літургіі Так же я вас іщы раз сердечну пан Богдан цу ту в пряшолі Вас поздравити на ґорля коротко бы єм хтіл повісти Вы сте мі ай такій вопрос дали же як моє креснемено ей ай прозвище де м ся народил хто єм і так дальше так ялем такыв Курту вам цу повісти Я ся народил <unk> септембра <unk> року в Кушыцих Але я своє дідство не прожыло во в Кушыцих але Моі родиці моя мама мене породила в Кушыцих немотници она і мой отец ся стрімали вошыцох в готелі можно два або трыжни Товды як я ся народил так з Уж городу пришол мойстрыко Мойстрык Александер гей был правник юріст а он уж товды заставал дост высокє місто в уряді ґубернаторскым урядіво Угороді За куртий час то значыт не знам точно куди єм был кресєний але мене покрестили на грекокатолицкым храмі В Кошыцих В Кошыцых Но і так мене На поізді привезли до Урлова орлю плавец но а на Лозі через Гребеняк через Гору до Леґнавы Но і я там своє дідство провел ей то значыт першы своі крокы дідскы я пережыл в Леґнаві А в Леґнаві єм єм Своє дідство в єдным тягу пережыл аж скоро до <unk> року свого жывота Ци влегнало сте Я ходил я ходил до товды до церковной церковной Не знам як ся бола Народной Школы в Лиґнаві гей А моім директором школы был Бартольомей Баболяр не скорше по <unk> року был директором Украіньского Народного Театру Ці же мене учыл Бартоломей Баволяр і його жена Кляра гей котра рождена Павловичова то з того роду Павловіцьових што є наш півец Маковици гей Александер Павлович Як єм мало нецалых <unk> років так родичы мене выслали на поговорам на еґзамен до ґімназиі в Пряшові уж од року <unk> еґзистувала Грекокатолицка руска тіж русиньска ґімназия Ці же дали мене до той ґімназиі но а я зачал в року <unk> клас ґімназиі <unk> В <unk> року кєд є освободждена была в часі ІІ Світовой войны восточна час а і місто Пряшоф концом януара з <unk> р сме мусили наступити до інтернату а і до школы Але школу Консом Януара зрушыли як церковну гей а была уж штатна Штатна ґімназия тіж є назол малак Ґосударственна руская здвома сы ґімназия етне Рускє ґімназиюм в Пряшовей Інакше школу на сюди єм ходил то є комплекс епархіі пряшовской пряшовского єпископства тераз є там теолоґія Теолоґія болот была буде была збомбардована в <unk> року Так ся мізділо коло <unk> або <unk> децембра была бомбардіровка міста Пряшоф ей Так же якє сме ся вернули в януарі так на просьбу ґенерала Людвіка Свободу Ґімназия достала пренайом будовы в касарнях в тій части але кусцьок ґнійшый як є тераз Словеньскє Народне Музею Музею Русиньской Культуры в Пряшові Хтіл єм ся Вас звідати туди як сте были в ґімназиі як сте ся ту вчыли то де сте бывали В Рускым домі ци не в Рускым ісі раз Кєд єм наступил до ґімназиі такы Інтернатом інтернатом пре хлопцов прештую котры штудували на ґімназиі переважно была будова на кметьовым стромораді конкретні де то є зо схоловний улиці ідеме по улісу святоплюкову зліва є є францисканскій костел Но а іти высше А там сут сходы На сходах вийдеме горі а видіме будову котру мы сме волили алюмниі Алюм ней не знам тераз точно повісти рок але так около року <unk> Старий тракт будовы Старий тракт котрий смотит до загороды гей был закуплений закуплений нашыми вінными культурными представителями Як єпископы Йосиф Ґаґанец пряшівскій єпископ Адольф Добряньскій Александер Васильович Духнович і Павлович а купили тоту стару будову На то жебы была семеністьом семеністьом при нашых хлопцов зо худобных родин котры штудиют в Пряшові жебы мали де бывати а де ся ай пропитати значі стравувати А тота будова алюмниі была записана на нас полоґ або на общество Святой Янакресителя Свято Яна Кресите а ту в той будові де і я як хлопец десятьрочний вступил до того інтернату гей В тій будові студували такы вызнанны люди як Еміл Кубик як Юлий Ставровскій попрад як небістік Павел Петер Ґойдич мой Стрыко Николяй Бескід історик літературознавец і языкознавец русиньскій і мой отец ту бывалі в тым інтернаті Так же ту В часі ракуско угорска австро венґєрщыни кєд школы были мадярскы мадярскы але во В інтернаті ся бесідувало по нашому там был наприкр і свого часу выховательом Духнович была прекрасна бібліотека тіж є там нашы діті котры выходили зо з тых нашых сел з Восточной Словакі і так дальше мали можност Говоріті по нашому по руснацкій по русиньскы а сохраняті свою віру свою восточну кірломефодскую віру традициі а на школах ся уцілі по мадярскій ци же там достали выхову ліпше повідани уціліт ся на культурі мадярскій Але в інтернаті проглюблювали собі нацийональност і віру свойом І зас єм виділ спи де сніжно ділил вехы могучых надприродных пречудесных Гат Як стразы вчені ні світаньом і озмы геге герку До Вышні небезурдо зр Ґіґантів нас стра Во снієм чудным выгидів і радіст незбагнену слухай вітер ню за твердий граніді Од Хімер злых захід дні Стерезе вірно на слугу руус рідний край од татер недалегыку Зас перебывал єм і кормил серце ду в раменах моіх Споминал як мале гегенькы сным ригієм голубил ту Высоты виділ є селечко малюваны Потічок Черкітливій і віцівскій Ті при ним цвізблений при ним яблуны в саді мы на світ єм пришол ту рокы молодого гості невинной прожывє мі перший рускій зву ту высо з моіх ту серце мі за гості народу мого вільний ду Мій то єденку богатий споминами среблисто пелехатых одсумілых лімоє тушачте продусти довных з ногобы і серце чте та і гушні ту моє дусасты родусти головных з новым І серце жды і серце жды і серце жде ге ге гень угу