Пропаґанда #45 - Цеголка, Іван Бандурич
Ц01:Е45

Пропаґанда #45 - Цеголка, Іван Бандурич

•

Опис епізоду

Odcinek jest rozmową z Iwanem Banduryczem z Bardejowa o jego staraniach, by w Muzeum Słowackiego Powstania Narodowego znalazła się cegiełka upamiętniająca Rusinów uczestniczących w antyfaszystowskim oporze. W tle pojawia się historyczne wyjaśnienie sytuacji Słowacji w czasie II wojny światowej oraz podkreślenie, że wielu Rusinów walczyło przeciw niemieckiemu faszyzmowi.

Автоматычна транскрипция

Днес в програмі пропаґанда запрашам на стрічу зо знаным нам уж паном Іваном Бандуричом з Бардейова Пан Іван оповіст про своі стараня жебы в найважнійшым історичным Музею Словациі в Музею Словацкого Народового Повстаня в Баньскій Быстриці серед інчых цеголок посвяченых народам котры брали участ в тым повстаню нашла ся і цеголка з выписаным етнонімом Русины Доста лем мая вопросы од нашых люди же чом аж тепер при <unk> вороцю Словетсконародне повстаня стала отварат памятна табуля котра указує цільму світу же і Русины активні приспели спулю зо словеньскым народом за Наше особлоє сподкы гітлерівского нацизму Но одповідь моя є така ай была же у нас украіньска ориєнтация минулости од ульдей не была у Русинов А мы сме ани не жадали жебы табуля была одкрыта Мені Украінцу бо нашы люде ся не чули ани тепер ся не чустуют же У нас еґзистувала але боже мусит таже быти Украінцом украіньска нация у нас была принутяна а хто не был Украінцом так заповажывал замені ценного як были остатні люде того ай мы сме чекали на час Коли буде русиньска народност узнана а наша русиньска Народност была офіцияльне узнана аж в року <unk> А того од того року а я особні єм зберал материял котрий нам свідчыт же великє мноство Русинів было запоєне до протифашыстицкого одбоя а тым людям котры ся заповіли того протіфашыцкого одбойо Патрит чест а слава А тоту ім маме яко жертвувати А тото бы мали зробити ай другы Штаты вшыткым войовником котры воювали проти нашому спурсу неприятелів німецкому фашызму бы мали дати чест а уступ сербіс поро Знебардейові зас ся стрічаме з паном Іваном Бандуричом котрого легко мож ту найти бо місто невеликє то єст вызначна постава Вы сте ся бы старали о тоту цеголку таку памяткову В чест Русинів котры взяли участ в словацкым народным постаню то єст по часах мусиме нашым слухачам котры сут не зо Словациі але споза на Лемковині пояснити же в часі ІІ Світовой війны Словация была гейбы свобідном державом Не была під окупацийом лем так можна повісти же окупувана то не была територия то был Штат котрий был незалежний але ряджений през уряд фашыстів такых котры колябурували лем з Гітлером Мало хто знат же през тото же Спиш і Грава были прилучены приєднаны до словацкой державы то там уратували ся тоты циґаньскы села но але по часах той тых урядів фашыстовскых коли уж ся приближал фронт в Словациі вынекло антифашыстовскє повстаня народове повстаня егітернонзаує аби чыстословеньску сароспаду тіж никы ліповска догода ніповска догода мала за мюру бы чыслословеньско розпанцерувати на догродны траіна врадовых части того почысто словеньского Даколи было вызброєне найліпше в середній Европі мы сме мали воіньскы опевніня закупы наморали о Чехах такы же німис мал од нас страх ай того же кєбы в нашой ціскосуваньскы арма ти сапріли ай Сусідны штаты та гітлер маль обавы стороно сме были в Европы посланкы воєнный найшы припровененам обраном за Лит Чехословенцкы Републикы аправ А того ай Подкарпатска Русь час ай нашы села котры остали територичным ци стословка до теперішню словенску были окупуваны отови Мадярам Мадярами Мадярами а также <unk> Волошій был дириґуваный німецкым Ратом против принімецкому в Фразі На покій Гітлера робил тоже айту карпатску украіну котра провило ся на марци <unk> р за задачом ослабити айту част ясна вес з тым же была роблена на покій Хофмана <unk>n<unk> Радса німецкій котрий робил а при вельскві німецкым в Празі Ясна вес же в тым часі на Подкарпатскій Руси котры жыльне ся Русином была велика обава з того же люде ся бояли же знима зроблят тото што зробили ай в буршы зо с року ай потомі ы авациі Вісла бояли такы бояли ся режіму мадярского Так утікаль в <unk> року зос подкарпатскій Украінє говори же <unk> тис дакотры академік Іван Плоп твердит же <unk> тис люди утіклют до Русиі З тым же молоды хлопці буду пред Мадярами До Русиі Совітскы Союзы Но Но а Кєд ся орґанізувал цискосуленьскій Армадный Збор Так ся голосили ґу нашому армадрому збору того бо в <unk> році іти уж як ся зачынала І свойна так пред тым часкы цискосуецкы армады через польскольска єс я не хотіли воювати Так одышли до Росиі до Совітскы Союзу <unk> цискословецкых вояків на чели золковником Людвіком Свободом Людвік Свобода зачал там орґанізувати приправу На взнику ціскословецкойской армады але мусил мати даяке согласиє такы было доєднане же перша догода была зроблена з велітельом совітской арміі а звелітельом нашы арміі Потом кєд наша влада то одсуласила а потом зникнул айкоскій пиві ческословецкій Армадний бриґада а потом збор аж пузіше орґанізували чыскословецкій армадний Збор ся там орґанізувал потом ся придали Ай цішы гуліньскы ці а так в дубі карпатской операциі уж было зо <unk> тисіс прислушників цільскосульска Арма Нозбуру <unk> тис войовників котры мали написану народно зрусиньску Єст війна Як сме повіли по нігофскій догоді чешка тата част чешка єст прилучена товды будеме бесідувати але єст прилучена безпосередньо прямо до Німец ту єст Штат словенскій штаты Втічут нашых догуст до Росиі і пізнійший пізнійше Людвіґ Свобода орґанізує армаду то єст армада чешскословацка Іщы треба поврости же уряд чешкослове Словацкій єс на еміґрациі В Лондоні ци тота армада любівка свободы Єст підпорядкувана тому урядови в Лондині ци єст підпорядкувана в рускым Довыданы Штатовы Заден рісрушник не могло выплывати ту служ другы армадов там же дополи Боляда не даст согласти Словациі было такы же на самых перед была то года кєд со зачал ціско словеньскій звыроґанізувати Руску так перша тогода была підписана мітельом ци скослоньскій армаі армил велітельом руской армами аж пото кєд настал великый одпорти Рус проти Героі або ціли покрутили світ Одхіджували войнову уст напрямо Гітлера оглянути цілий світ пото наша влада мала суглас же само вытворити Істословеньскій Арматный Збор на Уземі Руска А На як Русины до той армады трафили Но тратили Русины Там тратили же єд мали обчаньство Не малий не мали Они утікли зо с Подкарпатской Руси ор <unk> місці Гей медже нима были жены были має черякы але што могли воювати так само поцітат же были аси <unk> тисячтися того бо кєд утікали в <unk> року были там і же іж польскы діти і дакотры были такы што зо Свизницику втікали а того То о тай говорит же со вшыткы достали до булябу Як утік черезниці в <unk> року ясна леж были то два другы был то направно Працовный табор де были умяснены тоты найотримали айдар регрешкы же были уж трестане на Закарпатскій Украіні было системны Але політичны добливя Нє кримінальны ай кримінальны были а тоты были направно працовны табором Сагорита актиґоря з A<unk>E а пото были працовны колониє А тых працовных колоніі вециях Працовник Мій брат котрий то же воєвал тырванцийско сойства арматно зборі был направно працовникы был працовником ни А робил нам по господарстви Але то брат ваш тіж пішол до Руска там он утюл та же утік А сапріта ЛАорґанізувал Но ай наше село припадало од Мадяропорді но а нарукувано ся окредом кацева ай наше вуці з нашы сел но а потом ціла скупіна раз єдна скупіна раз друга а поступні не раз одышли єден ден єден місяц Але тота акция якы садознали же реґулюне корупций в лодышли маме припад же з Рублік потышл <unk> ружнив а был то єден зо з найспомнійшых прескубниківскосолицку Арманію з Борні Поступнена стала А потом Саплина Люболиньскы чешый котры были тамлина Лемкы м але так цискослоньскій орґанізувал такы без участи Русинів не были в можно сти того боку Скоро саговорил літературы же <unk> Русинів Той армати Той арматы при закляданій Призакладаной Потом прочас І Світовой Войны сапридало скоро веце два тисяці вояков нашы словецкы воякыв котры Утікли соже не хотіли воювати за совітскій штат так утікли а се вытворила друга парадесантна бриґада а тота друга парадесантна бриґада в Вояциі они поклю ре Прямо в ґубаньскы Лістріця або на триму приставали а самучастиві словеском народом постані осад на час цискословецького Армарного Збору кєд дукарску вою наступували а так і было <unk> тис <unk> котры загласили Екорусиньскы народности Але Не каждий Русин самолосил у своій русиньскій народности а евіденция не была точ на кєд ся спросил Якє з народности Так така як тыпер насят люде дакотре собоя повісти ци Русині а выдумают вше якы народности такє тото в припаді Не можеме повісти же то сє было <unk> ца другы скій войзоцінові Але е правда є же такє тісло є знаме же тоткы было мож было о <unk> одлаской стови Зыт могло быдати ся можом а як уж діже было котре ся не масилі по русиньской народности але тухом были Русины пока мій браты говорили едиктор Боднар з Нижсы Добрихы Приятельскых тяро Монор Бьоль шефредактора Пошідскы Марику Новсулецку Новеложывота всасут Новежів Но а пішло наймоєдно око ввідкі придікували сий потом савых выздравили а покрацаль Но але помного Русинів А то ани цісло не знатопле же партизанскы скупівы котры были орґанізуваны на словенску а при гіралтовцях сузик пото сасуткы Цируске охоря наш русиньскым сет селиці пиже А там был ефект <unk> тисяці партизанов але там было много скупів котры не были проєдноску за щастя родины вылітель Борис Копруном потом леґіньского лідерзантна скупіна котра мала командіра на озасіку ветіньского робил дізанты тоты препагы та Нимецкы свою ваговым автоколониі свою роту зробили а назад в односит до Серновского поря Отож Серемурского горя запріпрамували Словецкє народне повстаня такы тіж рі партизанскы скупіны на помоц Словенску народном постань та істориско сулецка Арма з Бор пришло од Дублі Через Левоцю а дальшы міста через Русаслиста Великого Боя помісто Лемковскій вікуаж тамы обруз великы Боі но а <unk> друга святой напреніса з конціла цискул в морачку місті про А з хромє ріжа пото скупі нашли до правиль на само свот на окурчыня <unk> вой Но а брат ни было ай остатні войовниці котры были же были баз подбаны а спору зо сусовиньскых нидвоям а Чехні воювали як нашы русины барс Потані а были горды же пріспіют свою цінностю за осу будины ческо словецка од фашыстіцкой нимецкой машынериі Но а Людвіґ Свобода учас то ходил А все споминал же вы Русины баржы были храбль героі си были небоязны а были то боюты котры єде за другого єден другой помали Же то была Наша арка Нашы Русины си уведули же кєд хотя не ліпше жыти так сам не раз од гітлером охоты жыти ахоты гордів не мож страшти великы народножы рука наш Русин добе мадеризациі а в добе обсадыня а за ся повірти архі Робика нас Русин был была желане за дашто таке нерускє за спорозаного чоловика а маґарскылі нашы воя Русины вылу жывали потизнати працовны так дале давали подраны роботы А Яслиже проти часы войны уж в року утикали ту бо не хотіли Русу поглядают ай покладали за славянскым брату так Славяти Славянови не буде воювати то істо фай дуры штарты котры были потій при коаліциі уж Румуні а ей Мадяреда котры дручдату Амінчане Адашы русиньску народом повстаня катеґориі цілий покорковий світ одчуджували Гітлера котрий хотіл вернут на цілу Европу нацию світу сваты рарусу пазу Дня смутного пронело Прило Ден маписло пані сил хоц му списло ден машы Пани сил хоц му списло Уж описане айже Ознатмі а тото же коли то буде як буде Рутосама достало проґраме Но а як завола пан Анцяхови прецедоі повідавшый представитель русинов же такес буде он бояжне може іти же талькы не мож іти так з вівору зорґанізу вівро до Еваск На вибори принайте учыте делеґату дазорґанізом од моя роль нашых Русинів котры мают меда еліту на фо і в носі дакотрых леже не може іти Мефоры і ноту жы мают по <unk> по <unk> руків Но а нараз Созмінило нас то з аналезам То уж одповідал прецеда же он може іти а уж думали штукы проведены автом Коли повстал Музей центральний такій Музей Словацкого Народного повстаня в баньскій Бестрици коли він повстал коли бы побудуваный Оєст такій знаний така архітектура єст в подобі є лапа калапа такого як є най то А там бытам айму сме узяте рітельом музеа Тепер є ужін Но так з порузя сме матурували в <unk> руку Были сме приятеля Ном ся згаджал з ним но А музейм перше котрый было такову міц будує а вызнам словеньско народны повстаня свій выжа довала Жебы была нова будова жебылистоле тиже експозиция стаміни або Каждым тым часом змене в політичны што были но так ся мінили до конця ай тепер такы ся припад стаже чорны заставы на повісили чобко треба пришли уска А повічте міщы єдно бо так сте вычыслили кількоф Русинів воювало в армадіі Людвіка Свободы кілько брало участ в словацкым народным повстаню Але там не было той циголкы присвяченой Русинам але была циголка присвячена Украінцям А кілько Украінців брало участ в словацкым народным постаню кілько Украінців брало участ воя выюваню в армадіі Людвіка Свободы кілько іх было же говорова рець медже тыма руями Русинами была такы же бесідували по русиньскій вшыткы вшыткы тоты фукциі котры походжували з русиньскы осередовиска ці были з Пудкарпатскы Украіня алесполска Лемкы бо были там медже нима Така Іч была русиньска а покли медже чом єдных спомины Украінців то унас бы украіньскы народности до <unk> років нихто самого русил покритель еміґранту котры зо Зушы утікли а ту были Так тоты сголосили але остатній простил мысме не тот напликал на фотоґрафію што є Федоруці Николяй он з Літины подкарпатскій Але до острьовца пришо лем люди хлопцік у нас вырос но по русиньскы бесідували а на подкарпатскы по русиньскы бесідує Ай тепер видеюже по Украінця не на Подкарпатскы руси тоты котры має вірусиньскы кореника іх душе є і Даяк різы Дахто со стороні переробити Но але правда є така же Русины там были барз єднотны цізольства зборі Мазає то музею котре оджыркалює Ціннос не лем словеского народа але вшыткы котры воювали безділю народу а народ Руси Воювали протий фашызму Якы там тоты цеговкы были Полякы там сут напр суть Рускы суд рускы поляциі Анґліцяне Французы Чехі Нє Румунізу Гей Румуніі Но Украінче Але даям Украінців не є нє Но і Русинів не было На Русина не боль того Но я вам тоту другю повім з чом аж тепер памятна тебулеє Нихто не мал на увазі скорше же треба бы было дати А чом не скорше По девятых подиректор єм зискале удає Но Я єм зискал удаі нихто то не глядал тоты удаі А я єм зискал тоты удаі но бо не мож узядати же отворте памятну таблу людоску Русином а не знам же ціли там <unk> альбо або кулько покаже інакше повідат дакы арґументы факты было треба назберати На тоты факты єм назберат Єднак од участників Словского Народны Повстаня Мателяциі так Дібно од люди што были а потом они свідчыли о тым же были же воювали палеж і деборо а так дале <unk>reпер публикация не вышла комплетна О тым же якы народности Згруба Згруба было Але тота груба орієнтация тоже неєточна Кым бесідували не єднак з братом а потом з другыма така же буда ногей але ето преца то она ся дак не стара го О тых войовників ани не знали же Русины воювали за права нашых вшыткых людей не лем Словаков але вшыткы опцяном чешко словецка Они воювали за чешско словецко ся єст подкарпатскій з тым ведомым найже особожуют чешкословеньского Дотепер не вышла нияка публикация котра дефінує же кульку Русинів было кулько было войників чыстосульского Армадного здоров іншых народнослів Но а я поступнєм є з проблематиком Він Скуса заоберам достело бо єм автор памятника на Крижох словеньску народну повстаню навер Яробіль памятну листину а так дальше было творений <unk> криже Криже то є <unk> кілометрів од барила смером на запад но а там На крижох <unk> року сме отворили великый памятникы А там были спомянуты Русины там а там были спомянуты тамы <unk> тисяч партизанів што было там было много Русинів наприклад Ай такы знаме мена Ай Вам такы знаме мена Судяк наприклад Стебіля Езосы звали потом ганушнякого нашого триматора брат Тамбель потом Ческосольска Армадна Зборі был Муйстры но моіжены Стрыко <unk>рочний был жествовал своіх жывот был забитий Но мали двох братів котры были єден большыско сульска арматом Зборі а другій бульсульскій арміі бо скорше одышолы одышол <unk> року а пришол аж в <unk> року думал Но а од нас много много люди было мам жывотопис Віктора Боднара редактора Нового жывота котрый робил хлоші та потом Прешыве был єден зо звызнаных матфу ублі отворену памятну памятну доску жебы активным войовником в протифашыстіцкым одбоі был то Русин а з ним ся стрітала барз часто уж не жыє но а потом памятникы котры были роблены одбою скоро єм мал участ При каждым товто мам богату свою власну публикацийну цінност о о тым як воявали нашы люде всескословского Арматного Збурі Но были там а і вызнам на особности як зо пчолінного лята котры уж не жыє был вустоніком амаль около <unk> вызнамена за ужывнатий бой проті фашыстісткому нимицку на якє єм назберал вшыткы потребны покладовы материялы та єм ся обернул на веднє Музея Словенско народ постаньопаньскій Бістріці А они в пребегу пребегу двох місяцив мі дали кладну одповід же буде одкрыта Русином памятна табуля а же приснял знамят проґрам в рамци котрого бы сме там мали быти но а так то сайтало же єм горди на то а єси день перед тым кєд <unk> роля памятна табуля одкрыта а <unk> мали реляцию в рамці Словеньского зласу де высоли подякуваня веденю Музею Словеньского Народно Пустаня же тота акция Сауску Чосні в ден <unk> вродця Словеньсконародно Пустаня А іщы єдно Вы сте написали писмо до Музеум Але ви як што як Іван Бандуричы Я не появет себе Нє ні Я не во ниякым поверены але з власной мойой ініциятивы Значыт што і музей Повім же добрі пане Іване Бандурич мы вам Ваше жаданя сполниме і дотримаме того я закляє факту котре єм там увіл А чом того не зробили функцийонары не знам русиньской обробы округо стола ци інчых Я на тым не уважала покы я мал рґументы а материяли єм маль Та такє Ємса Обернуль то так якернуль на редакцию бардівскы новости єм написал Потым со обернул на новины Окресы гуменны тепер в старій Любові буде зверененый мій чланок такє єм автор то так не підпишу Ваше мело тексту Нотавісто Емса Обернуль но і з тым присвячыньом же при цем споружя то мій директори повидал до телефону бо при тым му телефоніцкій вол директор он мі подал Напиш мі писомній Я мушу мати даяке писомне Еве уписону поже писмову куже дав куже такы є у нас а і опцян може давати ініциятивны навергы то і уставы написане же каждий опцян може дати навергы на вылепшыня нашого споручыньско економіцкого усыку цінности Так же то я в тым не виджу ниякій проблем Муй спорузяк Штефан Пажур Был вызнан на особнос котрый робил долгы рокы в Музею Словского Народно Повстаня Бістници малим ліпший вся близший як кєй Бецюзі написал котрый непознезнаний воєньскій Музей во Свиднику Ци то єст якыса філя того музеум народно Словацкого Народного постаня Освыникує Воєньскы Музей Воєнскєно Воєньскы Музей котеє <unk>eo<unk>e яко Воєньскы Музем в рамці Ческословенскы были вядене Міністерством ческословеньскій армад Но моментальні Вам ани не знам повісти же по кого прямо патрий але перед тым патрую по рохоты Мініства Народной Обраны Я конкреты малем на старости Едошыі <unk> року а і вшыткы воєньскы памятникы в окресы Свиднік бо окрес Свидник ґіронту цестропку а барді утворили єден уземный цельок єден окрес а такій великій был тот окресна А такы велькы окресы од <unk> до <unk> р Ном на старости напр вшыткы цинтурины котры сут на трасы Головных дорог З перш світовы войны наша орґанізация обновувала сме мали зважну скупіну вытворину на обнову гробу з ІІ світовой войны Но были я і такы припады же была пожадавка од двох Німців котры пришли за мнукы єм робили на ОНдборе культура мале на старости Памяткы же пожадавали жебы сме в Ганковцах поставили великій помник німецкым лаякум котры там сут похованы на центурні гунтовце Но та єм повідал же уст ту таку не дамеш же великій плом памятний выбудиме але цинтер котрый є там так недоволиме жебы были здевастуваны але бо жебы не был нияко удержуваный так же наша скупина працовна уробила опатреня а запостарала же то просто є было з культурниме а і в гунковца Но мали сме єдначленну ступіну працувлю на дуклі котра ся старала ок дукельскы цінтури А о удыжбу а о порядок а до конця Ґубардіові сме помовили і партизанскій Лазарет циже ульну лемучницю а мали сме там нашого працовника котрого сме каждый місц одмінювали якос за справцовску цінност Лічыли ся там партизаны а рускы леци котры забезпечували додавку материялю партизантскій скупі нам чехускым погорі а мали там припады же при зоскопах Сапоранили Мали сме в припадженым русиньскым селі єс Львовскы Гуті ціла жыдовска родина ся укрыла в <unk> року а вытримали то <unk> року до Свободиня Нихто єй не презрадил а літар котрый там был волоса Франтіша Ґрадац Был потом директор бардєвскых Купельок а помагал лекарску помоч тым партизанам а вояком котры были лічены в польмусниці в нашу русиньску сели лівом Лівов Русинь звісал а Любот Лівовска криже криже тоже є русиньскє село Львовска Утає русиньске село То медже Русинами ся тоты Жыди тото самі Русинами а не были презраджены а Аж до сме іх смерти мыл знима приятель тіже вшыткы подробности ЕМ зґєдил од нега мамна рата Ена <unk> повіче мі тото одкрытя той цеговкы было в суботу Чости не пішли на тоты емнеш з орґанізация Айдама за <unk>rtого приправленай авто же з Барділа іде знамі ровно до банскы Бістріці а назад ішол най автобус Но але я не єм <unk> росням і <unk> росней а єм хотіли автом нашым з Барділа з тым же кєд буде барз сонце а то такы маму своє рокы а єм потребувалай такє полодиє хоча з сесуваня ай назад завернути при польным здроздорові а то м ся з родином порадил а ліпше кєд же єм не шол але было то так же моі приятеля то не знают о тым же єм хыва того погроза си были вызваны жебы м ся зучастни а жебы ом пришол на трибуну а быти участником одкрытя памятни табурі Як выдумате треба і Лемкам ся старати о тото жебы Тота народност тоты люде были спомянуты яку мали етнічніст яку народност мали на тых таблях де то є потрібне но і така ситуация єс і в польску же сут вспоминаны сут упамятніня хоц якых народности нових Лемків там неє Но Мой погляд є такє же каждий чоловік котрий уробит проспешну роботу а котрий є гордий на то што уробил своі в жывоті то чоловік бы сам мал похвалити не сам але мал бы ай в нашій соложности быти важений А дати устку котры вывоювали дре нас свободу а вывоювали ліпшы жывы якы знебыли Подмадярми альпокы нашы люди даколи жыли так же не мали народну свободу аби іх культура заникала а Русин ся не поважувал як поза чловека котрый єст схопний уробити тото што наше Русины з пору зо Словак міступили а воювали в своім повстаню а обыт хлопці в Білосвітовый войні доказали же сут опре а і Русине воювати за свою свободу