Пропаґанда #61 - 5 ІІ 2019 - Мапуваня і наука, Анна Шмайда
Ц01:Е61

Пропаґанда #61 - 5 ІІ 2019 - Мапуваня і наука, Анна Шмайда

•

Опис епізоду

Odcinek jest rozmową z Anną Szmajdą, która opowiada o swoim pochodzeniu z Łemkowszczyzny, studiach w Krakowie i zainteresowaniu kartografią. W centrum rozmowy jest jej mapa pokazująca procentowy udział Łemków w różnych miejscowościach na podstawie danych ze spisu powszechnego, a także wychowanie po łemkowsku i dalsze plany.

Автоматычна транскрипция

Аня Шмайда народом з конечной на Лемковині Оповідала буде про залюбліня до ґрафічного представляня Лемковины Про аню Шмайду было голосно в <unk> році Писали про ню ґазеты публична телевізия зробила з ньом інтервю Причыном заінтересуваня медий было тото што Аня як єдина в цілій Польщы писала матуру з лемківского языка матуру здала а пак пішла студиювати в Кракові на єдній з найліпшых технічных польскых учени в Науково Технічным Університеті АҐ Днеска будеме радити про заінтересуваня в мапуваню землі выхованю по лемківскы і дальшых плянах спілбесідничка до того вшыткого і заспіват Шановны слухаче в рамках циклю пропаґанда запрашам на радийову стрічу з паньом інжынєр Аньом Шмайдом Запрашаме на стрічу з паньом інжынєр паньом Шмайдом Де ты того інжынєра зробила В Кракові Так але то с так велич Школа так назвийме высока школа єст тілько факультетів выділів одділінь специялізаций же треба дашто веце На выділі ґеодезиі картоґрафіі Ґеодезиі картоґрафіі то што єст тобі близше ци тота ґеодезия ци картоґрафіі Но по трьох і піл роках студию вказало ся же картоґрафія єст мі близша бо власні в тым З того єм написала працу ІнжынП Інт такой мапы был зазначений так як бы змогла одраз повісти про тоту свою мапу она была упубличнена Што єст за мапы Тота мапа котра была упубличнена представлят даны статистичны з року <unk> але сут они представлены на даных поверхньовых з року <unk> так як бы цифры вказуют тоты історичны даны Добрі але тота зелена пляма а то што она означат Зелены плямы То были місцевости для котрых не удало мі ся іщы здобыти даны а пропо людности А інчы кольоры власні такій єст не мож не проблем а особы котры опубликували тоту мапу в там втяли Част таку котра тлумачыла тоты кольоры там підсподом был так был опис барвны до мапы был опис словны котрый там вказувал котра цифра то єст яка місцевіст плюс до того был там якыс опис тых границ Штота мапа мала представити Мапа вказує в уділі процентовим кілько Лемків взглядом вшыткых мешканців было вданій місцевости І од найяснійшого до найтемнійшого кольору ясны то єст малы процент а темны то з великій процент Але як єст дішла до того кілько Лемків Товды звіданя в списі я розумію же ты збрала до увагы результаты спису повселюдного спису з <unk> рока <unk> Не было звіданя Ци пан пані чує ся Лемком так сучасні ся робит списы Лем там товды ся звідувало о што О язык то было так о языкы В тым списі называло ся то яко язык русиньскій і рускій Ні в тым было русиньскій В тым в орисиньскій Уж в як добрі памятам бо то был наступный спис то уж хыба было рускій написане то было ріжні на просторі тых вшыткых але в першым бо то в <unk> році был першый повселюдний спис в Польщы і тот списы В тым списі было написано яко Яко русиньскій А якы інчы языкы были товды до выбору іщы Будеш то памятати ци ні як не буду повідала зліты навет може не было о там яко язык лем яко приналежніст і там было власні німецка іщы жыдівска і то хыба не был яко язык лем вас ніяко но не можна повісти яко Так бадали реліґію але я ім реліґіі не брала під увагу в целі Лем тото одчуло Ну так і собі напрям єм выбрала Повім так же як при робліню своіх мап Хтілам быти як найбарже власні згідна з тым што было написане в тых списах но і не можна чогоси зробити як там не было І є тіж з другой страны як єм то робила то здавала єм сику справу і малам такы дилематы там выясняны з моім промотором же тоты вшыткы люде котры там были приписаны до Русинів не до кінця вшыткы в днеснійшым часі бы ся задеклярували як Русины але так было написане в тым списі так же так попросту перенесла єм тут на тоту мапу Но але я повідам як бы была така свідоміст як тепер так в <unk> р творила ся свідоміст нацийональна правда іщы не было такого выріжніня же ми сме Лемкы мы сме Украінці Лем то было так росине то было такє вшытко Доперо ся творила тота свідоміст Свідоміст ся творит все то ниґда не єст процес котрый єст скінчений раз на все В тым часі в <unk> р змапувано як выглядат населіня під взглядом нацийональности І товды выріжнили лем тоты тымаж якысы стары мапы евентуальні жебы нам вказати результаты списови НАТО Є правда не з публикациі такых Книжковых такых Але то были што цифры в табельках не было николи для нестатистичны Жебы сме іщы раз зрозуміли То повіж іщы раз тото жебы тот вызвучало же были што табелькы аркушы списов ні то были результаты спис што были результаты спили публису опубликуваны в докладні то я єм корыстала з такого чого си ся назвало Скорошыт місцевости де были опубликуваны даны для місцевости чылів товды названы ґмінами І то было опубликуване рез <unk> Ґувны ужонтатистичны во Варшаві В <unk> ропубликуване в <unk> Так як быну в Iл спис а опубликували в є уж по опрацуваню тых даных І на основі тых даных табель я розумію якысых ґрафіконів тыс мусіла перенести цифры на мапу на мапу Я муся м ствердити з того базу табеляричну роба єм то в проґрамі ЕК <unk>Le<unk> і пізнійше впровадити тоты даны до проґраму в котрым єм творила мершы Што было для чудне Чудне значыт же што мя задивило як єм то робила чым Задивило кус мала єм дилематів же так повім бо моі першы винникы вызерали в тот спосіб же напр забрала єм ся од той страны смотріла єм Котры місцевости подля мене найперше подля мене пізнійше подля джерел Были лемківскы і лем Лем тоты місцевости брала єм під увагу а пізнійше там в процесі браєм вшыткы місцевости з Бескіду Низкого бы тотіж треба повісти же моі мапы обнимают лем обшыр Бескіду Низкого поза ним і там місцевости котры были на граници І поза тым тереном ним не опрацовуютже Сандецкого Бескіду уж неє Ні Якы Не замчымо уж тото повідати але зостане то тіжкус поправлены тоты мапы але наприклад в моіх теперішніх мапах єст так же обоймує то част так як бы міста Новы Санч бо даны історичным мала єм для цілого Нового Санча Бо вінєс на граници з Бескідом Низкым іщы тол в векшій части Бескід сондецкій але іщы Бескід Низкій і Обецны даны сут такы же Новый Санджес поділены на обрембы І я єм брала тілько тоты котры ся мі там граничыли А тутай з Бескідом так а даны статистичны сут для цілого міста выщы не было чого тако як поділ Добрі Ци нашла сприк даны для тых сел котры в <unk> року были функцийонували были великы шумны а днес іх нияк неє ани на мапі То по части тіж м была друга другій аспект мойой працы же показую на махах але то уж не яко ы О обшыр лем яко пунктовы пунктовы місцевости показую місцевости котры были а уж іх неє або котры змінили назву напр Як припусме наприклад робица руска на ропицу польску Рыхвалт Устя Рускє на Устє Ґорлицкє і там іщы были по дорозі такы Такы власні цікавы што єм ся цікавого довідала то наприклад же В істориі села си Смерековиц была зміна котра зостала выцофана і зазвернула Стара назва історична так само Село Шквіртне де в польскым языку называло ся Сквіртне пізнійше было сквєжын а пізнійше зазвернуло до назвы Сквіртне І тотіж єст в моі працы описане і представлены на мапі власні А на мапі котра представлят даны статистичны то так сут представлены села котры Были в котрых мешкали Лемкы а в котрых уж неє Але тіж неє такого порівнаня бо то єст цілый сенс працы порівна аналіза Ек было власні в тым році <unk> а як єст тепер але не удало ся мі до кінця осягнути мойого цілю для того же брала єм тепер За них актуальных брала єм даны з повселюдного спису з <unk> року і тот спис не удоступнят даных по перше для навет на нарівни ґмін не удоступнят А як уж удоступнят для Повятів як добрі повідам як удоступнят для повдятів то лем для повітів для котрых в котрых задеклярувало ся веце як <unk> осіб народовости лемківской для повітів котры не перекрочыли той граници неє неєданых попросту Але то треба было пояснити што спис повселюдний спис з <unk> р был роблений таком методом комбінуваном Был самоспис был спис але лем на репрезентациі были ґміны росуваны до того жебы был спис найокрем того пізнійше была екстраполяция з рахуваня результатів подля алґоритму якій дослідникы до того приняли то был перший такій спис на пробі не повселюдний де факто а такій таком методом комбінуваном но і принюс результаты Для Лемків в сумі барз позитивны так бо медже <unk> а <unk> році чысло лемківской меншыны гейбы взросло Праві же <unk> разы праві же <unk> разы Для ем на Лем для той так як бы квестиі меншыновой было перепроваджены репрезентацийны спис так як тобрі Памятам значыт серед такых бы Треба бо зачати од того што коли ся робит творит списы то ся іх творит на основі того же су і суд зобовязаня каждой державы взглядом Орґанізациі Зєднаных Наций І там єст повіджене же треба зрахувати тіж населіня але населіня в такій спосіб жебы вышло же єст нация котра єст домінуюча головна но і треба зрахувати нацийональны меншыны І зато ся тото робит же ся рахує тіж нацийональны меншыны зато же єст такє вымаганя но медженародове так повічне сотвор вшыткы сетского Тепер єст інжынер Што дале што дале яка карєра перед тобом што думаш робити надале На разі буду континуа науку на академіі на тым самым выділі І правдоподібні то буде ы вы Піду дале в картоґрафію і так то ся докладні называт ґеоматика пришла му я Специяльност Не знам нихто повісти Не знам а коли поясняй може чым ся занимат така дисципліна як ґеоматика то єст получыня Е інформациі представляня даных пшестженных на мапах Хтоси там <unk> зберат тоты якы то сут даны То найліпше на конкреті што тілько творіня мап докладні творіня мап напрі якыс тематичных або такых загальных Розуміл же коли скінчыш уж студиі чысто то можеме рахувати што зробиш порядну мапу Лемковины мі бракує фурт мапы фізычной Лемковины жебы сме єй Могли вказати форму терену горы де сут якы Я знам же сут мапотуристичны але то не єст мапа фізычна то треба бы было даяк подумати жебы зробити даколи мапофізычну Повідж мі іщы єдно тис од років вельох хоцкі з молодом особом звязана з Лемковином жыєш на Лемковині там єс ся уродила ціле жытя ходила с до школы так до Ґладышова Правда Ну не лем медже ін Там ся вчыло Ци вчыт од років лемківского языка мож ся вчыти от все не было то для Тебе чудне же маш іщы якысы додатковы обовязкы якысий предмет котрого ти дахто правдоподібні наказує ся вчыти а си думам же родиче так як была іщы маленька тотя записали на язык і наказали вчыти А не бунтувала с ся же ту якысий обовязок додатковий на тебе Думам же як бы мене заскочыли в вексым там віку і повіли не знам в четвертій клясі же не годила єс на язык лемківскій Тепер маш ходити то може бы м ся Здивила або бунтувала але як для мене то было такє натуральне од найменьшых років не был то жаден проблем розумію же так дума же так ма быти і то єст натуральне же маш ходити на лемківскій язык Ну так в дохыже сме бесідували по лемківскы так же хыже ся вчыты той выповіди а в школі уж сме ся вчыли писати Ак хце Вчыме ся з інчых предметів вчыме ся языка польского вчыме ся ґраматикы хцеме добрі писати в тым языку бо хцеме быти людми вченыма так же думам же як ся має язык лемківскій яко свій рідны то выпадало бы і треба знати тіж в тым языку ся знати Добрі выповідати і добрі писати Так же з того што собі припоминам то былам барз задоволена з ходжыня на язык лемківскій Мали сме як цитам мусіли сме посвятити свій додатковий частак по лекциях бо то было надпроґрамове Але все якосы тоты занятя были тіж проваджены в тот спосіб же то была така м наука о тіж през забаву Нашывчы языка Першомым научытельком была пані Данута Дзюбина пізнійше уж в ґімназиі была пані Мірослава Хомяк а наступном научытельком была пані Варвара Дуць То уж вчыла мене і в ґімназиі і першы власні так мі ся добрі припоминат же першы раз в Ґорлицях в ліцеі можна ся было вчыти языка лемківского власні як ми сме Пішли до той школы і і вчыла нас пані Варвара Дуць І кілько років в ліцеум єс ся вчыла языка вшыткы три рокы аж до матуры Кажду матуры Лішто з тым матуром Най пізнійше пані Варвара нас рыхтувала до матуры з языка лемківского То было веце учеників Мы сме входили не было так же были занятя для першой клясиліциі для другой для третьой лем было так же сме шы то были по перше занятя меджешкільны чли сме з ріжных шкіл ходили а по другє Меджеклясович ліжны річник вшыткы разом сме ся вчыли Але єдна был лем Не лем не лем шту была з ґомандурых не лем я єдна єм ся рыхтувала але в Остатечні лем я єдна єм приступила так до матуры тяжко было написати матуру з лемківского языка Не было тяжко веце стресу певні было перед Бояла ся не як каждого еґзаміну но може некотры мают так же не стресуют ату А ты с ся стресувала Уж так років тому было думам же кус так Ани тіж до да учытелька котра єст добра на приклад ти повіст так Нич ся не дій Бо тото што ти знаш то забезпечат тя же ты знаш тоту матуру і не бій ся Ні то навид не был ся што пояти они зданя для того жыла тіж матура розшыренам начы не знам як тепер єст ліцей але товды не было ерівня котрого травло Осягнути котрі тра было осягнути Кілько ся мало то Попросту А потім была славна бо написали о тобі в ґазеті а была з телевізорі хыба не сину мам Е уж што Я си думам же до Тебе то пришло натуральні я си думам жебы це журналісты котры робили з тобом інтервю ся чудували і то для них бло якесе чудне же єст матуристка ци матурантка з лемківского языка ани си думам ани про Лемків не чули ам про язык лемківскій не чули Як то одберала с Напевно была м барз здивлена заінтересуваньом том так заінтересуваньом том мотуром же наглі так Вопросту я не робила єм то відомо навет мі на думку не пришло же то може ся переродити в такій кій бумкусні на тот лемківскій на тісла остала нараз Так можна то повісти же наглі одразу по написаню еґзаміну коли м вышла зо салі Задзвонил телефон до секретаряту в школі і просили мене на розмову так же то было барз такє в видочні комуси залежало скоро мати інформациі про тоту матуру Так барз залежало же аж власні то было десят минут по так Но то было такє здивліня Яку Очывидно нас на першым місци лемківску Фолькову А тисто ся тішу але ні Звідую за лем зато же од вельох років я памятам же с выступлювала на сцені в ґрупі В терочці Коли єс пришла до терочкы Я єм в терочци од самого початку аж сама не памятам якій то был рік кілько наша терочка уж має Угу десят напевно десят місяцдає так Як оси так же десят років Но то єм од самого початку в терочци Тепер може так студия не позваляют мі быти на каждій пробі і на каждым концерті Але старам ся быти як найчастійше і брати участ І брала с участ в нагляню Цидечка Такы то дам співал сольо Медже інчыма тіж я наєд в єдній співанци так котру співала Через поле Шырокой то моє сольо ша