Про Русин #2 - FatamorganaОптанты #2, Анна Гудак з Фричкы (2 част)
Еп. 02

Про Русин #2 - FatamorganaОптанты #2, Анна Гудак з Фричкы (2 част)

•

Опис епізоду

To druga część cyklu „Fatamorgana“ o Rusinach z Przemyślszczyzny, którzy po wojnie wyjechali do radzieckiej Ukrainy w nadziei na lepsze życie. W audycji jest też rozmowa z Anną Gudak z Fryczki, wspominająca rodzinne strony, dzieciństwo, tradycje oraz religijne życie po przesiedleniu na Wołyń.

Автоматычна транскрипция

Витам вас милимоі слухайче при мікрофоні Анна Кырпан Днеска звучыт друга част
циклю ФАТА Морґана Тоты циклы присвятили сме тотым хто з Пряшівщыны пішол
за міражом землі волі Рівности до Радяньского Союзу Потім вшыткым шырше бесідували
сме тыжден тому насколи м припомніл же прихід до радяньской Украіны Руснаків
з Пряшівской Руси спричынил ся одходом з волині так званых волиньскых Чехів
До тых Чехів запросило прити на волинь в часі індустриялізациі в <unk>
осемдесятых роках ХХ столітя росийска держава і юз іх внукы пронукы Воювали
в Червеній Арміі в армійскым чехословацкым Корпусі Людвіка Свободы Знаме же они
звільняли од фашыстів і лемківску землю і дуже іх при тім згынуло
а чысленны были тяжко ронены вынагороду за сміліст в Буях чешскы Воякы
Людвіка з Свободы попросили права повороту до Чехословациі Яньскій уряд дал позволіня
вшыткым волиньскым Чехам вертати на рідну землю при умові же з Чехословациі
пришлют на іх місце інчых люди а тоты люде ту власні і
были руснакы з Пряшівщыны І товды пішли по селах совітскы аґітаторе і
оповідали про прекрасний край де ниц для чловека не куштує ани ся
вчыти ани ся лічыти де каждий достане кілько землі кілько годен обробити
якой землі де вшыткы люде рівны де вшыткы народы братя І барз
запрашали быти на Украіну на Волинь бо там така прекрасна земля Но
і прейці выже рускы звідували аґітаторы Рускы рускы Но то і підете
до руска Підете до рускых до своіх та там буде вам ліпше
як ту Хоц аґітували найліпшы професийоналы той справы єднак ім не удало
ся на <unk> тисяч Чехів найти тілько саморуснаків При печатку <unk> р
згодили ся іти до Руска лем <unk> тисяч Каділь трафили зрозуміли одраз
уж товды як прикручыли совітску границю Повіли же были засліплены утуманены і
одраз прібували вертати назад Рідко кому тото ся удало Але в шістдесятых
роках дост дуже до тых переселенців на якых повідают оптанты вернуло до
Чехословациі а в девятдесятых вернули праві вшыткы Лишыло ся на волині якых
<unk> може проценты і власні з нима ту бесідуєме Тыжден тому зачали
сме бесіду з Анном Ґудак по мужу Вельцік Уна вродила ся в
<unk> році в селі Фрічка жы лежыт при самій польско словацкій границі
Посмотте на мапу то недалеко Крениці днеска пані Анна мешкат в селі
Заліся в дубунівскым реґіоні Рівненьской области В печатку бесідували сме з пані
Анном Гудак о рідній фрыжці о дітячых роках о традициях того села
Она споминала кус німецкій окупациі а пак у тім як колиси святкували
ся Різдво і Йордан а внеска продолжійме кусіл єй звідати як святкували
волиґден О тамты часто сходили ся споминали як то было вдома от
споминали наприклад як то было долже на рідных землях колиси нихто ім
не перешкаджыл вірити в Буга молити ся ходити до церкви святкувати неділі
і свята Але коли пришли в атеістичный раяньскій Союз вшытко зробило ся
інакше Вчас війны утворили тоты храмы якы іщы не знищыли з курсє
Ту были православны храмы московского патріархату і лем ниякых кільку костелів А
грекокатолицкых церков на Волині не было чом є колиси жытелі Волині приняли
берестийску унію значыт были уніятами ци як пізнійше іх назвали грекокатоликами По
І поділі річы посполитой в <unk> році до Русиі одышла окрем інчых
земель велика част правобережной Украіны Братславщына Кыівщына Поділя і Східна Воли В
<unk> р поділі Росийска імперия долучыла Дуся тыж великый кавалет землі а
в тім і Західню Волинь містами рівне і людскы Уж по другій
подіі Росийска Православна Церков зорґанізувала специяльну Комісию жебы навертати до православія уніятів
на білорускых і украіньскых землях Для той цілі скєрувано специяльных місийонерів на
долучены до імпериі землі І тоты місийонеры стріли дос міцний упір уніядів
і зато ужывали вшыткых способів жебы зломити непокірных Всядиль шырил ся товды
терор переслідуваня Священників і мирян садили в тюрмы одправляли на засланя і
так тоты місийонеры добили ся говом До московской православной церкви перешло більше
як <unk> церкв більше як пітора тисячы священників і мілийон вірных Катарина
ІІ в <unk> р скасувала кыівскє уніяцкє архієпископство Митрополию такый спосіб волинь
думучено до московской православной церкви Зато коли тоты землі де сме тепер
одышли до Польщы то іх мешканці окрем розумій ся Жыдів праві вшыткы
были православны В <unk> ідцетых роках ХХ столітя польскій уряд і римокатолицкы
єпископы робили вшытко жебы вылиняне зас не стали заваруй Боже грекокатоликами бо
такы припадкы были творили ся даякы поєдинчы новы парафіі Но і польскій
уряд тиж провадил таку політыку же на Волині а тиж Під Ляшю
Полісю Полмщыні нищіли ся православны храмы і тым часом всядиль там під
тиском запроводжувано латиньскій обряд і шырила ся полонізация Як колиси на Волині
барз устру діяла мускумска православна Церков то тепер дос остру наступала польска
римокатолицка Церков Пак коли тота земля зробила ся уж цілком совітскы яли
ся ту тиж барз устру насаджувати атеістичны ідеі Але гев зас пришла
і православна московска церков Но она была уж кус інакше як перше
совітска І праві каждий єй священник мал од влады наказ быти аґєнтом
спєґом доношциком вывідувати на сповіди ци люде не мают антисовітскых поглядів ци
не провадят антирадяньской діяльности і то уж залежало од сумліня каждого його
мостя ци доправды быти аґєнтом ци лем його удавати Церкв Успіня Пресвятой
Богородиці розумій ся православну селі ліся поставили уж в часі незалежной Украіны
Архітектуры єй навязує до типовых росийскых православных церков кєд можна назвати тото
поєднаня декількох простых форм якє ту видиме якысом архітектуром Церков поставили барз
близко од хыжы пані Анны і з тоты для ней барз выгідні
Коли приіхали єм з ліся люде власні рыхтували ся до успіня Богородинці
Значыт до кєрмешу акурат товды ґаздове зарізали паця і ним ся фурт
занимали Пак на вечері спрібувалам дашто з него і мушу признати же
кєрмешове паця было барз смачне А пока вшыткы занимали ся том свиньом
мы з пані Анном могли суй свобідні побесідувати о цілком інчых річах
Но просиме слухати мы побесідували кустьок про різдво різд а тепер можеме
якти кустьок до Великодня І можеме припомнути і тото як был великый
піст ци пак як был великден як был великден як тото было
іщы дома а пак як ту як то памятате ци памятате дома
Я не знам як ту тепер люди плостят ци не плостят ци
як ту єст а як было дома в часів строгый пізм По
церкви треба ходити до нас до дітей приходил піп два разы на
тыжденти ся зоставлян і видали як піп ци йогосци якомо як бесідували
про священнико Пан пан пан пан балебний так наказати пан До пан
Не такій пан такий щыту командує ті але пан церковний пан Там
казали на нього Піп не казали зарам мені кажут священий дакто м
а товді ні лем піп мызали І діти жебы до церкви ходили
є такы діти як бы після війны та не мали до чом
Дягаті ся вдягати да І зато не ішли до церкви га А
він в церкви то він каже о чымы были той чоти не
были в церкви чоты не были Єдно стане шукаш я не мало
шыті добрі друго стане я не малю ся вдягнути а він каже
Хай быде старенькє або цістє было полатены може зіти до церкви а
до церкви ходити нам треба Єдну з другого носилу одежу І сповіди
Памятате того священниковы Да сторянків Ото ту церков памятате Да деревяна церква
была зверха аж до нізи то іщы блі давали знайти такы дошкы
аж до самого того маленька така церква ґміл Йой во як раз
пришла там на парнастєву чуде на словеньску тагід гірку суйозу плякале як
пішла до церкви Ло же всі на мене здивляли ся а я
не могнути Бо выв нас не велиту церкво самі вжыти і поставили
це тепер дат років же да да же після той гродяньской глядит
Мы поставили што розрухували церкви а мы після цього в єй поставили
дакуй зараз два вийде так выділи єм да аж ішлем Мариі казали
докто Но Я двадцет років коі співала церкви Но жыт ся не
мож не мож успіва нима влас духу тяжкы Лем Яря Яря Фера
тотаря То вы поіхали там такой в своі село і пішли в
свою церкву Ехте А коли то было то коли бы выйты тоту
через пятнадцет років як вернула ся Я своє сем Як мы ту
приіхали знай через <unk> років Як жернує чекайте <unk> ну <unk> де
<unk> го та Божы так сі біглі роздітували не знала шоказати Ці
діды жыли Баба Да Добрі дуже добрі Через пятнадцет років вернула То
хтоси запросіня Вам прислал же б даріалядавану вызлу Вы зміжол о ні
Вас запросила і позволили ва О Не думали сте вертати тоди Ой
час ні Одін раз лем чучу чучу чучу чучу чучу чучу чучу
чучуть Уж є так же я остану ся баба блягала на коліна
ставала останця дітину і маму зо мереми єс і може бы і
мыли всі А як дівчыной буде ой Бож Ів дурна Еваношы Де
одзю школу ту входили там молотос дуже добрі Всі жыли і всі
мене шанували вкєкали Так тішыли менш ощанця і тіли все дочанця Пришли
сте вы на коротко тадень поіхали до Ґада да коротку Жвівіны Ґіллія
Тамбель нас і звиділи сте свою родину да да одпровадили мене посаду
вілитий назад гостинців понадавали і приіхали сюда могли сте дуже люди таку
уіхало до Чехословациі і вернуло тотых же же товды приіхали в <unk>
році І хто лем міг тот выіхал але повідают же тоты люде
ім тиж не было барз добрі бо ониж і ту чузі і
там чужы О так док так точно было мене щірі серці выіхали
а є з батьками і двоми братя остали ся Мы троє остали
ся о ни четверо поіхат Повідте о них коротко як они По
перше в якій році они вернули І якы там уложыло ся іх
жытя Нашли они роботу нашли они я умовит і де мень більше
жыют повідают же більше тоты же вертали з Волині то більше по
містах глядали робото А не і кого спі вряди міс більше чул
хочу як ваша Одна сестра сама поіхали Як вона поіхала Вона невістка
была а той чоловікова сестра поіхала скорійше потім дає вызло кличе маму
свою Батька вже не было матера клитє А вона ж была в
невісткы там то она каже так свекруха Як я сама піду Марю
бо каже Юрко остане ся той чловік Шваромі І діти міні вже
шклада давайте всім выідеме Вона пішла Маря то же Маря ся зве
то была коло в сні Мірошом коло свиника Така же вона то
має вже і хату і все давайте документа і вона і на
забере І так зробило ся і та баба в тіла Ґвалт жебы
си на уж не выставі тіту а жебы забрала і невістку і
сы з нею жебы о ней всі єхали І они поіхали І
они вжыли ся там дале де жыют Она померла і свекруха померла
і сестрами меньше за мене і померла вже Но але вона жыла
Мірошові Мірошові То мона взяли єй на ферму дали єй квартіру дом
триетажний такій был выстроєный про робочых знайде Тому ній дали квартіру комнаты
трімкы комнаты моната мало мано троє дівцят І він шофером робіл а
вона до Яркой робила Спочатку кажы трошків не любили єй такы украіньскы
бо шты з Украіны то же Украіны так найні надавали Але оні
ничого Оні працювали порядно шофером робіл мал над Ярко Ой заробляли як
я там была то Молоко по труба ішло тико шона си позвортає
підключіт апараты молоко пішло вони выстітали і і собі молоко заберало дуже
добрі вони собі прожыли Ани померли обоє вже обоє діти остали Друга
сестра тоже вони в уісцях туджыли Він был в арміі маті І
она як раз єде та маті а сын в арміі служыт А
вже ходил до нас до сестры мойой І она стара ма поіхала
з шляха а він остал ся Як він з арміі приходит уже
не мали бідный дітися бо же батікы поіхали заграницивно він уже до
нас приіхал Приіхал до нас явдже замуж был Іван і помаленку помаленку
мам ти каже як уже ся він пришол до нас така же
не даме так ти на віру жыт Йому мужіш якєс порядок зробити
Давайте весіля зробиме і тей вже хай буде зятьом буде Оправдані зробили
весіля він трошківы побул нас ту і на роботу ходили она то
же вывціло ся дуже гарно учіли ся пінвожжати і рубіли І маті
знов каже же може підыти до нас І нас квартіра є і
в нас гору дюжым Берку самому Родеюш Ружом барку то уж та
коло тайже тат тамы то уж словацко зам не вся Івана знов
заверає та свекруха заверає сына і заберає знов тай теміскам тота з
сестра моя попала А третя дотька мала но то она скорійше сі
пішла Вона была за мучем а з той чоловік поіхал молодий ся
поіхал в армію Тай три рокы тоді коли служыли дале І він
служыл ся в служы служыл найшол собі в армію він поіхал а
она береме остала ся в Рубіділа хлопціка Тай уже тый хлопці выслужыли
ся він ну писель пісель і просіль і маму і тату є
дід я дід зтьопу назвали хлопец і він з цтьофом Іже потім
як уже треба приіхати ты хлопці зо села приіхали з арміі а
зцьопєйо єнима каже о цьо місцо памі не приіхал о він был
в одпуску та йому застітали ты дні так уже уміня вманює єй
што йому застітали тыдні він мусит дослужыти цій дні Він і не
приіхал Приіхал ащы Уже ти Хлопец уж великій так уж был три
рокы а што він зявіл ся приіхал Приіхал на другій денуна з
нім знов пришла Беремена Руска то ся приіхала до нього А він
він м як кажух тиж хто сіде до ласту бо не мі
далі пором ловіных ат долга дака та была а надиже тілы ділили
знайти же Старша дочка та каже хай бы было ами кажу хтось
до вас іде ям же пришла я была тут вже за невістку
оглянул ся ой хто ся іде він так най Она пришла до
хати тай він каже єй так же дві си познаком ся цо
моя дітина цо моя жінка і То щыка зашто тебе никого не
ма што ты сіроташ не маєш ні жінкы ни ґідин а хлопец
уже в три рокы Юл ся і покінул єй де так Дей
вона была сама з тоє дітиною уже ходил в школу той хлопец
і тут поіхала в гості в Словакію а там де горлола колхосбу
Жо іх заслабіла мужінка і померла Померла мужінка і діті остали ся
голова колгоспу там він розкошний такы гарна така дубі хата як добули
не когоспе як дружство з двохом задляно но І вона поіхала ту
в гості як він єй побачил та єй зо села каже Водивіс
Іваны яка напрішла дівці накаже тобі вценно Але діти мали шестеро діти
Ішла та сестра його він мал шестеро діти але дочка вжывла одна
за муж головна была дальше та да да да а потім хлопці
і дівцята моли ся стародіти А оно мало сыно сын Дайм він
каже до нейшо може останеш ся явизму і хлопця твого яю выдушыну
ати явізму а ты іді каже они вже вель доросли желуча ся
Я іх всіх получю мене все є мене і грошы і все
мени є І він так зробил забрав єй є з тым хлопцьом
То вона він єй доглядів є і мотоцикльом уплят і хату му
поміг построі покіл Оділил того хлопцяй своіх пожерні тых дітей і то
же оно остало ся четверте на штой а я сама єдна остал
ся св брата Де ся о так Тий оні пішли Я м
хотіла ходіла плакала як пришла в гості На Словакі війшли додому не
вернула ся ту на Украіну геть на коліно ставала в через переднім
чоловіка Куди єдиме то же Вы то не были уж одданы Да
уж дівчатеро діти быду мали істі такы вели діти Але пляка лакаш
ходи до твого села як раз до твого села з сестраму Я
там жыве і я буду коло неім обіцял той голова конгоспуже мія
то більша Я тобі дам был м всемене в руках є Не
піде бо йому шкода матер він піде Як чловік ол намено Николе
Вейцік Микола Андрий А одкаль він был А батько його батько його
спостібы ізбы Ізбы тюрикє то село же коло вашо да да да
да ізбы да ізбы да маты круг Словачка была стварожци тварошы Но
як словацко словачко так і Словачко така як я си а Бо
там Католиці єду з ґазою для іх Словакє Є нє ґабути были
то были Были є тамтокы Католиці да іщы далі там є Ту
Вы оддали ся можна повісти зо свого Тата весе з тых же
жебы ту пригали так само такы А в якым то році было
весільо Моє <unk> То вывіли же вы на Словацию поіхали одвідати рідне
село і родину іщы выли сте ґілку гілку Да раз а дій
раз потім зо три разы была бы сестры были єдны на весілях
оділя і знов багато явила разы ба Вы ту оддали ся і
просили муже же же Боже мы єдементу так бо они могли заклика
Дуже выментальной таж я сам все зрішым і вся не хочу зробит
Но не хотіл бы просто уж ту привы А він жолм не
был Як пришол на лем хлопцем так Не знал як там єст
да дан А думати як бы же як бы вы ся вернули
то інакше ваше жытя было ложену сюди рак горля вчепил ся і
попер Усят років ціловік оставляє мі всі четверо дітей і сам вмерає
Тыя рубіла і дівцятом зробили весіля а йому всі не зробили то
ін плака каже міні шкода што хлопец не женати як мішка ожениця
А потім через рік дакой оженил свято пятнадцет років пожыли жінкой з
невісткою і вмерає мішкы Він Афганістані служыт два рокы як то был
той Афганістан Камінтен Сом єден хлопец Татирґу ся маты а діти то
Михала Малисне і Аня Лівкы то я троє Таня Люся і Маруся
Близнята дво Люся і Марус Люся то якым но так в паспорті
Людміны Людмило м і Маруся І Тытяне ге то ні двоі бліняте
дівчата ґівцята є хлопча Добре іщы кус про высельсє дашто іщы кус
про Ласку Великден так і прирыхтуваня до Великудны як было то вдома
на словеньску так Баба нам пекла але хліб так і великів він
тото мало того жытяй то ще більшый на таку на володку на
володку зо Сподушкы бере як уж ідеме до чаків пересвяти плохту якы
су ляхту аж зна волод Пєдок таку тіст якы тоту зогулул коє
такой лем бымы лавистє остіраны поночы і кожный чоловік несе на плечах
таку цілимку паску но то паску Да да да велику велику до
Як і ціско такы нун якла тим міска таку паску потім шынку
цілю саля копцяного ды такыш так щы єщы повынести і яйця і
сырок так і сыр зо з яєц варяли а як як якто
рыхтували то грудку ци я грудка лаґратували молоко молокой свіже Надєте яйця
з богато І треба його тако до молока до молока гей але
треба його ры жара Да дуже розколоти Зараз тотыму нымбайсти з Ялицкы
робили такы єдок такы такол тя І треба было так тоты яйця
розбіти штоб не было знайти жебы істило нада І варити в тым
поселити трошкы і варити в тому монтім помішувати помішты раз усте усте
усте усте як же до устка та істяну тілже воно покыпіло трохє
і в тімерлю як уті Хустку таку як то єд газула дакє
рідарі да да да да іти його і дуже здусити таку грудку
а воно щы трошкі стече а я як вже пішля хліба выберу
все з петі а потім на м ті на патеню тіна форму
такушу і пенцю піругы Зложы тако на ден і в допеці стіленокы
Коли пєс горяці гіщы лем выняли хліб так тащы напалено горяча тепля
тепля пі після хліба і в пєд одраз то запхат на храсті
єк но радніко жыв на дуплопел не пало нам Ін побуде вам
там піводину тіпіводины жырвоне зроби дзядай кєвже оранжеве жы найкрастє А то
треба так кус більше посулити до дар уж нещы дашто ся дає
до того якы сы пекурали яніця не давали хто хіб банілю вроді
давали але нашы не любят чылові А Паску гвас пекли докус інакшы
як Нє нє такы не пекли тыко хліб то ся называл Паска
А такы сме зыст є смаку маковникы робикли Але ласка была сперчена
Як уж до предца саджяли то в такый той Філіп великій но
выкожны великы состарали ся жебы хто богатший такій был а потім як
уж до предса саджами то ся В топку такого Христо з Воскре
з Христу з Воскрез такого зверха по ті Паскы так поробіме крубы
кружыля то такы гмото алже знаме же то Паска така Дуже гарно
ано То так бы Христос воскрес як бы написано Давы ра даной
Вы знате зак і хрыз скоро зробити в єдны з товка раз
таку популярниця другій та гм але гарно гарно так поті і яйця
красиме а все більше выту шыры Лазко выту робити та так як
давно Нє нє Тамы коли Лоском Мазалиі то гарно было а ткупля
єм такы знайте яка докрасота тоє зо памята дні А кілько о
тотых писанок в кошыкы ся давало як насло ся святы єм Хто
кільку хотє Але єстє Але не єдну дві біжці бізкє канесно біжкє
біс ім і дес а потім щы і батюшко відемі хто такы
гарне має то же так дякує же Боже яка красута яка красыва
Але мывіли як дома рыхтували ся на выливдин же робили тоту грудку
і грудку тыж святили ци просто грудку тоту єли же то просто
на свято было такє ідіньо да то ге місин не раз кане
то єм каже Аж они годин такий Зробити такый срыдок сирок добрий
як о так люблю Я не дуже вюлю жебы я си яйця
не дуже люблю То каже але дуже добрі але дуже а вони
заєдины дідякыв по трицит яєц бю Го то выробите жебы было так
но добре трідцет яєц то якый то дворнец молоко мал бы быти
жебы тріця молока не дале Молокы небагато даме А лом же вдакє
три і три Три вітры га істяка же дайте бабо істядайте што
вам шкода яєц любіме а по тім ходіхло гасті якы прийдут і
колваса мясо а того мусіте на самой переліза Повідте іщы мі такє
предвеликудньом то был страсний четвер страсна пятница велика субота Як обходили тоты
дни То зловила велика пятниця і субота вже дзвони не дзвеніли До
церкви до сповіді ходили а потім велику пятницю як уже не дзвонили
тому мусіли діти і дорослы уж після обіда ідеме до церкви до
плящениці до плащениці Але ідеме пришли до церкви костали а потім до
половины а потім стаєме всі на коліна і обходяме такого Церк де
іслих лежыт в робіто І обходили на коліно тото падіме Але мате
в нас такій закон было што не можна было іти до Оптаря
до новотаря да а мы ходіли Нас діти пускали на колінах і
молили ся Се што пройдеш оче наш што пройдеш онаш молит ся
і молит ся скійкі дам в Томі та так алтар колотого престолика
ізнол дале хрестно в середині з церкви тоту а Потім уж обцілювали
і тую пращеницю і денды Страст то же свідчкы світіли дуже гарно
было світ каждым дзвідку в руках аж додому повинно было принес Коли
коли то на страсті четвер права на страсный четвер то ы Як
заполили в церкві при тім як провели ся світькы ра так і
мали єнадцет світьов а по того двойны дзвонят Співают і євангелию цітают
і ся на коліна стаєм і кожны свідкы трийме Дарно гарно І
там было і тут на світу і там додому Нести свідку Власт
дому то было грекокатолицку церков Православну Глаздома там в селі православных правосу
была Православна Церва але я хрестила ся в Рыку Католицкы Одту Йок
Мсень был до першой причасти десят років Ямагіді Куан Кумає Сівец і
в Бір В Пітрові Анна Гудакова по рускы так было написано священник
такуж нам давал такы іконикы великы і до свой прідчасє грекокатолицкой Пітровы
шело Пітрова звала ся то я першы Потім обід нам давали То
так вылоган Андже ган але дівчан дівчына і хлопец дівчына і хлопец
обоє разом підкладили двідкы в руках тримали ты дівчына мала мє нок
на голові а хлопці квіткы малитвы на головы ото красота был костюма
чорных ами білых зудяночках но в Петролі д <unk> травня так было
Але написано было грекокатолицка церков Петрова на моі пиша іме не не
знам <unk>ene А вы думате образы якы привезли сте з дому тага
отця і да Ні великій так І тот та іх і тота
тота матір Божда да і я Блажа дамен такы як А як
приіхали сте гев было ту якасы церкву Ні Черты ну выіхали а
вывикли ходити до церкви но то зате то мы такы уже то
хреста єдного мы покла в выставі літу на притістду Тут Ны на
центрі Дум по тім Як праздник был то Батюшко приізджаты нам правільну
А наша псельой вы приіхали ну в <unk> році ту в селі
была яка церков Нє не было нє Я вам жар розкажу нас
была парафія гульці было гульці туди тота Ясипылка гы але вычерез з
поле можете єхали ці дорогу і не дорогу О то там але
выни зняли там і оружымали водоґрафіну рвану тоту нашу церву гы яшлакыла
была наша тяжка была наша церква Аж гульцю то там были оходили
Чехы гей ото на жаль Чехы хто были Римокатоликы ци хто они
быні Ци она крака як мы пришли тому вже там і хрестили
ся і вінцяли ся і дітей хрестили Был батюш яро православна православна
Да православны Чєха тіхы собі поставили деревяна така была церков а оцьовже
Батюш вызвали <unk> році як і вор там книжкыя цітала же в
<unk> році жебы єй знесли буржували аваргійня была але ничого і там
не было таке доржы якы зана дітям што такы дерево было грубе
на тій церкви так аж оно <unk> років і дві ціль стояли
а оні звалили взяли тракторы і тиго І жоне розмилили Ани люди
не хотіли дошкы брати ни ничого не знимали дже материял поді з
той церкви нихто не хтіл брати плякали ґільни ся То мы по
тім собі помаленку помаленку а тощы святого Миколає там бє церква така
мы ходили вісем кілометрів Ты дай віс на зад піспі дегуйці гуй
гуйза дані жыт да далі То мы далеко не было наша парафія
нас там уже взяли то потім недяго і вым же собі зробили
церков то шо мініт <unk> хвилин я вже церкви Но але кажду
неділю певне было далеко ходити дожджы то в кажду неділю ірлі рокы
я в хорі співала в гульті уже ся молодша была тай так
хотіла і я міла з себою татыня навціль чытати книжкы всякы дис
церковны І я пішла і попросила ся І батюшка мі кажы двобрі
є з радости вас приймаюш выбо а любіт ходіт то я як
ішла з дому роздва скоринко рану порубілы порубілы на круты на крыло
леділи тудат при двот вытріщыт люди Як то так можеш хлабіти а
ми так хотіли звід Я не можу Вам паро сказати як ягадно
біга дода і все кождый раз Кі хто єде тіхто не іде
николи батюл і назад <unk> кілометрів ци кіл о вісім ци десят
вісім кільо там де святый Микола іде то вы проіздяли коло нігу
Церква така є То дуже добрі А той нам школда так было
бы нам близє было то ся в Бісльотоі Цєской ся два кілометры
туда треба іти Ну селом о так Дорогы слухаче припоминам же мы
в селі Зліся в дулбунівскым рейоні на полудню рівненьской области оповідат нам
тільку цікаву Ан на ґудах Пумужу Вельцік Она вродила ся в селі
Фричка в <unk> р Юж єм повіла же тото село лежало лем
кілометер од польско словацкой границі недалеко од Крениці Мешканці фричкы колиси свобідні
а пак тайно ходили до Польщы найперше сусідны села Тилиць Ізбы Мушыну
і в <unk> році родина Анны Гудак переселила ся гев на Волинь
Юж років пані Анна жыє ту в селі Заліз ся і в
тотій хыжы де бесідуєме выросли уж єй діти внукы а то уж
роснут і провнукы Но то вертаме зас до нашой бесіды Я хтіла
іщы звідати як было як вы гев приіхали ту в селі приіхали
тоты родины зо Словациі але ту в селі были якысы місцевы люде
може были і такы же з Польщы переселены А ріжны значыт тоты
з Польщы переселены то з Холомщыны Холомща Да да о Якы то
было бо пришли люде з ріжных місц і сяхы іх ті остали
ся пубали поєдны стары упознавали ся І Украінці были же собі хаты
робили так збоку коло нас І польскы і мы зо словеньска тото
выло все Але найхуже было в школі О чом бы зачали школу
ходити іщы вдома пяту класу ходіла а рішла ся дато в другу
клясу мене дали Ничого не знаєш украіньску волнич Яд подумал же я
николи повіґ не навджу ся украіньску мову повірте ну нас рускє было
один раз на тыжден там а яка то была школа вдома Оповідте
кус яка была школа якой ся вчіли вычасі війны за чого рани
<unk> років і років Яка то была школа вы єй памятате Цож
ні Памятаю славны добрі были і на самый період пришли <unk> два
В школи треба поставати помолити ся отця наш і все потім посідати
І батюшка ходил раз на тыжден а з Словаця ну добрі ся
здалекой был учытель ци учытельора фамі єм жадал Стямбора так Юра А
в цітиках гелька была гєлька така была то женам Словацка была то
дуже добра така і в цітикавы і вышываня луціля і Так ціля
іще та як то мецистра была шходила до слабых лікувала єй Но
так было така была по котры не знали то тико так знаю
Памятаєш ся котры діти налика по плечер о там біли там білі
страшні діли дітеі в школу Такы якы были неслухняны слухняны ани і
не вціли ся вціли і не вціли ся А по якому вывціли
ся в тій шкулі <unk> по якому По якому яка моло было
в шку ловеньскы Словеньска і в ся А один раз по тым
уже як было дес в третій ци четверті то один раз на
тыжден руску нас учыли наві співали куто яка то была мало руско
а така Як мы ішли так навілет казали знайти як то на
прогулку мы ішли співали сме Ой там ой там по лісом Дубіна
Дубіна а при Дубині Калина Калина а при Калині нашы рускы хлопці
ід і масівуют раз два три хлопці поняли за стапу сіню і
білю і Красну знайти рапор Же хлопці підняли заставу Дой воєны а
при заставі знов нашы рускы хлопці то таку уж нам тітийка назнал
ціль руску а словеньску треця я не знаю Но іщы раз тоту
пісню Йоє там пілісом а при Дубіні Калиєна а при Калині нашы
Рускых лоцід і масєру і драз два три хлопці поняли заставу білу
і синю і Красну а при заставі нашы Рускых Лоцід І раз
два три такителька вас такє вжыла та як том добре Але то
рускє рускє то была яка моло така як вы селі бесідуєте так
та якы та озвали ся рускы руска Бо не русийскым ти коляха
як люде бездувата Яслайку Ісы ей сыдреса мі голос не А што
бесідували люде в селі о собі же они хто же они до
якого народа належат Словаці Словаці Ноякы Словаци вы не римокатоликы Ні не
ет а Украінці Украінці як быле жебы вціли рускій язык разноткє учылите
так звали ся гей гей так а ту ту ту ту ту
ту тужыню анґлийску і хі Но так так так так так так
так так так так так они ішли гей они повідают же ідут
до руска то они ішли думали же ідут до такых самых люди
як ой Яли мы пришли сюда то шо нас тіку гуцулями назвали
О чом Вас так обзевали жуцы і гуцу і гуц якя мі
было протівне то слово ображали Як нам обід было А гуцули дійсно
тут на Луцьом на Карпанті так Но а то ні гуцунка пришла
А діє не можут ся было підняти А як што ся купяти
ідете Ой Боже як мы плакали якє намідно было А чор кажу
робіт же войди А чом ой бы мы хотіли а мы спідниці
были такы і говорили собі по свойому і выни думали бы в
най якой ліса мы самого пришли такоє Я не знам єдну ґуцулі
Нихто на назничы не сказали м єну ґуцули Прішли гуцули і Поляк
а на тотых же з Польщы переселенці є Поляк Поляк Юся Поляк
але они не були Полякы так Оді такы были Украінці як і
меты сами А я кажу мы якы гуцули як мы віруєме і
різдвола ся і Паску і трійцю і якы свята Ны так точно
якы вам і ту люде любили Ні гуцуле гуцуле о ой ой
вот вам то было выора же такы так же каже пішла од
цука я єй ничого не можу поняти тай обернеш ся і купляти
і не купляти А вы приходили дашто купити а о нагади сідітя
Перекривлят і даш муж му му перекры значыт тоты же продавали продавчыні
што могли не дати того товариства што тепер пладі Да чом она
тобі буде підберати тівны Хотє жебы тобі добрі было а в члоті
мужы а в школі яка біда была стом вчыти І не раз
приходит голова Сільской Рады Каже Боже што з вам і робити діткы
якос мусити поланяти помаленку выбудети она і выклику єтилька яка стяка выля
і знаєш Євгенія Женя єй звали Але як то выноті по батьку
і вили Яко наша знам імуціла по тім долгый час як уж
нас выпустикала зо школы та жеж плякала каже діяти дід Я знала
што они пережывут світ не мож нам тіти ніч они Математику знают
і писати што небудь амы помылкы роблят ай і нуже не могли
знати лиш собі языка переломати до свого Діктантіщо і мож Я потім
уж закончыла собі і вільшій не ходило пісі од першому році я
вже не пішну шку То якы клясы <unk> перешли В одгурці аж
<unk> <unk> кілометрів трело ходит Ой піше Каліой І вы повіли же
в дома скінчыли стегна принесла а мы до мента принесли Треба є
та другой Да І давили ся вчыти на Na І так вшыткы
діти переселенців не всы поєны ні а поєны зовсмі і не пішли
до школы Но могли совідати языка про тым я ся Які вчітелія
робіли там глиньскутия Каже все ровно такє каже Аню голоріщый як має
быти а все ровно твій зараз тебе зловіят же ти не Украінка
на стоящах А вы хтіли быти Украінцями на стояжю моє тумісте ци
вы не хтіли як од діли но але якы лютят якы напр
но хтіли быти такыма як місцевы та Ци выдумали як уж они
нас так обзевают то мы будеме так мы ми не будеме під
них ся підструювати Як отрупляли пис Не мы так не думали мы
лем хтіли шоб добрі было шоб добрі ді Шоб діти утіли ся
і сестры то же ти і моі меншы а тиіж знайти по
<unk> років по <unk> років та оні добрі утіли ся О же
так іван той брат футу родил ся до тагану утіли ся іти
а сестрата старша вже не пішла сімнадцет років же маля брат зовсім
не ходил А я вже пішла в шкоду а по тым тіє
менш зо мною тогарно дуже гарно уціли ся амы моє вже розбіти
было де вы повіли же наприклад вы пішли дашто купувати то продавчыня
А жы латіж скотіти до вас тал я і сміяти ся співа
ыцы і могла не продати того што вы хтіли А што оповідала
же не мож зрозуміти што да Да да да не добре вазуміли
А я так благін потіхеньку жы і розтолкувати Нє То я потім
товаришка была в мени люба і я вже і клицю ходім зі
мною на базарі тідишой купляти як же стали заробляти собі тай так
она ходила мелоділя мене сусідка І оно оно з місцева Дона уж
знала як повісти або і заступала мене каже не мож на так
обіжа Ну же мы дівцята были вже по пятнадцет років та она
каже То і через ходили в Озиди Як жу любе Я буду
мол цяти а типай по скій кізляєш мене не обіжалим яж плакали
я пришля додому Я так не любіла як хто сказал Гуцуль што
лучы мі пуморді дала бы і вся і бісі того шлоба не
сказала што такій обіду бы одми А як ы стосункы зложыли ся
То місцевы лем дахту такы высмівали ци вшыткы так Як Ні Ні
Не всі не всі Ні Нє Інчы такы лагідно каже бідный дідкістры
пострадали але сме тоты чы чужа краіна каже штик освіта То кажди
чого пережывете все там сусіду приходили до нас маму тіж і мама
плакала Каже як мі біда з тыма дітками плачу біду додому ани
можут собі дати рады Потім знов цітка якась така бідна пришла Іж
з дідками своіма іш вчітель Івана вцітелька а він учытель Іваны нас
так помаленку успокоювали якы так здалека приіхали ту послали же після той
вцітильти нашой першой вцітилькы То потім уже так помаленькы І дівчата вже
з намі дружыли же нас не обзывали тыко такы Миішы могли та
приносили бы якый бідный такы были троє дівцят было А ну якій
там заробіток были ся спочатку слабий а моі коровы дрімали єй і
кури мокобыны та моі носили тіж діти кєд она в нас уже
так шкудувана А іщы хоцю знати од в єднім селі поселили ся
родины же приіхали з Чехословациі в другім Третім медже собом Вшыткы тоты
люде якосы звязок якыйси мали якоси горали стяк то было лих уже
якде не місто де як єслі міжыт такє містецко трошкє знаєте і
як уже зышли ся докуета Почули єдно другє почули же якій голос
там якій вже на голос такій каже тавы золатка Левылатка Йовы олаткальтамы
з Фрицькы а мы ой тамы з Ґавутова ці зысно з другой
села і выни уже єдно другому розказуєме жалієме ся так так было
як бы Найрідня сестра пішла дол так ся смы сходил Хоц може
были люде чужы же назнали што так Да да да а потім
так нас Господь зводил до купы Но а во зо церкви як
ходили та вже війдеш там на мізоч вотокє містечку куж было і
район был полиз Підеме з церкви війдеме надвір ти і дівчата всі
такы молоды а то так і легко были вдягнути а вони вже
тоты нашы як повыходя і текавы од кальтав кальтав городка то же
раз другій раз то зо зірка то ворстівка то выдершто віселя І
так уж е господи Боже так ся любіли муж Пішли по церкви
а ты не было в церкви не діюш оты сысло бір ци
што лже так як вы жыєте хоц маєте худобу тіж чом блаже
блаже Пенкы уж ся зышли докупы оні те як з Закарпатя нас
А іщы така річ Ну през якыйсий час зачали ся женити ся
оддавати ся ци было такє же будеме лем як бы своі глядати
ци оддавали ся за кого буд і женили ся якы же почынали
ся женити З початку Жыда В початку Лам так бы было багато
силі знайти тых переселенців та єден друго дівці навийде зо на свого
то хлопец женит ся на своій дівці ніг А ци ні А
уж потім пару років вже стали ходити нашы хлопці по другых селях
приводити невісткы украіньскы а нашы зновы дівчата за Украінці долже же все
помішало ся тіше налже тішына <unk> років в тім ручку як выігали
з Думтом О такта часу не мож мати собі думаньскій кєдоже Але
же довсьом ничого не знат не кажут Але ци я в вольниці
лежала Тай то же додбуновскы тамга такы панянкы лежали зі мною ти
ся не бой так вытают ся Я шможу та ім скажу там
багато не говорила то ні кажут Ганю ци тя Ганя А мы
думаєшме шы не Украінка ні я не Украінка я Словачка ґудзінґы На
каж так не мож наказати Ні ні Але добрі Але добре Ґюдина
така добра каже Мы так рады за вас розказуйте што не вуйте
Але як кажу я переселенка Словакі Скільків вам років былоднадцет душовы Памятайте
што ось все памятаю Може після вчора після завчора не памятаюше зробіли
Додругє Такє дідство моє памятливе все знаю Можна повісти же більша част
тотых же приіхали з Чехословациі то поіхали назад Да уже в цьому
крелі да Мало хто остал ся і тико діти ігди прадіти але
всі по як той сі не выіхал то в Закарпатя рушыли і
пішли в Закарпатя Оа Закарпатя бо хотіли ближей до границь мали о
Тамаль выіхати Але тыж не вшыткы выіхали до котры там Закарпатю ся
лишы Га моі двоєрідні там багато моіх пів Мамін брат проіхал один
і другій і ты його што знімам воні приіхали То вони на
Закарпатю жыли воні єй маму хотіли заврати подіі же мы тебе лишыме
то нак чужыні А і они ниж хтіли бе і тато них
хтіло будеме тужы інчый раз я аж плячу собі таку поплячу і
доброго не дуже так багато але згадка є згадка є ся што
як людина і ся выдержыт Єси виджы ці добрі ці поганы і
все треба видеч о ті праві вытримат від Бога Від Бога так
бо я Боже богатым жыючы І ходіл до церкви і вджы Ол
тепер церков близку Етнадцет хвилин В дорозі під Я Вам дякую Мили
слухатсє На тім щыром дякую за увагу Дякую тиж пані Ані Вельчык
з дому Гуда бо красні она оповіла про своє село Фрицька і
тыжден тому і Навдка Дякую і єй родині же так добрі дня
приняли Тота оповід і тота темы і тоты цикль о одтантах переселенцях
з Пряшівщыны на Волинь цикль же зули ся фатаморґаны за тыжден буде
мати за Продолжыня Зас будеме утім бесідувати бо припомином В Жолкім Руці
сполнило ся <unk> літ як тоты Оптанты переселили ся на Волинь Тож
істория зато тепер тото споминаме і бесідуєме з участниками свідками того переселіня
Досела залісся в рівниньской области же лежыт на полудне од місто з
Дульбунів до волиньскых Лемків Руснаків Отантів запровадила вас Анна Кырпан Оставайте другы
до стрічы за тыжден Проґрам был зреалізуваный завдякой фінансовій під борі Медженародового
выжеградского Фонду <unk>ear<unk>or