Про Русин #32 - Як выглядат лемківска освіта - інтервю з Варваром Дуць
Еп. 32

Про Русин #32 - Як выглядат лемківска освіта - інтервю з Варваром Дуць

•

Опис епізоду

To rozmowa Moniki Tylawskiej z Warwarą Duć, nauczycielką języka łemkowskiego, o tym, jak wygląda łemkowska edukacja w Polsce. Gościni opowiada o swojej pracy, motywacji uczniów, braku wykwalifikowanych nauczycieli oraz o tym, że nauka obejmuje nie tylko język, ale też budowanie łemkowskiej tożsamości.

Автоматычна транскрипция

Проґрам был зреалізуваный завдякы фінансовій підповіджы Народового Выжеградского Фонду <unk>em Добрий ден
бесідує Моніка Тилявска Моім наступным гостьом є Варвара Дуць учытелька лемківского языка
особа котру знам од вельох років і котрій роботі призерам ся праві
же наштоден Видно в тым што робит велику пасию і заанґажуваня В
Польщы є барз невельо выквалифікуваных учытелів лемківского языка зато і вчыня в
тым просторі но треба повісти же кус куліє Варвару хтіла бы м
поставити як примір того в якій спосіб треба підходити до вчыня рідной
бесіды В часі своіх лекций переказує дітям не лем історичны літературны зданя
не лем орфоґрафічны правила і лексику але вчыт тіж важной в молодым
віку достоменности і того што значыт быти Лемком в днешнім світі Побесідуєме
про професийну роботу Варкы але тіж про тото яка є она приватні
і як односит ся до своіх польскых корены Варвара Дуць абсольвентка лемківской
філолоґіі з русиньско лемківскым языком і учытелька лемківского языка Повіч варка ци
учылю учытелюваня ы было все твойом мрийом кым хтіла єс быти як
єс была малым дівчатком Не памятам так чысто як была малым дівчатком
Аж плянів певно мі ся то зміняло як каждому цецку Але от
як з того там часу назнам повід основной школы Як бы родина
суґерувала жебы вчыла же бо люблам занимати ся молодшыма дітьми і діти
любили мене і якоси так все было жебну предшколянком то значыт же
товды уж шефа наставлям деси в основній школі на тото же буду
вчыла даколи лем не знам чого Коли підняла єс рішыня жебы піти
на лемківску філолоґію ци думала єс коли небуд о інчым напрямі студий
ци то было натуральне же кєд єст Лемкыньом то не уявляш собі
выберати інчого кєрунку Значыт напевно як дулам в основній школі не было
той філолоґіі зато думам о інчым напрямі Але пак як ся появила
така можливіст же мож на лемківскій студиювати то ствердилам же то єст
такє потрібне для мене не буде тіж аж такє тяжкє і власні
же треба фахалців зато мушу значы повиннам выбрати такій напрям студиі же
то буде добра добре рішыня же буду мал роботу бо бракує вывченых
учытелів А як бы не тота філолоґія то про што єс думала
Ну не знам моя польоністкы не намавляла на філолоґію польску але то
певно тяжко бы было найти роботу штоси власні звязаных баль зо школом
бо якоси так мала м до того любов Маш уж тепер вельолітнє
досвідчыня во вчыню лемківского языка Ци молоды люде охочо ся вчат того
языка як постерігают тото вчыня ци не здає ся ім же то
такє мало важне ци узнают тото за конечніст бо сут Лемками і
треба ся вчыти чы повинно ся вчыти Залежыт котры люде Ном тяжко
так бесідувати вшытко залежыт од яксых там Од чловека ні бо сут
і такы власні припадкы як ту вымінила се некотры уважают же то
барз важне же треба ся вчыти барз ся до того прикладают а
інчы с зас трактуют то як обовязок бородиче іх попросту послали і
тяжко ім то приходит Зато же то остатні лекциі же треба додатково
штоси тамтоты найчастійше такы планнійшы ученникы але неє зазвычайна єст тым проблему
тепер то же такє натуральне і як єм Лемком то записує ся
на лемківскій ходжу і сполнял своі обовязкы Но на такій на такій
основі Але лем м Лемкы вчат ся того лемківского Но сут поєдны
припадкы же Полякы тіж ходят на лемківскій Они то <unk>o<unk>з часто власні
сут пильнійшы як Лемкы зато же мусят ся Вчыте вшыткого ні Лемкы
уж знайде ци там основны слова а тоты мусят на памят ся
навчыти хоц часто ім то тіж натуральні приходит бо бесідуєме фурт на
лекциях по лемківскы і самы не знают одкаль як за там слово
в Зялені Кілько з твоіх ученників не знало бесідувати по лемківскы а
кілько з них уж неска добрі бесідує Но было такы пару такых
осіб то не єст аж так дуже жебы чысто не знали то
мало но практычні Полякы Власні бо Лемкы котры навет не знают то
деси там сут ослуханы і ім скоро приходит тото вчыня же стачы
же ся приламют бо я сама ся напр чудувамек дівчынка пришла мі
бесідувала же я як ся зачам вчыти лемківского в школі то знам
лем добры ден повісти А такто нич не зналам а потім не
знам по році вчыня бесідує барз добрі І зато ж была я
так думам же зато же была ослухана окрем того же барз дільна
Але єст пару такых припадків же не знало А но ріжны сут
тоты рівні залежы што знати же знат бесідувати а не знат Ні
но бо повіджме пророці вчынятій Поляк відомо же він так не буде
бесідувал вшыткого але можна уж узнати же знат бо там знат пару
вершыків співанок і якы там основне слово Но на якысым в якысий
там ступені Добесідувал бы ся по Вічмені Анне я такє жебы чыстонич
наповіли В твоім вчыню видно пасию до того што робиш видно же
потрафиш діти змобілізувати до наукы можеш повісти што головного є в твоіх
заложынях як учытелькы лемківского языка якы методы працы хоснуєш як рыхтуєш материялы
бо знаме же на жаль не є за вельо науковых помочы до
довчыня Но для мене головне жебы заінтересувати учеників предметом жебы охочо ходили
не выображам собі такой ситуациі жебы попросту сідили або вцікали так як
часами чулам же там для них то єст для діти то єст
кара якоси навет як не хоче ім ся Мо часто єст так
Маме остатні лекциі і не хочем ся нич наробме штоси там то
старам іх ся якоси так заохотити жебы они навет несвідомі якоси так
ся вчыли хоцбы хоц бесідувати і штоси там мало го зробити як
си такы Не обтяжати іх за барз часами так єст же треба
таку легшу лекцию попровадити а ме тоды старам ся ріжно ракы впроваджати
власні жебы то не было такє для діти нудне жы мали охоту
власні ся вчыти часами незнаючы же штоси там набили якыси там знаня
нове Як рыхтую на каждий можливый спосіб часто підсмотрюю з книжок такых
екс но загальнодоступных зо стран інтернетовых но з вшыткы можливых джерел і
переходжу на лемківскій тіж корыстам з часописів книжок Лемківскых Старам ся уникати
ксыруваня радше Преписую і якоси так достосовую же робит свідчыня до текстів
або або якоси модифікую тексты Но тяжко єст бо добрі бы было
мати готовы материялы і так сой лем прити і вчыти а такто
барз дуже часу посвячам на рыхтуваня ся до лекций А ци была
бы суж в тій хвили в силі створити такій взірцьовий підручник до
вчыня лемківского языка Я уж корыстам з такых для наймолодшых учеників мам
по просту збіндуване сксеруване Такы пілпідручникы може непідручникы од цвічыня Такы зошыт
задач і для старшых кляс тіж уж тепер по просту скорше собі
для напр уж мам такє жыготове <unk> і тож сут справджены материялы
котры уж выпрюбувам і видям же в моій ґрупі ся З правдыли
кус ся так бою бо не знам обзераме кус в інтернеті фільмікы
з лекций на заході Польщы і здає мі ся же там доперо
выводжена вчыня лемківского языка і Могли бы быти річы Так тепер остатньо
ся зачалам обавляти Могли бы быти не знам затяжкы для тамтых діти
але то тіж єст квестия того як учытель Пояснит ні І власні
Не знам боял бы м ся так Мусіл бым сконсультувати тоты материялы
з інчыма ученниками Відомо же то все жебы было штоси выдане як
підручник То мусит і так пройти як су там рецензию товды бы
м ся згодила як бы хтоси то зрецензувал посмотрил підповіл дашто по
правил Но і мам проблем з яксом таком шатом ґрафічном най єм
не знам проґрамів компутерых не мам таланту як сого плястичного і то
такє з убоге як під тым взглядом І виджу же же бракує
такого такой атракцийности власні під взглядом ґрафічным Ци не тлумаш же в
вельох припадках родиче кус Тобі як учытельці лишают таку ролю защіпліня любов
в іх дітях до Лемковины до лемківского языка а самы в хыжах
не барз прикладают ся до плеканя культуры і языка Може інакше не
тілько же як бы Учытелям таку ролю приписуют жебы зы защепити В
іх дітях любов до Лемковины і до культуры баржа язык попросту невчат
забарз діти в хыжах і лишают то нам же записуют діти на
лемківскій а самы так неконечні дбают іщы дідове так але родиче неконечні
не знам стріча Діти з родичами десита в склепі то до мене
нормальні діти не мают і проблему жу і бесідувати по лемківскы родиче
не мают того проблему натуральне тот з даных же так попросту бесідуєме
А до своіх діти родичы бесідуют по польскы примі Тост смішне і
чудне для мене Нале не думам же то ся выключат в якысий
спосіб бо тачы выключат в такым сенсі бы бесідуєш же Як бы
тобі лишают тоту част на вчыня языка не культуры чы чы той
той любови до Лемковины але кєды не бесідуют з дітьми по лемківскы
но то напр мі ся здає же в тот спосіб Не переказуют
тіж тых вартости культуровых в тот спосіб Мі ся тіж так здає
Але они як бы діти знают же сут Лемками і же повинны
бесідувати Я не бесідую же вшыткы ні Але сут такы припадкы же
знают мают тото в Поянах і не знам де си ся там
стрічают на свята з родином Но не знам бесідуют признают ся до
того же ми сме сут Лемкы але з языком єст проблем не
знам люде якоси так тепер не мают Не знам выгіднійше ім єст
бесідувати бо не знам хто си приде до ней дохыж Чужы уж
зміняют язык На польскій так уж ся лишат Не знам што то
як бы што ся до того причынят дале так часто єст А
як думаш кілько з твоіх учеників хоснує на штоден лемківскій язык в
контактах з родином знаємыма а кілько буде го хоснувало тіж пак як
будут колиси молодыма дорослыма людми Ци он мал такє почутя же тото
треба робити Ци вартости якы ім переказуєш будут мати оддзеркаліня будучности Но
старам ся так восні впати же то єст важне і же треба
в каждій ситуациі бесідувати Думам же робил то найліпше як можу но
бо власні свідчыт о тым факт же до мене бесідуют все в
каждій ситуациі а з часами дурно так не знам приходят до покою
учытельского што хыба то повідала мні і єст дуже учытелі посмотрят акурат
на мене то зміняют язык На лемківскы наприклад не знам повідшме Дзін
добры Припрашам посмотрит на мене ци можу просити креду або што з
такого ній і Думам власні бо я ім так бесідую же Лемкы
зо собом вседи бесідуют по лемківскы бо зауважалам тіж такій проблем же
тепер коли не треба вышы о того як бы ганьбити бояти деси
там в склепах на місці по просту по заперцю двері лю лю
лю лю люде зміняют одраз язык на польскій ні і Но не
знам коли си ім повілам же высти сут остатньом поколіньом Лемків бо
претіж Вашыді туж не будут знати там не знам штоси ся зденервувала
то пофіли же обіцюют же Же будут вчыти своі діти але то
бесідуваня залежат як кому ся далі поточыт Но жытя ні ци не
знам дівчата выдадут ся за Лемків ци будут мати жены Лемкы і
до якых родин трафлят до якых сел ци за границьом Ну тяжко
степер такє тіж час же вшыткы десу там поза границями і загальні
ся якоси так асимілюют навет Полякы Но медже собом не сом на
прогульках на перервах ци Но відомо же там в клясі єст час
напевно учеників Лемків сут Полякы Але кєд суты ґрупом як Лемкы але
поза лекцийом лемківского языка чы ты чуєш на коритарі же тот лемківскій
деси в школі звучыт чы чы чытано єст так же то зласні
тых лем на лекциях лемківского языка і лем при тобі Ні но
звертам ім на тоту увагу і часами так як власні прогулькы сут
з Руской Бурсы де сут самы Лемкы часом мужо ім барз долго
Памятайте лемківскій лемківскій так дале лемківска прогулька І вкінци якоси так уж
потім під конец дня часто а часами скорше же чую же попросту
бесідуют по лемківскы а в такы ситуациях напере тіж ся трафлят Но
мам тіж такы скрайны скрайны ученників котры сут наприк в каждых бам
атаку особливід такых змішаных родин котры ся вчат так бесідувати на штоден
по лемківскы то мам такых ученників же до вшыткых по лемківскы бесідуют
напр смішні то звучыт як В Ґладышові в школі одвозят автобусы діти
ні і там селаме і напр іхают діти зо Смереківця польскы а
учениця до них з Богом з Богом І не повіст честно бо
останте з Богом єст по лемківскы не знат такой формы навет якы
сой для рівных собі лем мы ся так все пращаме то она
іх тіж так пращат Так же ні но акурат в тых школах
в котрых вчул то чути Я Лемківскій В ґімназиі тіж але там
уж сут старшы і мают таку тіж свідоміст же хочут знают ся
там деси з церкви то якыси ім то хыба натуральні тіж выходит
дакус там бесідуют хоц то тіж єст тяжкє зато же они в
такых реляциях де сут векшом ґрупом мусят знати тіж по польскы бесідувати
зо собом ні Вертаме до вас о хвильку зараз по музичній перерві
Та осадил та знали Бало ся дівчари аконекы паньскій трави аконекы паньскє
трави Бало ся дівтонстари аконекы паньскы трави аконекы паньскы трави пароста іщо
з боля Пастаро ста ішо з поля заням коне кеданя коне кеда
двора зараз да ішо смо ля занял конемора занял конек мора Як
ся дівчатови дало Я ся дівчатови ново поконекы полетило поконекыло Я дівчатови
довоконы полетила понекы поле Дає пан мудры таляры На є ман мудры
таляры яда нови а два стары єда нови А два зары Дан
мудры таляры єда нови а два стары єда новы А два стары
Учанича возмисові Учалича Возмисові лем на нічы прийми собе лем на нічові
тивча дівча вызме собе лем на ніж прийми собе лем на ніжобі
дівчаталя рисовало и чаля сховало пану ніж обицяло пану ніж обіцяло чаталя
сховало пану ніж обіцяла Пану ніжбу обіцяло Я пам буде сповна чаре
Як Пан буде свова чаре добре доня до коморе добре доня до
Коморы Як Пам будешова чаре добре доля до коморе добре доня до
коморе лем пресина тездумпай просідате поступай під коморка мена букай під коморка
амена бурка на присіда поступай під коморчка мена кукай під комордка амена
кумка не мостара мати зука Ей Мастара мате су гасушка слушка Вайсушка
сушка служка сама сушка Ей Мастара мате су лацушка служка самушка сушка
служка сама злушка сушка сушка става злушка сушка сушка става зуш Карпотскомурка
морештандовскаска става з Ужка Поцкого Морештандур Карпотскому штандо <unk>ка зуска з ошка
з уж каз точ патскому еуж Леска чампатскому ся з У Ґаздочарпатско
море Ужвыскочарпатско море Уж веско буд здорова Ны ва моя будздорова як
камалір Антердова яка малір Атердова мы моя Будзорова яка балір Антердова яка
малир Антернова од безсіла нас коне безсіла на столконе вінця свого не
дого надця свого не догонеш Безсіла на стоконе вінця свого Не довона
Звінця свого не догонеш од безсіла і над безсіла і на <unk>
стаус небу даж пан на Чыстаус небу даст пан на чыста о
безсіла і на чыстаус небу даст пан на Чыстаус небу дажду пан
на чыста Як видиш лемківску освіту за <unk> ци <unk> років ци
думаш же то буде добрий для ней час ци она ся розвине
ци радше думаш же є рівен буде ся занижал То назамбо загальні
як ходит освіту ту в нас на селах то школы сут ліквідуваны
штораз меньше діти І то буде проблем же не буде діти бо
штораз меньше діти а тых лемківскых тіж барзо то видно навед на
протязі тых років деявчу же попросто меньше діти ся родит а тіж
люде молоды повыіжджали і в школах м Бракує діти Ай як то
буде з тым Рівньом не знам Повіджме же поведе ся найде ся
хтоси хто выдаст підручникы хто напише тоты підручникы тото може звыкшыти рівен
знам же наприклад на заході Польщы то ся тепер так розвият барз
вчыня што раз веце осіб люди ся записує а чым записує што
раз веце вчыт чым веце єст осіб заанґажуваных в тото тым думам
же єст веце думок на поліпшыня і акци такых на створіня материялів
Зато оптимістком єм як бы в тым сенсі жерілан може ся звыкшати
і може то быти барже іщы барже такє нормальне і натуральне же
ся вчат хоц не повем же в нас то не єст такє
Акурат в тых школах де я вчу тото іст нормальне вшыткы знают
як ся з тым обходити З предметом ном трактуют нормальні предмет Што
подля Тебе повинно ся змінити в лемківскій освіті жебы мала она штораз
вышый рівен якы приметы повинен мати добрий учытель лемківского языка Головні повинно
ся змінити тото же власні ну треба в кінциксы материялы не знам
створити Такы порядне і што іщыном не знам як хто тепер буде
кней філолоґіі Як то далі буде континуване хто буде вчыл то вшытко
залежыт од того якы особы будут власні вчыти што ся повно змінити
Но тото головні жебы власні опрацувати ексиматериялы а не каждий мусіл вглядати
Часто тіж припадковы то сут річы як поглядами ексиматериялу якси темы То
єст часом така лотерия Ци то акурат ся справдит на лекциі ци
ні А як бы тож была опрацувана през ексу там ґрупу досвідчены
учытелі котры справдили на якси лекциях то было бы Добрі А учытель
якы повинны мати приметы повинен знати заінтересувати предметом так жебы Ученикы ся
хтіли вчыти Як учытелі інчых предметів односят ся до вчыня лемківского языка
в твоіх школах ци трактуют го нарівны з інчыма типу математика польскій
ци істория ци може даст ся одчути же смотрят на него кус
легковажні Ні не єсте мяк з того проблему То хыба квестия того
же Я зачалам вчыти уж по кількоситам роках як вчыли інчы учытелькы
в Устюпані Хомяк в Ґладышові пані Дзюбина думам же они могли мати
як сы проблемы хоц ниґда не чулам о тым А тепер тост
но нормальні так само мам обовязкы приділены Мушу писати справозданя розклады материялы
критериі оцін не знам проґрам вшытко так само і так само єм
брана під увагу в як си там не знам В пляні лекций
нормальні якоси так як учытель єм записана і не знам внагорода для
учытелів во вшыткым по просту як рівноправний учытель взглядом інчых А в
таку сторону ідучы же напримір Не мат такого думаня жеы Математика є
важнійша од лемківского же же тот лемківскій тот додатковий і кєд бы
не знам бітина Но могла піти або напримі треба бы звільнити то
же не был бы так а сухай звільнити з лемківского бы ліпше
жебы были напримір на істориі ци польскым чыматематиці а як на лемківскій
іх не буде то не буде нич такого страшного нихто в такій
спосіб не повіл же то нич страшного сут припадкы же звільням І
єст тіж так же головний натиск ся кладе на предметы з котрых
ученикы здают еґзаміны але не на такій основі же будете мати математику
заміст лемківского ци там заміст фізкультуры Ні попросту Вшытко ся так само
Трактує то з важный обовязковый предмет для негі нема чысле кожы Хтоси
може напити од так Но очывидно родиче з каждого предмету можут звільнити
од мене так само і то на такых основах як реґулю як
там бесідує реґулямін школинь А тепер запрашам на хвильочку музыкы по котрій
зас будеме вести дале бесіду фраірус уж веце не буду задум фолосниц
плакати не будує смило Не скоро ти буде як моє сардечкы О
твоі за Ты смі свою ручку темного диця лакє на рукы Отіс
ся спляла Быводу єсвили Не скоро ти буде Як моє сердачкы о
твоі за буде Ци теренрічко Явлимолофат од твоіх білых ничок Тылькы красы
до тволичок тыркы красы до дяблины дябны Лема налис нема Бо до
твоі білых личок тількій красы треба Бо до твоі білых личок тількой
красы треба твори Олегы ленже рі фрагірка не хоче пусти ленжелі фрагірка
не хоче пусти лы фолиропу Не пущу мило не пущу милысы сокого
денчоты За кого боюєш за милого свого бою ся ого нього за
мілого свого бою ся ого нього Тепер хт м побесідувату кус о
тобі Машы так направду польско лемківскы коріня Але як окрисляш саму себе
з чым ся в <unk> процентах ідентифікуєш <unk> Но думам же все
себе окрислям як Лемкыню Але памятам о своіх польскых коренях бо тіж
як бы была м выховвана в хыжы в тій культурі лемківскій але
все як дітина єщы як дідове жыли од стороны мамы то як
одвиджала медю не знам в часі ферий Вакациі то попросту ходилам до
Костела якоси там тіж была м не знам мі защепяна по части
тота польска культура і єст мі близка не лем з того зрадуже
Мам польскы кореліня але тіж з того же м мешкам в Польщыні
такє натуральне Все звідуєме каждого ци чує ся Лемком як тота лемківскіст
проявлят ся в його жытю А ци в твоім жытю коли небуд
проявляла ся тота част польского походжыня Ци Єднак в такым м Натуральным
як бы твоім бытю і і тым як на штоден жыєш ци
Ци береш ю під увагу ци ци радше ні Ну так як
повім же памятам о тым і часом навет власні не знам як
ходима повідма суд реколекциі Лемківскы діти тіж ходят я тіж часто ходжу
як о пікун То ы смію ся бо велика част моіх ученників
не знат мшы св по польскы колят а я знам зато же
власні якоси кус в тій польскій культурі єднак былам выховувана І но
ниґда ся од того як бы не одтинам і не знам не
ганьбю ся того все як бы памятам о тым Вертаме до Вас
о хвильку зараз по музичній перерві Еграют вотци грают Е аж тоты
што дурне А моя выленка мамі достоні моя выленка а мамі до
еш то робта рота Елем ґорлина Фрайта на мою меленку етie Файда
мою меленку есоднетя гайда а де ей то Натата Зверта Куплювам палюґы
ей і комеда Куплювам палюґы ей комед Ей палюнку Еі ара Не
піду ядомів е за ран Ара Не піду ядомів ей за ран
Азара не піду я долів еж буде свитало Не мам там такого
ешто не ві плакало Не мам там такого ешто не ві плакало
Ей не мам там так кого Е скоро не буда Музовам доброго
Ейбезувам доброго Ейбемяна Буда е а деня на IIщыня над раном Ейберином
прикрыя Ци трафило ти ся же хтоси ти зашмарил же не можеш
ся чути Лемкыньом зо взгляду на своє мішане походжыня студиювали сме обертали
сме ся в на ріжных кругах Знам же напримір часто было в
однесіню до мене прямі на початку же єм польком якысы там застережыня
а ци до тебе нихто не мал николи ничже значно Не плыне
в твоіх жылах чыста лемківска кров Докладні малам такє Зашмаріня власні такє
глупы же не плыне во мі чысто синя кров чыста лемківска кров
е то на такій основі деси там імпреза Думам же гыбаль тіж
з процентами і пізнійше тым особам глупо было Бо Я якоси так
запамятую такы річы і бесідую о тым потім і пак ся вказувало
же а то была глупота глупота глупе повіджыня зам жытыст так же
в кым то сідило і так направду певно людесы Так думают часом
але легко є заґбы такы глупы арґументы збыти чымсиній же там можна
вам мати <unk> процент лемківской кырве а взагали не якоси не плекати
культуры языка і Не чути ся Лемком бо вам знам такы припадкы
мам такы в родині і власні в тій родині найліпше єст то
же тіж так бесідуют же ми сме сут меньше вартістны Лемкы бо
змішаной родины як там діти того стріка котрый так бесідує котры сут
власні <unk> процент Лемками а навет не розуміют по лемківскы Но то
залежыт як хто собі там хце не знам усправедливляти своі навчыня діти
То так власні часами повіст Повіл в моій родині Стрыко же там
моі внукы сут барже лемківскы як выхоц не знают бесідувати ани находят
до церкви Але то с такє Я ся тым не приймую бо
то єст смішне Думам же то така оборона як то си штоси
занедбат часами то ся так по тым боронит же не навчуєм але
кров єднак мают А як ходит ознаєме хто То гупота молодости Так
бесідували часами але думам же тепер уж бы так не повіли А
што подля Тебе є найважнійше в битю Лемком на што Лемкы повинны
звертати увагу кєд ходит кєд хочут жебы Лемківскій нарід перетирвал Напевно язык
Власні то єст такє же як уж ся затратит тот язык і
не перекаже далі но то што ся рішыт так як бы самопочутя
же єм Лемком тос за мало І думам же власні тіж як
і з того языка же треба дбати о о тото жебы Но
было як найбарже правильні правильні хоснуваный язык і жебы власнім ся досконалити
в тым што ся так свідомі ужывати языка То з найважнійше бо
там можна ходити до церкви і І можна не знам Чути ся
Лемком обходы свята а без языка тост такє неполне Ци реліґія Е
і почутя быти Лемком сильно ся зо собом вяжут начыльно але неконечні
то знерозорвальне бо сут Лемкы дуже єст такых Лемків котры сут протестантами
і якоси так виджу же сут тверды Знам такых знам такы особы
сут некотры тіж свідками Яховима а сут тіж католикы власні мішаны родины
і Діти з католицкых родин часто тіж му так чуют ся твердо
Лемками з католицкых римокатолицкых А як ся товды тото як бы ма
до традиций бо вельо традиций типаволемківскых єднак звязаных з якысом реліґійном обрядовістю
Не знам до кінця як то але по просту лем набходят свята
але плекают язык чытают книжкы часописы Хыба не мают проблему з тым
же не знам повіджма в Бесіді здуже місця посвячене Церкви Чытают то
і трактуют хыба якыси там елемент начым яко таку норму же бо
знают тіж в тым контект деси там в сусідстві або в Родиній
Но як бы хыба іх то тіж інтересує Певно тяжше ім єст
якоси так плекати тоту культуру але радят собі бо Не знам мам
тету тіж котра єст свідком його вымаля она так прошла пізно же
приходит до церкви і службу співат так же сом як то сьома
Не знам такых як бы одвроджыня ні тіж з інчой реліґіі люди
котры бы м котры бы плекали так собі старам ся припомнути ани
не коярю никого такого Як ходит бесідуває ж же найважнійше є жебы
бесідувати жебы утримувати язык на добрым высокым рівні В якодит о діти
котры вчыш но то вчыш іх того правильного языка чыж іх писати
правильні А як бы посмотрити на дорослых Лемків на тых котры не
мали можности скорше ся вчыти лемківского языка не знам на сусідів знаємых
Якій тот язык як бы з Хома Крузич якій єст його рівен
як тото може выглядати на просторі років тіж залежыт хто як бы
з якы родины з якого села бесідуют часто Такы Лемкы знесам повіт
ж бортного ліпше як я бо я з Західньо Лемковина дуж мам
такых інакше ня навчыли бесідувати але як ходу до писаня то мают
з тым люде проблем І час то стрічам ся з тым же
напиш мі там штоси же по просту звертают ся з таком просьмом
а то тіж добрі же мают свідоміст же сут штораз частійше не
знам повідшме На запрошыню на Вінчаня на палюнці весільні не знам на
цмонтери власні на такы нагоды найчастійше або оголошыня на забаву цут жебы
было правильні написане по лемківскы бо давно то ся не звертало на
тоту увагу а тепер уж хыба зачынают узнавати тоту ґраматику нашу і
якос узнавати же лемківскій язык єст єст скодифікуваный єст і сут як
синормы і то сут добрі навет як не знают то То може
ім ся захоче даколи навчыти і то не єст Тяжкыні як ся
бесідує і зрештом сама зна же дуже принципів не єст як ся
неє Як ся знат польскій добрі і лемківскій в бесіді то лем
кус ся іщы довчыти ся буде писало Но власні бесідує же люде
ся звертают бо знают же самы неконечні можут написати штоси правильні але
факт є тіж такій же стрічаме особливо в інтернеті ріжного рода якысы
вписы З окропечныма ражучыма будами кєд хтоси очывидно знат як повинно быти
правильні як думаш чым тоты люде ся кєруют же они не ганьблят
ся деси публичні Вказати но не знам хыба бы м могла повісти
такого свого анальфабетизму Я не знам чым ся кєруют нон не для
каждого то зважне так само в польскым языку як посмотриш в Бесідыжок
Ґамбокнижці як нараз виджу як люде пишут то тіжня Мерзит но і
по просту то хба квестия того же єдным то пришкаджат інчым ні
Некаждий ма не знам вывчыня філолоґічны і смотрит в тот спосіб некотры
то пишут быленя зрозуміли І в Лемків то з барже насилянень же
там собі інчы прюют інчы орґанізациі напр своі нормы вводити Думам же
тепер власні уж штораз сильнійше єст такє Якбы тота норма єст штораз
барже уж утырваляна в ріжных штораз веце выдавництв власні в радию в
порталях же то уж ся стане даколи обовязуюча така єдна сильна норма
і товды буде легше як бы звернути комуси увагу же ту буд
чытам а я напшу комуси же робит буд очывидно не буду то
робила або бы м ся заіхала як бы м поправила каждого Але
з чом бы сенсу але е Я бы м написала же так
то бы зараз ся вывязала така дискусия чом так а не інакше
А я знам так бо мойой дідове так повіли бы же то
такє Но же то такє безсенсу бы єст за мало тос іщы
такє утырвалене хоц так як бесідую штораз веце осіб узнає же єст
лемківскій язык же сут нормы же треба хоснувати хоц самы навет неконечні
Знают але знают тіж до кося Звернути жебы нихто іх там не
высміял альбо нихто ім не повіл же злі евентуальні жебы ся могли
оборонити же Так ма быти бо хто з ымітом Написал хто знатні
А Ци Ты ся контактуєш з інчыма учытелями лемківского языка ци В
якысий спосіб спіл спілпрацюєте підкутом не знам творіня материялів ци Не знам
дискутуваня на тему того што повинно обовязувати як вчыти якы методы якы
якій обсяг уж навет не смут не лем на самы материялы але
наветы якій проґрам добрати Знач проґрам каждый сам пише на основі Основы
котра єст як бы през державу створена Но на жаль влас і
неє Были пробы створіня честого як сотам такого форум не знам повіджме
шбы не лем учытеля але особы заінтересуваны языком то ся не повело
і Тяжко єст но не маме такого контакту жебы бесідувати каждий на
річе же натериялы а може файні власні был як бы вшыткы сіли
каждий вказал што ма підповіл інчым і разом наприклад створити спільний аксий
такій скрипт повідж ме не знам зачаток підручника жебы то хтоси упорядкувал
але не ма такой охоты як сой Спілпрацуваня діліня ся каждий сам
собі радит Не знам чом так єст але так єст Малідера може
як сого жебы так тупнул і зобрал вшыткы Альбо каждый є з
таком індивідуальністю такій каждий ма такій характер міцний же Нецы не знам
што то поводує З лемківского языка од парьох років можна здавати матуру
ци выпустила єс з під своіх рук даякых матуристів Знаме теж же
были особы котры ся самы до того рыхтували Што хыба є Дост
тяжко не маючы в школі напримір середні лемківского языка лем знаня з
хыжы жбы приступити до до до до до до до до до
до до до такой матуры І як думаш чы но наразі сут
тото такы поєдны особы чы тота матура ся оборонит в будучности чы
Як ся уж зачала то фактичні буде так же же все хтоси
буде Як молодіж реаґує на тоту матуру чы они охочо хотят ся
провіряти ци то єднак є така обава же не дадут собі рады
же може за малы знаня Значыт нест так же принаймні з тых
осіб котры я знам нихто не приступувал до матуры так же ниґда
не мал лемківского они не мали в середній школі або мале або
або мале през част середньой школы або лем в середній школі не
мали я вшыткы тоты особы котры здавали од мене Знач моі ученникы
то відомо в чым іх в основній школи і або принаймі в
ґімназиі і то сут найліпшы ученникы І они самы знали же мают
такє знаня же напишут а рыхтуют ся в подібный спосіб як до
польского же мусят знати на як знают добрі з польского сут добрі
зрыхтуваны до матуры то з лемківского тіж напишут бо мусят знати як
написати розправку но то я іх того не мусь ся вчыти лем
самы Самы знали уж з польского бо тост так само правда і
мусіли прочытати лектуры Ну відомо же навет як ся не вчыли то
я якоси там посвячам ім кус часу не зам провірялам ім выпрацуваня
і бесідувам што там треба поправити што іщы треба ся довчыти Не
чытали лектуры і собі радили кілько лектур до прочытаня єст лемківского языка
Не знам єст там ціла листа але неє такых обшырных лектур лем
головно хыба шыбеничный верхі з такых же обшырнійша хоц тіж не така
обшырна як повіджме не знам трилоґія на знам чыз на листі лектур
з Польского ЛАП Але то ст меньша книжка єй найчастійше так же
як уж зачнут чытати то гінтересує дуже вершів Я рекомендую бо то
можеш ся до будякого твору одкликати рекомендує мі жебы не знам слухали
пісні Співанкы Петро Мурянкы Дві части і уж якысы такы творы же
практичніх на памят знают ні но то уж тілько вершю знати то
жы як бы великы шансы на зданя матуры сут і так роблят
же там де си потім ім ся бальто придає евентуальні все єст
друга тема де спорівна двох творів то собі з тым тіж порадят
но бо тіж як бы тоты лемківскы творы то Часто єст дост
узка тематика і зато може єст аж так до кінця тяжко з
том матуром Же неє як си такых тем о космосі До той
поры была тура на основным рівни А чы є Розшырений або чы
є можніст здаваня в розшыреным чы на початку было основний а лі
лем основний можна было здавати а тепер лем розшыреный то загальні не
знам чым то яксы там сут хыба вытычны бо я ся тым
інтересую попросту ученикым і бесідуют же будеме здавати основно бо інакше выглядат
основна а інакше розшырена А власні од ексо часува шло же лем
розшырену можут і нихто не здавал іщы устной то єст проблем прыбували
учениці ласі навет остатньо учениця Ганця Ковальчык прюбувала як бы здобыти можніст
жебы могла устну здавати Але пові же од меншыны як ся там
м той бы Центральна Комісия Едукацийна такє писмо хба так одповіла директрови
же лем єст хыба же не знам директор так повіл Ганці же
лем єст можніст деси там В ґатовицях чы деси здавати ополю же
єдна комісия ся зберат до меншын і но і зрезиґнувала но бо
Аж так то сут велькы прешкоды жебы іхати десиду о поля на
матуру правда Но то дост інтересуюче што повідаш бо я наприм в
тым моменті не розумію як особы не маючы знань з культуры істориі
і з самого языка можут ввести устнуматуру з якысого языка може то
ходит о Комісию до Лемківского Языка же суд Мас сміяли же може
тут посередині деси зробити медже Загодом а Лемковином Но не памятам докладні
де то было в якій в якым місці але в жадным навет
як бы то был Краків то бы м розуміла бо єст філолоґія
правда Але то было як ся такє місто незвязане чысто з Лемками
і не знам ци то была лем охота жебы заохотити до той
маж другій раз власні чулам такє бо скорше бы тіж хцілю здавати
Устнул і зрезиґнували през лексы такій проблем з зобраньом Комісиі Але то
в тій самій школі два разы то Ци вчыня ся лемківского языка
можна узнати за якысий престіж в днешніх часах Но некотры такто трактуют
і товды добрі Бо власні барз же охочо Я знам престіж не
престіж ну но нормальне такє то єст Можна ріжні до того підходити
тотіж залежыт каждий собі сам як си там мотивацию выдумує Для некотрых
певно престіж бо там не знам еліты типу Ігор Гербут промує Но
знам Што узнати за престіжнез Думам же може там як виджу власні
під гербутом коментары же теж шы учы Лемковскєґо і так дале то
для такых Для Поляків можна то так трактувати Але для Лемків не
повіла бы м така норма і штос натурального Ановасні значыт же в
сувнешніх часах є то уж натуральне Але коли лемківскій языкы коли лемківского
языка не было в школах і зачал входити но то мусіло то
быти на тамтот час чымси вынятковым Но я зачынам ся власні вчыти
Так як бы власні были початкы вчыня але хляне то тіж не
было выняткове бодзерівкы ся вчылам і попросту з хыжы Записаленя і інчы
діти лемківскы як бы Тіж были записано все зналам же не ходжу
до Костела не знам того і тамтого але ходжу на інчу реліґію
і власні тот лемківскій Тіж то примувам дітина якоси накше примує котако
што си натуральне і нормальне ходжу і конец Но бо єм Лемкыньом
і конец што з тым зробил Нич тым не зроби так як
з тым ходжу ньом на лемківскій Попросту такій мам додатковый обовязок заміст
там на світлицю грати в пилку тым збесідили сме ся в Чыль
Ци Лемківска молодіж чує ся як в якысий спосіб барже выняткова в
нижніх часах зато же маме такы часы же є або така загальна
толпа і маса люди з котрой выріжняти ся то є што выняткового
чони доточуют Не знам але старают ся власне якоси выкорыстувати Тото же
Належат дом меншыны і барз часто такы же барз часто то сут
сильны характеры і домінуют найвексом там ґрупом повіджме же Мешкают в інтернаті
то очывидно знам і з іх реляциі Може так ся не знам
представляют але єст так же власні орґанізут ексытам жытя товарискє і часто
в тоту лемківску страну тягнут тіж же ксых своіх знаємых Поляків І
чы то власні в інтернаті чы в клясах сут бо тіж школы
тото выкорыстуют і повіджме ты буде По перше знают співати співати векситам
ансамбля по другє школы хут вказати ріжнородніст толеранцию як си там того
типу гасла промуют тепер но і власні тоты Діти то сут лідеры
престожа же власні і школі то єст на хосен і для них
тіж так же такы суты міцны часто власні дужест такых серед Лемків
лемківской молодежы топроцентово Думам же дужест такых Міцны осіб такых власні Но
лідерів Ні повідме чытово в клясі видно то в ґімназиі же власні
то сут найчастійше найліпшы ученикы в клясах і може тоті што тым
едені або найліпшы ученикы часто сут ексыма там ведучыма клясы Особами котры
орґанізуют академіі котры сут ведучыма школано і часто так єст же то
сут Лемкы Дякую барз за інтервю Дякую Проґрам был зреалізуваный завдякой фінансовій
підпорі Медженародового Выжеградского Фонду <unk>emtki Узвіє Лер <unk>e<unk>e<unk> т Intenu