Про Русин #33 - Збійникы в Карпатах
Еп. 33

Про Русин #33 - Збійникы в Карпатах

•

Опис епізоду

Odcinek opowiada o zbójnictwie w Karpatach, zwłaszcza na obszarze dzisiejszej Słowacji, Łemkowszczyzny i pogranicza polsko-węgierskiego. Przywołuje historyczne wzmianki o kolejnych grupach i przywódcach zbójników, takich jak Sypko, Vasyl Bayus czy Oondrushko i Adamczyk, oraz pokazuje, jak ich działalność wpływała na lokalne społeczności.

Автоматычна транскрипция

Проґрам был зреалізуваный завдякы фінансовій підпорі Медженародового вышеградского Фонду <unk>em Збійникы в
Карпатах Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак Карпаты властивіот все были місцьом збійникуваня
Першы однотуваны збійницкы атакы мали місце в <unk> році В літературы мож
найти і дальшы запис кы про збійницку діяльніст примірово в році <unk>
ци <unk> З того то докладні рока походят першы інформациі о збійництві
в околицях Бардийова ґраслала ген товды <unk> особова компанія Федора Голотого Злітя
походят дальшы інформациі о збійникуваню примірово В <unk> році остал зіманый в
Команчы Левек Гостолец з Мадяр а в <unk> році в Ліску страчено
парунадцетьох збійницкых гетманів зас з <unk> рока походит Шор зознань жытелів Віслока
в тым місцевого священника о діяльности збійників в околици В столітю на
саноцкій землі ґразлав Ванько Стерстяни і його камарат Климовец зо Шквіртного рядили
в околицях Гриманова В Низкым Бескіді Недалеко Ґрибова на початку ХХ столітя
діяла ґрупа Гінькы Цілому угорско польскому пограничы міцно запамятала ся і дала
в кіст компанія руснацкого збійника Сипка з Мацены Великой коло Ґорлиц Місцевый
Дідич мал ся подібно окрутні розправити з його родином Молодий Сипко втюк
до ліса зобрал банду збійників і орґанізувал чысленны напады на сусідні дворы
Выслано проти ньому цілый заступ війска што змусило збійників до втіканя за
угорску границю зац сам Сипко мал подібно згынути близко Бортного В <unk>
році в околици Дукольской Перехывы страх серед купців і богачів выкликувал Миколай
Перенезо Стропкова котрого діяльніст довела до стриманя на долго гандлюваня з уграми
в тій обшыри В роках <unk> найбарже на Лемковині вславила ся дружына
Василя Баюса з Ліщын Коли в Мушыні судженого Василя Петровского і його
сына Івана членів ґрупы Баюса підсудны зознали же збійникы загорозили спаліньом мушыны
місця осаджыня іх камаратів Акт засуджыня мал місце <unk> жолтня октобра <unk>
р в Мушыні А яка кара стрітила тых двох Право декретом наказує
жебы Петровского старого в Колесо плести зато же він найбільше винуватий і
был напровадил на двір в сярах злых люди До того же был
сынови злого учынку причыном і розказувал му а сын Штефан На розбоі
з товариством ходил і на двір пана пішол і інчых люде ошабрувал
і помічником был Зато ма быти жывцьом почвертуваны Але же стороны милосердя
просили а пошкодуване зослолил то жебы іх обох жывцьом почвертувати аміня форце
сконді на міня сухе білідайся ломеском і <unk>ene нонатураліда Початком <unk> р
бідскій староста велькопольскій утворил проти боюсовы чысленный заступ під доваджыньом роґовского є
жылича Заступ тот в вытырывалых борбах зопгал збійників на полудньову страну Карпат
де вкрыли ся в околицях Бардийова жебы перечекати обулаву Збійників называно тіж
і бескідниками а барже на схід тогаями зас на полудне ватагами На
обшыри днешньой Словациі в першій половині ХХ столітя діяли дві великы збійницкы
компаніі Ондрушка і Адамчыка Чысленны збійницкы ґрупы появляли ся в околицях Мушыны
і на обшыри Пєщадів На половину ХХ столітя припадат діяльніст двох найславнійшых
збійників з Лемковины Савкы і чепця коли мали быти страчены в новым
торгу вратувал Костка напєрскій якій влучыл іх до свойого заступу Костка напєрскій
был командиром хлопской ребелиі повстаня проти панам в <unk> році На яр
<unk> р в Барвінку мала місце нарада Командерів і членів пару збіницкых
команд Скликана жебы роздумати што зробити з розосланом через Напірского Одозвом взиваючом
Збіників до спілпрацы проти панам На нараді тій присутны были Сенько з
Підмаковиці зо зборовского ключа Василь Чепец з Ґрибова і Андрий Савак зо
Стебника коло Сборова Нарада закінчыла ся рішыньом о получыню збійницкых компаній в
єдну велику під командиром Савкы і Чепця порішено здобыти більше оружа на
фольварках в Янгороді і Дукєльскым Зындрановій Ропі Ґлініку та на дворі Королівского
Економа в Одреховій В половині червця <unk> рока заступ Савкы і чепця
чыслил уж перешло <unk> люди Мал він брати участ в обороні чорштыньского
замку <unk> червця того самого же рока опануваного через нарпірского а обліганого
через королівскы войска Вернул з Угорі Василь Баюз зо свойом компанійом По
здобытю замку <unk> червця юнія <unk> р проводиры бунту остали зіманы і
стяты Серед них находил ся чепец котрий серед хлопского войска был важном
фиґуром Малаж ступінь полковника котрий надал му на пєрскій По порашці повстаня
Напірского зачали ся репресиі тых сел котры го сперали через што вельо
люди втекло з родинами на мадярску страну Савка і Баюс вернули в
горы де збійникували полученом компанійом Прилучыли ся до них заступы Гриця Кривого
і Конрада Корбута Зимом <unk> рока дошло до потичкы збійників з войском
Бескідникы не были в силі дотримати поля професийным жовнірам і высофали ся
на угы По мадярскій страні зімано пару збійників в тым самого баюса
Осуджено іх і страчено в Пряшові В горах оставал іщы Андрий Савка
з товаришами Недолго єднак збійникувал Кінцьом <unk> рока Спишска Піхота Подольницкого рушыла
до Нового Санча пак до Камениці де мала находити ся дружына Савкы
Заскочены збійникы остали розбиты вельо поневолено в тым раненого Андрия Савку Надолго
потім страченого Інча ґрупа під командируваньом Лівщака діяла на заході Лемковині діяла
на заході Лемковины подібні як компана Димитра Литвина з Брунар котрого гершта
по зіманю почвертувано <unk> січня януара <unk> рока в Мошыні Збіницкы атакы
і в столітю набыли рідкістю Парократні находжено ясонку Ґолодуклі і коростяньскых єзуітів
Неощаджано тіж фольварку в Зындрановій і в Барвінку На пограничы самоцкой землі
і гуменьского ключа ґрасувал з дружыном Чанайка з Радошыц На яр <unk>
рока збійникы напали на фольварк в Тыляві В <unk> році В неділю
перед святом Петра і Павля збійникы ошабрували фольвар в Туряньску і в
Щавным Тоты фольваркы были власністю Яна Туряньского В <unk> році збійникы ограбили
фольварк в Буковску Початком жолтня <unk> р саноцка шляхта рішыла выставити з
каждого села єдного высланника упосаженого в оружа і з запасом меринді Згромадили
ся они в селі полонна пак рушыли на двомісячну выправу проти Бескідника
без більшых успіхів Подібны акциі переведено в <unk> році і тіж в
<unk> році Конец i початок ХХ ст часы діяльности найславнійшого збійника в
західніх Карпатах Юрая Янусіка Його обшырів была головні Орала і Спиш В
окресі кєд наінтенсивій розвяє ся збуіство то єст час же посполітей Полудовскій
страні Карпаті про трансграничну спілпрацу медже збійниками бесідує Роберт Банькош реґіоналіста і
специяліста етноґрафіі Істориі обшырів Низкого Бескіду і Бєщад Часолентівского В окресі коли
найінтенсивнійша розвиват ся збійництвом єст то час річы посполитой по пілночній страні
Карпат і час угорского Королівства по полудньовій страні але тіж князва Трансильваніі
То спілпраца медже збійниками як найбарже была В засаді тота границя медже
угорскым Королівством а князвом Трансильваніі переходила недалеко од нашых Карпат Бо остатні
комітаты котры были частю королівства то были ужгородскы Мукачівскій Далето архів хуст
то уж была Трансильванія властиві інча держава Затоті што то погранича Схід
тых границ Окрем того горы в великій мірі залісены непокоі Знаме же
Польща ХІХ і столітів то част дост міцного хаосу вельох воєн місцевых
заіздів част татарскых наіздів великой самостійности шляхты і маґнатів од королівской власти
і по угорскій страні не выглядало то нич ліпше Од часу програмы
під магачом Угры зачали штораз планьше фунґувати Більшіст королівства заняли Туркы Пілнічна
част підходит під пануваня габсбурґів Трансильванія вказує ся як оддільне князтво піддане
Турциі і гын тіж на обшыри угорского королівства на обшыри днешньой Словациі
і Закарпатя пануют хаос замішаня шляхетскы рухавкы Окрем того війны мороле повітря
єст більшыня феудальных обтяжынь для ґаздів вшытко тото выкликує міцны неґативны настроі
до земскых дідичів аж і бунты і тоты <unk> <unk> рокы а
тіж і скорше До того доходят відомости о бунтах на Украіні пак
повстаня Хмільницкого тото вшытко одбият ся ехом в горах серед рускых Ґуралів
Доходят до них вісти же хлопы бурят ся проти панам і же
буде справедливіст же буде знесена панщызна Вшыткы тоты повстаня не приносят свободы
але барз сприяют збійництву Повстаня не ньосу вызволеня панщызняного але барзя му
збойництву Збуйництво яко такій елемент традиц збійництво як елемент традициі в горах
істнувал і был барз особливий Зато же збійник то не был хтоси
такій як розбійник з низовины то не был вынятый спід права Лупіща
вбийця то были люде зо сіл в горах котрых жытеле сел поважали
а самы збійникы тішыли ся пошаном серед соспільности Збійникы в тот спосіб
доводили свого мужства І до них горнули ся молоды люде Не до
кінця зато жебы збійникувати жебы тото было іх професийом до кінця жытя
але примірово зато жебы піти на бучкы на збійникуваня на єден сезон
І в тот спосіб показати перед селом же сут одважны перед дівчатами
же сут такы темпераментны і при нагоді принести пару дукатів І так
збійникуваня найчастійше не тырвало більше ниж пару сезонів Пак більшіст збійників переходило
на таку заслужену збійницку емеритуру о кілько не згынули скорше осуджены повішены
ци на гаку ци на шубениці ци застрілены почевертуваны або поломлены колесом
Тых можности кар был великій дяпазон Зато за грошы котры набрали за
час збійникуваня купували землю деситам і ставляли ся порядныма ґаздами тіло лем
же сперали своіх камаратів ци то ідолом ци інформацийом ци просто дакотрий
был пасером котрий пущал в рух тоты річы котры остали через збійників
вкраджены Подібні так было в примірі Алексы Добоша брата Івана Добоша котрий
был застрілений Алексий мал дожыти спокійні як шануваний ґазда в Беньовій І
по польскій і по угорскій страні на великы обшыри Карпат жыли Руси
люде значыт люде того самого языка того самого віроісповіданя того самого почутя
достоменности часто получены родинныма коліґациями для котрых цитопольскій ци угорскій шляхтич был
віпчым елементом по перше бесідувал в інчым языку по другє был інчого
віроісповіданя был ци токатоликом ци то Кальвином окрем того был паном Кымсим
хто вызыскувал і гордил хлопством Тото вшытко іщы барже консолідувало рускє село
Для чого тота спілпраца медже збіниками ся розвияла Но хоцбы зато же
Юрисдикция поєдных старостів по угорскій страні сігала тілько кілько границя зато коли
повело ся вкрасти дашто по пілночній страні то добрі было втечы на
полудньову бо через тото втікало ся перед діганяньом через страж Легше было
тіж по угорскій страні пустити в обєкт коштовности вкражены по пілночній страні
і подібні в другу страну Аж і з конями так роблено Переганяно
іх з єдной на другу страну або до Трансильваніі Тото зыстя ся
трьох границ позваляло на свобідны ротациі з єдной державы до другой для
віруваня справом В поєдных атаках часто участ брали кумовы з другой страны
границі Скорше стрічали ся доґадували і пак зберали ся на выправу Была
така выправа Лемків з долины Ославы на Саноцкій Замок Старощаньскій Двір ци
тота істория найбарже знаного руснацкого збійника голова того Він в своій компаніі
мал чысленных Русинів з пілночной сраны Карпат і збійникувал по польскій і
по угорскій страні Єдного разу написал лист до Бардийован бо стратили його
трьох камаратів і жадал він окупу Вымінил вшыткы своі названя як то
колиси чынила аристокрация Подал же єст збійником ґрасуючым по цілых горах під
Перемышльом під Саноком аж і під Бічом і очывидні під Прешовом і
Бардийовом Додатковым фактором сприяючым переходжыню збійників на єдну ци другу страну было
тото же границі были недоокрислены Допіро Австриякы як пришли зачали іх порядкувати
вводити адміністрацию право і зачали елімінувати збіництво ХХ столітя то уж был
конец збіництва бо по перше то уж єст єдна держава єдна адміністрация
єдны суды зато уж не мож было втікати з державы до державы
Окрем того Австриякы показували вшыткы приватны шляхецкы арміі што мало великє влияня
на конец збійництва Огранича стего типу мн Купы свободны як то ся
о ніх мовіло то теж значні вплынуло на уподик збуйництво Єляноса Мукаченка
Аваниленка і своятжек машыі рвал Каченсы синек заплакала Качосына змордувала Чернену лесы
закопала Каценька сы танци строі Аткачеку Леква стоігу чам няту модат спати
Сомні уж ґрупоі дати Не дошли то опец смагати Але сім постій
кати Те лайка опецома ще лат боє очя забасува Як то слово
припустила рети голава одскуціла Сакретату тремю Неґів радите для наса Мукаченка авякова
Миленька Збійникы орґанізували ся в ґрупы од пару до парудесятьох або більше
осіб Істнували постійны або часовы заступы В діяльности тых постійных переважали поважнійшы
акциі такы заплянуваны і добрі зорґанізуваны Інформациі о такых акциях мож найти
в розмаітых джерелах Мож прочытати м ін про тото як коло <unk>
особова компанія Савкы і чепця напала на стаднину кони в Зындрановій одкале
вкражено <unk> кони Найчастійше до завязаня ся компаніі доходило в тот спосіб
же пару хлопів Часто сусідів або звязаных з єдным фахом барз рідко
породиненых змавляли ся на дакій напад Лишали актуальну роботу выберали спосеред себе
лідера і ішли на збіникуваня Другій тип орґанізуваня ся збійницкых товариств полігал
на тым же єден хлоп переважні такій котрий уж мал збійницку прошліст
глядал сой компанів часто выберал власні такых котры тіж уж в своій
істориі збійникували часом вербувано тіж дебютантів Пропозицию збійникуваня складано лем тым хлопом
што до котрых была певніст же не здрадят і котры мали одповідні
фізичны варункы Часом збійникувано в єдну особу але мало то місце барз
рідко а часом тіж зберано ся в невеличкы три штырьособовы ґрупы Ініцияцийным
моментом основаня каждой ґрупы было зложыня через єй членів присягы Тото справляло
же даний хлоп ставал ся збійником котрого обовязували одповідні нормы поступуваня Кєд
бы даколи пізнійше вступувал до інчой компаніі присіхал товды лем вірніст новому
командирови Тот котрий доводил ґрупом мусіл одзначати ся превеликом одвагом і фізычном
справністю мусіл быти досланий і предовшыткым мусіл знати кєрувати ґрупом Не лем
мусіл знати найліпше ся бити але і пити бавити ся аж гуляти
Як выберано спосеред себе лідера найчастійше то узгадняно медже собом кандидатуру коли
дакотрий был здецидувані против то лишал компанію запропонуваный на командира одмовити не
міг Пак присігал перед цілом ґрупом В примірі смерти або поневоліня ведучого
компаніі выберано нового Першым обовязком нового было помстити смерт попередника або кєд
был увязнений освободити го Было право же коли бы ся выбраний командир
не справдил можна было го одкликати і по тому мусіл він лишыти
ґрупу Лідер не был лем лідером же переводил ґрупі але тіж розсуджал
конфліктовы справы і вюл реліґійны або маґічны обряды Кєрувал цілом діяльністю команды
рыхтуваня до нападів переведіня акций рішал о поділі лупів і товды коли
принимано нового члена мал авторитарну власт і тішыл ся великым поважаньом як
найліпший з ґрупы Факт приниманя нового члена до уж істнуючой ґрупы не
был такым легкым треба было сполнити ріжны нормы а вшытко з огляду
на дбавіст о безпеку ґрупы Членом збіницкой компаніі міг остати в засаді
каждий хто был одповідньо сильний добрі вітал скакал барз добрі послухувал ся
оружом был одважний і вірний Кандидат на нового бескідника переходил з свого
рода еґзамін вчас котрого командир і решта компаніі провірювали його фізичну справніст
одвагу вытрималіст на біль стріляня в окрислене місце скокы метаня сокыром а
часом аж ібраня розпаленых угликів до рукы Трафляло ся же часом через
припадок змушано когосим премєрово свідка напасти до участи в акциі жебы в
тот спосіб позбыти ся невыгідного свідка бо робило ся з него спілодповідального
Збійникувано єдині сезоново то значыт в окресі од яры до осены Через
зиму вшыткы сходили ся до сел і лем в примірі выняткового загорожыня
збійникы переносили ся на коротко до крыівок в горах Найчастійше зимували в
віпчых селах оддаленых од місц збійникуваня часто паріпчыли в богатых ґаздів часом
вандрували перебраны за дзядів а часом зиму проводили в своіх фраірок Праві
николи не зимувано в родинных хыжах місцях найбарже нараженых на візиты жандармериі
На яр збійникы сходили ся зас Сиґналом могло быти примірово розпаліня огниска
в окрисленым місци часом Командер присылал збійникам госло через діти або інчы
невтаємничены особы За остаточний термін формуваня ся ґрупы уважано Ден святого Юрия
а ден кінця збійникуваня на даный рік то Ден святого Михала Звійникы
розходячы ся на зиму ділили медже собом шабер част закупувану Што рабували
збійникы властиві то вшытко што мало яку небуде гандльову вартіст і што
в міру легко мож было перенести і сховати Праві в каждым збійницкым
тестаменті видніє список зрабуваных предметів Найчастійше были то грошы коштовности облечыня і
полотно ідло ци напиткы Зробуваны річы продавано євреям ховано а більшіст просто
перепияно Ей цуспороґыли Янушку Ей цуспороґыль Ярошку ся тя свазали Заношку ся
тя связали за ношку Ейле поробил сем ніцляго Ей ле поробил сем
ніцляго Забиль сем сенса Ладаго забил сем сынця лядего то на дель
<unk> лан Усєма мила Усєма Усу Булдечка Анозе сулдачка Хістайма мила два
ножы Хістайма мила два ножы джежеспул на нозы джежеспул нозы Ах яке
є то жезані Ах яке є то жезані грішсу мудечка сул дочка
тупа Жытя збійників бывало короткє Зіманий через гарників доставал ся в рукы
права выміру справедливости піддаваний тортурам обтяжал інчых і выдавал камаратів Старчыло посуджыня
о участ в збіницкій компаніі оскаржыня о намавляня до збійникуваня переховуваня і
поміч збійникам або о триманя дома зрабуваных річы Підозреных тіж тортурувано Збійників
піддавано найтякшым і найбарже выдуманым каром жебы одстрашыти інчых од такой діяльности
але без поводжыня Портурах і осуджыню вішано збійників на шубениці ломлено в
колесі або чортувано розрывано кінми набияно на паль Очывидні єдна кара не
елімінувала другой Дост частым было повіщыня деліквента а потім іщы почвертуваня тіла
В заноку урядувал кат Яков котрий был мастером своій професиі але пришол
час же сам зачал до свойой катовской пенсиі дорабляти Спілпрацуючы зо збійниками
і скінчыл під мечом Не хотіл єднак допустити жебы зтятого його нарядом
зато своіма руками трикратні поламал меч Не меньше страшний кат урядувал і
в Бардийові Доднес на кінци бывшой вязничной улиці находит ся особливий дім
Мешкал в ним містецкій кат котрий в поблизкій вязниці разом зо своіма
помічниками затримувал переслухувал і тортурувал засудженых Місто Бардиів знане было в середніх
віках зо свойой суровой справедливости Книга засуджынь котра находит ся в містецкым
архіві вельо про тото бесідує є заріж змінка о карі спаліня за
скраджыня меду і знищыня уля В Бардийові Кат встял голову за вкраджыня
сухого голузя на кєрмешы в місті аж і розпято на кресті за
ошабруваня хыжы старости Од того часу на цілым шаришы популярне стало ся
повіджыня од бардиівской справедливости сохранна збоже Бардиівскій кат розправлял ся тіж і
зо збійницкыма ґрупами По зіманю збійника дальшым етапом было переслуханя котре проходило
перед кримінальным судом Найперше осаджений добровійні вызнавал своі провины а пак незалежні
од того ци признал ся до дачого Суд рекомендувал тортуры а тоты
были звыклі так тяжкы же оскаржены признавали ся до вшыткого аж і
до того чого не зробили обтяжали тіж інчых збіників <unk> липця <unk>
р Справа Петра Пончака о бандитизм Склад суту з Мушыны Війт Підвітовый
<unk> хлавників бургомайстер і двох райців двох цихмайстерів Стивыча Війт Підвітовый трьох
лавників бургомайстер і райці з кресу Війт Підвітове і пятьох кресовых шолтесів
Засуджыня кара смерти через вплетіня в колесо Зознаня Петра Пончака зосела свидник
малий званого Гудаком <unk> година <unk> липця юлия <unk> рока Суд права
за розказаньом і гомостя вельможного пана Воіцьа Бедліньского з Бедліна мушыньского старости
зобрал ся через славного Анджея Бжезовицкого мушыньского Віта Шымона Вадовіту під Віто
Матяша Клодавского Яна Пендівятра Давіда Жыдівского і Гната Гомяка Івана Громысяка Ференса
Мишковиця Матяса Чекана Валентого павловского цехмастерів а тіж славных кацпрафлісака бургомайстра Станіслава
Мєчніка кацпра мушыньского мушыньскых радців тіж тилицкого уряду Матяса Совіковского війта Марціна
Войціка Василя Підвійта Лукаша Ласковского Ференца Куганіца Лавників Прокопа Копія бургомайстра Андрия
Природкого і інчых райців при чым были тіж Конрада Стрябскій Крискій Війт
Ференс Клиницкій Підвійд Лесьо Снітницкій Данько Перускій яцко солотвиньскій Кіст каменьскій яцко
поляньскій і інчы присяглы шолтисы мушыньского ключа Передтодже суд будучы завызваным вєзен
пончак зо села Свидник Малий Аляс Гудак звідуваний чы был медже збійниками
і з нима тоту роботу робил перед судом зо снал Найперше признал
же іхал од вельможного пана біцкого старости в котрого служыл і коня
продал на Ганчові шолтисовы Лазарови та рік на святого Якова Пак ся
з скорком Янчым зышол разом при Блі Хнарці і Андраш Смоляк оджывця
Місько з Ґладышова Тимко зо Ждыні і Андреш Оджывця было іх пятеро
З Бліхнаркы до Стебницкых гуд пришли А там ґалянчы пятско Глята хлопів
зо Ждыні вельможного пана біцкого старосты Підлеглы А мы сме крайом ліса
ішли в тот час Тот же Ґалянчык Яцко пришол до нас повіл
Маме добичу з Риґєтьова од ходавкы полотна і головачы Был з ним
Когутич з Риґєтова Петра і Салку тих зо Спиша вывіл ґалянчык не
знам одкале Пак пішли на реґєтівку і іли там і взяли дві
стрільбы хлопа Петра Кашыка зас пішли на реґєтів і взял там ґаланчык
рушниці не знам кому Оддама лем пішли сме на прорубскій Ліс І
там заступили сме фурманам дорогу поішли Взяли сме ім хліба кус бо
не было нич што більше і там трьох хлопів было што на
фурманів скочыли Скочыли сме до них розумієте мы сме столичны были і
зімали Грицам ленарчыка з Яґєцьова Почали сме полотна з него зберати А
він рюк з тиі Ны такы як і вы Підали сме му
спокій Был другій Лука Носаль не знат одкале третій з боток котрого
зімано до стых кола Скомпонувало ся нас <unk>ро наперал ся быти медже
нами старшым тот Петро Гудак Потім сме пішли ґу Красному Броду і
засіли на вербинах три дни сме там были нич ся нам там
не притрафило Од тамали сме пішли звюл нас хлопс по рукы на
медведю Выбрали сме там єдного взяли сме ж золотых як найбільше достало
ся каждому по два таляры решта на препитя остала і пішли сме
на комарник Носаль напровадил на другого збійника на комарнику Пришли сме там
під вечер іли сме там його дома не было Заран пішол єм
в товаристві трьох інчых до него А його уж другы пекли розтягнувшы
взяли девят талярів і сам єм під него солому підмітувал Пак єм
стрілил з пістолету в него Сукню єдну взяли сме і інчы річы
Од там але пішли сме лісами а тот котиц вкрал вола не
знам одкале забывшы го впекли сме і іли через Три дни Пішли
сме на Свидничкы од тамале втіл ґноса з інчым товариством а я
был в селі з трьома інчыма Приду на заль та уж пішли
гет девятеро іх а рушницю мою і полотно оставили Пішли сме над
Радоцину там ня взяли тот скорка найбарже Янчы Ганчови забити не хотіли
і пінязі мі взяли Остал єм в Радоцині они пішли ґубліх нарці
Доли стрільбу єдному хлопу мене ся звідували хотіли ня забити В тым
єм было в копыштаньского Юрка черняньского глядаючы столичных на них так зімано
На тото перед правом стану Андрий Шаленик і такы слова повіл Пане
Судя єст вірным правом Просиме о справедливіст для того переступці што єст
перед судом котрый находил хыжы бідных люди в польскій короні а тіж
і Вулгорскій в лісах ся ховал розбиял худобу одберал на тым не
кінчыл але і пюкіл і палил стрілял і рубал бідных люди о
што мы люде бідны з місточок обидвох кресів просиме раз і другій
о справедливіст Тот же Петро вбийця просило милосердя котрого отримати не міг
Право в суді сідяче так місточок обох як і Кресу шолтисаве згодившы
ся декретом наказали жебы дано го на тортуры огньом печено бо сам
пік люди забиял і стрілял будучы ведучым для інчых Зознаня того же
Петра Гудака взяти на тортурах По перше На початок зознал же інчых
нагварял і был медже нима старшым але хотіл іх зловити і йогостьови
Вельможному біцкому старості оддати Дале зознал же лежал хворий на бліхнарці в
Зваралі Шолтиса і повіли му же баницкого выпекли бесідуючы Для Бога втіч
бо столичных вельо єст але єм не взял з лупу нич лем
шіст фльоренів з комарника дем хлопа стрілил Дале зознал же Ґалян Чыяцко
Андриш Смоляк Мішко Клочка з Ґладышова і Тимко зо Ждыні при збійниках
ходят Єст іх три бурсы в єдній я старший был і што
м скорше признал так єс Зознал же на Бліхнарці был ґалянчык з
інчыма а я лем того єм застрілил жупан Гудника Переів перепила закона
дікувал єм ся на Франчы Дале зазнал же на Ганчівскым были стары
хлопы Баюс з Ліщын Савка і Чупка Стыбуника Оба Конрад Корнец з
Біліхнаркы і сам был Взяли там <unk> золотых На банецкым были товаришы
його котрых видал добровільні Я товды хворый єм был Гриц Млинарчык был
в інчым товаристві Были з ним Петро і Салка з Пишакы та
Сидор Дудка з Бліхнаркы тоты Спишакы Бліхнарску Порубали Ґалянчык ім казал і
когутиц реґєтова Взяли в ній жупан і головачы Дале зазнал же на
баницкым было товариство його вяли там <unk> золотых гриц миварчык Сидор Дудка
напровадил Іван Робачок з чертыжного Яцко Ґалянчык Петро Трепак Салка Спишак Когутиц
Грец і Іван з Людцины Мішка з Ґладышова Тымко Блонар зо Ждыні
Андрий Смоляк Тывчак Оцтропкова Гриц і Семан зборудила Гриц Турків з Кыролика
Іван Сидорчык і Гриц пана Дельпацого Зрозток Костя Дідик маковицкой державы де
Мяник Скаковиц Іван млинарчык з Рыгєцьова жыці забрал а грошами поділили ся
Йому ся достало <unk> фльоринів Зознал же закопаны єст над брифнарком Ґуциґли
під лісковым кряком на шолтысовій поляні Семана <unk> фльоренів три червоне золоты
срібра штука Дале зознал же одповідали Коли бы в Мушенці котры сого
достати тоты нас барз зідаю Дале повіл же ся змалляли на вельможного
пана бідского старосту под Петро Стоваришами своіма тот млинарчым медже нима што
і на остатнім пункті свого жытя же мают піти на нимо на
великта Дале зазнал же за барды Ялом Ниже Городиска обрабували двох угорскых
купців на воді Взяли <unk> угорскых фльоренів Дале зознал же Ференс Очковис
в Тварощына Вюл Нататухка од Фльоринкы Баюса Корнета з Бліхнаркы Салку Овчаря
і цюпу Стыпника обох малика з Локробака з чертижного і вородила творкового
Грица скрайні з творкового Івана і Семана Давидового Звечера там были і
він был з нима Залка Гопюк Іван Терпак Семон Кланівчык зо Спиша
Юрко Суга з Городиска і Семен Голущав з Кузльови побрали там полотна
Штоправо з ува на ексцесы до котрых ся признал же был принциповым
і ведучым збійників і збійникувал декретом наказало жебы было вплятаний в колесо
Збійникы нападали з двох причын або жебы здобыти дакы лупы або было
то помщыня Переважали єднак тоты першы Рабувано богатшы загороды корчмы подорожных пастырскы
колибы часто дворы і костелы Часто шабрувано жыдівскы корчмы і выберано одтамале
грошы коштовности котры люде лишали під застав і бочкы напитків Жыда в
селі нихто не жалувал противні уважано же ся му тото належало зато
же циґанил і вызискувал хлопів до того был інчого віроісповіданя В народных
оповіданях збійникы нападали тіж на неучтивых священників але заберали лем іх приватне
майно повчували же забраны грошы перезначат на сакральну ціль По правді рабувано
не лем клебаниі але і святині з котрых заберано вшыткы коштовности Примірово
в <unk> році в Саноку суджены были збіникы котры обрабували священника під
Мукачовом Напады котры выникали з помщыня были позбавлены милосердя Причыном могло быти
выданя представником власти дакотрого зо збіників вказаня місця перетримуваня лупів ци неперестеріганя
Принципів принятых через самых збійників Збійникы нападали товды на ґаздівку палелию тортурували
і нерідко вбияли обвиненого Коли нападано лем для лупів резиґнувано з підпаляня
ґаздівок і забияня Головном діяльністю бескідників было очывидні збійникуваня але цілу решту
часу проводили они на забавах головні на учтуваню і гуляню Бавили ся
в своім товаристві або товаристві і інчых осіб Могли то быти іхні
фраіркы знаємы пастырі а бывало і так же збійникы зявляли ся в
корчмі або на дачыім весілю і влучали в загальну забаву Часом признавали
ся до того же сут збійниками а часом ні Конец збійникуваня пришол
з кінцьом ХХ столітя і початком ХХ столітя коли Австрийска імперия опанувала
ціле угорскє Королівство і заняла Галечыну Збійникы не мали уж де втікати
о хлопи привойкуй Проґрам был зреалізуваный завдякы фінансовій підпорі Медженародового выжеградского Фонду
<unk>em<unk>e<unk> Тe Interora<unk>