Радийочытальня #33 - 2020 09 19, Александер Павлович
Еп. 33

Радийочытальня #33 - 2020 09 19, Александер Павлович

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest Aleksandrowi Pawłowiczowi, jednemu z budzicieli, i przypomina jego trudne dzieciństwo jako sieroty, drogę edukacji oraz znaczenie w ruskim piśmiennictwie. W audycji wybrzmiewają też jego teksty o czytaniu, książkach, nauce i roli dobrego wychowania w rodzinie.

Автоматычна транскрипция

Чытаня то найліпше забава яку выдумали собі люде Чытаня то подорож котра
ниґда ся не кінчыт долга ба вічна подорож в часі котрой стаєме
ся лагіднійшы мельшы і барже чловечы То чытат книжкы жыє два разы
радийо чытаня Тиша без книжок єст як тіло без душы Думам то
чытам чытам то єм Книжкы сут товариством котре собі чловек сам добера
Добрыден Витаме в проґрамі радийочутальню і запрошаме до выслуханя <unk> одтинка в
котрым будеме споминати єдного з нашых Будителів Александра Павловича якій на все
записал ся в рускій істориі Народил ся Александер Павлович <unk> вересня <unk>
рока Шарискым Чорным В родині грекокатолицкого священника Івана Павловича і Анны з
хыжы Ґладышевской котра была дівком грекокатолицкого священника з Галичыны Коли мал штыри
рокы його отец вмер Занедолго потім вмерла му і мама Сам своє
смутне дітинство описал пізнійше в вершу Тужба де пише Ніт уж пан
отця ани пані маткы а я остал ся бідна Ясирота Должен прятати
сь із рідной хаткы смотріти ґде сут отверты ворота в брата ци
в сестры стрыка ци лівстрыны уйка ци в теты ілі в одной
родины Александер Павлович в вельох своіх творах як нихто інчий в нашій
літературі Описує гірку долю діти сирот Александер Павлович сиротка служниця Старам я
ся старам так водне як в ночы слезы обливают сиротиньскы очы Ніянічку
ніянічку мамичко мамичко Потле потверати одслез моє личко Предте потвердити к серцю
притулити мене засмучену предте потічыти Од маленька мушу єдноста служыти а не
можу нияк ґаздом выходити Хоц як вірно буду служыти робити все причыну
найдут мене поґанити Ґаздове ґаздыні наробте мі кривду Вымате діточкы бог зна
на што вийдут Можеш ся і так стати же і вашы діти
так як я сирота тіж будут служыти Чытала магда боле Як сирота
Александер Павлович ходил од єдной родины до другой Першы наукы поберал во
Львові пак передолжал іх в Бардийові мішкольци Еґері і Тырнаві Тепер послухайме
пісню Іванкы і Мартина Карашів краю рідны і рідне село І дненів
село ґмнолопис молоды Она найпроша і сусі Мнолопис молоды на найкрасшой Єсусі
Под мене моті повівало аколы свою сві І попросили дітяну Не забывай
на село рідре і попроси а і тя любе Не забывай на
село рідре Село рідне рідных батькі на рідну сво і цітелі Коли
су стрімеш і ґушыті Подякуй щыро за все труды Коли су стрімеш
і ґушыті подякуй щыро за всі труды Александер Павлович хотіл студиювати право
але остал высланий до духовной семінариі знал вартіст освіты уч ся моє
дітя Діточкы так як квіточкы роснут розквитают а во школі все поволи
розум розвивают Каждий чловек од дітинства долже ся учыти працувати честно жыти
злого ся хранити Ви діточкы як пчолочкы школу нащывляйте Пчолы меду вымудрости
во школі глядайте Пчолы назберают меду Мают што хыжыти В школи зас
мудрости чести научат ся діти Там во школі розумове отворят ся очы
Мудрий чловек за все в світі зна собі помочы Мудрого чловека всяди
в учтивости мают а глупого не укого Всяди высмівают чытала Віктория Тылявска
Велику ролю Духнович приписує родичам котры предовшыткым повинны дати дітям добре выхованя
Александер Павлович уч на добре сына та не буде псина за молоду
кажут люде бучка погынати Бо як згрубна уж му товды не мож
рады дати Мы нахыльны всі до злого на світ приходиме ся ди
більше злых як добрых люди находиме Од родичів ся діточкы научат гварити
А од мачкы маченята мялчаты кварити Од злосників ся научат діти гніву
злости Од коровы научыт ся єй теля бости Добрі учыт од маленька
дітя добра мати А од сукы научыт ся щенятко брехати вшыткого ся
діти учат од родичів дома Овоч такій смак іміят з якого єст
строма чытала Варвара Дуць В <unk> році Александер Павлович был рукоположений на
священника Выбрал духовний стан не для защыв лем жебы быти серед простого
народа котрий собі улюбил Александер Павлович піс пастуга Вітер свища летят тучы
блискат дуднит хмар гучыт гырмит гром замонт тріскат Пастух свою думку пискат
Пискат собі думаючы перелетят громы тучы Овідают стары люде по злой хвили
добра буде Чытала Юлия Копеляц запрашаме на коротку музичну перерву в котрій
вызвучыт співанка Коні ся напасли зелены А я ся на цілюва Я
на цілю Літьс <unk> Дам я свою мілю свою мілю А дам
я свою мілю Александер Павлович мал пропозициі обнятя высокых посад але не
принял іх Воліл вчыти босы сельскы діточкы а же робил тото добрі
Не давано му спокою бо просвічений нарід то невыгідний нарід Александер Павльович
гынетма Гынет ма стрешезной ночы Нам выходит сонце красне Зряд весело рускы
очы на народне небо ясне Мы створены кус слебоді слебодныма маме быти
Пробудил ся дух в народі Рускій нарід мусит жыти Побідит наш дух
народний щезнут вшыткы врагы нашы Мусиме быти свободны галасят сумліня нашы чытала
Ольга Пелегач Александер Павлович Колумика Хоцруснакы голы босы но хлопы як букы
У них єст здоровий розум сильны кріпкы рукы Будут орати сіяти обрабляти
поле а не буде наше племя голодне і голе Будут орати сіяти
приліжно робити будут нашы милы діти сети привыдіти будут орати сіяти ниву
обрабляти будут школы будувати діти просвічати Даст Бог будут присвічены біскідскы стороны
Перестанут нас хулити Кавкы і вороны чытала Ганця Шмайда В <unk> р
Александер Павлович перший раз стрітил Будителя Александра Духновича што мало великє влияня
на його будучніст В <unk> році перенюс ся до Пряшова де робил
як епархіяльний архівар Ту брал активну участ в діяльности общества під назвом
Літературноє заведінє Пряшевскоє котре засновал як раз Духнович Пряшів як центр культурно
соспільного діяня приносил Павловичови дуже можливости але з причыны планного здравотного стану
просил о перенесіня на парохію в Великій Поляні Єпископ не пристал на
тото прошыня але в <unk> році Александер Павлович остал посланий на парохію
до Біловежы де перед тым парохом был його взір Александер Духнович Там
пережыл <unk> років потім праві <unk> років был дуж пастырьом в Свиднику
де і вмер Павлович найщырше і найкрасше в цілій нашій літературі оспівал
недолю панщара послухайме короткого фраґменту великого чыслячого <unk> сторінок епосу стал бідного
селянина Александер Павлович Панщар за гору сонце заходит З хмар ся новый
місяц родит вітрик будвод холодний А панщар іде голодний Слабым кроком домів
крачат Лем ся гев і там затачат А раз такий уж мал
впасти Мусіл біля драгы сясти Там собі кус одпочынул серцю ся му
жаль розвинул бо задармо през ден робил к вечеру го гайдук побил
Я му робил як єм владал Він од мене веце жадал Воду
муне скаламутил про што ж він ня так засмутил Вітер вільшынами хвіє
Преспівуют село віє Хтіли бы го потішыти жаль не хоче го лишыти
чытал Кыприян Рутковскій В одріжніню од сучасных собі літератів Александер Павлович не
писал в язычю лем в народным русиньскым языку так як бесідувал народ
котрому был вірным Як бесідувал він сам Александер Павлович я русочка дівочка
Карпат Бескід мій отец Мати Маковиця руского няня Матери я руска дівеця
Я русочка дівочка руска моя мати в Квесті ня вчыла по рускы
співати Люляй люля синятко мати мі співала і з маминой груди пісні
з молоком яс ссала Рускы братя сестриці рачте послухати Пісні Руской Матери
буду Вам співати чытала Наталия Полагач просиме на музичну перерву в котрій
заспіват маковиця Олітує тасы Папанскій долі Овідсте мі мілень ты овиды ціня
любісі А він собі пише Ані го не бідно Бо лем його
воці зємты Лем його ці зємты зо слідні каслідно А де мі
Яніц фу Не забымай нал бы ті сам барбі Не далма ті
памбі згін сопосегна А то было знаса приміняй тома Яусві зємно вісме
Вет нас пає він пар беты знимам то непозет або нон Хоц
Александер Павлович належал до дакус высшой соспільной верствы чул біль народа Знал
тіж достеречы ненавист злосливіст і злобу медже людми Александер Павлович людям не
могла угодити Бідна вдова з малым сыном ґді там по світу ходила
мала осла та на него своє хлопя посадила Як ішли през єдно
село там стояло люди купа Они з потупом говарили о яка то
мати глупа Хлопец молодий і здравий не міг бы він осла вести
А старенька слаба баба ци не могла бы ся нести З того
села бідна мати засмучена одходила Своє дітя долов зняла а сама на
осла сіла Сідит мати на осляты а хлопеня іде піше Но на
бідну вдову тепер десят разы іщы гірше Люде кричат з каждой страны
О немилосердна мати Старуха сама ся несе дітятко должно біжати Што же
мала учынити порухана бідна мати Цили дальше піше іти ілі хлопця к
собі взяти Пот мій сыну мы обоє дале ся будеме нести Ачий
так не будут люде урывати нашой чести Тапер ходячы вшыткы тепер сомара
жалуют Бідну мамо і дітятко зневажают потупуют Постій осле Ходме долов мы
уж должны піше іти Ачий так нам ся подарит волі людскій уходити
Ідут они піхотою А сомара провадили Та злосливі людскі волы Ани так
не уходили Потупувал высмівувал Каждий хто ся з нима стрічал А безбожник
єден такто на небогу бабу кричал О ты с проста стара бабо
Чом же ты піхотом ходиш А сомара так як пана на прогульку
ся там водиш Бідна вдова заплакала уж не знала што чынити хотіла
бы та не може людскій воли угодити Ах мі Боже як я
маю грішным людям угодити Маю ли я осла вести іли його оставити
Ба як дораз лишу осла раз бы то робота была жебы пропусту
бесіду я ту осла оставила Пот сомаре заткай уха Не дбай нич
на пусту пару Заграй людям ты умієш добру голосну фуяру Іщы ся
тодне вродил што бы каждому угодил чытала Варвара Дуць Александер Павлович вмер
<unk> грудня в <unk> році З часом остал доцінений през Руснаків Рядом
з Александром Духновичом єст признаваний як найвекший русиньскій поета Він о народі
досправды думал до остатньой минуты свого жывота Послідній стишок прощанє написал перед
смертьом і послал свидницкым школярам Бо в тот ден Першы раз не
міг прити на годину реліґіі Уж не мал силы Пращат ся в
ним зо свойом возлюбленом Маковицьом і зо своім народом пише в ним
Буд здрал милый роде Рускій однес тіло в Гроб Ускій Да бы
там сном смерти спало судного дня ожудало Прощайте ви братя Страны молоды
сложте нимары тіло пань отца старого несте до гробу темного Вы діточкы
Любы милы одпровадте до Могилы помольте ся за Вашого небощыка духовного Александер
Павлович был похоронений коло свидницкой грекокатолицкой церкви св Параскєвы Днес є то
перебудувана церков Покровы святой мудрости Чарнян Маковицкій як підписувал ся під вельома
своіма творами ци маковицкій Соловій як остал названий завдякы своій поетичній творчости
на все записал ся в русиньскій літературі А його вершы котрых написал
коло <unk> доднеска не стратили на актуальности І то вшытко што сме
нагнеска зрыхтували Сердечні дякуєме за увагу Проґрам прирыхтували Олена Дуць і Варвара
Дуць На закінчыня послухайме іщы ансамблю Маковиця Розвівай ся пучку Одворіня выдворі
но Не сідаймі пальфо на поліна на полі Не сідаймі пальфо наполінация
на тебі не уціля нефуциі до роботы до роботы наганя поза боза
старає моє мабіта прісма та плойка