Радийочытальня #56 - 2021 03 06, Еміґрация Лемків
Еп. 56

Радийочытальня #56 - 2021 03 06, Еміґрация Лемків

•

Опис епізоду

Odcinek „Radioczytelnia“ poświęcony jest emigracji Łemków za ocean, przede wszystkim do USA, ale też do Kanady, Brazylii i Argentyny. Program pokazuje ten temat przez teksty literatury łemkowskiej i humorystyczne opowiadanie Pawła Ksenycha o wyjeździe, tęsknocie za domem i powrotach.

Автоматычна транскрипция

Чытаня то найліпша забава яку выдумали собі люде Чытаня то подорож котра
ниґда ся не кінчыт долга ба вічна подорож в часі котрой стаєме
ся лагіднійшы мельшы і барже чловечым То чытат книжкы жыє два разы
Радийо чытальны Тиша пес книжок єст як тілопец душы Думам то чытам
чытам то єм Книжкы сут товариством котре собі чловек сам доберат Добрыден
Видам в <unk> одтинку проґраму Радийочытальня в котрым стараме ся приближати тексты
русиньской літературы Днеска будеме чытати тексты звязаны з еміґрацийом Од десятых років
XIX ст шыроко розвинула ся еміґрация Лемків за океан головні выізджали до
ЗША де доступна была робота в копальнях Пенсильваніі але тіж до Канады
Бразилиі і Арґентины Част з тых еміґраций мала характер часовый Єднак вельо
еміґрантів лишало ся гын на все Найчастійше утримували они контакты з родином
в Старым Краю і спомагали іх материяльні Тота еміґрация значучо повлияла на
поліпшыня материяльной ситуациі жытелів Лемковины Найтяжший был сам выізд Треба было вшытко
лишыти не знаючы ци ся даколи іщы верне і што ся стрітит
в новым місци де некотры долго о тым думали і не все
рішали ся на еміґрацию Бо хоц біда зазерала до неєдной лемківской хыжы
то часто жаль за горами родином передвидуваня тугы і смутку Переважали над
потенцияльным зарібком Вшыткы оповіданя Павла Ксенича сучасного лемківского писателя выріжнят характерний гумор
Послухайме жартібливого оповіданя о лемківскых еміґрантах Павел Ксенич куріня шкодит Колиси колиси
але аж і не барз давно на Лемковині в західній Деси части
жыл си Петро а такой праві піля нього жылоси Ганця і як
то ся часто в жытю трафлят коли молодых плід лем ділит любов
велика і славна на ціле село голосна ся народила Няньови не барз
ся виділо же кавалір Поляку з мало має Шогоси треба жыти повідали
Няню няню не знате о што в жытю ходит Мамці зас не
подабало ся же курит Петро як комин мамко та хто не курит
Ліпше най курит як має пити Та добрі діти женте ся і
най ся вам дарит Весіля великє і балте ся Церков і служба
і мольте ся І най Вам благословит і най Вам грає Щестя
і здоровля Бесіля ся скінчыло жытя ся зачало Треба рано ставати жывину
опорядити штоси прикопати штоси посіяти потім штоси зісти пак Іти спати Анцю
дорога і гаме до світа найхоцкі діти нашы ліпше мают Найлегше жытя
мают В гамерику нам треба гын добрі гын тепло і світла дуже
І поіхали молоды А баржы поплынули Кус было думаня кус сварил найбарже
родиче сперали пустити не хтіли Родиче родиче то так нам жучыте та
щестя для діти не хцете Та добрі діточкы і гайте і най
ся Вам дарит За дня в гамериті ся зявили І тепло тіж
было і тяжко кус на початку але потім уж штораз ліпше і
радістнійше Петро дістал роботу Ганця з бесідом си ліпше радила А і
діти пришли Єдно другє третє як то ся часту здарят коли молоды
ся ґу собі мают Рокы летіли А они А они ніт а
они ся не старіли Заєдно ся собі подабали На прогулькы ходили і
самы з дітьми Як было докладні не знатя Ци то листы родичів
ци туга велика Циґанця завинила штоси єднак мусіло быти кєд вертают До
себе вертают до своіх де земля де наше Так роздумали і так
Але помалы Перше шыфкарту треба купити потім дарунків пару потім ся запакувати
і так в дорогу ся выберати Шыфа достгарда ся ім трафила велика
міцна спокійно і достойно колысала ся зо своіма стопами маштами і з
якійсима дротами Ся ім виділа як гора в рідным селі коли єй
уж з сіна острігли і самі собі лишыли зо смутныма остырвами лем
і отавом з вітром то в єдну то в другу страну ся
кладучом зо сузами в очах торбами в руках дітими при боці вошли
на шыфу Діти ся зараз деси стратили то они Петро і Ганця
статочны родича свій поднашли розгостили ся і наізду ждали Ганю дорога циґарів
купити єм забыл Пят минут ім назад пішол Петрусь купити си циґарів
Долго не был нормально кус люди пред ним з кым си побесідувал
з кым си закурил і вертат ся дожены і діти І кара
Божа і гушлі Неє шыфы уж неє Но аж так цілком неє
то може ні <unk> метрів як лісе Но тепер може уж <unk>
Што робити До воды До воды ся шмарити Думат Петро <unk> метрів
Не дам рады недожену <unk> метрів буду кричал Най вертат най сама
не іхат де сама з дітьми <unk> метрів Але ніт Тілько люди
по примі подумают же єм шалений <unk> метрів Буду махал як і
они Вытяг пильно своє хуща вмішал ся жебы так шалено не выглядати
медже інчых котры тіж за шыфом махали і сам почал махати І
як так махал за шыфом женом і дітьми <unk> метрів пришло му
до головы Ганця може подумати же ся з ньом жегнам Курча ляґа
Не будувагал <unk> метрів І так стоял а барже метал ся Петро
на берегу Скочыти кричати махати плакати хмаркы з комина Він стоял дале
уж другы пришли з інчыма ся жегнати З кымси ся витати він
стоял дале Змеркати ся зачало він стоял дале уж нихто не приходил
нихто ся не витал нихто ся не жегнал Він стоял дале з
місяцьом світячым на шырокій берег з розкричаныма мевами і з фальом што
метала час од часу Сизы на острів пошы в катастрофі Сизы моі
де я вас подію він сизил заправды Барз долго так стоял Петрусь
або і долше та ся і змучыл Аж си сісти мусіл А
як си сіл та си закурил І тото хлопа стратило Кєд бы
не закурил Повідали потім люде же куріня хлопа знищыло же як закурил
першого так курил курил і курил През <unk> років хлоп курил і
не знал што ся піля нього діє Вшытко ся му змінило о
вшытком забыл О дітьох о жені як то ся часто здарят коли
люди море ділит Повісте Неправда глупоты телефенкы Я тіж так повідал покля
єм не закурил Презок років хлоп курил аж вкінци шмарил і тото
го мало выратувати Бо то не бы было так же як шмарил
то і щестя ся вернуло і сын ся в Америці обявил і
сын мамку стягнул А як сын мамку стягнул то уж ся зышли
Петру з Заганьцьом Але і сусіды ся посходили Петрову жену видіти Ой
было радости было Повідам вам А кілько сміху было купа люда купа
чуда Дале то уж докладні не знам Мало быти што меньше більше
такє же ся не зараз так цілком зышли Єдны повідали же то
зато же ся Петро не міг так одраз призвычаіти Же потрібувал веце
часу В властиві справа нормальна Як хлопы вышли бабу на два тыжні
до курорту жебы ся лікувала то потім тіж ся так інакше на
ню смотрит і якійсий час ся призвычаят А гев му преці по
сорок роках приіхала Другы повідали же ся Петро зато з бабом на
разі не афішує бо ся буде о одшкодуваня старал за змарнуване жытя
і страчене щестя же рахує што дістане купу грошы од дугановых концернів
Але што ти Петре з тых дулярів коли єс щестя програл чытала
Олена Дуць Лемківска співачка Юлия Дошна цілу платню выдану в <unk> році
посвятила темі еміґрациі Послухайме пісні з того альбому Добре то му камере
ци што бажены Єдна в краю одзвычаю друга прині добра Дохопит кусты
пара істе варит лужечку списти пижачку спи другы в старым краю бідма
бідує Ано стає пізно легасте пише Переіжджаймо жы Діти плачут нарикают та
не мают пише єжджайме плачут на лимают А я так одпису ґоже
не пригіду Не мам центы нашы карту пішкы не піду дорогы дале
морю лымя велька біда Морыка Мона морю велька тиля Сама Америка не
раз была розычаруваньом Трудности з найдіньом роботы Незрозумілый язык і звычаі розлука
Ваньо Гунянка в Америці розділ перший в приятеля Приіхал я з краю
до Америкы в саму депресию Доставили мя на Депо в Ню Йорку
там мал ждати мя мій приятель і ждал мя Познал мя по
гунці в якій єм приіхал і уж хотіл ся вывинути та і
я го познал і вхопил за руку Бочкай то я Рад не
рад мушений был признати ся до мя Добрі же сту та лем
тримай ся мене жебы с ся не стратил варит а сам все
вперед норовит што бы выглядало же мы оба чужы собі люде Лем
раз підскочыл ґумі чловек в червеній шапці і рва мі торбу яку
я нюс коло себе Як кричу та не помагат нич был міцнійший
од мене выдер мі торбу та і несе усміхат ся до мене
Як ту свою торбу од того Американця назад достати Вышли сме на
улицу а він все іщы несе мою торбу за мном Я хочу
брати а він не дає Дай му водра шепнул мі мій приятель
Вынял я водра дал тому Американцьови в червеній шапці дай він дораз
шмару мойом торбом до болота і видно полетіл другому до кому вырывати
торбу Маш <unk> центів звідує ся мій приятель Мам реку та поідеме
Кликнул на жолте авто і приіхали мы до той части Ню Йорку
де жыют нашы Краяне Ледве єм вошол на <unk> поверх вошли в
апартамент темно хоц на дворі сонечко ясно світит Ту покоі мого приятеля
Єден лем фронтовий з вікнами а два без Долго я постоял покыли
єм ся розозріл То моя жена Кейда Діточок маме пятеро повідат мій
приятель Найстарший бойс десят років Вшытко бы было добрі та уж два
рокы не роблю Безроботя тепер в Америці Планного президента сме выбрали В
Америці добрі як выберут доброго президента А як планного Та ніт роботы
Та чом выберате планного Дафраз хоц на котрий добрий а котрий планний
она аж по выборах ся покаже Видиш тоту машынку А на што
на тота машынка Звідую Паленку варит Коли приде безроботя то ціла Америка
крутит ся коло такых машынок Сут великы і малы Кого на яку
стати і на яку має пляц То ратунок для безробітных Тоты што
не роблят варят А тоты што іщы роблят пют І так разом
біду пхают Лем в остатній час зачали уж варити Мarti што роблят
муж робит а же наварит Зачали уж і компаніі варити по крыйому
бо тепер прогібіция Што прохібіция звідую То так як бы дайме на
то в краю заприсягли ціле село од Паленкы в нас тепер заприсягли
цілу Америку а ты маш грошы Штоси іщы мам реку Та дай
мі Я ти куплю з сута американьску одежу так не можеш выходити
на улицу Пішол купувати мі сута а я остал з кейдом Пжена
собі дост підстрижена підмалювана Вшытко бы было добрі хварит лем мужа мам
до ничого пиє робити не хоче в карты грат за другыма ходит
Не жытя мі з ним а покута Як бы не тота машынка
то треба бы было з голоду повмерати принесла наляла Выпийте честує і
на мене позерат принюс мій приятель американьску одежу для мене приходжена з
другого де си в сусідстві достал Сут як бы на тебе шыти
підміру Тепер уж можеме на Бродвей іти маш грошы Іщы штоси мам
то подме на місто Та де ж бы сте ішли Обід буде
Дай лес старий центы до бучера Я не мам центів Я мам
гварю Вышла жена до бучера пошкырявал ся мій приятель по голові Вшытко
было бы в мене добрі лем жену мам недобру іст моє жытя
ой іст тваль іст Сварит ся понерат за другыма позерат А уж
тепер одколи Мунша вариме то преріжний нарід ся зноровил Жена уж не
дбат ни о мене ни о діти Уж тыжден нич не варила
уж ся мі нич не хоче подме Не можу я сідити в
тых румах вышли сме ни жены од бучера ни обіду не ждали
Ту в Ню Йорку гварит не можеш сідити ту мусиш ходити і
здити ци треба ци не треба Поколи бы сідил то бы сдуріл
Ту каждий ходит каждый іде або летит за доляром Як маш доляры
коло себе то дай мі сховати бо Ты вкрадут Ту мают барз
добрий нюх такты видрут што ани не будеш знал коли і як
уж по долярах Як уж не маш Ніт підеш просто том улицьом
і зайдеш до Парку Чудесний Парк Такого парку як Сентраль Парк в
Ню Йорку Ніт на цілым світі Ід просто Там так хары голубы
пташкове співают квітя чырване пахняче Я з Тобом іти не можу бо
мам апоінтмент в єдной компаніі Обіцют добру роботу та ґудбай Остал є
сам на руху улиці коло руско польской аптекы Смотрю на противну сторону
улиці а там тиж руско польска аптека Дбают о руско польскє здравя
в Ню Йорку не дают пропадати без лікарства всяди руско польскы аптекы
і руско польскы дохторе хоц ту в Америці цінят єднако Руснаків і
Поляків думам собі В Ню Йорку не лем люде бігают іздят і
літают Здає ся што ціле місто летит вшытко іде вшытко летит в
горі на земли і під земльом Не перед мене Ідут за мном
ідут по боках ідут над головом Ідут під ногами ідут просто над
чловека ідут По вас сперейде яни ся не обізрит А там погребник
стоіт перед своім погрибовым офисом на другій стороні од руско польской аптекы
і лем позерат коли зударят ся авта або переіхают дакого Жде на
свій бізнес на погребникове щестя Смотрит на мене видно оцінює ноко як
долго я можу іщы жыти Повільний тот чловек думат Недолго пожыє в
Ню Йорку напевно попаде під авто Лемци має іншурєнс на выпадок смерти
Тот ма бо рукы выроблены і непяний чытала Моніка Тилявска З З
часом Еміґранты привыкали до нового місця Были такы котрым в новым краю
барз ся подабало Они найчастійше задумували лишыти ся на все Апальахы горы
в східній части Америкы То тіж горы дост подібны до Бескыдів а
і до церкви можна было піти розпочати нове жытя Дотепер ідучы бічныма
дорогами през малы містечка гірской части штату Пенсильванія трафлят ся на свого
роду державі Церкви стоят як в блацкыдах часто обі конфесиі напроти себе
Коли Лемко ставлят деси храм Божий то значыт же він там остане
сот сок сок со Сучасні коли можеме хоснувати модерны чуда технікы телеф
сателіты інтернет здавало бы ся же еміґрантска хворота тотатуга за лишеным не
єст уж небезпечна Але так ся лем здає По правді неє на
ній лікарства Вершы вродженой вконечні на Лемковині Євен млинарик Хыры сут ньом
прополнены Єва млина Кыра Онтарийо В осері Онтарийо вода коломутна Хоц гарда
Канада а для Лемка смутна Куси і лебеді по воді плывают люде
на лавочках сой одпочывают Хоц уж пізно осін сонце гаді світит Кольорове
листя з дерев собі летит І Лемко там сідит смотрит на озеро
І сой припоминат своє рідне село Сонце гарді світит але уж не
хріє Деле Лемка то чужына зимний вітер віє Хоц там было бідно
вода все чыстенька Плынула в потаках і гірскых студенках Кнеска в нашых
хорах вшытко запропало студенкы заросли спомины остали Чытал яку тутко Єва Мунарикыра
Лемкыня в Канаді Канада Канада то не Лемковина хоцто крайбарс гардий для
Лемка чужына Канада богата в Лемковині бідну Але там Лемкови жыло ся
віхідно Там ся Лемко вродил там по горах ходил Там його прадіде
там його коріня Там на Лемковині свіжий вітер дує А ту на
чужыні Лемко ся марнує Ту горійше літо неє чым дигати Ту ся
Лемком мучыт неє де вертати Там сой Лемко вышол высоко на гору
смотрил сой на село співал сой высоло Лемко не забуде горы і
потокы Тоты круты річкы студенкы губокы Бода Лемка горы то місце пресвіта
Там ся Лемко вродил там бы хтіл вмер Чытала Маґда Болех Фолькова
лемківска ґрупа на Лемковині остала основана на яр <unk> рока в Новым
Йорку Прожываючы там Лемкы Дарко Кузьмяк і Михал Хомяк Хотіли упамятнити <unk>
річницю траґічной Акциі Вісла Част членів то бывшы співакы з ансамблю Пісні
і Танця Лемковина з Білянкы Послухайме барз Красной пісні Буд страва землици
співат ансамбль На Лемковині з Нового Йорку здоровы здорыньоткы шмары то Еміґрация
Лемків до Америкы мала масовий характер Неє хыба лемківской родины з котрой
дахто не выіхал бы за велику воду Лемківскы еміґранты фінансово підтримували своіх
рідных в Старым Краю помагали в будовах церкви вылияли на свідоміст культуровы
і соспільны переміны Лемковины То великій і важний кавальчык нашой істориі і
то уж вшытко наднеска Інспірацийом до днешнього одтинка была статя Славомира Молодчака
Снемі ся за тобом мій лемківскій краю