Радийочытальня #61 - 2021 04 10, Павел Стефановскій (2021 03 31 дата см.)
Еп. 61

Радийочытальня #61 - 2021 04 10, Павел Стефановскій (2021 03 31 дата см.)

Опис епізоду

Odcinek poświęcono Pawłowi Stefanowskiemu, zasłużonemu działaczowi kultury łemkowskiej, pisarzowi, dziennikarzowi, etnografowi i politykowi. Program przypomina jego biografię, wysiedlenie po akcji „Wisła“, działalność na rzecz organizacji Lemków w Polsce oraz czyta fragmenty jego wierszy o pamięci, krzywdzie i powrocie do rodzinnej ziemi.

Автоматычна транскрипция

Чытаня то найліпша забава яку выдумали собі люде Чытаня то подорож котра
ниґда ся не кінчыт долга ба вічна подорож в часі котрой стаєме
ся лагіднійшы мильшы і барже чловечы То чытат книжкы жыє два разы
Радийо чытальня Киша без книжок єст як тіло без душы Думам то
чытам чытам то єм Книжкы сут товариством котре собі чловек сам доберат
Дай Боже добриден Запрашаме на <unk> уж одтинок проґраму Радийочытальня Днеска будеме
споминати творчіст заслуженого діяча лемківской культуры писменника журналісты етноґрафа і політика Павла
Стефановского Народил ся Павел Стефановскій <unk> марця <unk> рока в селі Білянка
В <unk> році в часі акциі Вісла Родина Стефановскых была выселена з
рідной землі і оселена на Нижнім Шлезску Там Павел скінчыл професийну механічну
школу пак зачал студиі на механічным выділі варшавской політехнікы Скоро перестал студиювати
і пішол робити в просторі культуры але недолго отримал вызваня до войска
Товды же скінчыл высшу офіцерску школу Поета добрі памятал час выгнаня з
рідного села В своіх вершах часто навязувал до выселіня послухайме верша тамты
літа Павел Стефановскій тамты літа Были то злы літа Ліс сходил до
хыж Лемків Села маліли в світлі місяця Зникали новы домы старе ярили
поломін сонця Злі ся діяло в тамты рокы желізном дорогом ішли Лемкы
Познали примус страху і болю в Явожні Забрано ім здоровля радіст жытя
в світі новым Ци знате прото новы загублены в усміхненым пеклі чытала
Павлина Смеречняк Хоц од акциі Вісло минуло уж вельо років треба нам
памятати о тых смутных выдарінях Помалы одходит поколіня люди котры пережыли выгнаня
але вельо споминів повело ся записати Послухайме знаной смутной пісні описуючой тот
період нашой істориі співат ліґонецка кычарам A<unk> То дзвон дзвон Боже Москы
то носы горыш нашы горы выва не забудем покля жытя нашых споминати
фы В <unk> році Павел Стефановскій заанґажувал ся в соспільну діяльніст В
тым часі намагал ся основати орґанізацию яка репрезентувала бы інтересы Русинів в
Польщы Коли власти рішыли што єдиным місцьом де Лемкы мали бы вести
активніст єст украіньска орґанізация УСКТ Спілорґанізувал при ній так звану лемківску секцию
і был в тій секциі єдным з найактивнійшых лемківскых діячів Доспільной діяльности
на ниві лемківской культуры намавлял і інчых Лемків Павел Стефановскій пришол час
Пришол час тугы за своім І великій дух рідного слова правды мове
рідной пришол бы з глубины віків дім свій будувати власныма руками з
каменя власного дерева і глины В народных барвах змалювати Не я не
ты а мы творити мусиме нашу долю няньове братове діточкы моі таку
майте єдніст волю чытала Ганця Міхаловска з огляду на голошены постуляты і
закликы вертаня Лемків з выгнаня на рідну землю та потребу регабілітуваня і
рекомпенсуваня за безправні одобраный маєток был засудженый як сепаратиста крайний діяч і
ограничаний в своій діяльности Наконец власти УСКТ розвязали лемківску секцию Павел Стефановскій
в своіх творах фурт закликувал Лемків до активности на ниві лемківской культуры
і до поворотів під дах рідного Неба Послухайме верша Дедикуваного любителям лемківской
культуры Павел Стефановскій любительом лемківской культуры Лало колеси і ляло На люди
лемківскых роздертого неба хмар змовили ся Лемкы і палатали хмары любыма нитками
власной роботы пастушом пісньом поворотом на своі загоны будучности під дах рідного
неба Не лем для хліба так треба чытала Оля Меречняк Тепер запрашаме
на коротку музичну перерву а в ній сестры Бочнєвич з пісньом Ой
верше мій верше шы В <unk> році Павел Стефановскій рішыл вернути на
Лемковину до свойой рідной Білянкы ту намагал ся вести соспільны діяня на
велику міру В <unk> році был єдным з ініцияторів будовы устяньского памятника
в чест партизантам з Лемковины і втіленым до Червеной Арміі Зорґанізувал тіж
два фестівалі лемківской культуры Обі подіі были нагодом до першой по выселіню
лемківской маніфестациі ґруповой достоменности на рідных землях Павел Стефановскій Земля Нич не
дам до горця Верни ся сину мал вшытко і душу брудну свого
не мал і славий был Вернул впал на коліна поцілувал хлину і
камін і воду в студенці під буком Дзюд ся стал Встал Подвійний
потрійний а коло него уж стояли ряды Свіжы молоды приняла хорі на
свята Отылила памят вічно остала на земли В молодых ґрантовых рядах Чытала
Магда Болех тоты котры памятали Лемковину сперед выселіня не могли о ній
забыты Послухайме верша Меляніі Собин Музичній інтерпретациі Петра Мурянкы Співат Юлия Трохановска
Закшевска Земльо моя рінко мояты кольором Кольорамы розможы Дає ны зноват Може
за тот Замоты ардо самлот Аты щедра і Бога Лам тыатра ба
Лам тя траба тот мот моты Як до того што єсам Дашто
за мя грудмы тым людми За вшытку дальшы рокы Павел Стефановскій орґанізувал
співочы і театральны ансамблі спілорґанізувал лемківскы фестівалі Вюл на них конферансєрку і
деклямувал лемківску поезию Єдным з найбарже знаных його творів єст верш Ци
помнеш Лемку Послухайме Павел Стефановскій Ци помнеш Лемку Ци помнеш Лемку Як
дзвонит церковний дзвін Як вода в ріці булькоче Шумом водоспаду Як ти
ся дерева кланяли розказаньом вітру А ти єс слухал шепту природы і
співу і плачу Лісів шелезту далекого Шуму пташыных крыл Рыку оленя серед
темной ночы Што ледво ледво тя доходил Голосу сокыр лісорубіл І острых
ритму пиленых зубів Памяташ Лемку напевно памяташ Бы не забили очы твоі
кшталту і красы рідной землі Бо не забили твоі очы Діда як
орал на убочы Пастуха смериндйом при боці Як нау худобу на гору
пасти Альбо як пас єй в потоці Дівчыну што в сонечний ден
Брала на горбку дрібний лен Як боса ріку проходила І жебы кават
не змочыти Руком го в хору підносила Як твоя дівка твоя жена
Скудером ешли до сусіда Як ім фурчали веретена При світі лямп до
пізной ночы Парібкы вырабрали збиткы Дівчатам заглядали в очы Може с сам
прял з дівчыном Котра звіржала своім слином Ниточку туж туж прикудели Може
с обірвал там зы збиткы Од дівчат што на дрітах прели Я
доднес чую спілдівчат і хлопців Про жытя Лемків про іх долю І
прошу брате мою не одмітуй волю Скінчме тым співом розмову Не забывайме
Лемкы Лемковины на єй шануют нашы сины В Білянці <unk> чытала Наталия
Полегач Павел Стефановскій был інструктором танця в Репрезентацийным Ансамбль Лемків в Польщы
Лемковина Был тіж в долголітнім конферансиєром ансамблю в <unk> році Коли задуманы
остали пленеровы варштаты ансамблю Лемковина Лемківска Ватра активні влучыл ся в іх
орґанізацию його голодены словой <unk>o<unk>y милой никой ничы Мой выкогой На основі
згромадженых артефактів і архівальных документів Павел Стефановскій основал приватный лемківскій Музей пак
названий Музейом Лемківского Ремесла імени Штефана Чергоняка в Білянці Любувал ся в
етноґрафіі але мал тіж ґутому професийне зрыхтуваня В <unk> році скінчыл на
Вроцлавскым Університеті Етноґрафію Был фаховым дослідником і реєстратором культурного жытя Лемків Зобрал
великє чысло старых лемківскых облечынь котрых част передал до Музею Лемківской Культуры
в Злымдранові Был автором вельох фотоґрафій і фільмів Пател Стефановскій бы заспівати
свою пісню на своім подвірю Стал Лемко серед ночы взял сокыру і
одтесал місяц в половині лютого потім до сонця захтіл сягнути ґазда Карпат
на Яві та тримати над Домом Лемків сонце Скрыло ся за хмару
і хоц Русин знал клятву стару на розбитя хмары в Новым світі
не помогли мы уж стары чары Сонце остало за хмаром а ґазда
одышол до дорогы ланцухом довоцат словами привязаный слезами до сонця і землі
Верне в сонечне вірю бы заорати рідну ниву і заспівати свою пісню
на своім подвірю чытала Павлина Дзямба Стефановскій окрем праці на ныві культуры
ниґда не боял ся вести діянь о політычным характері Під конец вісемдесятых
років наперед покликал Громадскій Круг Лемків в Польщы Господар котрий в <unk>
році замінил в політычну партию Русиньскій Демократичный Круг Лемків Господар безперерывно почынаючы
од <unk> років Старал ся о політычне засуджыня Акциі Вісла і направліня
пошкоджыня взглядом Лемків Павел Стефановскій То болит то болит панове Коли дачий
за плечами чыхат мотуз На моє гарло а замян нихто не докінчыт
початой пісні нихто не стрілит навіват і птах Лемкам не заспіват І
хор не заспіват Хоц бы мати мліла Панове то высти нам зробили
забарз доліва а я не камінь Людміна роли Дальше ся мозолит Панове
то болет чытала Клявдия Дичко В своій поезиі Стефановскій оддавал чест Великым
Лемкам Никыфорови ци святому Максимови Послухайме Елеґіі о смерти отця Сандовича Павел
Стефановскій Елеґія о смерти о Сандовича Тяжко жыти слабшому піднетом сильнійшого Смерт
Русина отця Максима Сандовича під судом в Ґорлицях в ціни стін одверненых
плечами до жытя Руснаків під австрийскым казком злобы ґорлицкого суду пришла з
ненавистного оддиху судовых пивниц желіза Ворожа куля прорвала жытя святого Лемка за
віру православну під лемківскым небом року Божія <unk> Закотувала ся в серцях
вірных в очах загоріли свічкы коли куля смерт повалила в челюсты образ
Сандовича Бог певно змучений спал товды коли дух Сандовича летіл ку небу
в словах його остатніх Най жыє Лют Рускій і святоє Православіє Плакала
мати рідна плакали діти і олю затиснул пястукы Змукы великой народу віліст
дух свободы карпатского люду што станул лицьом до сходу сонця А старий
дзвін Кырила і Мофодия розус в погорах Слава Сандовича а по біді
духа над желізом і пішол Злучыти ся з отцьом отців Карпатской Руси
духом Духновича і сыном землі Свидницкой оцьом Павловичом А біль іх остал
поміж нами і дух надій жывий медже Лемками Він наш отец він
наш сын і брат по обох сторонах Карпат Чытал якотутко Павел Стефановскій
найбарже знаний єст зо свойой патріотичной політичной етноґрафічной і літературной діяльности Писал
тіж дакус легшы любовны вершы Послухайме Але Стефановскій хтіл хтіл лем тямати
під плахтом буху таємниц там за хмарком початку світа де неє заказів
призвычань лем ми я і тыль чытал яко урам Павел Стефановскій был
єдным з найвызначнійшых русиньскых сучасных писменників Зачал публикувати в пятдесятых роках а
од вісемдесятых років выдал авторскы збіркы поезий Дві збіркы выданы в <unk>
році ікона Лемківскій Край І Лемківска ікона Лемковскій пейзаж Лем выдана в
<unk> році Лемківскій край з <unk> р і Лемківскій біль <unk> рік
В <unk> році была выдана платня на котрій нашли ся авторскы пісні
співаны през Павла Стефановского Діти своі рідны клич до рідной хаты Приспів
до бою за правду за кривды дорода Брате брату дай руку дай
же є свободы Стадут вряды горы лісы і потокы де дід сотце
хмары і гробы арматы До бою за правду за кривды дорода брате
брату дай руку найзыгы є свобода кров слезити отру Лем ялем прапоро
заспівают хороб братя хоц ся умру Павел Стефановскій вмер <unk> марця <unk>
рока Спочал на цмонтери в рідным селі Білянка Павел Стефановскій як повстал
єй верш Была і є Лемковина Был прапра єст няньо і я
І буде наш край всежывый Справ нашых тяг дальшый Быти мусит так
хотят руснакы рускы святы Я і серця вашы з іконостасу выйдут героі
нашы чытал яку тутко на пращаня пісня тротар до котрой слова написал
Павел Стефановскій Ходил дротар од хызы до хызы горці дроту Великы мали
дроту вал курил файку і сплювал за роботу піняз і казал сой
давати Ходил дротар од села до села Горці дроту мали цьом ся
під бе рал за дівчатми позе рал кричал горций дроту ват за
сом собі співал Де сут горці і велькы і малы Горці дроту
Не смутте ся дівця та зем вам те сут горня та дідо
дротар з дро тує тай позартугує Ходил тротар по горах з Т
горці дроту Змуку носил торбинку звиток дроту мерин дюна нога гону ци
ґербці дуган в табакєрцы Ходил дротар з білогы чорной воды Горці дроту
Великы малы дроту балкурил файку і вал за роцупліня альзі казал сой
давати