Реґістер Забытків #27 - 9 ХII 2015 Церков в Завадці
Еп. 27

Реґістер Забытків #27 - 9 ХII 2015 Церков в Завадці

•

Опис епізоду

Odcinek programu „Reґister Zabytków“ poświęcono cerkwiom w Zawadce i ich historii na tle Łemkowszczyzny. W transkrypcji omówiono dawną drewnianą świątynię, uznaną z czasem za zbyt małą i w złym stanie technicznym, oraz budowę nowej cerkwi obok niej. Wspomniano też o późniejszych zmianach na terenie cerkiewnym, w tym o wymianie pokrycia dachu i porządkowaniu otoczenia.

Автоматычна транскрипция

Милы радийо слухачы приємні мі вас повитати в наступну середу місяця в
проґрамі Реґістер забытків при мікрофоні радия ЛЕМ фм Наталия Малецка Новак Днес
будеме мати уж оттинок проґраму Реґістер Забытків Думам же коли нереґулярні слухате
в середы о тій порі то видите кілько мож бесідувати о поєдных
елементах краєвиду Лемковины Дуже уж остало повіджене але кілько іщы не остало
Реґістер забитків тот проґрам в котрым охочеме як найбільше повісти а през
тото познати про ріжны цікавы і вартістны місця на Лемковині Вписали сме
уж в радийовый реґістер вельо примірів чудовой лемківской деревяной архітектуры Были то
церкви але в єдным з одтинків бесідували сме тіж про мешкальну лемківску
забудову Был реґістер вписаный тіж в примірі інчого рода архітектуры меньше звартой
забудовы як храм Был то єден з войсковых цмонтерів якы находят ся
на Лемковині цмонтір нр <unk> в грабі проєкту Душана Юрковича а в
звязку з тым же наш радийовий реґістер єст субєктивным списом а і
твориме го разом то на ваш заклик вписали сме в реґістер забытків
радия Лем фм желізницьовы получыня єдно зреалізуване і хоснуване а другє такє
якє николи не остало зреализуване Бо коли было бы певно до тяб
інакше выглядала бы комунікация з Пряшівском Русьом О якы получыня іде глядайте
на сайті подкастів порталю ЛЕМ крапка фм а найдете там і одтинкы
якы посвячены были омовліню архітектуры двох місточок сусідскых до Лемковины Івонича та
Дукли Днес з західньой Лемковины де хідили сме дост долго обзераючы тамты
церкви перенесеме ся на східню єй част До села де тепер жыє
коло <unk> люди натоміст перед ІІ Світовом Войном Залатку Рыманівску заселяло більше
як <unk> жытелів Початкы залаткы сігают <unk> рока коли перемышскій владыка Йоан
Старговиск локувал село на волоскым праві В тым часі село під назвом
Терстянка Як заладка село першый раз выміняне єст в <unk> році Од
початку свого істнуваня до <unk> рока заладка находила ся в обшыри ясльского
ключа якій был частю маєтку римокатолицкых перемискых єпискупів В локацийным привілею передвиджено
єден лан землі на упосажыня православной парафіі єднак ереґувано єй аж по
прави <unk> роках В <unk> році мешканці Заладкы звернули ся до бискупа
Валентого Гербута зо скаргом же в селі не вознесено іщы церкви а
передвиджений в локацийным привілею ґрунт не остал іщы переказаний для парафіі В
<unk> році Бискуп Гербут купил кавальчык Поля з перезначыньом на додаткове упосаджыня
парафіі і переказал го в хоснуваня першому завацкому парохови одцелы вартольомеови лисовацкому
Упосаджыня церкви наступило в <unk> році з наданя бискупа Йоана Боруковского З
невідомых причын парафія в Заладці з часом остала знесена і стала ся
фільом парафіі в сусідній Камюнці Свій окремий статус отримала зас допіро в
<unk> році Першу церкву в Заладці найпевнійше вознесено в остатній декаді ХХ
столітя Подля деканальной візитациі з <unk> р был то уж старий будинок
вознесеный з дерева з муруваным алтарьом і муруваном іконостасовом стіном Будинок вкрытий
был трьома банями накрытыма ґонтом В середині находил ся столярской роботы іконостас
та малий алтар Вчас візитациі з <unk> рока стверджено же церков єст
за мала для розрастаючой ся парафіі а єй технічный стан квалифікувал церков
до розобраня В <unk> році обік старой остала вознесена нова церков Єй
будовничым был майстер о назвиску Буяковскій Стару розобрано лишено єднак муруваний істнуючий
і днес але замінений на каплицю Олтар В <unk> році на церкви
вымінено вкрытя даху з ґонтового на бляшаны а на обшыри церковного цмонтеря
вызнесено окрему стопову дзвіницю Роботы были сфінансуваны в значній мірі през парафіян
якы перебывали на еміґрациі в ЗШАпний ремонт мал місце в <unk> році
Вчастого ремонту вымінено ґонт на зовнішніх стінах і зроблено поліхромів в середні
церкви та перемалювано ікони в іконостасі По выселінях лемківскых жытелів села в
роках <unk> церков была хоснувана як доіздовий костел обслугіваный през священників з
Парафіі в Ясюнці Што было з ньом дале То уж по перві
е Театра <unk>enera<unk> Церков в Завадці Рыманівскій Покровы Рождества Пресвятой Богородиці котру
днес вписуєме в радийовый реґістер забытків радия ЛЕМ фм єст клясичным приміром
локальной адаптациі в деревяній формі взірця муруваного храму в тзв осефеньскым стилі
при одночасным захованю реґіональной будовляной традициі Єдна з деканальных візитаций окрем опису
Церкви та церковного майна описує повинности якы мали сполняти місцевы парафіяне І
што цікаве кус одріжняє ся од повинности і данин в сусідніх парафіях
напримір в такій поблизкій мышані Візитатор в <unk> р зафіксувал загальну част
громадского ґрунту з шолтыством як <unk> была <unk> лану З каждой чы
селяны вынны были давати і справды давали <unk> десяту заміст жыта як
мало вродило снопів вілса або піл копы і по траздівскы хлібы на
рік Окрем того двонаровы од каждой четверти винны давати вісем горців або
<unk> міру доброго вілса Зато дзвонар винен дзвонити каждый ден рано в
полудни і на вечер на молитву Він тіж скликувал завадчан на вшыткы
церковны одправы а тіж розганял дзвоном при потребі градощовы хмары За справуваня
чыну похорону ци уділіня таньства шлюбу давано священникови цілого шостака то є
срібну монету яка одповідала шестом грошам За кстины і вписаня в метрикальны
книгы плачено грошы а за чытаня давидовых псальмів псалтиря <unk> золотий В
часі коли рішено о побудуваню новой церкви з огляду на раз злый
стан старой церкви а два єй невыстарчаючий розмір Вартіст храму становила <unk>
фльоринів Для порівнаня парафіяльный будинок клебания мала вартіст <unk> фльоринів Тот будинок
складал ся з великой сали Алькір і коморы по правій страні а
в лівій части містила ся пикарня і комора а в сіни ізба
з кафльовым пецом Будинок вкрытый был соломом На парафіяльным подвірци стояли іщы
два деревяны ґаздівскы будинкы під кычками В єдным была стайня боіско і
куча в другым дві стайні і боіско В парафіяльным документі зазначено же
забудова парафіяльной ґаздівкы Зроблена была власным коштом товдышнього священника значыт отця Василя
Скородиньского Подано тіж список ґрунтів якы належали до священника а то ван
якій звали попільство наданый єпископом поле о назві обшыр лазык другій обшыр
і ґрунт явірник наданый єпископом Гербутом З наступных повізитацийных документів довідуєме ся
же в столітю окрем душ пастырской ведена была шырока навчальна діяльніст Священникы
зобовязаны были занимати ся шкільном освітом діти мали вчыти дякы зачато тіж
орґанізувати деканальны бібліотекы В тридцетых роках ХХ стяком был в заладці Василь
Барна і він то тіж вчыл діти в школі Дяк не мал
жадных сталых доходів єдині річну данину селян і платню учытеля школы Парохом
адміністратором парафіі в Завадці был в тым часі отец Іван Тороньскій якій
заступил по смерти отця Михала Мычковского Сыном отця Івана был Алексий Тороньскій
якій записал ся в істориі Русинів як выдатный вчений історик церкви і
реліґіі Был професором реліґіі в высшій реальній ґімназиі в Дроговичы та радным
митрополичной консисториі Сам скінчыл школы во Відни Він то был авторьом єдной
з першых етноґрафічных робіт під назвом Русины Лемкы науковой роботы написаной на
основі власных досліджынь і спостережынь Окрем того Алексей Тороньскій писал короткы оповіданя
описуючы лемківскє сербскє жытя Зрыхтувал чытанкы для учеників ґімназиі та опубликувал вельо
дописів і статій про реліґійны темы як тіж про правопис Русинів То
власні за часів душпастерюваня його відця отця Івана Тороньского побудувано в Завадці
Нову церков Потороньскым священниками на завадківскій парафіі были іщы отцоле Роман Кмінцикєвич
Іван Ковальчын Михал Жеплиньскій а остатнім перед выселінями Завадкы был отец Ростислав
Шумило якого замордувано в <unk> році Аня лож примнесто не почытат стало
ледшы як по но не будята моя ы Акде су ходні кічонна
сельом своя подсер Тот што є доле а тіха Горе уж на
Скричі зайслічыть А то хут ся паі ічыпітса доткнем <unk> мель милий
може прим не сто тіжма одходяй свой непокой та тотци назветє Камi
на єй концер а пагачы ал пама ома то Мынли Мосенти Аніл
Мынли Мосенти монели мосеті покой монели мосаті покой ані могинлий мысаті покой
ані монілий мосеті покой В <unk> році Заладка влошла в склад новоеґуваной
римокатолицкой парафіі Терстяна Залатка обслугіваной през отців Бернардинів з Дуклі В роках
<unk> перепроваджено ремонт храму вчас котрого вымінено ґонт на стінах а середину
обыто была зерьом Выремонтувано тіж каплицю вымінено тинкы В <unk> р розобрано
окрему дзвіниницю та огороджыня церковного цмонтеря зломленого каменя На місци попередньой дзвіниці
поставлено новы металевой конструкциі В часі наступных ремонтів церкви вымінено вкрытя дахів
і бань на мідияну бляху то в <unk> році выремонтувано посадовліня церкви
в <unk> а рік пізнійше зроблено дощову каналізацию і ходник довкола храму
В <unk> році выремонтувано каплицю Церков находит ся в центральній части села
на вознесіню по пілночній страни дорогы Терстяна Камьонка Церковный цмонтір окруженый єст
сучасным огороджыньом з оточаків і метальовых части затым огороджыньом захованый єст вінец
старых дерев В огороджыню на осі церкви од сходу находит ся мурувана
камінна брамка Вознесена на пляні еліпси вкрыта пірамідальным шестіоплощыновым крытым бляхом дашком
звінченым невеликом моковицьом В полудньовій части цмонтеря умістовлена єст церков Єст то
деревяна орієнтувана будовля вознесена на подолжным пляні тридільна осаджена єст на підмуруваню
з каменя якє вырівнує нахыліня терену Олтар єст ужый од храму вірных
і трибічні запертый Од пілночы приліхат до него бічна різниця Храм вірных
з невельо ужшым бабинцьом творят єднопросторовый уклад Зруб вшыткых части єст єднаковой
высокости Над бабинцьом надбудувано низку вежу дзвіницю о простых стінах рамовостоповой конструкциі
Дах над храмом вірных і частьом бабинця єст єднокаленицьовий пущынами обнимат по
боках стіны вежы Дах над запертьом алтаря єст триспадистий Вежа вкрыта єст
штырьоспадистым дахом звінченым цибулястом баньом з осмобічном привидном літарньом і маковицьом Аналоґічне
звінчыня осаджене на простопадостінній підставі в топленій в площыны дахів находит ся
над храмом вірных Олтар звінченый єст обічном літарньом осадженом на підставі одділеном
значным ґзимсом Літарню вкрыват штырьоспадистий дашок звінченый маковицьом Різниця вкрыта єст площыновым
пульпітовым дашком вшыткы дахы вкрыты сут мідяном бляхом а зовнішні стіны ґонтом
Бабинци і храміввірных находят ся по єдній парі симетричных взглядом себе простокутных
выглядів В алтарі аналоґічный выгляд находит ся в полудньовій стіні В стінах
храмовірных вкомпонуваный єст кордоновий підокаповий профілюваний ґзимс вкрытый бляшаным дашком такій сам
находит ся над входовыма дверми на фронтовій стіні церкви В просторі вежы
містит ся співачый Хор одвертый аркадом до Бабинця Вшыткы поміщыня вкрыты сут
пласкыма повалами Стіны в середині і суфіты выложены сут боазерьом З выпосажыня
заховал ся архітектонічный іконостас ХХ ст але більшіст ікон якы ся в
ним находят остала перемалювана в <unk> році На стінах храму вірных поміщены
сут фиґуральны образы з <unk> років минулого столітя з представлінями святых навязуючых
до представлінь з собору св Володиміра в Кыєві авторства Васнєцова образы фондуваны
были парафіянами В алтари заховал ся образ величаня Божой Матери з <unk>
рока номалюваний през отця Романа Ісайчыка середнього великого В церкви в Залатці
тепер в костелі єст іщы пізна барокова амвона з перелому <unk> і
столітя яка походит з розобраного в <unk> році костела в Любатові водокорого
выдоліщы Той водымого Монотрища цанца Лунцо То моноґорка до коло без чы
торцокорко до коло пазмею монопранды <unk>o<unk>ta не цанца цо монокарта дманокарта на
коля Марниа оты Далеси никого не здіє Дорова Вадафран Шановны слухачы продолжаме
а властиві то помаленько уж кінчыме проґрам Реґістер забитків до якого днес
дописали сме Церков Покровы Рождества Погородиці в Завадці Риманівскій Днес є то
римокатолицкій філияльный костел той самой Покровы Обіґолтаря церкви од пілночной страны умістовлена
єст каплиця Єст то бывшый алтар попередньой церкви в Заладці Каплиця вознесена
была з ломленого каменя на лапенній і глиняній заправі тепер єст одтинкувана
побудувана на пляні квадрату остятых од східньой страны на рожах В західній
фронтовій стіні каплиці ориґінальній іконостасовій стіні містят ся простокутны входовы двері На
інчых стінах поміщено выгляды На східній стіні над выглядом заховал ся окулюс
тоє діра през яку мало през східню стіну впадати світло до алтарной
части Каплицю вкрыват бляшаный пятьоплощыновый дах звінченый ґалком з крестом На прицерковным
цмонтері заховали ся штырі помникы з XVI строблены з пісковця Церков доступна
єст до звиджаня перез цілый рік треба ся лем скорше умовити В
державный реґістер вписана была в <unk> році А з днешнім дньом вписали
сме ю В радийовый реґістер забытків Радия ЛЕМ фм Барз вам дякую
за увагу днес проґрам зрыхтувала і бесідувала Наталия Малецка Новак Панач