Реґістер Забытків #12 - 13 V 2015 Траса Мушына Крениця Желізниця
Еп. 12

Реґістер Забытків #12 - 13 V 2015 Траса Мушына Крениця Желізниця

•

Опис епізоду

Odcinek programu „Rejestr zabytków“ poświęcony jest linii kolejowej Muszyna-Krynica, ze szczególnym uwzględnieniem jej historycznego znaczenia i budowy trudnego odcinka z tunelem w Żegiestowie. Opowieść osadzono w szerszym kontekście galicyjskiej kolei z czasów cesarza Franciszka Józefa oraz wpływu tej trasy na rozwój Krynicy jako miejscowości uzdrowiskowej.

Автоматычна транскрипция

Мой слухачы витайте то проґрам Реґістер забытків а при мікрофоні єст Наталия
Малецка По тыжньовій перерві вертаме зас до субєктивного надаваня ріжным особливостям на
забытку і вписуваня іх в наш радийовий реґістер В звязку з тым
же дост полюбил ся Вам одтинок про желізницю з Ясла до Конечной
Доднес тіж зробиме сой колейовий проґрам з том ріжницьом же о кілько
в тым попереднім проґрамі была бесіда про незреалізувану николи желізницю то тільо
днес будеме бесідувати про таку линию яка як найбарже зреалізуваном была і
хоснуваном была тіж і то дост мітно одтинок Крениця мушына одтинок желізниці
не выбар з коротисі але зато як важный в тамтым часі для
туристично курацийного руху Але жебы зачати мусиме вернути ся іщы до часів
цисаря Францафа і До Памятного <unk> рока Коли то докладні <unk> серпня
припало торжественне отвертя і одданя до вжытку для ней з Кракова до
Відня На урухомліня той желізниці натискал сам Цисар необхідным для него было
добре получыня Відня з Ґаліцийом і потверджыньом той важности єст ориґінальна назва
той трасы Тота назва то упривілеювана пілночна коли цисаря Фердинанда З Кракова
до Відня заіхати мож было в <unk> годин Найтякшым в одданю той
желізниці был одтинок званий тарнівско лемхівскым якій рахувал <unk> км і мож
ним было доіхати безпосередньо аж до Пряшова І хоц <unk> км то
взглядні невелика одлегліст то проблемом был і гірскій обшыр якій протнала желізниця
Найгіршым вказал ся верх в околицях Жыґєстола на Лемковині де желізниця веде
вздолж долины Попраду Єдиным способом жебы ся передостати дале было перекопаня тунелю
І тото мушено было зробити Тунель остал запроєктуваный на двоторову линию на
цілій його долгости Мал рахувати більше як <unk> кілометра долгости Його будова
вязала ся з переміщыньом тисяча тон земли і каменя Концесию на будову
тунелю і цілого тарнівско легітского фраґменту достала фірма <unk>r<unk>e<unk>c Відня а до
самого выгубляня тунелю до вшыткых інжынєрийных робіт камінярскых та саперскых при крушыню
скал динамітом затруднено тырольчыків специялістів в тій професиі Самы мешканці долины Попраду
Жеґєстала цубрика Мелика Сулина Милого Липника Андриівкы Старіны ци Леґналы брали участ
в выкопуваню тунелю робили як копачы ладувачы оперували тачками і восками В
часі роботы натрафляно на новы і новы проблемы Вказало ся же обшыр
тот єст барз нестабільний і трафило ся же осунула ся гора ци
то вода затопила місцевы копіл але найгіршым было тяжкє насычене ґазом угльового
квасу повітря в котрым не дало палити ся світла Вшытко тото барз
опізньо роботы але сумо смаром В половині тунелю в долгости <unk> метрів
під гором стрітило ся в ночы <unk> листопада <unk> р двох робітників
Одночасно до прекопу проваджены были тіж роботы забезпечаючы тунель В сумі роботы
над тунельом в Жеґєстові тырвали <unk> місяців з сон <unk> ди сте
ся <unk> ант дан діда маме цвятвен до <unk> Ана гейнє Вода
А воту дар <unk>nteй гей ге <unk>ea<unk>ec<unk>r<unk> Урухомліня тарнівско лелохівской лениі під
конец ХХ столітя стало ся великом шансом розвитку для місцевости положеных на
трасі або в сусідстві желізниці Приміром такого місця была наша Крениця устройско
місточко богате в мінеральны воды што добрі знаме Штоправда самым місточком зачало
ся інтересувати допіро під конец <unk> ст В <unk> р чысло гости
якы приіхали на лікуваня водом выносило <unk> осіб Але пак інтенсывні крениця
ся розвияла будувано новы пенсийонаты купельны домы будувано нове унятя воды але
але єй розвиток затримало листопадове повстаня і запертя границ для гостів з
королівства Од того моменту крениця зачала підупадати і нищіти Допіро по номінуваню
в <unk> році др Михала Зєленівского здройовым докторьом през комісию під доводжыньом
Юзефа Дітля Крениця оджыла Тридцет років урядів др Зєленівского зробило з крениці
Европейскій курорт до котрого приізджали найзнаменнийшы особливости тамтых часів політикы артисты писменникы
та інчы важны Лем же был єден малий проблем Желізниця Францосифа не
ішла през Креницю а през сусідню Мушыну а доізд з Мушыны до
Крениці хоц то невеликій одтинок был може не тілько якоси барз невыгідный
але кус клопотливий бы треба было ся пересідати находити новий транспорт Тот
<unk> кілометрів якы ділят мушыну од Крениці іхано вынаймуваныма повозами Што убожшы
курацюшы лишали ся уж на кватерах в туйшій Мушыні і николи не
дотирали до Крениці Мушына тіж диспонувала мінеральныма водами і місцьом на принятя
парусот осиб Чысло приізджаючых до Креницкого Устровиска збільшыла ся з <unk> в
<unk> р іщы перед отвертьом Тернівско Лелохівской желізниці до <unk> в <unk>
р коли тота желізниця уж фунґувала добрых <unk> пару років В <unk>
році чысло куратюшів выносило уж <unk> а одтинок желізниці Мушына Крениця допіро
был в тым часі в будові Як то ся стало же подумано
побудувато додатковый фраґментик одголузіня од головной линиі Тарнівско Лелохівской трасы Концепция будовы
появила ся уж під конец ХХ столітя в першых роках по одданю
тарнівско ледухівского одтинка Скорыстано з ґаліцийской уставы о локальных желізницях установленой в
<unk> році яка то ухвала улатвляла приватным інвесторам через ґварантуваны інвестицийны ульгы
і звільніня з податків будову так званых локальных желізниц В жолтни <unk>
рока емеритуваный урядник а товдышній співарендар гыдропатичного закладу др Ебера в Креници
Кароль Підшыковскій зложыл до Міністерства Желізниці просьбу о позволіня на проєкт робіт
маючых на цілі побудуваня получыня крениця ґрибів през солотвины Ростоку Велику і
Фльоринку і получыня Крениця Мушына Придступный проєкт того інжынєра был проєктом ускоторовой
електричной желізниці і остал зложеный в <unk> році в Державным Соймі во
Львові до ціны Жебы обнижыти кошта будовы запроєктувано узкій на <unk> міліметрів
тор през што технічны вымаганя не мали полного застосуваня Автор проєкту рішыл
застосувати електричну атракцию Головні зато же велика серпентна поправду під Мушыном могла
допровадити коштом єдноразового вкладу <unk> мілийона корон силы на <unk> котром то
енерґійом зрекомпенсуваны остали бы в <unk> процентах потребы моторовой силы тых <unk>
кілометрів желізниці Остало бы іщы <unk> кони вільной енерґіі на освітліня міста
Крениця Атракцийный табор зобовязала ся допровадити фірма Оренстейны <unk>eo<unk>t з Берліна Одночасно
<unk> вересня <unk> рока інжын Осиф Звынічак з Мушыны почал тереновы поміры
на потребы нормально торовой желізниці Мушына Крениця На основі отриманых даных опрацувал
концепцию лениі ревізию плянуваной трасы пропровадила покликана під кєрівництвом Ц радника намісництва
докто Станіслава Устиновского Преславна Стацийна Комісия Комісия розпочала свою діяльніст <unk> листопада
<unk> р од омовліня проєкту і што цікаве выслуханя уж евентуальных зашмарінь
інтересантів в бюрі Здройового закладу в Крениці Пак обіхано трасу проєктуваных желізниці
а на наступный ден рішено обрадувати дале jokkы пакєм човописла І чуєме
ся зас в проґрамі Реґістер забытків в котрій днес вписали сме желісницьове
получыня Мушына крениця а на етапі проєктуваня котрого допіры сме Дознали сме
ся перед перервом же своє обрадуваня перепровадила одповідня Комісия Ефектом тых обрадів
і ревізий было представліня опрацуваня під обрады Ґаицийского Сойму во Львові якій
ухвалом з дня <unk> марця <unk> р позволил Державному Выділови Ґаліциі і
Лодомириі достарчыти част головного закладового капіталу для утворіня желізниці Мушына Крениця Капітал
в высокости <unk> тисячы корон мал остати вплаченый на Фонд будовы Взамін
заклад мал отримати акциі маючого завязати ся в будучности Товариства Будовы Колей
Кєрівником проєкту остал покликаный Мауриций Махальскій Но і зачали ся проблемы Зачали
бунтувати ся таксисты і вызникы якы перевозили люди дорожками і возами з
Мушыны до Крениці Ясным было же такє получыня буде для них банкрутством
Скорыстати хотіли тіж властителе ґрунтів през якы мала іти желізниця Онидували цены
В меджечасі деклярациі складали вшыткы заінтересуваны будовом желізниці зголошуючы охоту выкупліня закладовых
акций желізниці в цілі <unk> за <unk> Зголосило ся <unk> осіб і
інституциі Серед них найбільшы квоты задеклярували Здройова Комісия в Крениці <unk> <unk>
корон то є <unk> акций Ґміна Крениця <unk> тис корон Доктор Генрик
Ербес <unk> тис корон За лічкове товариство <unk> тисы корон Др Максимілиян
Церга <unk> тис Генрик Нітрибіт і Штефан Криницкій по <unk> корон а
бургомайстер Мушыны Ян Пірок вплатил <unk> корон <unk> серпня <unk> роголошено конкурс
оферт на будову желізниці з терміном закінчыня будовы на ден <unk> мая
<unk> р <unk> вересня того самого рока Рада державы уділила концесиі Державному
Выділовы Королівства Ґаліциі і Лодомариі з Великым Краківскым Князьтвом на будову і
експлюатацию нормально торовой желізниці силом локомотив обслугіваной маючой проводити зо стациі Мушына
лини Тарнів Ледухів Цержавно <unk>rti До Крениці Завязало ся Акцийне товариство з
сідибом во Львові а цілковитый кошт будовы линиі окрислено на мілийон <unk>
тисячы корон з чого легко обрахувати же <unk> кілометер <unk> і <unk>
кілометровой трасы коштувал <unk> тисячы корон Згідні зо статутом товариства закладовый капітал
выносил <unk> тис корон то є <unk> акций по <unk> корон кажда
Одночасно взято тіж пожычку в Державным Банку на <unk> тис корон опроцентувану
на <unk> процент на рік і найдале до <unk> рока маючой быти
анулюваном По розсмотріню оферт на будову желізницьового получыня Мушына Крениця вытыпувано Заклад
будовы желізниці Янкера і Зонічка в Мушыні Обох панів спорядило докладный плян
позбавляня правды ґрунтів вшыткых властителів в сумі было іх <unk> Ошацувано вартіст
тых ґрунтів і высокіст одшкодувань для властителів На челі кєрівництва будовы стану
інжын Фердинанд Ґісман якій мал великє досвідчыня в роботах при желізниці опрацувал
вельо проєктів мостів і стаций на трасі напр Габілка Закопане ци Лубків
Цісна а дале проєктувал і кєрувал будовом узкоторовой желізниці Пшеворскы Динів Был
тіж заступцьом кєрівника будовы желізниці Тарнів Щутін і Львів Стоянів Інжынєр Ґісман
замешкал в Вілли в Мушыні а жебыл запаленым фотоґрафом обзнимкувал видокы Мушыны
і крениці з тамтых часів а і самобудову Знимкы тоты находят ся
тепер в Реґіональным Музею в Мушыні Там тіж найдете комплетный проєкт разом
з обрахуваньом деревяного мосту прес Попрата В світлі переписів якых задачом было
забезпечыня публичного порядку на час проваджыня робіт при будові желізниці начальник ґміны
Крениця казал ґмінному поліцинтови грицови русинякови жебы тот оголосил през выбубніня же
властителі ґрунтів през котры буде переходила желізниця обовязаны сут пильнувати жебы паликы
і ґонты забияны до вызначаня трасы не остали през никого рушены пересунены
ци недай Боже вытягнены Кажда така шкода мала быти высоко карана Конструкцию
стальовых мостів зробила фірма Зєленівскій з Кракова Роботы при мостах проводжены были
практичні одночасно на цілій трасі До земных робіт выкорыстано місцеву людніст выданя
то коні до транспорту землі і каменя до будовы стопів мостів і
скліплінь препустів Насыпы на цілі долгости сыпаны были ручні помагано си єдині
специяльныма восками Креницкій муруваный дворец побудувано іщы нич дошли там тогы жебы
был уж готовый на час Обік поставлено маґазин і ладункову рампу працувану
барз інтенсивні Што не до кінця вшыткым пасувало бо проваджыня робіт якы
мали іти тіж в час грекокатолицкый свят выкликало великє обуріня місцевых люди
якы уважали тото за образу реліґійных учуть в обороні котрых одгражала ся
хоснуваньом силы Конфлікт розвязал начальник ґміны якій вымусил на кєрівництві і будовы
желізниці жебы на час свят перервати роботы Жебы одповідньо торжественні обыйти таку
подію в жытю устровиска яком мало быти урухомліня желізниці покликано специяльний комітет
В його складі нашли ся тіж і Лемкы Комітет тот мал заняти
ся справом отвертя колейового руху і принятя гостів В склад комітету в
Лошли м ін др Еберс стараньом котрого будова желізниці взагалі дошла до
скутку Цдройовий завідатель Штефан Студнярскій начальник ґміны Крениця Броніслав Дембіньскій Парох грекокатолицкой
парафіі в Креници отец Гавриіл Гнатишак пробощ римокатолицкой парафіі в Креници отец
Янсяк доктор Франтисяк Кмєтович Антоній Кмєтович асесор Миколай Грмосяк Ян Пудло і
Наталий Воґель На торжество отвертя трасы перезначено <unk> корон В рамках той
квоты мал быти зорґанізуваный тіж і банкєт Іщы перед одданьом желізниці вказало
ся же перекрочено буджет будовы і бракло грошы на муруваны поміщыня для
особовых пристанків якы находили ся на лениі трасы Особовый пристанок Омушына місто
выпосажено в деревяну вяту <unk> на <unk> метр з выділеным окремым поміщыньом
на білетову касу і окремым поміщыньом для пасажерів якы мали ждати на
потяг Поміщыня для пасажерів вкрыте было лем з трьох сторін бо четверту
стіну добудувано допіро по ІІ світовій войні Обовязково поставлено на зовны выходкы
з осібныма входами для баб і хлопів з чого охочо корыстали пляжовичы
з Надпоблизкой Мушынкы Подібна віта поставлена остала в поворознику лем же там
уж пес касового поміщыня В незміненым стані перетрвала тота вята аж до
<unk> рока Коли електрифікувано линию вяту товды розобрано Пристанок в Креници село
для одміны вяты не мал нияк лем земний перон і вкінци пришол
тот долго очыкуваный ден але більше по перерві Нор Номскій Маджі ін
мар Тот ден ден отвертя желізницьовой трасы Мушына Крениця яка од днес
находит ся в нашым субєктивным радийовым реґістрі забытків о тым великым торжестві
для обох місточок голосили порозвішаны по місті двоязычны плякаты Што мож было
на них прочытати хот же так Отвертя локальной желізниці Мушына Крениця зо
стациями взглядно особовыма пристанками і ладовнями Мушына істнуюча стация Целізниці Мушына місто
особовый пристанок поворосник особовый пристанок і ладовня Крениця село особовый пристанок і
Крениця Кінцева стация локальной желізниці одбуде ся дня <unk> мая <unk> р
Стациі Мушына і Крениця будут одверты для загального руху Особовы пристанкы Мушына
Місто і крениця селу для особового і пакункового руху особовый пристанок і
ладовня поворозных для особового і пакункового руху і тіж для товарового руху
з позволіньом на ладуваня цілых возів в по скорійшым упережыню Выбуховы товары
перевозити на тій трасі невільно Дале плякат бесідувал же на особовых пристанках
мушына місто і Крениця село і на особовым пристанку і ладовні Поворозник
Білеты выдавати будут кондукторы в потягах а експедиция пакунків проходити буде за
одповідньом оплатом в оддавчій стациі Отвертя руху наступит <unk> мая потягом нр
<unk> взглядині <unk> Часы одіздів особовых потягів выписаны сут на розписі ізды
Краків маі <unk> р церка Дирекция Державной Желізниці в Кракові І того
тіж дня <unk> мая <unk> р о годині четверті тридцет рано выстартувал
першый потяг з Мушыны до Крениці З громадженым на дворци в Мушыні
пасажерам першого протягу час умиляли хорысты зо спровадженого на тоту подію до
Мушыны Новосандецкого Товариства Приятелів Музикы Гармонія Хористы выступили за єдине <unk> зл
плюс зворот коштів подорожы плюс ідло і напиткы то остатнє на специяльне
желаня старости з тшельбіцкого Хористы прикрасили тіж принятя якє зорґанізувано того дня
в Здройовым Дому з нагоды торжества отвертя трасы Подля установленой тарифы звыклый
білет змушены до крениці або в другу страну коштувал В третій клясі
корону в другій клясі <unk> корону і <unk> галерів што цикаве білет
назад коштувал більше в третій клясі <unk> корону і <unk> галерів а
в другій клясі <unk> корону і <unk> галерів Окрем того введено сезоновы
білеты в ціні <unk> корон для длясы і <unk> корон для другой
клясы Мож было на них іздитити кілько разів ся хтіло през <unk>
тыжни Такы сезоновы білеты мали улатвити купельовым гостям і замешкалым в Креници
прогулькы до Мушыны жебы напримір покупати ся в Попраді а тіж уможливити
замешкати меньше богатым куратюшам в Туншій Мушыні і доізджати коли лем хтіли
до Крениці Як выглядала перша розписка Ізды одчас Мушыны потягы одіжали о
<unk> рано о о о о о <unk> <unk> а з крениці
о <unk> <unk> і <unk> Локомотива вынаймувана была од державной тарнівско Лелохівской
желізниці Стацийонувала в специяльні побудуваній огріваній Вяті в Мушыні зато тіж першый
курс з рана іхал практичні в порожні жебы здоляти довести пасажерів з
Крениці на першый потяг до Тарнова і дале Формального остаточного одобраня доконала
Комісия аж в серпни <unk> р Подля сучасного теперішнього назывництва тота траса
мат назву леній нр <unk> а максимальна скоріст з яком можут поконувати
і потягы то <unk> кілометрів на годину Кєд інтересувала бы Васы дальша
істория і розвиток желізниці Мушына Крениця то зазрійте до історичного Зошыту Креничанка
авторства Лешка Закшевского де найдете полный опис од будовы желізниці аж по
сучасны рокы Од мене то уж буде вшытко над днес Майте ся
красінь майте ся добрі Добраніч Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка І і іщы
умавляме ся же в найблизшым часі каждий з вас мо слухачы переіхат
ся том забытковом трасом змушеным до Крениці і назад Майте ся добрі
м панарга