Архів
лемківского радия

Ретрансмісия в радию Лем фм Тепер мі довольте одкрыти пленарну секцию конґресу В рамках пленарной секциі конґресы Су выступлят четверо науковців зо своіма темами котрых зарівно попрошу перейти допереду за стіл Є то професор Павел Роберт Маґоці з темов Першый Медженародный конґрес Русиньского языка споминкы і рефлексиі Професор К Олена Дуц Файфер стемов стандардизация меншыновых языків рефлексиі на практичній основі Доктор Люка Кальві стемов сполочны місця і проблемы пограничных языків і ідентіт в Доломітах і Карпатах І професорка Юлия Дудашыва Крисякова з темол од славяньской філолоґіі славяньскій мікрофілолоґіі Тепер попрошу выступіти зо своім рефератом першого выступаючого профес Павла Роберта Маґоція Славий сусуфисту колеґом Як видіти в програму ы означены Як Спомянкы і рефлексиі спомянкы і рефлексиі фактично спомінкы то значыт то што я буду споминати є особны річы особный погляд Так си не єст історика але як од чоловіка Кєд споминам на Першым Міжнародный Конґрес Русиньского Языка треба думати на двох осіб Василия Турока Гетеся і Александры Зузуляка Уж од <unk> р єдно з головных тем в моіх дискусиях з Турком і Зозуляком Про Водроджіня карпаторусиньского народу была потреба кодифікациі языка Подовем ідею же было бы нахысен зобрати робоці семинар налучників і писателів жебы обговорити і рішыти подакотры концептуальны побремы медже іми бы вопросто Ци вытворити треба лем єден ци дакулько літературных стандардів і котрий алфавіт хоснувати Кіриличний авад латиньскый Туротня попросил і скласти програму з бесідниками А вон сам як голова русиньской оброди узял бы ся на ся орґанізацийны вопросы Насі дискусиі стали бы зацятком робоці робочого семинара пак названого ПШ Медженародным Конґресом Русиньскым Русиньского Языка проведеного в бардьовскых купелях <unk> новембра <unk> року До выробленя програмы і списку бесіднику подійшол єм із дакулькома теоретичными і практичныма принципами Пешій принципы того закликати што найбульше русиньскоязычных писателів з Словакі Украіны Польщы і Клишньой Ювіславіі котры бы ся стрічали на окремых робочых сесиях і вєдно выробили принципы кодифікаций і пляны дій про кажду державу де была своє капаторусиньска общына Другій принцип Заохотити нерусиньскых научників презентувати теоретичны і практичны вопросы кодифікациі языку на пленарній сесиі надіяв ім ся приманити общого социйолінґвіста зазыкознавцы славіста і кодифікаторыл двох европейскых языку стан дартізуваных улітях сут столітю Конкретно романьского у Швейцариі і монеґасского у князівстві Монако Присутност почестных медженародных научників не годна было не підвісити престіж процесы кодифікациі русиньского языка де лем у очах самых карпатскых Русинов котрем усе хыбіт вірил себе а у очах медженародных участників і позерачів з научных кругу Май наперед треба назвати отця оця основателя сівероамерицкой социйолінґвістикы Джошу Фішман з Університету Єсівы в Ню Йорку Із Упсальского Університету в Свєциі пришол муй старий Цимбор Свен Ґустафсон знам і славіста котрого окреме інтересувал воєвидинскій вариянт русиньского языка із Монака з Монаков пришла єден Елен Моло Професор ніцкого університету єдна з сучасниц кодифікаций монеґасского языка котра ся удбила на зачатку симдесятых років І на конец і Швайцарий прийшол Верне Карезіє жебы заступати професора Жодже Дамса котрый справувал катедру романского языка у Фрайбурскому університеті Ниґда не забуду Своє прибытя з ноці з передзачатком семінара Сперед верми засідань ня чекал нервозно енерґічні постарші чоловік што ся представил як Іван Бандурич Яколова бардійской філі русиньской оброди Бандурич узял на ся орґанізацийну роботу на языковому семинарі з великым ентузиязмом Забываючы же одповідал лем за люґістику Потому твердил же цілий языковий конґрес была його ідея а же вун сам даяк привюх ушыткых заграничных специялистів і карпаторусиньскых активістів за бушыну котрых ниґда і не чувбил Ясно же чловікові было треба чути ся важным Тота потреба ся проявила з тій єдным способом Докіп Андурич із великов парадол поздоровлял ня при вступных дверьох Зайти проповал і Миколя Мушынко пряшовскій научник котрий не был у програмі Бандурич закрыл Мушынкови вступ і грубо му вповіл же Украінцюм як вун туі нераді і зайти не буде свободно Мене тота вульґарност посердила упови Бандеровичови же научні стрічі мают быти одкрыты вшыткым І тото же не комуністична Чехословакія жебы комус заказувати не пустят мушынку та я сами зайду Пандурич сі што побурцял і стов на бук пишуй што єм увиділ Коли ступіл то тото стул за котрым сиділи вшыткы наші медженародны колеґови Джошуй Фішман Елен Моло Елен Моло Свен Ґустафсон Верне Каразієд Медже ними явно ішла жыва дискусия А дукотрым языком медже собом годны говорити наші гости анґлоязычний Американец франкоязычна малеґаскыня шведоязычний швед і романьскоязычний швайцарец Дузнал єм ся дуйшол си Стульови Говорили по іспанскій Тай щы чудного Перефразуюці американску америцку приказку тото ся в односати лем у Карпатох І так і деє перший раз озвучена дома в отця Франтишка Крайняка якій ту медже нами уєден вечор пут ся с І Світового Конґресу Русинів в Меджя в марци <unk> року то ідея зачало там Пул друга рока по тому в новембрі <unk> наконе ся реализували як першый Медженародный конґрес Русиньского Языка в Бадіовскій Купель Пленарны засіданя Май великій інтерес выкликала Елен Моло з Монаку бо вшыткы хотіли знати шує тын монеґасскій язык якій як може быти такій язык така мала краіна Специяльно ня потішыли чотири попульозновы засіданя на котрых писатили і культурны активісты з Пряшівской Руси Лемківской Руси Пудкарпатской Руси і Воєвудинской Руси так мали называти Воєвудинской Руси стрічали ся окреме жебы обговорити вопрос языкового будуваня специфічні про каждій реґіон В усіх засіданях із реґіональна тематиков брали участ квалифікуваны славісти медже інчыма Вєслав Вітковскій і Генрик Фонтанскій з Польщы Іщван Удварі з Мадярщыны Іван Поп з Украіны На кунция засіданя была приятя резолюциі де были поданы чотири ведуці принципы і процесы кодифікациі ани буду іх цитувати ту бо можу то найти в літературі одчас не мам Але тіж пут час першого языкового конґреса трафили ся два інциденты котрі пак мали неприємны наслідкы Як Василь Турок так і я і так само Іслаш Зузияк діяли над тым принципом же в новой ліберальной демократичной Чехословакі каждий має право высловлювати свою думку ай то ті з кім ся в ню твердо розходиме Як раз зато ім застав право Миколи мушынкы быти позераючом на конференциі Так само єм пристал хоц і немаючы велику дяку на турокову просьбу дати выступити тодішному молодому студентови Словакі котрий не был в програмі Турок му мі повіл же студент был наш Імя му было пити Женюх Нем памятаю што вповіл молоді Женюх або знаю же ніч проблем ного в тому не было Коли ся Женюхово імя зас указало дакульку років по тому уж был докунчыл докторскій студиі і робіл в Інституті Словацкого Язык Словацкой Академіі Ото часу його многочыслены публикациі двігати ся такым пересвідчыньом Выдавні славяньскій тексты у грекокатолицкых церквах і архівах были прикладом словацкой культурной дідузнины І такій си стало што на Пешому Медженародному Конґресі Русиньского языкы сме нехотяці помогли зачати карєру слови словакізатура котрий ся і дале голосит до знизеня вад іщы і заперечыня присутности Карпатскых Русинів в Восточной Словакі На другому боці антирусиньского ідеолоґічного спектра Был Микола Мушынко Пришол як позераці лем на першый ден засідань конґреса Тай так памятаю як вун не раз на них задримал Через пару тыжнів сме ся вшыткы дознали зашто ся мушынкови так бажал прити на русиньскій языковий конґрес хоц його настівы на засіданє тырвали до мало годин із первами на сон Мушынка як ся видит достав чул жебы передати ават цільком выгадати што ся на ньому стало Мушынкова версия подій описаных в брошурі провокативно названой Семинар для ізбраных з приводу першого русиньского языка конґресы убадьовскых купеях Його текст был заполненый придуманыма тверджынями і перекручеными цитатами приписаными участникам подій котру вын розкритикувал як антиукраіньскы скодины Кєд ся ще лишали які сумнивы Пеші Медженародный конґрес Русиньского Языкы потверділ шо вшыткы пробы Дорозуміти ся з украінофілами з карпатского реґіону Вод украіньскыми научниками і громадянскыми діятелями самой Украіны были марнуваньом часу на што годинами дебатувати вод проливати тінту і з такыми людми У нас представитель капаторусиньского руху были найважны конкретны задачі найголовнійшы задачы колифікувати русиньского языка на Словакі Польщі та Украіні Дякую Дякую панові професору Віза втримал часову лемісі Го попереділ тепер попрошю дру выступаючу професор Кулену Дуць Файфер Нам бесіда наша мила хоц і кусне ґраматична Рідна мама назнавчыла Адже ж своя непожычнародний ґеній лемківской літературы Іван Русенко в тых штырьох версах выражат інтуіцийну теорию меншынового языка Понятя ґраматичности неґраматичности веде ся годецкого слова ґрамати <unk> значы такій што ся вчыт писати повязаний з писмом його основом а його основом є слово ґрама писмо буква Мож чу додати його похідны в старорускым грамота писмо писменніст і акты актуальні знаны з простой бесіды грамотны грамотний што мают явні позитывне контрапереоративне значыня односно додачы іх інтелектуальных здібности Коли досмариме іщы термін ґраматика якы означат засіб принципів што описуют языкову систему маме згрубша беручы Семантичний фон на якым локує ся верс хоц і кус неґраматична Узнаня свойой бесіды за кус неґраматичну то підданя ся домінацийным ідеолоґіям што диспонували владом яку дає ітервалят і утверджат писмо марґіналізували депрецийонували тото што было інче од вызначеной през них нормы системы теориі сутьове для меншыновых самодеґрадуючы ся концепциі же ся самому принимало ж наша бесіда кусне ґраматична што є ефектом інтерналізациі номінацийных інтересів Русенко написал свій верш по выселіню на Украіну кінцьом <unk> років ХХ ст а од початкудесятых років ХХ ст кєд был опубликуваный єднако голосный як і контроверсийный орієнтаріс Едуарда Сайда в <unk> р зачала ся творити даяка ґеополітычна свідоміст розписуваного на артистичны науковы економічны соспільны історичны тексты укладу інтересів што підтримували опозицию центр перифериі сайда то был схід Захід в ціль вказаня нормативности першого і недовершености недорівнуваня нормі неґраматичного другого Завдякы Мишельови Фука стало ся очывидным же спомнена деґрадация і самодеґрадация бо як важний дискурс як каждий дискурс діє ся через язык головні през його писану форму і то не лем през зміст але уявліня же література писменніст ґарантуют же язык істнує тырват ма можніст выражаня ся прото неписменны соспільства здают ся нияк не мати можности розвития Вальтер Онґ твердит Онто специялиста од оральности писменности твердит же чловек нашой цивілізациі маш і схыльніст жебы універсум комунікациі думкы оральной не понимати інакше як одміну універсум писменности І тепер перенесме ся уж на ґрунт русиньского языка што од <unk> р од <unk> конґресу за справом дослідників і практиків вступил на устабілізуваный в евроцентричным і нацийоналистичным дискурсі товды уж піддаваний сутьовій деконструкциі стандаризацийний пут Стандардовий скодифікуваний літературний язык до понятя што возникли як підкрислят Айнаргоґен в стислым повязаню з розвитьом писменництва і творіньом почутя нацийональности ци як приняло ся з Андерсоном уявной спільноты На якым сме тепер по більше як тридцетьох роках стреміня тым путом етапі Чую од єдного з ведучых творців русиньского меншынового дискурсу Петра Медвідя што сме до ничого не суци бо ани єдной з конґресовых постанов не довершыли сме а ани уж іх не памятаме Нашу проблемов є же такой дослівно ден по конґресі вертаме назад до власний пісочок синтетична страва на конґресі в порядку але предсі лем нас тягне назад ґу тому што знаме што любиме Видно в тій виповіди і в добрым знаным способі думаня што в нас все што єст якє неґрамотне недоскодифікуване не такє як нас вчат як ма быти тягне нас ґу тому што любиме што знаме Звідам ся ци то значыт што сме такы зацофаны нерозвинены сельскы як часом чуют нашых Діячы ци може як провокацийні звідам з нашой натуры охоронили сме тото што нам смакує Волиме кобасу од синтетичной стравы власний пісочок од космосу Тото што дає смак жытю а на што тепер працуют Цілы реґіменты психотерапевтів жебы людям без охоты до жытя єй вернути што в постантропоцентричным світі стає ся сутю культуровых теорий Вартало бы іх ту хоц коротко привести але зосередити ся мушу на квестиі стандаризациі зато не буду іх приводила Як єм заповіла бо хыбаль сме згідни што стандаризация была поставлена як основна ціль што мати дискутувана на конґресах Русиньского Языка а пак вводжена в такій формі яка буде принята в рамах постанов Конґресу Припоминат о тым і медвід підповідаючы конґресови добры крокы видиме ту доло і другій цитат а тым третім добрым кроком бы мало быти кєд бы сме ся справды почали думат кєд бы сме уж правды почали думати над єднотном нормом над єднотным алфавітом В концепциі стандардизациі єднотной нормы містят ся безперечні такы способы думаня якы были і сут дальше характерны для нацийоналистичных ідеолоґій Катен Гулярт во вступі до працы о языковых ідеолоґіях пише Рухы што мают на цілі сохранити меншыновы языкы сут часто як на іронію зорґанізуваны хотячо нехотячо докола того самого думаня о языку што довело іх до опресиі і одобраня голосу Хоц декотры меншыновы языковы рухы бунтуют ся і одмітуют стандардовы вымогы оціны то діячы меншыновых языків часто намітуют стандарды выносят барже літературны вчены формы і неґативні односят ся до зріжницюваня жебы вказати же іх языкы сут правдивы важны інтеґральны В моій оціні днес ци не барже значуты од нацийоналістычных ідеолоґій а принаймні міцно коеґзистуючы з нима сут пізній корпорацийный капітализм ґлобалізация масова культура што на ґрунті меншыновых языків можут творити вынятково небезпечны самозагайбельны тенденциі Сліджу іх головні в просторі языка електронных медий лем русиньскых але на тых ся сконцентрую беручы до увагы предовшыткым іх писану форму як напр інтернетовы інформацийны порталі в тым порталь радия ЛЕМ фм є він ту сутьовий з огляду на імпонуючы осягніня як інформацийний і інтеґруючий проєкт і тіж про то што голосит ся як простір на якым ма доходити до поступенной стандарзациі русиньского языка Вкажу лем пару тенденций якым мож бы приписати значыня сучасных языковых ідеолоґій і постав почас маючых уж своі специялистичні діаґнозы проявляют ся они в стремліню до практицизму І ту упрощыня практици звяже ся з упрощыньом вымітує ся ріжны вариянты ріжны кінцівкы якы были приняты в нормі сяде іст кінцівка і введена навет пінязів формы якы в натуральным языку звучат барш штучно Не буду того як бы выміняла єст то высвітлене не буду аналізувала гупшы той зришом в великым скорочыню Два Корпорацийным конкуренцийным на старіню до пропаґу пропаґуваного в пропаґуваню обовязуючой нормы то значы пропонувана през мене нас норма побідит інчы маме більшу силу чысло пропаґандовы середкы Три ідеі што для каждого вшытко ма быти доступне без труду старань одповідніх вымогів напрый не зна і не хоче ся навчыти кырилиці то даєме му записане латинком Значыт каждый має мати доступ навет якій не хоче ниякого труду зробити до того жебы брати участ Стремліня до выріжня себе своіх заслуг і авторства принятой нормы противне колективний анонімовій як бы формі такє яка істнує в осягніню стандарду о якым за хвилю повім На Нешануваня дотеперішніх осягнінь ци то значыт процесуального процесуальне розвитя заступлене єст арбітральным рішыньом перераховуваня вартости на кількіст є то обовязуючы в масовій культурі еволюцийный принцип якій ґенерує інчы явиска напр упрощыня гомоґенізацию і так і вкінци семе приниманя взорів способів выражаня структур вартости з центровых культур Што єст о єднозначне з втратом свойого характеру і суты яка яка запевнят самобитніст Трафлят ся мі чути голосы што так выглядат сучасный світ і треба ся до него достосувати бо нас фурт хоче ся видіти лем як фольклор В того типу оцінах уж неє свойого голосу лем корпорацийний інтерес а під понятя фольклору підставлят ся тзв фольклоризм сценічну форму народной культуры яку крыюют аніматоры культуры для розрывкы масового зрителя яка ниж спільно з фольклором його сутю яко такой котра окрисляла знаня народу власні спільнотове нема Кєд припомнемемеме опінію Кетрін Гулят о самоколонізациі што часто єй доконуют меншыновы языковы діячы але і о трафляючых ся меншыновых бунтах што одмітуют стандардовы вымогы оціны легше буде вказати альтернативу яку видит актуальні актуальна заанґажувана в ревітализацию меншыновых языків гуманістика находит єй она в тым што рішат о языковій вітальности осаджений во спільноті до якой язык приналежыт Жывий корінний язык Жывий корінний язык все є дачий а не ничий што може быти ничый то значыт доступний як продукт якій мож придбати Влубоко інтуітывний спосіб выражат тото Русенко во фразі Рідна мати знавчыла адже ж своя непожычна Його вершы мож найти і дальшы вказівкы на якых оперти мож ревіталізацию меншыновых языків Хоц бесіда наша проста выповісти вшытко знає Ци весело нам на душы ци нам смуток серця крає Для мня што інспіруючый ся Еріхом Фромом то значы його поділом языків на такы што выражают жытя на быти і што выражают жытя на мати Я просто ділю языкы на жывы корінны і застандарзуваны інституцийны Русинко синтезує суть жывого языка спільноты выражат ім тото што люде чуют і спілчуют чым ся ділят што іх лучыт што іх характеризує чы весело нам надушыт нам смуток серця крає В моім практикуваню лемківского языка кєд мушу го обняти рефлексийом жебы студентам не передавати го як універсального моделю з даякым лексикальным засобом лем жебы звертати увагу на выражаня ся в ним своєбитного жытя спільноты найбарже звертат увагу надзвычайна кількіст і ріжнородніст придавникови придавниковой експресиі як раз она окрислят якіст жытя з його смаком і змінами Друга примета на яку уважати навчыла мя фромова теория то тото пробачте Што ся містит в слові быти быти і вшыткых часослова характерных для жывых языків Чловек жыє діє чує любит трапит ся і так дале Інституциі і капітал перетворили язык так же в ним ся нема не жыє Мач з ним ся ма а не жыє в тых языкы інституцийных ся штоси ма а не жыє ма ся жытя ма ся роботу ма ся почутя ма ся любов ма ся страпліня Кєд уважні присмотриме ся зо стандаризуваным державным інституцийным урядовым формальным языкам Зриме што більшіст часослів заступена остала од часословныма назывниками Вельо роботы мала ем з тым жебы змінити дефініциі якы поясняли значыня слів в контекстуальным словнику зоруваны на тых што сут в державных языках і што жебы іх змінити власні на більше выражаний по нашому бо як єм дала словник до перезріня єдны особі яка язык од мамы вынесла з хыжы повіла же аж ся прикро чытат декотры дефініциі І зато ту єст лем вказаний словник Для приміру слово морити Было первістні так выкликувати втрату сил фізичне психічны умови змучыня мучыти Змінила єм доводити до того же дахто тратит силы єст змучений фізычні психічні умово мучыти єст зміна як бы формы выражаня на тоту же штоси ся діє а не штоси ма дефініциі якы были браны як бы зоруваны на головных языках морити зануджати намітувати ся комуси гнобити когоси мучыти то єс як бы другє значыня слова морити а ту фузєм однесла як бы добільше і лексикальных і формальных як бы односин в лемківскым языку мерзити чынити уприкреным гнобити когоси мучыти То так для вказаня в примірів як єст дуже іщы єден гук Голосный звук якій возникат в результатів даріня выстрілу выбуху і теп і так дале а зміненый єст так гук голосний звук што возникат коли ся вдарит выстрілит коли дашто выбухне і так дале Звертам на тото увагу же тамты назывникы од часословны старала єм ся єднак привернути часо слова якы сут барже натуральны в жывій бесіді І тепер уж синтезуючы завершаючы рефлексию о стандаризациі Жывий язык то язык бесіды змінний ріжнородний выражаючий світ в якым жыє спільнота функцийний для єй материяльных і духовых потреб Ту два пункты же лемківска бесіда была уж марґінальні записувана од ст пробы стандаризуваня стандарду тзв книжного языка што іх вела інтеліґенция лемківска в ст вказала ся штучна не остала принята в народі Творцьом языковой концепциі запису бесідом был Матвій Астряп Опробачте то іщы там єст Матвій Астряп і тепер ся зосереджу Од <unk> р лемківскій язык записуваний был реґулярні товд отовды од возникніня часопису Лемко і дальшых текстів коли уж ся записувало в тым языку і норма запису то ху підкрислити Створила ся практичні колективні як власні спільноты нихто не голосил кодифікаций але нихто не редукувал і ріжнородностиязыковых форм як то выглядало они може были не так до кінця зостандаризуваны але они єдны од другых перенимали то ся як бы переказувало власні в такій формі Так была тіж продолжана по выселіню Лемків і ґраматика лемківского языка <unk> рока она в засаді базує на тым што ся в лемківскій писаній формі през но праві <unk> років як бы утырвалило што ся способом процесуальным зачало принимати і стало ся де факто нормом А уж другє поправлене выданя ґраматикы выкспонувало індивідуальны формы авторкы она уж як бы зазначала же в мене ся так бесідувала юж не ішла за тым пропонувала своі якысы індивідуальны концепциі Тенденциі до арбітральных індивідуальных рішынь виджу тіж пропонуваний нормі яка стремит дож буду кінчыла так яка стремит до стандаризуваня загальнорусиньской нормы Язык якій або то єст наступны мала м дати власні Язык якій є стандаризуваний не в процесувальный спільнотовый спосіб вчений єст в школі в медиях і по мойому кєд то нема інституцийного засобу до інтерналізуваня го такє як держава як інституциі котры як бы тот язык намітуют він є узнаваний за штучні він ся не принимат самобитні в народі і здає ся што арбітральна нашмарена стандардизация меншыновых языків може вести од до одворотных як жаданых ефектів язык одорваня о спільноты Не єст єй з языком Може бы він быти языком части языковых діячы наоспікєрив тых што язык не вынесли з хыжы од мамы Но і може уж так чысто завершу двома речынями Приявна в языковых деолоґіях тенденция до ревітализациі корінных языків в іх жывыма Інтуітывныма структурами выражаня свойого світа гляданя правдивого жытя што подля слів єдной з узнаных тото за што не буду бесідуват діє ся не периферия не в центрі то є тепер тото што ся в ревітализацийных моделях принимат Вкінци знана не однес похвала ріжнородности яка в Польщы довела до створіня Інституту Языковой Ріжнородности якы возник небесідуючий як він актуальні діє але сама ідея жебы єднак в державі вказувати на ріжнородных языків мали сме власні таку стрічу посвячену стандардизациі в просторі польскых языків і было барз підкрисляне жебы як найбільше ратувати тоту языкову ріжнородніст жебы і з Рады Польского Языка Пані тіж признавала же ґенеральні Ужя не практикує чогоси такого як такій єден обовязаючий стандард І подля мойой проґнозы выражены в великым скорочыню рефлексиі ще до стандардизациі лемківско русиньского языка гев на <unk> конґресі Русиньского языка не найдут глупшого зрозумліня Смотрачы на гідну сенситивні знавыражаны гев думкы серед молодого поколіня серед студентів якых ту тото слухати думам же процес буде такій жебы же тоты думкы о ріжнородности они ся примут зас в центрах А мы котру маме іщы тоту ріжнородну нецілком нищену зас доперо буде в нас она модна товды коли центра уж єй проголосят яко обовязуючу значыт зас будеме як бы ефективні зозаду Але може так но і одповідам же то справа наступного поколіня Лемків моя пробачте Лемків бесідую русиньского наступного поколіня але моя рефлексия така не знаме ци тото наступне поколіня з языком вынесены з хыжы буде Може лем буде такє поколіня котре ся языка навчыло в інституциях ци чогоси такого І товды як бы думам же тоты може два способы сут потрібны жебы ся якоси звіти жебы іщы был хто одязык дотримувати дякую Дякую А тепер пропрошю Доктора Люка Калвій або выступил зо свою тему Добрын пробачте же не буду говорити порушнацкій але є Порошпеше слухаю о ях говорити в порушнаци лем лем ся тал до днескы так будут ся тоты по словеньскы Важеный Колеовя на скобисто сех стал подякувати Університет Пряша мойму приятельві проф Павло Роберту Маґоцін за позваня на туту конференцию вынувану русиньскому языку Тото позваня ма племня гыбоків знан з двох доводов котры мож згырнути таку По <unk> двох роках добровольного мыльчаня котре зачал хынс розходув опустит італияньскій академіцкій цвет соврацем в спілпрацы з академіцкыма інституциями Бедвязы ако <unk> рокми то было праве стретниці з языкову а етноґрафічку ряту Лемко котре во мне збудилю зол єм о студию меншын середніня выходной части словацкых краін Тото вшытко бы см виділ глибокы подобности медже социялінвестицком етнолінґвістицком а предовшыткым Социюльтурну етнокультурну ситуацию в области Карпат а коєветно в социялінґвістичных реалитах пограничных области медже сучасным італияньском а ракуском Пестнечне поведене медже італияньскым реґіоні Трентіно авто Адидже Южнетіровску скупіна Мінсові <unk>eora Фодом Нинар Кыра Комеліку а запад ним Фриули Кадня Рудняко втеди было недясне же студию історицкых вывывой олтазок тикачы комуніт котры несозначуєме акокарпаторусиньскє не мож іґноруват етніцко політицкы глядіска котре ці сенам то паця альбо нє Тіж подменюю языкови вивой даных комуніт о несколько десятроціны скурс потішеным конштатуєм же еґзистує акасий реципроцита в глядані референчных бодов при мойскум языковых ідентичных отазок ако в области Альто Кадуры Комеліку така і в Карпатскорусиньскій области Взгляду на стручност тогто приспівку садз імна здуражни некотрых закленых водов тыкаючы са історицкого вивоя ладиньского языка в Кадоре а комелику Причом вам вшыткым понехам воности вшымнутси зрайме е ясны подобности медиіязыковыма ідентитными отасками котры ся в тонто приспіку розоберают З адміністративне оглядіскы сукомеліко альто Кадуре в находжаюче ся в провінциі Белюно котре на запад є границє з автономныма і провінциями Тренту а Болзано на Севери з Ракушком а на віко єй з автономном областю Фріулі Венеци Джулия З історицкы ладзіска были постерося сучасту Бенадской републикы нароздільово близі Трентів а уж не тіровскы котры зділяли свою історию з габсбурского Рішов Ровняку або ако області Карня котры следували удалесті во Фрівлі медз патріярхами Бенатском Републиком габсбуржском Рішов Італияньскым Кралівством з языкового гадиска оці ясный рейтроманьскій привод діалекту кадория комелів ріжных формаль бол прелінґвісто з ремі Аж на приломи тис році а на заклиці закона о історицкій языковых меншынах з року <unk> р была ужнаста ужнена іх прислушніст кладиньскому языковому систему На Ю на граници з областями <unk>em Позоруєме вариянты з трезногозе На Вікоди є то карницскій діалект на Север <unk> тірольскій діалект а на запад є южны тіжскій діалект зампецкій Ладин октем тых то языковій варияци стоі за змянку азыкови і острові Сапада Плюдин а Саврис царен на Вікодє котре грозіт за них двох займавых вариянтов страдовекі Немчни Мителох Доіч В селе тей то пограничны области домінуют тзв флюідны зоны де диференцияция медже народными і ідіомами понехев престор претомност преходных алебо дочастных діалектов а не прямо предясязычност котры учыли стороче з полю нежіваня а алебо ценсграничных в імін Праве в томты аспекті нахазаме первизнамнуст со ситуацию в краінах де жію Русині а то абсенцию ненависти алебо языкового одпору медже народны бецштату наростиль од того што ся діє в народах котры соглася Кнесийон стоіт чыє нещастне дедіцтво еринацийонализму скуточний антиутопиі а ХХ сторо вєдляк двом святой войнам бальканізациі выходньой Европы Найвыше в постой меншыновим алебо мене і полужівным языком неє жадний розділ в ружных нещосте в ХХ сторчы ці уж си су ново вникнути але бо маю стару біле імперияльне дедицтво В польску напр по знову зєднутыні і порозделені сут языкы горскых алебо пограничны области пожены за обіцяны на рече а до конця за етноґрафіцкы отаскы ситуация ни не была нич лепше в чешску словеньску мадярску румуньску а ново в зникнутым совітскым Звезє в очы Русином без огляду на то аку іх в даны добі іх называли То істы можно позоровати в областях рожданы медзиталияньску ракуску в талиянску со вшытко поважувало же ціст діалект Ровняку аку в польску затятшо ракушку абскурує імперияльне дедіцтво віжадувало опатом подпору новых теорий о ретороманьскых языках не зо симпатиє кледіном але презко скрывану радуст з Дівіде Етімпера Тенто постой был шыроко зділеный в совітскым связи де зявный імпульс даный студию языков торіся в ньому говорило сот закрива скуточніциі а то русифікацию замаскувану аку інтернацийоналізацию Врацме сак ладзіном з Кадоря Комеліко Іх наврад до наручыня неавтономний област ци соспецияльний статусу на розділь од ладиньскых комуніт в Трентіно а Альто адже Южном Тіровску знам нал же іх ладіньска ідентита не была узнана аж до року <unk> року А коле ако сучаст бенатского діалектового систему на закляд є недавны істориі акой є тот чашто припад і талиянскій штат а реґіон Венето вжды узнавали языкы поужываны в Фодом Львіна Лонґо ампецо удолі Кортина Ако сучаст ладиньского систему здуражнюют земты были сучастю габсбурскє річы маґніфіка комунітаді кадоре з Полю з Камеліком была наопак сучастюма Република Венец НАК а буде Петро поважувана за акесиязыкове акультурне розшырены тейто Републи Републикі напряк тому же культурна а социяльна єдиничност а богатство тых то области были знаме уж од ся дожол Подобні як в припаді карпаторусиньскы отаскы на словеньску обровского днотта апоклят котрі преставил аркаістскы вариянты лядинчни в Ґадоре Кумеліку были по много роху зобуниты не говорят о социяльны орґанізациі Заложны на правідлах а економіскым системі справи паствіня лесу котрый заручувал не лем прежіти але ай взаємну помоц а зділенє богатства области медзі вшетых членов реґуле алебо нестих комуніт В Кадоре Ашулі Комеліко котры є неодделительно сучастю в Кавдуре А Кваі в русиньскых областях словеньска є гранична полоґацносным осудом котры з тих хто у землі роби лаборатория поровнаваня контамінациі в імені синтезі осмозиі Єдинічных языковых а всеобецнійшы социйокультурных скушности прето же то чоім уможнює вытварати новы продукты решыня през полю нажіваня а коеґзистенцию є правескуточност же доказали заховат своє языкове а етнокультурне дедицтво жыве а незмінене Притом зарыве поскітли вечіным комунітам з котрым і часто коеґзистую настроє на захованя похопліня іх конкретного діцтва треба здоражни же тє то комуніти лядиньска але бо русиньска не поцитую потребу вытворити коіне языковы штанды а намістово што справжнє замиряваю Препасте На студию ріжных містных вариянтов свого властного языкового систему Заче на выходном Словиньску сме вдяка можности студиювати Русинцину на університе в Пряшов далеко напряд а тото можно познач за ціль котры бы мали досягнут Ладіньскы комуніти в Кадори Комеліку треба познами же в тых тых двох удолях в Северовыходній Італиі еґзистуют визнанны студиі винованы лексиконом єднотливых удолі з богату продукцию лексикальных репертуарів вынованых ріжным областям полжываня языка в ріжных частях тых то удолі Затячы видиме розквиты Етноґрафіцкы музеі в русиньскых айладиньскых областях ладбісомы упрямил вашу позорніст на єдичну інституцию в Альґуднеі в Комеліку котра є овец акоетноґрафіцкє Музеум Є то центрум превіскум а захованє етнолінґвістицкого а етнокультурного дедіцтва Подля мого назру Єдно з найпоокро цілейшых в Европі Центрум де ся окрем споминаных лекцикальных репертуару публикую а є історицкы економіцкы а уменоведне віскумі але де ся предовщеткы Вшеткым заховала а не кришталізує істория умен є етноґрафія а языкі лядиньскій комуніт Комеліко Последна познанка може зняти дівне або подібне тераз ужы уж не сут центральны орґанітуры сыставают проти ладином з альтокадуря Комеліку але і не історицкы ладиньскы комуніти котры неприязніво внимают узнаня ладиньскє іденти кадуре акумелийо Можно безпечні предпоклядат поклядат зедум прецьоє тото узнаня не зядутце єст трак же собуду мусит поділити о привілеґія вплываючы зо статусу меншыны з тым то комунітами ниснове посунком в целісв Ердедіна Назавер як везме до увагы же будучност ґадоре Комеліку Аладінє але а і русиньскых удолі є огрожена вылюднуваным а приходом новых культур котрых контамінация не мала ожді позитивны віслеткы Не можеме і інак акудуфат же так в краінах де жыют Карпатскы Русині а Квартик де жыю Кадоліня Комелияні може быти знову обявленя гур а цесновный рух єдным з Рышыні котре тымто комунітен заручыт захованя іх ідентити іх етносоцияльных звласности а в непосленовади ай прощредя в котрым вжди жіли акой звістували Ак ся так стане о несколько <unk> році на неякій конференциі о русиньскым языку уж не буде потребне скумать котрий модель можно уплятнити на русиньскы алебо ладиньскы утаотаскы Намест того буде мож говоріт о русинох аладинох ако о інспіративных моделях котры демонструют ако культурі взникают козистуют а зоховаютса выгорскых а предовшеткых а предовшеткых Во вшыткым пробачте в так званых пограничных областях Дякує Дякую за інтересный приспевок Тепер попрошю професорку Юлию Дудашову Крисякову А кєд же сме в часовій на тымчасово барз дубрі бо вшыткы дотримуют часову айчасову резерву а і ся передрезервов кончат так ня то барзі же не маєме запізніня Біле дамі Важе мій пані же вам вам вшыткым приємне предполюдє Заробы мі довольте абісомы заблагожеля вшыткым Русином такым увізнам ному подятів ако є Конґрес припоминаючій сі вірочі кодифікациі з бісоми русинь Я сом недавно говорила уж о тым же то є відзнамний крок ле бы тім власнє русиніса етабльовали в той то сполочности не лем словеньской але і медженародной Я сумці выбрала таку тему Од слованьской філолоґіі екслованьской мікрофілолоґіі Прето же до недавна заговорило лем о слованьскій філолоґіі але одкєди уж говориме о слованскій списовніх мікроязыках так уж говоріме Айо слованьскій мікрофілоґіі то знамена веєктора ставенує війску му слованьскым списовнім языком мікроязыком а мікролітературам Хыла писом кіж запредставит при тыж в яксері мані познати А власне переда ся м на уставы русиньского языка історицкы языкы в едней дисциплині а працуєм на уставе од <unk> октобра <unk> же уж сом пришла на устав котрий был розбегнутий А Моє мілей колеґінє діс аведую опису систему языкового систему списов не Русинці А засе мойом улого є зачніту списом до Русинь цін до шыршого медженародного контекст ту вельмід улежіте а бісме ту списом до Русинь ціну скумалі а і в такым шыршым контексті Уможлює нам то власнє айта языковидна теория языковидны методы Предовшыткім є то теория языковых контактов А єй автором є власнє Уряль Вайн Рейф то больш вечірскій языковиц А он вельо добре познал языкову ситуацию во швецірску так же он попістал ты языковы контакты во своім ведомі Ако ако он то внімал А кєд же ты процес языковых контактов котре он Власні в його веден і пребіє галі были на только вшыбыцє описане такы же ся далі вилжыт ако таке теоретицко методолоґіцкє віходістко ай при блідску ме словацкій списовні мікрофіко Тентато теория языковых контактов уможніла склумать а працуват на такым велико медженародным проєкті ако бо целокарпатскій діалектолоґіцкій атляс мусим совратіт аж так далеко до року <unk> Втеді влас єст зачал тен проєкт Замералі на війску карпатизму в языках а нариця в карпатском языковым ареалі а уможніла то власнє то теоретичко методолоґічкє вінходіско Вєці то был медженародный проєкт нактором ста поділяло єдина з краін А кєд пришла та політицка зміна р присліти Отраси політицкє розпадліса велике федеративне утвари Звест Совітскій Социялистицкій Републі Ческо Словецка Югославія Тіто од траси є недоволилі аби ся прирушыла праца над томто Меджнародным конґресы ціже на только певне болітє теоретичко методолоґічкы закляд на том то проєктє же ся проєкт уконцил а последні з єдны звязок то хто Целокарпатского Атлясу Боль презентуваний влюблянє на <unk> Медженародным конґреси там сомболо тым конґреси а там теді айкунці лем є Комісия Приязыковы Контакты Ясомболя ЧЛЕНПі Приязиковы Контакты при Меджнародным Комітеті Славістов Но а кєд же моі колеґовя мані інформували же засаднуті комісиі не же ніс участне на засарнуті комісиі так ясом там ішла а пришли там два професорі професор Стевен Ґустафсон а потом Ґерд генча з Ольденбурґу з Німецка Пришли оні два а я уж сме ся познали з тым професором Свеном ґустафсеном Претожы Боль преднашаль в десятых роках в Прешове Отей войводіньскій Русинці є нам ту преднашаль А теді Оні два Берліт бекне по рускій розправали так Выступі з тым ня інформували яко заступнію той поводной Комісиі при язиковы контакты же концітен то проєкт О ній приберают предциністу прето же ті Слованія сталем двіст тяж є мают пінязи є вид є зорґанізуват абі сом трышкы Такє скухіня цю такє повидала не вид є зорґанізувать конференци а не вім чы вшытко ясом є протестувала <unk>em выдя ако то было Так же оні ся там номінували гєть ден професор Ґерт Генчель за прецеду нового прецеду та Комісиі Прязни Контактіно альтен Свен Густафсон міл ємаку функцию ци функцию тайомника а потом аси мусили поскітнуть за писницу тому Медженародному Комітету славісто Але медже тім бєцем меджем конґресом <unk> в Охрі оні скуточніє орґанізовали таке двожыте конференциє на віскум субстандардных языковых утваров Ако є трясанка на Уземі Білоруска а сурфік на Уземі Украіні найме стредной Украіні Дувци діста нихто тейто проблематикы не венувал но так же о ній зорґанізували такы дві медженародны конференциі медже тым любляньскій а охрідскім конґресом Но а в Охрі потом там сом уж не было на том то конґресе оні потом Вічленісты і Комісиє презыкове контакты нову Комісию пре словацкы списом на мікроязыкі тото то власніту сам потребувала доспіть до тог хто буду Так же то было року <unk> Втеді была зачленій айвіском тіж словацкій списом і мікроязыком до шыршого славістицкого центра Но а придсельом састаль професор Александер Дмитриєвіч Дуриченко з Університе в Тарту он доднєс є тім топрецельом а он ся уж заміряла на війскум лемкі словацкій з писом іх мікроеком А професор Ґерд Генчель Саб покрачовобліску меті языковых контактов предовшыткій руско білорускій а украі руско украіньскій Гей так там є спіцлітска языкова ситуация так то было таке долежіте аби сме си то зачленіли до такого сірці його контексту Іщы сом ся хыля браті пам професор а і кому Петрові Женюхови прето Петер Женюхін єс пам професор а кєд он выступил то сом є виділа в Бардьови на конференциі так он хоце лен повідать то же на віхорном словеньску сут ґрецкы католициі не лем Русині але а і Словаці а вієці при модлібах є целком ближне же кажді внаша протіс свого языка діалекту ай до того ціркевного языка так же заслугов професора Женюха Є то же оль ввічленіл особітний вариянт церковнослованьского языка на узем віхонегословеньска попри тым русиньском вариянті так так же то болодволежіте Але хым а і тіж припомину же заслугу на кодифікациі списовной Русинціні ма його учітель а наш смілий колеґа Трінно перед двома роками ослалю <unk> народжын професор Доруля Ян Доруля А он сам особні ай з участніл братіславе на тым акті кодифікациі Але при тым при тым міністер культуриста наньго обратіл з позялко аби професор Дурля втеді были рядительом языковиного уставу Людовита Стура а кона авторіту абіста обраців тіє о постатнє не абі была кодифікувана з писом на Русинці А професор Доруля Кєджы сам похаза зо словеньско русиньского помедзя його мамка Боля Русинка отец Словак католик Так же он з автопси є познал ту языкову ситуацию о написал дерайшому міністрові культурі же подпорує тенто процес абє небогій доцент Ябур Жді припоминал же без становиска професора Дурлю біси Русині ани не піпліт то до слова цітуєм пана Доцента ані Богы одоцента Ано то бо розгодуютце так аы Мислим си же професор Женюх покрачує в тіх то шляпаях ребо так сові розуміла же он простіл боль проті Русином Неболь ниґди не боль лем двора зніл то кєд ці памятам Пан доктор Васлічык Кідса в міхальо року <unk>ла нас на конференциі а оповідал сешізне на словеньску ало такє тобо такє вкіпне такє іроніцкє тоборо ано ці же он скумал Ту ціркевнослованьскы памяткы вікє праве з такого аспекту тых языковых контактов словеньско ци кревнослованскых то є його велька заслуга А Акото упоминуєме я ако сом пришла сем на устав русиньского языка таксом кєд чбринаш антиісторицкы языковы не дисципліны єксом сімусаля і стевеці а я з радістка теоретицкометодолоґіцкого Уведоміть а преорґанізувать также скуточні то є власне трусиньскій карпатскій вариянт ціркевнослованьского языка Стале говориме о ціркевнослованьскым языку кєджыя Приняшым Старословяньчыну а ціркевнослованчыну так тото є вельмі для жыте Но а тераз аби сме ся братіли к тому Ака є сучасна языкова ситуация Я ты так следжуєм кєд маме о гейобі заверичніх прац бакалярскій пото маме о геобі діпломовых прац дізертачных прац ако ті студенті пісю Ты працы вакуум я міх упишу А так вієті я сом славістка Словакістка ві студиювана єсм студиювала Словенцін Рускіну але сом славістка так же скума словеньско польске словеньско украіньскы словеньско русиньскє словеньскы чешскы словеньскы і дальше бульгарскы языкове контакты мусім повідат же ты працы є суді написаны в тій списовлей русиньці Нє сут написаны мусим то поведа міле колеґінє євайтіса але сме в такым Прям родіном простегі а бізнеси ай поведалі яка є ситуация Прето же на то уж упозорніла пані уж професорка же на катедре окрем з пряшолскій терясловеньского вариянту списом най русинцині маме ай ужгородскій падяковскій вариянт падяковскій вариянт при то же на закарпатскій Украіні аро Ті десать інтелектуально осанє віржого дют пречесанєвіджого днюль бо су таке ломкасє політицкы подмінкы ік Так є то так а каждій си піше во своім діалекті каждій си піше во свойом діалекті Ясиньовин представит жеб ясно во своім діалекті писал І мусит то быти вельми тяжкє Нораз ту пан професор Капраль вістє уробіл єдну огромну вецы в Будапішті кєдє Сте там кодифікували власні закарпатскій вариянт вістє в Будапішті кодифікува Подкарпатскій а Ано Є то традиция у нас Закарпатска Украіна так звист докто Грядіска з апозерами але з рядіска того а коли Ану Так же вістє робили озай велику славност а пан професор Капляль онай написал три такы кодифікачны приручкы так же вістє прид колеґів зо Закарпатской Украіні Ано мусим так повірити шак пан доцены падякон зауцікє ктому в Ядрі А коты політычы мі маме а в нашій кіжни ці вельо літературы к тому Так же я бісом одпоручала будучности савенувать такым отазкам Ако є отазка кодифікация нормі узу Кодифікация норма узус Ано чо то є кодифікация чото є норма же ту норму мусиме дотерювати та нормає підметиня і кодифікуват ному ай респектувати ту норму і може си кажді свою індивідуальну норму аплікуват до свого писом негоядріня Так же денка уж шту стоі так я си містим же буде прієстор в дискусиі Ярада дискутуєм так же потом докінчыти дальшым воємі шєнці Дякуєм хіды Так же дякую дякую пані професорці за єй реферат а так само дякую вшыткым выступаючым за барз інтересны рефераты котры принесли а тым бы єм отурила і дискусию В тій пленарній секциі а даю простор і вам жебы сте ся ци даякым способом дашто опросили або придали даякій коментар што затыкаты того я возьму преносний мікрофон а хто буде хотіти Дискутувати так як передам диктафон Мам зіданя до пані професор Дуць Файфер єй реферату оч пару звідань бы м повіл бо чую ся так кус здаяк выстріканий як шефредактор медий Лем фм а было ся мі здає там вельо Перше звіданя достаті Петра Медвідя на нашых медиях о тых несполненых постановах не лем єдного але вельосвітовых конґресів Русинів о тых може несполненых Лем што были на папері радах і Реґіональных Русиньского Языка тото тото другє но і мам хыба ту бесідую о тым же стеже так як бы Петро Ятак бодай зрозуміл же сте тото мы зашмарили Петрович же там штоси было не так написане а то як раз хыба хыба то такыка я зрозуміл І так заголом жебы не продолжати мал бы м там може і більше більше даякых зауваг Што єст злого в практицизмі в упрощынях кєд же язык єст фурт в процесі Язык то не заперли сме язык <unk> років тому або бодай нецілых <unk> років Русенком так як не запреме го о <unk> років бо мурянком або буд такым інчым Язык єст фурт в процесі а в днешнім світі даякы справы стают ся неактуальны рік до рока Тото то єдно ту певно тіж може і Для мене такы тіж критичній підхід до тоже же конґресы русиньского Языка одбывают ся в нашых часах раз на десят років Но тота тот послідній інтервал то был десят років што в нашым світі абсолютно уж єст Думам за вельо То іщы наконец Ци то загалом не єст така Ваша істерия істерия Вашого поколіня же выда што зробили пришли наступный тіж дашто хотят робити і же як раз може новы осередкы через бо я постерігам тоту языкову конку конкуренцию не як тото же ся не любиме або або хочеме ся взаємно знищыти лем барз як конкуренцию як дискурс як ступ до того дискурсу якраз о языку як раз о не лем його минулым але тіж о його будучым Дякую Я почувам два звіданя та єм то зрозуміла Перше звіданя злученый Так Добрі Не знам чня чути по тому чути Перше звіданя правдоподібно не выникат з незрозумліня того што єм повіла в однесіню до статі Петра бо я і схоснувала м лем про спосіб як бы думаня Де Чысто інакше і інтерпретую Тото што было в фірмі повіджене якы потимнескы з того выникли же ідеме зас до свойого пісочка і волиме істи кобасу як синтетичну страву Но як раз до того єм навязала же для мія синтетична страва то єст тота форма котру ся нам дає як штучный язык як вшучной формы котра не єст натуральні з нами звязана з нашыма люблінями привычками з тым што хочеме смакувати жытя жебы так повісти же чловек хоче смакувати жытя а не лем наставляти ся на цілі і проєкты якы реализує бы наставля на цілі проєкты тот власні тот колю корпорацийный модель жебы реализувати реализувати якы з того хоц што з того выникайте дальше але жебы фурт фурт фурт што реалізувати То єст як бы шыроко омовлена о тым пізным капітализмі і його формах як бы діяня я до того єм навязувала Я в доберушыршым контексті вказуваня даякых моделі культуровых же тіж ідеме в тоту сторону же то єст як бы тото стремліня Натоміст што є злого в упрощынях но для мя гей я просто належу до такых осіб котры не хтут упращати світа Бо уважам же як будеме го упращати упращати язык упращати вшытко то станеме в формі просто даякый сиґналіл а язык ма дужо вельо веце функций психолоґічных і культуровых і всякых інчых медже інцитувалам Ту Русенко котрий ґеніяльні повідат ци нам смуток серця крає ци весело нам на душы Просто не можеме трактувати то як на нарядя до осіганя якысых цілів до кінця не знатя чому тоты цілі будут служыти і так дальше але фурт будеме мати почутя же то служыт то з велика дискусия о масовій культурі о тых формах што сут і я єм вказувала же ідучы в тоту сторону коли не маме інституцийного забезпечыня для языків жебы інтерналізувати го Тоты языкы през особы іщы якы сут довань то не раз чую сут трактуваны як штучны то не є наше Люде і як маме ревіталізацийну ціль ту єст проблем жебы не упращати жебы не давати готове лем жебы люде мали більше почутя же то наше В звязку з чым тото нашы так куз як кобаса в однесіню до синтетычной справы мы радо до того підеме Ревіталізация з тоту сторону як бы працує жебы поглубляти тот ґрунт якый выникат з базы языковой а не іти в тоты моделі за котрыма оштары інституций они не мусят ся принимати Ци люде тот язык трактуют як свій ци не як свій бо они намітуют Они повідают то єст урядовый язык де ся хомате вчыти то єс обовязаюче і так дале Тепер штораз більше ся звертат на то увагу жебы тоты жывы языкы жывы культуры жывы способы думаня зато повідам зас сме зозаду за тым што ся діє в центрах бо центра выкористуют наш потенциял барз дуже ся нахыляют над тыма языками а мы фурт хочеме робити такє як робили центра <unk> років тому а може істо Так то такє єст моє як бы однесіня до то ідея така я ся наображам на слова може быти істори Ага о істориі же конкуренцийніст Ага іщы єден пунк конкуренцийніст но конкуренцийніст єст чымси што сперечне з соспільнотовым способом бытя Спільнота єст чымси цілым І для ней каждый як бы елемент той спільноты єст свій в звязку з чым она не видит іщы подам приклад бы повідаш поколіня Іщы за моіх часів коли сме не мали тых інституций спертя грошы як хтоси долучал до середовиска лемківского же хтіл штоси робити мы сме го вшыткы барз радо принимали тішыли сме ся і не виділи сме того як конкуренция же він штоси інче буде робил Лобили сме як бы в такым думаню прото навет про украіньскых декотры осіб баты так знеробил на початку же коміт был а тепер на засаді же ся творят як бы тоты власні такы моделі племена бесідуючы так конкуренция єст противна спільнотовости Може я хтілам пропортивне як може то і з дополніня інчый пункт пізріня може так Не хочу жебы дискусия здомінувала ся на акыса такы беме собі побесідувати в кулюара быти може то інчых тіж інтересує каждым разі так не жебы то не выглядало же медже собом дискутуєме Но іщы можеме продолжати Я попрошу дальшых котры бы мали Інтерес ждути але бы сопозвідувати є мам до пані прецеркы в Заршовой такє зіданя апоне Як бы ви видити будуче Бо кєд же сте бесідували о славяньскій філолоґіі і о той мікроязыковій філолоґіі так В котру строну як думати тото іде ци ци то буде такє дальше реґіоналізуваня того языкового простору або языковых просторів ци Як вы дото видите в котру строну до то може піти на будуче Затялістє Джівого Ано при тыжы нам взникают дяльші а дяльшє реґіоні Вієте адяси някє снагі о списом языка кєджыя сом з того словеньско польского помедзя з подверияньскій такєр а там праве недавно <unk> януара была вігля сена Ґорска Народносна Меншына А кєд же мам дві моноґрафіі о ґоральскій нарич як єсом описала цен систем але мі сме словаци розумієте так Тіто власнє ті авторі того нападу же треба вигляд нияку особітну меншыну ци місия же як нім прирама же моє описи Систему на реці буду модвіжі муселя сумса од того дистанцува вікє взникают дальшы огласи докєди будеме то языкове уземі словеньска трєскє ялей а дялей кєту ниґді така традиция не была припадє і ґораль Припад Русином ано ты тенденциє ту бурє оддавна Кєд зачнеме од Духновича зачнеме ідеме зділей кшафарікови а потом кєд ідеме уж до Цяскє я сом была студентком на нашій університе років в <unk> роках но ту вшытці были Украінці штувал ся іба украіньскій язык ано але была ту снага вігла сий ту нашю Украінців за словеньскій вариянт Украінців і при тыже в Канаді был канадскій вариянт Украінців в Америкы америцкій вариянт Были ту наші колеґові на катедри Украінці то ріса ото сназлі ясне політицкы помері тоні уможнювали Але потом бол одважний і сквор такій пан Василь Турок котрий зачал виділа для украіньском грать гріпор ут на риці ану втеді на риці Так же то бола верка од два віце а потом кєд пришло тогнутє уж по <unk> а кєдти Русині зопарусиновса дало до копі з помоц пана професора Маґоціго То была моральна подпора з Вашой страми Зато Вам урчыте дякую ту нашій Русині ано так же то была же викроціли ай на ту цесту офіцияльной кодифікациі то сом здоразнювала офіцияльна кодифікация ці же узнаньє узаконіє языковой нормі а кєд узаконіме языкову норму Такы в тых кодифікачных приручках ґраматиках словниках по тым правілях правопису і словности міти правіля мусиме додержявать вітє тоє тяжкє ясом тіж віра стала в простір ді заполжываль діалект Але мі сме виділи чо є діалект а же простячы списовый язык в школи сме саучылі списовну словенціну кєд сумса розсправила з цужыми людьми розправала сом по словеньскій але є діалектом ниґді так же ай од тогосині муситє неє можне абімімізме доволіли студентом піса діпломолків в діалектє неє то можне Я сом наручна професорка Омєвидя але і відє кє то німакє подрожене теоретицкій методолоґіцкій то Вам не поможе прето же тым цо сом говорила о сталокарпатскым атрасе а кєд є то взнам мний медженародный проєкт котрый прежыль кє політичкы атрациі А бо вішло вшыткы семзвиско капітальне діло є то так же і Русині муся так працува а бы то приділо не лена уземі словецка але а і польска Я мам вельми рада ты вшыткы вариянты а я особні єст міслим же треба писать ай праце Чы є ту сполочне чо одлічне медже тыма вариянтми наприкід якій почувам пані професоркы Олену так я почувам акоіна ци акаіна фонетіка є акаіна морфолоґія ано я писом єд о моє студиє писал тіж же треба ай такы працы дать аби сме поровнали ай то чотераз Ако є то в тій Будаписті а о коли противнірит гази Но а то чо власні Войводіна войводіньска Русинціна та была бы брікадом взором ай пресловенскій Русинкі набрали одвагу ступі а кодифікувати язык Але о ній уж виділи тіже айдомаце помері боли такы же симпатиє ту болі а потомай ти же ті Русині выйводіє уж теді малі ґраматикы уж телістє малі школьство вшытко так же так тобі сом то виділа Можете ті зале кєд не су інчы ми сме тєльшы на што Мы все вшыткы рівноправны ту Оні будут теж ту сісти По першый бы лем ми мусиме констатувати або вірити або ні же вшыткы науковци консервисты не думайме в старых катеґориях Думайме што ні але є то так тепер я мам лем теоретичний вопрос наприклад наша колеґіня професор Дудашова говорила же но так русиньскій язык має Фактычно праве быти кодифікуваны і знову кодифікуваны бо має стара традиция традиция од столітя мож перед тым кутка може єщы уцінат ся сого вздры Мы те знам е так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так так мы знаме То значыт має стары традициі Зато має право зато маю право рекодифікувати Еы ґоральскій язык Фактично не має ту праву Зато же не має стару традицию Як мы бы могли повісти монаґаскам котры в сімдесятых роках ХХ столітя пар людей м ін три люди вырішыли же хочут кодифікувати монеґаскій язык За тисяч люди Припадкову має державу то бы може помагати і фактично то му помагал Теоретично єм казати Ни Вы не можете тото робити Бо вини маєте традицию якій походят з ХХ страчы теретицкій Коли буд котра ґрупа етноґрафична або пару людей якій выдумают же вони хотят варте кодифікувати язык Кілько років в оні мусит мати традицию аби сы зробили Між інчым монеґасскій язык створеный в <unk> роках офіцияльний язык од того часу вымоґаск в Монако і казі мусит це учыти в школах Лем за чо в сімдесятых роках але ґурали або затрих дак до інчы можливо не може зато же не має стари традицию То є мій вопрос теоретичний ци Кажді може створити мы можеме повісти буд што І як мы добрі знаємо каждий списовний язык єст штучний Стучні вытворены но це мій вопрос теоритичний кілько років мусит мати традицию перед тым ся дозволює створити списовый язык Пан професор сон вельми радже же савиядрує ся котацкам котры нє познатє віса виятрує ті Ґвециям котре познатя лем з теоретицкы оглядіска Але відє можне Віг осіт за народност без някого я не вим тей традициі то знаме на тис нагій медже людми жебы ту болі ниґди не боли тис най ниґди Дє словеньско польскы встягі ніх цем так тому уж вядрувать Але ніє можне аби то была анархія то є можне же єден староста а другій староста си змысліт же треба выгляси народност аби досталь приняти то є економічкє мыслиня з того з той Комісиі пренародност не меншын але пренароднос не культурі лебо потребую си купі кроє потребую на фольклорны суборі мать лем тото є іх цільом то є та вієтанійска уровень Но ґє та ді сут ти нашы ідеали Я наприкат Симболя выхована на ідеалог Ано я мам зліх своє ідеали го ці уж мам вельо ано але я мам своє ідеали стале так предтал єси же приє Выбаче я поставил в теортиці вопрос Фактичну ґурали міні не інтересує То є теоретичний вопрос а м інчым той теоретичній вопрос як є дал конкретний приклад о монеґаск Нє о ґурали бо мы знаме Вашу опінію ґурали то і Вашу справу Але іщы теоретичні вопрос не бу Я думам же вертаме до такых основ якы і в нас ся діяли і діют справа вызнаня то єст справа політична І такы сут рішыня Натоміст якій є ґрунт Но то можу Вам повісти в нас не сут вызнаны такы вілямовяны не сут вызнаны Шлезакы не сут вызнаны Ґурале Але коли я на університеті то проєкт котрый ся не довершул можу го іщы довершу бо сме прибували медже трьома університетами в Польщы зробити такы меншыновы студиі і в каждым університеті была бы окрема путь для ріжных языків В мене в Кракові мал быти лемківскій мал быти ґуральскій і мал быти курдийскій акурат думали сме специялисты нихто не протестувал проти тому жебы сме ґуральскій вчыли нихто специялістів єм барз добрых нашла бо малам зобраных люди І політика політиком вызнане невызнане мы як науковці коли видиме бо є культура єй язык сут люде предовшыткым то не єст права двох трьох осіб Мусит іти істніти ґрунт людскій чловечий проф проф Бартніньскій повіл коли дака спільнота хце хоронити свій язык неє силы котра бы подстримала тоту спільноту то залежыт о тым єм бесідувала же язык не єст ничый він належыт до хтоси за тым стоі І то а накій він є в формальным рівни вы бесідуєте на речы а бесідуєте такы формы нас ты хвили в кругах котрых дію ревіталізацийный не статусовости языка вшытко то сут языкы Незалежні як мы там велькы вчены котры структуры досліджают повідят чы то на річы чы то діялечы тото уж ся в нас не бесідує зато єст Інститут Языковой Ріжнородности бо то сут вшытко языкы І не будеме тото што ся очывидно в політиці робило деґрадувало ся штоси же оно єст гірше бо ся хтіло владу узыскати центрально І то сут тоты формы думаня но зоты медже інчыма єм тіж бесідувала Кажда соспільніст ма право до того жебы свій язык утримувати як хоче жебы він ся еманципувал тото слово котре ту єс ходит то значыт деси был в тых просторах Но то єст ґрунт Я Вам можу вказати же ґуральскій ґрунт є добрі описаный языково є пані од літературы котра ся ґуральском літературом занимат і ма барз дуже прац Єст ціла екіпа люди котры єст в Новым Таргут Університет значы одділіня якє ся занимат Та же ту справы політичны і сут єдныма а справы мож на так повісти жытя спільноты його языка його культуры його розвитя то як бы справа той спільноты Я блен холя пані професорка повідать же ви говоріте о польскым вариянті ґорал вшытко єдно так то вшытко єдно теоретычно вшытко єдно Не роздилит граници Не думайте в старых катеґориях то є тот проблем консерватизмус Явім ся віто видіте з Канадиі Ако є далеко до Европі Вам є то вшытко ясне ано вам є вшытко ясне але кєд прийде кє сем видітє же то ніє такє ясне же сут то ай проблемі целком нормальны проблемі Так же підпорує міщы Лєнко Аби сме о тым дискутували Альотрансмісия в радию Лем фм