Карпатска Русь #48 - «Карпатска Русь» 1946 р., ч. 42
•
Опис епізоду
Odcinek opiera się na archiwalnych listach z gazety „Карпатска Русь“ i pokazuje losy łemkowskich rodzin po wojnie. Autorzy opisują wysiedlenia, rozproszenie bliskich, brak kontaktu, niedostatek oraz zniszczone domy i niepewność jutra.
Автоматычна транскрипция
мам де я сут де Карпатска Русь Офіцияльный орґан Карпаторуского Народного Комітета
Лемко Союза в Соєдиных Штатах і Канаді і Карпаторуского Общества в Канаді
Выходит два разы на тыждені Карпатска Русь нр <unk> верес дня септембра
<unk> р Списом од нашых краянов Лекцию стецику в Канама Пенсильванія пишут
сестры з королевы Руской ґрибівского повіта під датом <unk> серпня <unk> р
Дякуєме за листы котры мы достали первий в маю а другій в
липци Так само достали мы грошы і два пакункы В первым пакунку
бракувало мыдла і єдной пари пончох а в другым не было рыжу
Решта вшытко было як пишете В нас тераз мож уж купити вшытко
лем страшно дорогє не соткы а тисячы і треба было бы человіку
робити грошы а не на грошы штобы дашто купил Голодувати не голодуєме
Бо земяків маме на дост лем збіжа троха меньше Але іщы покус
хліб печеме і без солін не бідуєме Дві коровы іщы маме до
роботы і про молоко Доношу ци брате жем повдовіла рік тому в
маю І нам дуже смутно бо нас лем дві І біда была
бы велика як бым не мала близко себе дівок выданых То они
мі помагают в каждій роботі зятьове мі посіют покосят і восены придут
з машыном і поможут омолотити Будинкы маме добры хыжа під дахівком то
нас пережыє В <unk> році векша половина людей выіхала до Росиі Я
не мам ниякой родины Єдны померли а другы выіхали В нашой улиці
із сусідів остал ся лем Теодор Михальчык і Андрий Гриняк решта Полякы
але не сут здалека лем такой своі то дост красно ся з
нами обходят І Семон Тудой іщы жыє і з Боґушы богато выіхало
тараз в <unk> році на схід але сут вшыткы коло Тарнополя І
Крылівяне за стару границю не поіхали За Німця дуже ся іх повертало
до своіх хат але тераз в <unk> мусіли іти назад бо уж
были росийскы гражданы Дуже людей выіхало до Німеччыны на роботу то троха
ся повертало але мало Я сына не мам іщы дома Уж два
рокы як листу од него не маме бо од нас листы до
Німеччыны не ідут Але знам што рік назад жыл бо з ним
были другы краяне котры пришли з Німеччыны Пише Антон Лукачын з Ганчовы
ґорицкого повіта Се Повлині Поможу Пересеред В Байон Ню Жерзі під датом
<unk> серпня авґуста <unk> р В нашым краю вшытко ся змінят Тепер
кус без літо втихло з переселеньом Но настала інча біда І не
знаме ци ся дочекаме по войні спокою ци уж так треба видувати
До того часу повідали же в нашых горах найспокійнійше але тепер юж
зачынают в нашій хаты бандиты приходити В Лабові спалили <unk> хыж а
в Лемківці тыжден тому назад спалили девятнадцет хыж на дніч Тоты лісовы
палят більше Поляків котры сприходили до тых пустых хыж што нашы люде
оставили як пересыляли ся до Росиі А тепер Полякы обіцюют нам тото
саме Як будут так робити то не знаме што нас з котрой
стороны чекат так є іщы нихто не запамятал якє ся тепер діє
Но пропало мы тому нич помочы не можеме Даст Бог же іщы
хтоси остане і може деколи поправит ся жытя З Росиі до нас
писал брат Гнатко разом зо сестрами Дорцьом і мальцьом Они молодшы од
нас Марина зо Шваґром остала і я Наталька і наймолодший брат Митро
і лем ми четверо дома ґаздуєме Митро хоц молодий но зо стриком
косит Пишете же там приходят листы з Росиі то мы вас просиме
напиште там до них як они там жыют і ци Марина Тетина
там з нима разом Адрес од вшыткых єднакій бо они вшыткы сут
разом в єдным селі бо перше кілька листів прислаля а тепер не
пишут Пишете ци єґомостя маме Ніт Тот старый Татар помер уж кілька
років потім был другій але пішол тіж до Росиі Учытеля так само
ніт Діти молоды нич не будут знати чытати Поздораме Вас дорогатету Зідіда
і сестру Ганцю братів і стрыка Прокопа іщы раз дякуєме Вам за
тот пакунок што сте нам прислали А тепер я Антон дякую Тобі
сестро за пакунок Дві пары черевіків і вісем штук одежы Нам ся
вшытко придаст а найліпше обутя Богел обутя барз дорогє По теті якелі
наймолодша наця пришла з Німеччыні і гел бідує од теты нема адресу
і просит жебы прислала для ней пакунок з одежом Богел бідує наша
ґаздевка планна бо неє лем єдна корова і єдна теля І тым
мы ярували Но мы дост заярували бо нам люде вдопомагали і дост
ся нам дарило лем жебы нам дале хоснувати бо гев такій час
настал якого іщы не было николи Но ци ліпше настане не знамеше
Штефан Ромцьо з Устя Руского Ґорлиц повіта До Стрка Миколая Ромця в
Розвіль під датом <unk> серпня <unk> р Хотіл бы м обрисувати Вам
обставины в якых мы жыєме тепер але трудно мі упорядкувати в свойой
голові думкы і привернути себе самого до спокою Не дивуйте ся єст
чым переймувати ся і єст о чым думати Єдным словом настали планны
часы Наша земля штораз більше штораз то частійше червеніє Не думайте же
червеніє од червеных квітків і руж Ніт бо тоты червены плямы то
плямы людской кровы То кров людей котры гынут од куль незнаных людей
Як то зовут у нас партизанів Минушого тыжня в Жешові был похорон
девятьох людей котры траґічно згынули одкуль напасників Медже побытыма был полковник його
жена поручник і решта солдаты Они псі іхали отами з Жешова до
Варшавы Находит ноч темна страшна бо крыє в свойой темноті всякє злотого
світа І в таку темну ноч не тілько земля червеніє най небо
од лун пожаров Червеніют горизонты а огнены столпы возносят ся аж під
Небоскло Протягу пару годин нищат і взглища обертают працу і доробок не
тілько наш але часто навет нашых дідов і предідол Світло на часы
угасає бо клубы дыму засланяют Дим чорний і смердячий котит ся попри
земли і з такым димом розходит ся смердяча вонь догоряючых тіл худобы
свиней і домашніх птиц Одеж свідками такой сцены были сме недавно бо
<unk> липця юлия Незнаны люде одіты по войсковому і воооружены пришли до
Лемківкы о Змроку і спалили <unk> господарскых домів Як повідают клемківяне то
до хыжы котру мали палити приходило <unk> такых люди Говорили по польскы
і наперед нібы якусь ревізию робили нібы штоси глядали але они подбалювали
на поді в стодолі в стайні Як же дом горіл то кричали
Утєкайте бо паліме В тот час не было вже способу ратувати дашто
інче хыва жытя Тоты подбалювачы палили тілько такы домы з котрых господары
выіхали до Росиі а домы были заняты через інчы господары Поляків Тоты
Полякы приіхали на господарства в Клемківкы з Ропы або інчых польскых сел
Спалили также двох Лемків А чом то нихто того не знає Люде
бесідуют будяк вшыткы домы были підпалены майже в єдным часі І з
того видно же бандитов было дуже Я спізнил ся з написаньом листу
бо голова полна розмаітых недобрых вражынь до того іщы кара Божа В
нас невелика послуха Зерно не пристало нормально лем припекло іх компери буракы
жолкнут і пріют од спекы Пише Сильвестер Бігуняк із Новиці ґорлицкого повіту
до Югаскы Лукачын в Юнкерс під датом <unk> серпня <unk> р Сільвестер
Бігуняк был переселенцьом на совітскій Украіні але вернул ся і тепер пише
што всяди на него біда Доношу Ты же я дякувати Богу з
торіл лем прожываня наше кєпскє Войну сме якоси пережыли але остали сме
е в тым што маме на собі Бо єдно нам забрал Німец
а решта пришли рускы і знищыли нас до кінця Выдурили нас жебы
сме іхали до Росиі же там хліба заробиме А ім не ходило
о нас лем о нашы коровы што нам Німец поєдно і полишол
Як сме приіхали там то сме все оддали до колгозів бо так
нам казали а самы сме ходили до роботы Платили нам по тридцет
дека зерна за єден трудо ден а істи не давали нич Покы
сме мали свойо ідло з дому то смеіли а потом пішли сме
до головы когозу і просиме жебы нам дал істи же тым не
выжыєме што нам дают по <unk> дека на ден то нам казал
робити по стахановскы три і четри трудо дни заробити на єден ден
так мы зачали ся просити же мы старе понад <unk> років маме
де сме годны так робити А він каже То можете поздыхати або
ідіти в чорты одкуда пришли Так мы думаме же сме уж пропали
Просиме Бога як можеме жебы нам не дал марно загынути жебы нам
позволил іщы вернути до свойой рідной хыжы хоц смерти І выслухал Бог
нашой молитвы позволил Бог же наш наймолодший сын вернул ся з войны
здоровий што го забрали Рускы до войска то он приіхал за нами
і забрал нас домів І тепер дякувати Богу жыєме в своій рідній
хыжы Приходит нам дост тяжко бо наше село барз знищене Около <unk>
родин выіхало до Росиі а лем <unk> дві фамилиі зостали на місци
Налей в тых ся не зратуєме бо тіж сут бідны веце як
єдну корову не має нихто в новици То просиме Тя дорога сестричко
ци бы ты не прислала нам даякій лашок старый або черевійкы і
хоц кавальчык мыдла Ваш уйко Сільвестер уйчына Єфроза і іх сын Гриц
Пише Петро Похна переселенец із устя руского ґорлицкого повіта до сына Івана
Похне в Монтреаль Канада <unk> червця юнія <unk> Доношу ты што мы
уж з тому вышли і находиме ся во львівской области в селі
Сокольниках <unk> кілометрів од Львова на полудни Пришли ме гел на благовіщыня
і пришол гыл наш Ваньо з Параском з дітьми і зо старыми
а также Павло Періг і дві дівкы з Кветоны Андрия Медведя і
православный Ксонзо з Устя Поля нам дали штырі гектары всеужытне Хыжаліпянка але
крыте дахівком Стодола ґонтами але уж погнилы ґонты О землином было засіяно
<unk> морг а тепер ме посіяли <unk> метер ярцю <unk> метрів комперіі
кускапусты бураків огурків цибулі фасолі бобу гороху кукуридзы всього потрошку і все
сме мусіли купити бо ме не привезли свого А Ваню як пришол
з Параском то нам подарували одну корову што была схована Найгірше то
што не маме што запрячы і до чого то нам треба поратунку
Параска дочка Похны і зять Ваньо записали ся добровольно то ім было
позволено забрати вшытко што хотіли а сам Похна не писал ся бо
ждал на писмо од сина із Канады то його выгнали без ничого
Зять з дівком не лем своі річы привезли но іщы і Татову
корову з Устя привели Я уж писал до тебе лист од сталь
і до Америкы <unk> квітня а до Тебе я писал так само
з дорогы і з Польщы пустил лист і Параска пустила лист з
дому же мы выіхали Тот лист што ты до нас писал то
Параска го одобрала бо нас уж не было дома Ваньо твій сын
ходит до Заводу де выробляют автомобілі а Петро остал ся в Чехах
в балоняній фабрыці А о Миколаю і Владиміру не знам нич Може
бы с пришол до нас видіти тоту господарку як мы ту жыєме
бо не знаме як дале Господ Бог даст і што покаже світ
Додаток од невісти то є од жены Івана Похны в Канаді Дорогій
Мужу здоровимо тебе сердечно бо уж бы час дашто до Тебе написати
Дома я жыла надійом же як пережыю тоту протяжливу войну то приден
радости же ся зыйдеме на своє місце вшыткы котры были розметаны по
цілым світі і будеме мати своє місце котре буде можна назвати домом
Подорож сме мали легку не мали сме трапезы з ничым бо лем
валізку до рук Добрі же были готовы што собі Ваню принюс Так
нам Бог дал же ся нам істи не хотіло Нас довезли аж
до Сокольник В тым селі сут тілько самы переселенці то ничого ся
не зратує бы тілько в такым селі де люде сут на місци
то дадут кілька комперія або кавалок хліба Але то было лем з
початку то може даяк докаплеме покы нам на полю вродит Во Львові
хлиба дост тілько кішеня не позволит Лемківщыло маци жыліка две рідні гори
слоби Гори ліси стежкы залелі по Я гордо славлю ся Ваби сюди
гірска красай рода Карп зобуды родо карпатскым вальны листы з ґазеты Карпатска
Русь чытала Наталия Малецка Новак
