Села #13 - Найбільший секрет Шляхтівской Руси, Василь Гнаткович (1 част)
Еп. 13

Села #13 - Найбільший секрет Шляхтівской Руси, Василь Гнаткович (1 част)

•

Опис епізоду

W pierwszej części rozmowy z Wasylem Hnatkowiczem nagranie wraca do historii Szlacheckiej Rusi i okolicznych rusińskich wsi, odwołując się też do lemkowskiego hymnu i poematu o Łemkowszczyźnie. Odcinek opowiada o dawnym życiu miejscowej ludności, rodzinnych wspomnieniach oraz o wysiedleniach i rozproszeniu po wojnie.

Автоматычна транскрипция

В лемківскым гымні на слова Івана Русенка позначена єст обшар Лемковины од
Ужгорода до Щавниці в поемі Лемковина того самого автора точнійше од Тячева
Ужгорода през Гуменне Пряшів плынут ку нам милы Хмаркы з вісточком од
нашых ідут дале Кущавниці през татряньскы Турні през Шляхтову Білу Воду гет
аж ку Остурні Штырі рускы села Шляхтова Біла Вода Чорна вода і
явиркы положены найдале на захід при польскым селі а днес курорті з
Щавниця были одділены од лемківской обшыри великым горуваньом радєйовой найвеце вынесеной горы
цілого сандецкого Бескіду <unk> метрів над рівньом моря За переписом з <unk>
рока во вшыткых вычысленых горі селах жыло <unk> Русинів По <unk> році
невельо іх остало дома Наперед векшына з них як добровольці переселила ся
на схід до Росиі Пак вельо з них втекло назад але і
іх стрітила доля вшыткым Лемкам спільна В <unk> році войско погнало тых
люди на высокы недоступны обервисты горы в долину Попраду на обідзу аж
до Санча одкали мали на все піти в незнане Запрашам днес выслухати
першу част бесіды з Васильом Гнатковичом народженым в <unk> року в Явирках
Найбільший секрет Шляхтівской Руси дозволит слухачам дознати ся по якому люде в
Явирках бесідували до выселіня гош хоц одажати Шытовывций То я єстем в
Німцях убаорам гато з Ґінцьом є з Німця Німце конь і баоль
но таке запрягало ся бо з єдным з коньмак трудно было в
собі рады дати одґрозтенка Іду карчынами раю Отрусненька єдукме наміяю Дай жеде
горялкы Хоц розыны маю Ех хоц родины маю з котрого сте рока
<unk> Але якій місяц ден квіт сєдем на сти квітєнь І кілько
сте мали братів і сестер Но яко братів І дві сестры А
вы сте были найстаршы ци ні Нє Е шебы за мром молодшы
браты веці не было Але вшыткы інчы были старшы так і сте
ся вродили де На Яверках Кілько оповіджте мі в Явірках было хыж
кілько нумерів як тогды давно бесідували Янухам То велькє село было Бо
церков была Церков была на три села Чорно вода і біло вода
Яверкы і на білій воді ани на чорній воді не было церкви
не было то были малы села То были малы села і аль
дост далеко были од од Явы далеко по горах там при граници
Мешкали тодни Нераз я з іма пришла то навет до церкви не
пришли бы не дало радися Вы сте мали фолюш Нє Доброй кородиня
Дзє то зроблене єстатусь пш Хомоляді Дзє то зроблене з дінцьом Познаєш
такє на прокітцы на прокіти Но то єст моя цьотя Геля сєстра
Но з кім То вдеде тото зденця робене як і тамто цодвостой
дійцерковітно а то єст ден Фуєк Але ту єст такє колисо хто
си робит Блаґ єст видно же хтоси деревяне колискє тато єст то
мойого таты брат Назвал ся Шкодовскій Митато ся назвал Гнаткович а вель
ся назвал Шкодовскій Бо митато мал два рокы як його отец умер
а был навчытельом Неверка Зекестова рускій навчытель Называл ся Гнаткович бо Гнатковиче
то не сут зяверо назвиском Родовителів пришол научытель на Яверкы оженил ся
на Яверках ім мій тато мал два был дзєдко мал два рокы
неєдно до алтохлопацкого Два рокы тато мал як то научытель умер а
тота потым його жынка Мали Поляны Пыд Радзейовом Там на Чорноводі А
там в Чарной Воді робіли роботникы од пілнічной на радзійови паньскых ляс
Лиса робіли і приходили до тых дівця там мали поляны там ночовали
нераз тоты і такій ся познал ся з том мальотаты мамом Познал
ся там і оженила ся зато ся называли потым інакше тато гнаткович
а тот Скодовскій Але він жыл на Явірках пізнійше так тот тай
быстрико лем был мой стрико так тіж был выселеный в акциі Слацині
так тіж овысели Наленяня мал поляка перше раз якосі залишыли а по
тым як люде шовертали нихторы ся но то малку комузы Но так
мі тато вернул ся за як нас вывезли Бо то треба был
історию оповісти кєди нас вывезли до рускы Коли Зато власне над тым
ся зачалом пришли комісарє дати мен не бы я был в Німцях
Але котрий то был рік што котрий то был яж <unk> і
<unk> той был чы як я Я уж былам мала на світі
выізджали до Нальнов то я былам мала будовы октор Я <unk>I То
діж война ся скінчыла Тож кочы стайне ся скынчыля <unk> но Но
тож бы повинні пришли вас є і бы постановил такы собі Сталін
вымішати людей Але хто пришол до вас Дона тым же пришли комісары
такы якото Росияне а рускы прискыт войсковы мондырмалиі І до солдысы в
ной пришлой і писма якыс принесли же вымяна народу Украінці ци грекокатоли
чыяти ідут на Украіну а з Украіны римокатоликы до Польщы Але вы
сте не были претіж Украінці Гас Німці зробили Украінцями Бо втеде же
мы были з ґубернімери называли ся там руска вез яка ци там
як а не украіньска они пришли і казали іти І можна было
добровільно іти ци то было під примусом Доброгорольнє подженесен То бы одни
бы добровольняли та бы примусово А чом Примусовна бо для того же
як бы то мали бы ся тот Нка буде зараз цього негце
што там і вынайдут проте про тех д якы зі заберут на
кілько люди пішло оди люде дуже ся зобрали і поєхали нихто не
поєхал де єдут або чого Но то втеды Як мы я приіхал
з Німец до Польщы ся не дало ниґде доіхати бо вшыткы мосты
были позырваны то треба звєдня єхати до Будапешту і поцьом был втеды
електрычний уж бы втеды поцьом електрычний Вывєдню всє моз был зорваний лежал
воді тах тылько стерчали такы Видно было як найперше тре все высядати
вшытко з вагону выходити а мы были на дахах Но і поцьом
приєхал такы ся вшытко угынало по то дровяне было ся зроблене А
потым люди пустяли не так масово та жебы тыко так потрохы пущали
люди жебы маршом найти кричат як Но і з поворотом до вагонові
заєхали ме на стацию а стация была зміщена Але яка стация до
Будапещеова Але де до Будапешту в Будапестє А там муры тылько такы
вели на то а то было маю памятам тепло Доперо зас тырідні
мали ма якій сіпотьом до насудити до през верх там як лей
тераз багата там ба якы теды туннель якій сі был Мы приіхали
Рамушыну десітам жес єщы якій завалений был і зробили торы по верху
Зробили по торы поверху же през верт ся іхал дві локомотивы тягнули
єден ваґон Приєхали ся до Польскы а потім тамтамтодия не знам як
там поцьомком ци як Пред пінічом вышли ме там з ваґону бо
та нас было трьох Трьох зявирок нас было і трьох было двох
было одно од закопаного єщы <unk> Не знам шестю нас лопакы было
втеди там Жералодапис Хлярыпкій покапали Быстра вода высхла рыбкы покапали уж нашыхлопачку
на воячку взяли кєд сте взяли меґо Выстаі друге го Най ся
не радує Раєцкає Вы сте были в Німцьох на роботах ци в
Австриі На робота убора Але денч бо єдном містечко єст там над
Язьорам Фридрих Сафен То Фридрисафен зостало спалене І з того містецка реґент
як о называт ся то єст колейка лінова в Альпы є том
колейком єхал єд до Альпы Я дем тераз єст як пошен на
емерытуре То м поєхал до того баора там по тым на одєздилі
милчадельского Воземя Было пятьох вас братів і дві сестры А кілько вас
было на роботах На робота был Німця нас трьох І вшыткы в
єдны місци є Стефан был яко в неволі то был бремен на
судетах был Семан і тен і Філип На судетах Дудны на Німе
судеты то подали ся Німцям і там господарства быте Німецкы такы то
Філип был у господаря і втєґ зосудетил На Чехы дестант през Чехы
на Словацию і пришол пред высоку до шопы і то потем Підяку
Харбайцант выселял Заше на Яверса А што десота высока Но найважніша Границя
пункт граничний найвысша гора Япуздили границю найвысшыма щытами горы і зас то
навдолучыні до Польщы В Польсци єстнасте сел Словацкых Тринадстє Догнестит ещы по
словацку ся одправлят кустериі то знам Но добрі втюк і го не
нашли А рад не нашли бо приходим пришол додому нале там зголосилам
служыл у такого біґімайстром был біґімайстер тот на це што то єст
Ты вуйт по нашом вой выйта служыл Я в господарстві на коровы
малі ся азвыкли Але ту нас удетах то щы не было така
господарка як там де я был Бо там в Бавари То і
все было скомасоване уж кажда село вшытко каждый дом был на свойой
дзявці выбудуваний не вильно было розділяти дітям бор і мус такы комплет
мусіл быти як был Так же єдны тоты другы сплачали ц як
я поситам Дож на тым єден зосталом на Ґардовці Што і добрі
вам там было на тых роботах ге ге хлопе Америка была там
де я трафил ты А ся здавало же Привезли мя там до
Німец памятам был лем акурат в осені на Словациі при тельмашынах был
Стефан Берка Осиф Салам Ченія в труйкы вялиме были Нато нас долучыли
плявы носити од машыны такым од <unk> корон платили за днювку Але
сте хож выходили на роботу на слова Сюдак на слова та котрий
то был рік Бо я в Німцях был тыко пултора років же
сте пішли мутити так ножда при тій машыні машына шла од ґазды
до ґазды і німецкій комісар был інваліда такій воєнний важыло ся вшытко
цо хтом кыльомал з божай важыло то вшытко Як бы за дужо
то уж на контиґент оддавали як бы поличыл кыльо оси было коли
звыряді тот кыльо треба но то такій комісар был Но і там
вас є Потем дває они одєхали Хопациі а я зостал сам Бо
мене взяли тоты якубяне теж та на роботя там были тоты ци
пан о ній гадал Но то забрали мя бо єдного написал галас
як хоць картка пришля жебы натыхміяст приіхал додому но і зостало іх
трьох а штырьох мусит быти зовязали Солому як іс машыны Но і
взяли мене теяка і платили уж дердесті тых корон Но не два
дес ся но тоты ся погнівали і поєхали а я лішыл ся
Я вте был правіт два місяци при машыні Ден в ден при
машыні был лем же м такій щупли худий выпрічы же не могли
мя познати так Но але сте си заробили А лем то бі
заробіт тагано таві табаку наєси най добра ленесино і я Не мам
ако Яба Не мам дако Низне нараз Як за Філип вернул ся
но то зачали за ним ходити зарбайцанту там жебы На то та
тоты чорны явені ся не завали Но ґранатова поліция ґранатова поліция то
была за Німци такє тач бы на столоні сходили Лацнєка по двох
по трьох приходили найжебы Лапати он але дякоси завше люде пристрели кєди
тыко як они єхат на роверя або ішли пєшом но то як
сліпут рыґом то хтось є на проктивці зауважыл тою там поза огороды
прилеціл Філип сховай ся поідут шандарех І так было так ся ховал
Но мы а час сме были саміж самы хлопы Не было Мама
вмерла втеди уж Коли вмерла мама мама но іщы рок часу мы
были самі што ме зганяли мы Приєхал Стефан На урляп папамятам навєс
дужо річыл до Кузє такы собом был яко коваль ам в Німцях
працувал на токарні Но і То ґміна выставіла писмо же потрібны єст
коваль том бо тато сам не міг дати рады на всякы стер
села єден коваль был а то роботы бы одужали то так Робота
така была же роботу зробила заплатити не было за то бо нихто
ниґде не працувал не мам пнязів Єдині тоты чомали в повоєнну якусь
емертуру Хто были при войску Пет з Австриі то доставали якысі нагороды
Дужо єй было такы чоловецо брали тоты пінязі по <unk> злотых на
місяц І завше каждый понедільок єхали до Кросенка на Ярмак і купили
мітлю А як же приіхал деди там презо до презо верх ту
пришол додому пришол на Яверкы а ту ани жывей душыня пусте селом
Люди нема Це там але котрий то пришол товды Я пришол ся
м Акж іх не было най кур чепака но то Ей там
два три штырі были бурця полішыли ся на Біловодзі два ци трьох
там было Но то над Біловодньом пошол бо то родина бо Філип
ся оженил з Біловоджанком нотом малтам з драта ноты оповідают як такы
справа выєхали але ещы можут быти в Новым Санцю на стациі Но
то тым лішыт тотцю майдан чом мал єм со ще мі зо
столо бо рештамі украдли уж рускы но і на другій ден семан
пришол брат туту з тыхы сесудиту он мал ту недалеко Як мес
там пси приєхал чым сиде дознатым же на Яверха на другій ден
бы єст но то дво нас єст Ідеме до Нового Сонця пришлиме
і вошлиме так пред вечером то было до ваґону там де А
там бы тым кобрат был Філип Андрий і тато моє было іх
трьох Но мы б нас допишло я ям ошытко знал як там
єст на Украіні бо там в Німцях мы там ходили до дівчат
были в ляґрах працували во фабрыках но і батах і баракы там
но то ся до них там ходили хотя не вельо бы але
ходили мы там Оповідали о колгосах якы то на вшыто вшытко я
зналу най оповідам кур де беле там єстатий таг на Украіні тамтамты
рускы то вшытко а Лежко Фолюшник нібы Петер Петра тато Цо то
тіхо хлопци тіхо не робте пропаґанды бо ем коли веде ся довєд
то зараз вас позамыкают Но то тато ґажыны то дны тато не
гадайте ніты тато ґажыны но то добра То в такым разі то
ми єдеме з вами Вернули ме ся єщы на яверкы забрали то
чос мы мали і з поворотом до Нового Санча і транспорт поіхал
Поєхали ме на Украіну ту даде і то все мало быти на
тотым місци Цо Поляци выєхали з тамтон до Польскы а до тых
домил до тых іх нас мали дати Тато было паперя написане тым
часом Кого з за вжыткою штоты Поляці со выєхали той школо з
цим што займувал і а нас повезли дале аж до Кыйоґраду В
кєвограді то част там десі розлучыли на Кривый Рых а Гомашова тату
<unk> кілометрів до села Компанівка село Компанівка і до того села як
ся шло не было дорогы нічого тылько тоты Тота чорна земля як
сухо то ся дым робіл а як мокро то трудно было ногам
і жыти так ся лем клило Най там як люди привезли ранест
ся до колгозу якысі поля пусте вшытко не оране ніч нич не
росне тых пьолинь така добра земля тылько бадили пьолинів Зато кур де
белет нас далі памятам трьох хлопов трьох нас было А не фільм
бо со мно по тым ліж пофіль мали вженку то филипа особно
Талия нас те надалі ту трьох ду трьох семана тато о Андри
ія та трьох Ной баба ма сама єдна баба з дочком єст
і мат два покоіркы і кухню І єден покій нам дале ад
єден покійм а кухня спильна но і найгірше было в тій кухні
Дерева не было ани з шайточкы Соломом палит єд не залажем ниґде
крячка ниякого ани овоцового ани ани сосна ани смерека ниц не розне
чысты поля вшытко рувнина як на столі вшытко Мы уж в Німецах
были навезли там з Німец Сємників цо сєяти Збране но то уж
такы но тоты Сємнікы коньы зато выєхали в Поле Уж Тавитин А
мы є уж в Німцях тым робили семалія знали Но то курдеме
потым ходили тых од єдны до другы уставляли ся в нікы механіками
мы были такыми Но і ніц добре о три місяці буде же
был єм в тым колезі А в <unk> році так <unk> році
Так ной курде бесоду Приділили мене до трахторісты трахторіста орал тоты угоры
цо вжытко Бо хопы не было люди не было бо зашытко на
фронт дон Сталін забрал бабы зо Сталицями ся і нивециі не было
Трахтор был на Ґойсиніця Сталінове ся сталінет Такы без даху без нічого
тотко ся сєділо на нім ручками тырко ся так І приділили мя
там до того трахтозисти то орало ся ден і нич <unk> скып
тягнул тах тых тот на тобо сіла єрнікова нот была добра робота
по тых коручками так зобідна А поле єхало ся в єдну страну
но я знам може земтра зо сте на ґруп Допер Кілько разів
там де скілько ся бы обєгал ю ден мінул А втеди в
ночы курды были єдины деси і вєх были о копы підчас фронту
выкопали сами вояциі таты окопы як то назвают но і Трахтор до
фам как кывнул там До того так нас вруціли на другу страну
обыдвох і згасло там тото то ціли чолкы рускы кажары же то
годайдем домой не тойдеме домой пришли мі домо а курат одіна бы
та дес надран може так буджуз семан ставай бер торпляцьох сой там
і ідеме до польскы побыли тихопы Андрия і Татей Тата і ми
ідеме до Польскы то як зобачыме як там буде но довернеме ся
по вас ной там ми пошли А семан Тиж втеди перед нами
пошол <unk> кілометрів до Ківограду пришлиме На нога Но на нога ци
то геге На курка водна вечером ся та робіт уж по правиций
ден мышлі ходиме на стациі і чытаме де на якым направня де
єде в трем вагоняти си Не єст накладено дерева такы грубе а
потом тонкє наверх таке тато такы там котліна чытаме на нок до
Тарнополя тот Тарнополь то добро тото в добры кунашій страні но то
вошли ме там пыт собі але яю ся примеркло так Бы тоты
белькы выпхали ся там елеґанско собі розложыли ся таб до спаня Ной
чекаме ночы Стукло ого в курде вельтацу єди оно то добра Одєхали
може якы <unk> кілометр та тридцет даме вычули і стануло і коли
стоі нейде неєде На то вышли мы то ноци так але мали
якыси запалкы сомы так присвячалий дехто ди такій пульман ваґон такій фест
Пирніковий але піше Тарнополь до тоба така будка гамульцова вечли ме там
патриме то там трохи того купа така тошка на землі веціници тота
порожній тот ваґон єдече чого Але глубокій хороба Але вшытко єдно повскакували
ме там А то быата руда цо то польскы шляза за угля
од нас одібрали угля од нас а мы брали тоту руду чо
на Сьонску ся не оплатило єй то піті то дрыґы высипували том
рудом такых гандель был полякав з Русками Еді єхало єден настемпна чтате
Десі заіхало в нуждах слухаме а там уж розмавляют тарно польтарно почер
тот же тарнополь єст Ето ме то десме на місцю но то
помалю десь там выходиме з той нарядовити Рубуєме так потым так єден
ся опер опер ся оперта ота вышол другій на доперо хы ся
одданде то ци подобы потым Мали ме плеця хтати до тол подал
тоты напаскы зато плецякы і так ме ся выдобили з того вагону
то потежний быкатий Не ідеме повед же ваконы собі ідемо зар патрарускых
двох вішох Куда куда Хто є вымы Поляци по польску ніч не
ґадаме по руску нічо по польску Поляце шукаме роджыны тот чыстко А
то хоті знами запрошы на тоту нас припровадил на Тоту свою там
уж бюрко Іовит така така справа до томе дує Но то Полячків
до Поляків датій а з другой стрыны вой ся был до того
будинку і польскы бы зас ужонбил тых ге пограничників Айт но то
добра но то Цо там в торґє маш на то высип ду
высыпал на то пшеґльонда пшеґльонда А черва было нам як то католици
нє ксяжечкє церковном дондліня Єден з нас тоту книжечну Ґмры Украінци мо
і попа руска ксожечка до Модлиня Выслухали сте першу част Бесіды з
Васильом Гнатковичом Зявырок Проґрам під наголовком Найбільший секрет Шляхтівской Руси на другу
част запрашам о тыжден о тій самій порі