Села #14 - Найбільший секрет Шляхтівской Руси, Василь Гнаткович (2 част)
Еп. 14

Села #14 - Найбільший секрет Шляхтівской Руси, Василь Гнаткович (2 част)

•

Опис епізоду

To druga część rozmowy z Wasylem Hnatkowiczem, poświęcona Szlachtowskiej Rusi i czterem ruskim wsiom na zachodnim krańcu Łemkowszczyzny. W odcinku padają wspomnienia o miejscowej mowie, tożsamości Rusinów oraz o wysiedleniach i powojennych losach mieszkańców.

Автоматычна транскрипция

В лемківскым гымні на слова Івана Русенка позначена єст обшыр Лемковины од
Ужгорода до Щавници В поемі Лемковина того самого автора точнійше од Тячела
Ужгорода през гуменне Пряшів Плынут ку нам милы хмаркы з вісточком од
нашых Ідут дале кущавниці през татряньскы Турні през Шляхтову Білу Воду гет
аж ку Остурні штырі рускы села Шляхтова Біла вода Чорна Вода і
Явыркы положены найдале на захід при польскым селі А Днеску Рорті з
Щавниця были одділены од лемківской обшыри великым горуваньом радяйовой найвеце вынесеной горы
цілого сандецкого Бескіду За переписом з <unk> рока во вшыткых вычысленых горі
селах жыло <unk> Русинів По <unk> році невельо іх остало дома Наперед
векшына з них як добровольці переселила ся на схід до Росиі Пак
вельо з них втекло назад але і іх стрітила доля вшыткым Лемкам
спільна В <unk> році войско погнало тых люди на высокы недоступны обервисты
горы в долину Попраду на Обідзу аж до Санча одкале мали на
все піти в незнане Запрашам днес выслухати другу част бесіды з Васильом
Гнатковичом народженым в <unk> році в Явирках Проґрам найбільший секрет Шляхтівской Руси
дозволит слухачам дознати ся по якому люде в Явирках бесідували до выселіня
Повічте мі кым ся чуєте Сєм ся чуєме Русін Русин Бо сте
такы были всесомілы дрі Чы то о мандры мі лемка а мілем
Куда куда Хто є выляци по польску нич не ґадаме по рус
ніч по польску Поляце шукаме роджыны то чыстко ато ході знами запрошы
на тоту нас припрвадил на тоту свою тоту бюрко і мовит така
і така справа до томе дує Но то Полячків до Поляків датій
а з другой страны войсєбыл до того будинку польскы бы зас ужонбил
тых ге пограничників Айт но то добра но то Цо там в
торґє маш на то высип дуры высыпал то пшеґльонда пшеґльонда А черва
было нам як то католици є ксожечкє церковном до Модленя Єден з
нараз тоту книжечку Ох курото Украінци мові руска ксожечка до Модленя де
ме забрали в ноґара Пензеґарек зостал Як сте пришли Най помы полечель
потым самтонт на стациє на стацию особова кортам боякій перон Пачым єст
курде беле особовы ден якій ваґон єст але шыбы повыбяне вшытко а
Питаме ся там такы якы там до Лова єде Но то далей
Але самы сте там ішли ци были якысы інчы люде ци з
тыма Поляками з репатриянтами сте варталициями Є тото вдето ся тото ся
єхало тыку Старнополя до Львова то єщы было по тереном сходнім доперовы
доперо пригальмы до Львова в Лові памятам два дні мы хотіли жыти
по свому Два дни мы ходили по Львовы глядали меякого уряду Якых
якы сте не мали жадных документів зо собом та акция мы мали
документы з німецкы німе з німецкы нього яконо і каде побатили мы
глядаме родины бо родина ме є халятуно і мы глядаме но і
чого такы малим вымыв <unk>Э Не нашли мы ниякых нич урядів до
польскых жы польскых урядів не было но то на стациі і на
стациі Вшыстко лядуєм ся Поляцы транспорты тешалоны тар заянты другым тамцы в
ваґону єст <unk> ваґонів Такых товаровых і то до тых вагонов ся
лядуют ся тоты поляцкы Но і з єдным мето згадали же до
польскы жебы мы ся як бы сы ся сховали дести то мож
може такы ано Альт Чос сме то мещы мали занаджу з тых
Німец чой сме то дали Но то оте і о той годині
будеме од єжджы ді каже Но то добра Были Ваґон был без
даху драбіны были бе такы дронґы покладены драбіны такы долты як то
довозил Накладе на тых драбінах накладено ся на полно копято такы теабыты
но І таком цельтом тоты цет был тоты на колеі якысі то
было вшытко прикрыте Но до того ся найте там нотойме пошли до
товєжеме то Але выдлобали ме понад а ту над нам ту набыли
коровы пыт тым драбінами выдлобали ме такы тобіты такє понад самы коровы
вошли меда тото выпхали ся на том доры Та же троху было
признам же нас на бідо видно а мы оддыхали собі тамты докоров
Ной на граници стоіт стоєт Слышыме пункт граничны тамтакы вшытко тото кур
чыбыкы вышли на тото сіно і мали якысі пікы і так підковалиты
так як бы были мен на верху на сіні были деси то
бы поперебяли бы былі пирн Але ту якоси тоты і такым способом
мы през раницю проєхали Так а потем Потым еще приєхал мій тато
але той дужо люди повертали бы першый был так якы сіс же
З тыми Поляками Не можна было сєдати так вывали сте не одус
дужо якось такє якє было в єден час же можна было приєхати
до прокій то был рід Як бесідуєте же сте вам орали тот
што на осін сте орали <unk> то все было <unk> а не
<unk> Того я вертам шестым Но товды сорали то є там єщы
мусіли ночовати оно ще се были долшено а мы тылькова рак тым
самым року вертали цо і мы приєхали На Оґоншыні Но і але
як сте ішли до Польщы было студено зимно то зима была ци
ні єщы не Єщы іщы мы пришли на Явиркы Приєхали мызграницю Кади
сте ішли на Перемышль До Кра до Перемышля До гра през границу
мто оповідам мы приєхали з Поляками з Поляками Як приєхали границю переєхали
то мы уж од тамтоль вышли і собі пришли а над десітом
Затримало но і з тым мею них дашли по тым і собі
то вагону такых особових нормальні собі як пасажары єхат до Кракова з
Бшемысля і з Кракова нексте пишы з Кракова до Нового того да
же потім єж довед де доходили потянґы А з Нового торбу Пєшо
на Яверкы то єст до <unk> км І сте вернули до себе
Верныжа васа стояла Як пришли мы я пришли ме з братом доты
нашой хыжы а там і дівчына єст така панна з охотніцийом Ний
Цо то паніту робі в тым дому А мі приділили тото муй
дома Єв якы од солды спина та но то добре Тоє з
наш домовиме Пошли ме до телу Ґоньсеніци показуєме мамы папіры з Німеци
і врацаме до свойого дому А то неважне то вшытко цо выєхали
то і то уж не маю власности то жне ваше Но то
є то не но то Але мы вруціли ся дод Вєч вічор
так пізнаво пшыт якій такій колька бо у нас нарадзілий бы партизантка
руска Росияне ной ходіли през повселю ходили жебы давати єджыня дато там
шолтыс призначал там находили до Вас до вашого села зіжда моя верка
в Побіловоді што чорноводзі тахто ходили Над тым часом же оказало ся
же то вшытко было тоты дезинтеры же то непольскы дезерты од руского
войска утякали бо при рускым войску были так голот і бшы і
вшытко так же не можна было бы тримати така была ленца при
Рускым войску і вцєкали до Бо оповідал єден такій з мойого баора
сыном поєден осенатель Комал і был кєровцом най приєхал з ним рускій
Ной кажете жы оповіда в Німцях Оповідат як там єст в Росиі
якы когосы а тето все Оповідат аголо такый же вязний теж кєровцом
і заіхал деси автом собі уставіл і як виділ же Німци уж
там сут Но над раном і давай єхати до Німцев з самодо
Рускы за ним та стріляли Німци зараз заанґажували го дали убраня до
лязны выл убраня єсти сяй і дали го за помочника до того
баорового мойоселя і тот єхал на урядну то То то ти маш
де дігати бо тымаш родину ротова Ты бы ж хтіл єхати на
Ужы Но хтіл бы м поіхат Но і з Алзабльы О Одеси
там і поіхали з ним приєхал там до мене тото рускый Но
і оповіда власне яка там ненця при тым войску такым І то
то то то то то то то то то тоты цо бы
партизанты у нас на Радзіовий то были все такы учіпнєры як фронт
пришол так они пришли до села фурманкы дви заладували своі товатакы в
Сомаліі і повезли іх до До мшаны до мшани до габувкы ци
нє нє єщы де си там коло габувкы Дзє ж там Дознатым
же там де си за Новой Торг повезли А там был цале
Бюро Рускых і зараз Єщы тоты фурман не одєхали де ся на
боку том його одставили а іх вычытуют то назвиско то назвиско назвиско
вшытко малі списане дизентеры і подзіной вшытко заєдно мафом выкосилі Сой тых
рускых дас тых тых партизантів тад і за дармо люде давали єджыня
і вшытко тота така была пропаґанда І тоты фурмане хтіли ідут ку
воє Анскє фурманкы зостают вы і убіжайте А тото зостає майнай мады
маном люде Майна майна Ни не там мам Добрі сте пришли ся
затримали сте своіх Жыдак Не як ме пришли рас ся то затримали
ся туй те Пришол тод Ян такы рускы з тых то тых
чы він не поіхал донтам з тыми тых коли лішыл ся бо
мал дівча якы ся і собі намувіл Але до той дівчыны теж
приходил пришол вечер но і цо тоту тото єс доты Но і
уджежы брата уджежы в тваж Але мы ніц Соломи си принесли уж
пред тым в кучы собі розстелили і але веці раз удержав Мыльниц
ани анібе най по якым ші Я знам може тыжден часу там
мене мешкали дівчы спала собі на ложку а мета в кульці собі
на тот апостель ваша была так шо она принесла зо собом шо
Кого То так де она спала в тій постелі то ваша постель
была циякра постель бы анаша тырго на постелі ой о нас може
принесла своє якыну або дашто тато а тамто по наше всьом Най
добра по тыжню забрала ся і за тота дівчына лиш і зостало
ся Дона тым на тым же татоже вернул ся уж там з
того З той компанівкы з Коєвого Раду вернул ся до Львова уж
брат вернул ся старший і молодшый ден меньше молодшый од мене До
Львова на єй теж ходіл таку дум Жебы переєхати до Польской но
умову умовил ся з єдным же забере дві особы но то добра
но то вернул ся додому і ходит і глядат нібы брата молодшого
тот Андрия пухны веленне но нема а то за двох годни одізджают
жебы но не нашол но тот брат лише інчого там взял зо
собом удало ся муд якло ся не было такых контролів і втік
Втекли од Сельвова до Польскы і одвернули ся додол кунам як яю
мебелизм ту не лю мешкаме в свойой хыжы он пришол а потым
Потем была айше з тот стрык його был невысідлений то стрико лішыл
был зо коля робіт Так то так Нато мы там до него
заходили ци з ним так было вецитам А є одразу то брат
пишол брат гандлювал А то то то то то то то то
то то тот старший брат так ваш семан так семан вин не
хтіл гандлювати ємцє вин але чым гандлювал През границю на Словацию Чым
то ся носило де так Памятам силь носили З Польщы сіль нас
на Словациі на Словацию то дост тяжкє было Але носили потем спиритуз
А зо Словациі материял на Словациі ся приносило корок Што коркы Быты
прасували робили втеди модавышля на подешли з корка дерево коркове Но і
то было популярне такє то а то было легкє тот тот на
тым то можна было інтерез робіти А єщы памятам Терас ден Нова
Гута то там было село Мог Могіла Найлипша земля в Польсци яка
єст то там власне была І там выбудували Нову Гуду правда На
найлепшій землі Титон то такый Рус Курд береже тут дончы дуган Цо
Дуган Табак ной то табак мы такы взанкыт купували ме того табаку
В Кракові мали ме знайомых тых цо єздили темы автобусами там зо
Щалиц Нотом треба знайомого мати ното до свойого там цо мал нажендя
акеси то тамця вопатій замкнули на контро бы ще контролювали як цот
везы Не раз такы бы контролы не зєднам панця хто тото такы
контролы робіл А де то были тоты контроли В Краковіщы Як ся
єхало автобусом Задорощамници Но такым то зна тым же Як єхало ся
з Щошына до Снускы то было два кілометры цілиця доры Был єхал
тато в Кадету Но там єст по левій строні так дале одраз
єст там поміх дакіцо ґвізже но там камєньом был Наі трафляло ся
мі паре разы єден в автобусі Уж тото автобус іде помали то
в біґу не бы одведє Замыканы приз на то в біґу скакувал
єден двух з роґатувками документы документы документы я тылько якысі І переразили
Позволі пан з намі і выпроваджали люди не знат де ся поділали
А потем в Кракові на улиций як я горці дрытувал вышол до
подвидя і прос Явых ся Талокем Позволь пан ту но то выше
там Он уж чекал на клятця отварты дзві ском пам з Яворек
з Білий Воды Я му єст з Яворек Цо там слыхат ся
дай пан ту ноты Цо ся деє же хто поєде до Щамніцы
Ужай в Святнівідзіду Цо то ся діє Я мєск я теґо ніт
не вім А як там почта в Щавіци то єст муй домовий
то был Жыд То єст муй дом і оні мі там плацом
чос там те але то так мало плацом і боє ся там
єхать бо власє Так так ся діє же хто єдже там ні
враца А тото по тым ми ся переконали же якє так така
ба так щавніца таком партенцанкеса робілі так ся од вшыткого оддрацалі од
нас то само зробили по тем єщы у нас як вшытко так
перешло та зробили таком собі іщаніци люде Зебрали ся і хоті там
в ноци Крас до той Русины Но пришли на подуже до бабкы
Єндрусь такы з пшаніце Я з тым єндрусєм Цє знам добре бом
вудкы з нім ня розпіллю тота выстрашало также люде ся балі Вшыстко
по полянах рознєслі по шопа поховали собі хто міяв якыс спури зовєдже
сей вод такы ружне же дроще бо то тетбурах то бо друга
же Но добрі Але поідчте мі іщы єдно В горах як сте
жыли но то бесідуєте жани же то ся не родило то мусіли
сте мати уці коровы ци козы Відпасли сте і жыли сте на
молоку а так же можна было надоіти молока сырси зробити і істи
і так жыти собі А як сте ішли до той Росиі то
сте мусіли што оставити вшыткы коровы ци сте взяли зо собом Дехтер
бе брали але по дроциі потем десі попродали же не мали што
з тым робити А повічте мі як сте вернули ту і сте
зачали што над рітарку засходити так дротувала Я над ріцярку там тезі
же м зачол ходіл лем трохи таке Але призвычаю ся гандлювати на
Словациі Передте носіло ся табак там а потым назад о тамты Лесіло
І то бы такый табак барт бы округоты з табаком то самы
корені были такє то знов там ся підносим пару разів На то
тато потым сєкали надробно до ґазеты завяли дати на кручай як до
Німец як до Німец мене брали памятам тато ґадит цо руб то
руб але паліт што ся не учы Най тоты слова я памятам
до сьогодня не іне ку в Німцях ци я папіросы мал вручал
єм хтори зглядным тоты гандлювал з паперосами марок мал піняєв ак а
на кура цом віс з Німец самы <unk> персьонкы Ружна я найдорожче
так сте мали грошы на тото еге но заш за папросы Моя
господині мала штырі цуркы і мама з ним Наймолодша была <unk> років
мала як я там втеди прият мене нияк не хтіли Обвозім я
по вшыткых ґаздатых вшыткых позабєра бы о о о о о осмюх
назвозів А мене нихто не везне Мам тоты суты голосніє такы сердачок
капелюсі такий так вы дони такого чудака ще не виділи тамтоты Німчы
та парубочок такин Янецкы Маленкы автещы было меньший На кілько сте мали
років товды Пятнадст років Яжем там был в Квітню <unk> рок ся
мі зачал памятам обєрали ме ґруле до саджыня З тым дівчат міг
дам і вшыткым я учылів по німецку горі бо я ні знам
по німецку але за два за три місяці то я вшытко ся
згадал Пірником ся вычол Тоты баорка каже Дайте тотаке тото дзєдко пан
до того баора нібы до того чор розвозит тот зарабайцанту А нод
везте собі на привєз є мам такого хлопа до хопы єдны другы
так борка бояла ся кавалеры такы бозило бы стеріно то жебы старшого
якого си хлупа тамде сино то як бы думал і за два
тыжні привєз старшого фасета привязной Але уж мене таты Німкы не дали
Бо я уж фаховец зостал бо яс вшыткы бы мали кузнів і
столярнів ум насыт кутцем робіл од яко были два разы в Америці
навєс віртал свід дат ружным маршын гом гобльом і тото не было
в Польщы Брат привєз з Німец як ся скінчыло і тото і
го неволя но то тыж скриню таку привєз дромя до скриня памятам
короба выдло несли од дорогы там до вершка до нас Самы докузньо
річы такы цо тото в Польсы не было того Ноку Я вшытко
уж ся робіло свот виділ як брат Пузні Ян мудмухал но і
давне не было єщы не знали люде електричні з Паватиі то вшытко
ся пыдо ньоньом робіло треба было патріти то звіздочкы такы лицят як
ся злизо топід но і втеды треба было єдно другому поло кляпнути
так і уж жа хвили ся тримат ю сє Но товджы цалком
ін Я то ся знал коня о кутино то коньові платкова там
обрушала там в Німцях Акурат теде лівій конь та хлебка появе товдыщы
вшытко було там тото медженой товст курде бе в поставі поліклипал бытя
за годину часу вшыткы свисі дознали яка говец Наюж ме не дали
вас ній танци ліят як мал там так хлопе доси тото не
до оповізиня в найвєнк ся якы найлипше цвята того не маючы там
кажд денє мал Речыт што же вас добрі кормиция Цом хтіл Тото
не самовіта єць а то был богатый чловек то был австряцкій майор
Він мал тамтоту якусі посядлост і вин альбо вчас умерти як дознатым
же выні не жыл Але його покыта я в туто бы такший
был То ж докола шабле бронні рякы тырко убраня то вшытко раз
мя убрали за такого Офіцеравстраны до вето Пенка смеху Тоты дівчыны тырыжны
та Ят людя нераз бо я любят така артота Ходил дротдар од
хызы до хызи горці дроту Великы мали дроту вал курил файку і
сплю вал за роботу піднязі казал сой давати Ходил дротар од села
до села Горці драту Малицьом ся ся підперал за дівцятми позерал кричал
горці дроту влац за сом собі співал Де цут горці і велькы
і малы Горці дроту Не смутте ся дівця та зем вам тецут
горня та дідо дротар здротує тай позартує Ходил дротар по гора горці
дроту Змуку носил торбинку звиток дроту мериндю на нога гону ци ґєрці
дуган в табакерц Одил дротар з білогы чорной воды Горці дроту Великы
малы дроту вал дурил файку і спу вал за робил зубіняз і
казал сой давати Слухали сте другу част бесіды з Васильом Гнатковичом народженым
в <unk> році в Явирках на шляхтівскій руси На третю і остатню
част проґраму Найбільший секрет Шляхтівской Руси запрашам о тыжден