Села #15 - Найбільший секрет Шляхтівской Руси, Василь Гнаткович (3 част)
Еп. 15

Села #15 - Найбільший секрет Шляхтівской Руси, Василь Гнаткович (3 част)

•

Опис епізоду

Odcinek jest trzecią częścią rozmowy z Wasylem Hnatkowiczem z Jaworek o historii Szlachtowskiej Rusi, w tym wsi Szlachtowa, Biała Woda, Czarna Woda i Jaworki. Wspomnienia dotyczą lokalnej gwary, życia rodzinnego i losów mieszkańców przed oraz po wysiedleniach po wojnie.

Автоматычна транскрипция

В лемківскым гымні на слова Івана Русенка позначена єст обшыр Лемковины од
Ужгорода до Щавници В поемі Лемковина того самого автора точнійше од Тячела
Ужгорода през гуменне Пряшів плынут ку нам милы хмаркы з вісточком од
нашых Ідут дале ку Щавниці през татряньскы турні през Шляхтову Білу Воду
гет аж ку Остурні Штырі рускы села Шляхтова Біла Вода Чорна Вода
і явыркы положены найдале на захід при польскым селі Аднеску Рорті Щавниця
были одділены од лемківской обшыри великым горуваньом Радзяйовой найвеце вынесеной горы цілого
Сандецкого Бескіду За переписом з <unk> рока во вшыткых вычысленых горі селах
жыло <unk> Русинів По <unk> році невельо іх остало дома Наперед векшына
з них як добровольці переселила ся на схід до Росиі Пак вельо
з них втекло назад але і іх стрітила доля вшыткым Лемкам спільна
В <unk> році войско погнало тых люди на высокы недоступны обырвисты горы
в долину Попраду на Обідзу аж до Санча одкале мали на все
піти в незнане Запрашам днес выслухати Третю Част Бесіды з Васильом Гнатковичом
народженым в <unk> році в Явирках Проґрам найбільший секрет Шляхтівской Руси дозволит
слухачам дознати ся по якому люде в Явирках бесідували до выселіня Я
ся тых там перестрашыл страшні на фольварку То єст дивна справа бо
так было носилиме коля дровня зроблене але не о куты то мисты
коля робіл коля но тон на плечы є <unk> два другій два
і позад зимечком принесли през границю і там Но то мечлі не
жебы през ґостіне знайти то треба як потичок попод мосток пройти і
одразу з того мозка на цментар было сментар там на фольварку Вкаже
та стенту під мозком бы за мостов был до села Ти під
мостком зостань ту а я іду зобачыти так порожньоже ци там невдаде
тых вояків альбо то добра Но то я тепте мостком сіджу як
ся роздарло реальны быскы вымате боємця як єм на тестат Цо якой
за та якы пришеніходіме пришли ме до тых люді там Вшысы запіл
ся нам є ци ци а Бєлюсєнкы ам Леко цалы Таксы мы
то духа так же м ся пристрашыш зе збілялем нормалем ной соты
вчысти пак бым ся і та баба там з кухні пришла Но
аму віноно куди бы мі сось страшыло на стажы Цос ся роздарло
те діс там А та баба монде Бодай го дябли взяли та
яході ракачкы воляти не припей по львар на красным єй сує бо
церков на посрадкує сут шумны кєдкы тамют жегорлічкы кєдкы там спы вают
жегорлічкы ке бы ягорлічка была бы двы кнобы мы тобі пишля лем
бы м тоша співа ті єс дома душо дра Лем бы м
тоту вше співа душо драга Сте повіли же сте мали што штырьох
братів Вятьох братів я шетий а высте <unk> <unk> і шей сестры
шестьх сестры нич не бесідуєте Сесипі сестра Єднайстарша сестра Дві были Та
найстарша Ганка была она была уж така панна А тота щы молодша
была Мария Ной была яка сідеси потанцувка то Мария тота Бяловоцка Но
так но Потанцурка яка сі была так не выспала а то на
весну і пошли садіти ґрульы Новы Ганка каже до марєт таты трохы
покоп а я ся хвилю положу А то на весну земля не
бы ніч не поджыла ниц і спараліжувало єдну страну Ґрембы прохубы дрывіло
слініло ся так і і нале ходила роби такы пастляпорове давно але
і ульом набыла Тато свит обіздів потызна хора бы давни тык такы
не дало ся то величыны Як мама умерла даганка умла та ты
та мама а я так ся лишу А мама каже Я ся
возму за собом за три місяци вмерла Но і а друга сестра
то іж по тым Вышла замонж за такого цом уродил ся в
Америци двох братів і з нимі был ойтец і працовал в Америци
десят років во фабрыциі в Америці ся оженіл зєвченом з Яворок Як
сам дід цитко уродил ся двосину то выслал єй уж до польскы
там і єй выслал а сам ещы лішыл ся але єм єй
там пінязів дал соси і они по тым наявирках купіли быт высоком
Тото там ся называло таку Поляну там высемту шопку пед самыма плязами
такым там выбудували вшытко І він ся тиж тот тот потем до
Польскы уж брал По десятьох роках мал Цось правдоподомні понад <unk> тисячы
долярів же дуже барз пінязівял і як выізджал то дому де з
той фабрыкы то го бы был знаний там ся дестыль років працувал
і міщ якыйс молодых до него каже же тих лопен не бер
пінязє лиш в банку Выс трохы собі решта лішбанку оцей он ся
ничого не боялу Такій был сванят же ничого ся не як вошол
якыл высілян бо циял ся сосі в курціл то выкнами люде вчекали
такы такы было бо в Америци татя Выцвітіл над нам быті Нем
там ся не били тыко на пяті файтоваті Файтовали Но і як
приєхал при тым окрентом приіхал до Бремен там цокажу Но причыпіл ся
так іде причыпіл ся такы якыс глупі надумала То до де Скорче
баз Америкы Даде на те ядедан до нового торгу якыст полил ся
а де я теж там в таты страниду Но ар далей такову
уменьшылиме то в тамтым таро ідеме та чос єстит до реставрация Але
найперше як ся дам ту на лациі тотат од приятелі вытягат пінязя
і рахує ці вшыткы пінязє матку то ся чуда діют людям дужо
пінязі тав та вшытко Ной автен атом был контрата кондат а ты
тот не справджаш сий як тис правєзєсти не превєсти пінязє А кондрат
мал пасок спудня і вшыткы пінязє звяне і до того паска докола
себе мал в тым пастут пінязє По мыслі собі так плынул на
него на того кондратата тот з ошуст жель кондрат ното зачал Ад
Ета то симале але дале ся може быти ружня тото што з
правд добріє Но тот вытягнул вшытко справдівну на купу но єдно є
вшытко ното І так на те купє тото тотатдесят і невідоме як
там це ся стало за хвилю пыхат тоты пінязє з повротом А
то вшытко впыхал іш ґазеты не пінязі І потым пышли то добят
зілі то тамты замові роблят вшытко товдо І а то я іду
до бікациі кажы до нього як взю ното А контродлішыл ся на
тым Я пишо до тобікациі не вернул Кыллер пішол платити тот до
кєшыні ани дробязків не ма заплатити за обяд десят тисячы долярів пойдал
же пулярбы вырок бы бы был купіл за того І пишлю І
по якых си кілька лятах сом в тым не в Старым Сонцю
єст там такым яздечком Ґлонско блонску лонску на ярмаку ді коня купувати
там пошли контрад єщы втосит кільку і кур де беле Кондрат познал
фацета того злодія і Але на армаку люди шум так оддарє на
другого і Фондрат фецю до того мы фецю поліцю поліцю Тыбя то
є он за ним тем аты помеджы люди тятяма іжыл комит тале
виділ того а продопом же то был Жыд і ся вернул тот
назад і тота сестра Ваша жыла де на Білій Воді Сестры дом
стоє не вертам мешкают Догнеска дак так на добрі а она не
пішла з вами там до Росиі Она была з Розвернужом были але
они осомно были Але вернули ті вернули Вернули але є хыже бы
заятарной та інчы были Ужыдам ся затримали Жыда бо Пожыда были мешканя
тотецо з новым Торзєсом то не мешкат там Жыда а інчы братя
Ансе братяль тоты єден был Вандерсан так другій был зо мном а
сем семан і был третій Андрий То накло трьох ту А єден
тераз на заході до Циман умер А в Анґлі тот чыл в
неволі умер в Анґлі Векловє мам трьо браты но Янко Філип і
Андрий Жыют Ани єден нихто єж никого не мам Сам єден Сестривна
мавсєткові не хтіли они вертати доту назад Но то хыянут вертати як
уж в потым не мож на границю замклі акция Вісла то як
вас обняла Як то пришло Но тото Акция Вісла тоты Акция Вісла
то єст комбінация пропаґанда была вшытко найперше мали своіх люди По просту
служыли тоты со были з Украіны ту до Польскы приєхали по украіньску
вшытко спрехали І служыли при войску при тым войску а і оні
были за такых єдны ходили вночы же сут бандеровцями же вшытко а
в ден тоты самы пришли і дже были бандеровци дум той та
провокаторы даха така мале што была упа якыса в вас нас не
было жени упані чого ниць Але ходили ци ні на де то
але але сами самі своє робіт тоты вояці робіли упали навет з
фольварку пса і увязаний был коло шопы на кутах то під высоком
там пришли гоночых доты Вояциі і по зачали по украіньску здобывати ся
і то а они не мали в сели уж місця но то
замешкали там на поляні в тых цітам Добіяют іх отверай отверай дашто
бо маголодне та дато жыздит альбо тамто ташто Але помали помали тестява
ся высунула і одразу преся до стодолы і в стодоли помеджы тоты
щпар през дошкы видит чапкы роґа тухкы тоты а ґадай по украіньску
І потым услышала же сой по польску зачали катат нам А пес
так уядал же не мог ся ниякой стримати пес ся ім так
сподобал же на другій ден коли <unk> годині приходят были бандеровци Цо
хє лій а то а тамто а то А пєс дівей єст
ним пєс А тестя вам мови А сконды видє ся же ту
был пєс Те я вчера виділа роґату вкіт былы Вчора сте были
в ноци а дієся дят в чыслі Я пєс чыле ся рвал
же огніво было езко зробльо одґелося і діс там ланчу і ся
од одгачывой і пєжу ся на фольвары Тем пєд го пса Но
добрі але тот пес был з фольварку так та одкаль сте мали
з фольварку пса Но то ім фольварту там родземна дала пса родина
Нодину та кузьме Носелили В липцю псебя не зожыло же я выєхал
зо сестром сестр ізо швадром з нима на тот захід А мій
тато Семан служыл бялий то єст у коноватору тавдяля во млині был
млинарьом а Мой тато єщы за ним тей архіде тота Акция Вісла
ся робіла то тато поіхал до него не было на Еверках І
я выєхал тырко зо сестром і зо Швадром Але як сте выіхали
пришло войско што анормальні щажали ся спакувати І не везли нас до
нового торгу тылько нас везли през такы Карпаты там курт былицо не
было од ниґды дрыґы самі якусь там торгі породял Завалене было каменями
то од валялі і на нам і до нового Санча нас везли
там падам ку тамтым людям Кади сте ішли до Санча Ой през
Щавницю і тады дады З Біловоды там през Корыта як обіза і
корыта назват ся село так потоку там лин был і тамта і
там ся пришло і потым до пілнічной і з пілнічной до Нового
Санча Догорами сте ішли Но там везли так люди тыхны фурманты наяли
якы з єсе А бы сте не мали фурбанкы жадной мы не
мали Што сте взяли зо собом Те не знам чоні там мали
ге мадиме корову єдну лем коров мели коровы те везны ми на
тым же цо ся там но то на тым возє там Толя
польскых фурманкы ося тіло бо мы не были лем не належали мы
до того повяту Мы належали до повяту новотарского і новотарской повят не
подлягал подвисідлянеч ниякы ніч Але тырко нас долучыли там до тамтого І
зато навезли нас признавай торту Але хто вас долучыл До то Паньсмо
Прежанцармі до жандарся альбочаніця альбо ся ото старала жебы нас і вшыткых
выселили з села ци хтоси зостал паройци Капраль не зостал Е капраль
был нас вывезене але гале написали писмо же може ся вернути годний
тот бо не было такого жебы знал ложыти камені в пицу до
выпеляня вапна но тот написали рето Тобил Філіпа Ойцицка Ясте пішли до
Пивничной Вас ладували ци до Санча пивничний в Новым Санчом бо кінчне
небо статєдколь до варо то так вышла Акция Вісла Же як завезли
нас до повятун волова воловского воду Розвезли по пеґєрах Пеґеры не мали
місця для люди вшытко было загосподаруване уж по такы троху а решты
были та доме такы же не можна было мешкати і згромадили нас
седем родин до школы На Борошыцях то бы называли ся на Панках
а по тым Борошы называли як і в одголу І Танчыр мешкал
цо мґадано в ном торзє то там пеґері дес должый час працувал
Одразу люде до роботы до кого доже Панскогодарству вырольнено А так по
якым часі зремонтували якыси і домы і ді люди так трохы А
мы хлопацы кавалерове на то рад єй ойця єш єден труйкы Труйку
мы поєхали з поворотом на яверкы Приєхали ме на Яверкы але за
ним одразу на Яверкы так вступили ме на поліцию в Щаницях ся
замельдували на поліциі а на поліциі мав ем коменданта Такого цо його
ойце з моім ойцем колеґували знайомы бы такы коментар фольців з Щаміця
Ай турка вына на ты до Кростенка на ярмак понедільок купили собі
материялу давай на Словацию І так ся ходіло праві рок часу до
року часу та гандлювало ся то огедиі і ня всього жы загосподарували
ся назад на той вте зробила ся тота лапанка Яка лапанка На
та цо везли люди Другій раз так в котрым то было в
тедицо як поєхали миното Тато Я поіхал на захід і вернул ся
а тато не поіхал з намі ле ял брат Як цияль вісла
тыко убрат та бы там але як Я вернул ся Приєгай в
загоду датат до свойой хыжы з поворотом тато приіхал од братальной мешкаме
собі і ходіме там до стрыка до того брата тате на ніч
Але єдного разу Ідеме зо Кростенка на святові сме ся затримали но
і свяхтовянка така там зо святова была оженана зо Щавници за якозикам
Працувал на тартаку а вте люди не было Тартак стоял не было
і кажы хлопци то взяли бы сте того мойого хлопа деси бо
так видуєме не маме на хлиб ноль но взяли бы стен жебы
собі сось заробіл но то вкажеме то на наступний понедільок най собі
купит тото дотокітого материялу но і Но і так зробили ся як
мето понянцьов настемпний но але цон на шляхтові мешкат то ме на
шляхтові до вечера прибыли вечеря ся стемніло і з нимі обертаме і
до граници і пышли ме на Словацию з ні І втоды як
я бым на Словациі якій он мы были Вернули ме ся ото
з поворотом на шляхтову не на яверкаль на шляхтову бо самого хлопа
не пустиме бо не зна дентивночы Но то якы пришли дес і
по пулночы то на сєно там нас в столі зелеме сосє і
на тото сєно вышли там такыш ся на розвидніло якы сі авта
сот єдет єзит тот докурд веле єде такено За хвилю слухаме през
шпары през дошкы вертают од ота За хвиль вышла тота господині там
і вшыткых тых Русинів полапаний і забралий Як полапали нохто кого не
зналиш літо но то рано розвидніло ся но то де деря тамшы
вшыткы пызав і сотым тоты реште Дето не мали до кого іти
то ідут до яйде нас на тен автобусови яде до Кракова та
друг а то яде на заход кыта А я кажу курт белено
теям татов звышут сало там то я іди сам Вышол єм пришол
на подвуря а од сусіда кричыт Тоо тив тото вацей тот чебє
пустілі а я мож за цом не маєм чыма ці Но то
в єст со ключ далі мій но то єм давай тен ключ
де одложем і з боротом вшет до мешканя А сусіда была што
невыселена Полька ци язо яка тота сусідка што тов І він не
мож был осєд оселе там мешканий з інчым Значы осадничка якыса да
был такій хлоп тол ся назоря осідця телдя Але поля наль огне
выселяли О опсадній ланта осаднику осадній так Но і добра іду до
того дострыка стрыку єст стрыка не завродий А оповідат вець оту был
сєділ долший час і кадам уже не хоче уж проночыл ся ту
а не бойдат же тельо тамтого єст де вшытко дакє тот тото
жебы тре припильнувати бо ласка нема но то но і забрали го
Як єден ден другій ден там ходжу по Явриках поша єм такы
два дівчата были тоты там сут тоты янощычкы но то оні ся
зостали бо они мешкали в ткатар ся на каменіца то з каміня
был дом выбудуваний а властителе были в Америци і до того дому
они не мали Жан не владзе Паньству то бо американьскє І тоты
дівчыны там зосталий Но я теж пишат там до ніг до другє
інче на тветі Сєдіме тамто і оповідаме о то дві панны Яка
валер Але єднак ді там чолкій была ти і ді поліция то
втеды ба міліция А і з ним і з нім двох єст
цивілю Нові Пришли преше дзвія так было кілька сходку до того дому
там затримали ся ту А і поліциянт іде ту я до другого
покою там ций замкнул Он вшет мойого омпет комендант з той поліциі
Маштарскій Дзєль ся того Вацка дзь ту не видяли мы ґон Важна
справа Я бы ся го візяли павідцьом жебы ся збосіл до мє
А єдна мові а он ту єзык дзє Авто одложыл дзвіту Хлопє
ци робі ойця забрали вшыткых ци полапали вшыткых до Явожня до обозу
забраній а тиєше ту терас і вшытко уж приходзом і скаржом дудзвоньом
же ту ся ту обороцаш ду Бєшен веткі до Скарпаткы мові такє
в єцьоркым по ценку чыяк і забєре ся стоін Бо ойтец єст
в Явожню в такым тяжкым обозє так як і то бот по
Німцях урухомили тенову з Явожньом Слышали ся о тым о тым Явожню
Но то я там бы м два разы чы чераз гыба были
м рад бы м з жоном а там два разы самы там
бы Такы бы Но і такым способом сте втикли але де сте
втекли Товде Я поєхал до Кракова на дерцярку І з Кракова потым
поєхал м на захід там до сестры Втеды в обозі люди бы
не пустили Бы бы бы бы бы бы та выкат трупили неможливе
ріж бы о тым тато ми як пришол то гірше выгляда я
тоты в Явту Лосонціню Сукорайкы сбыло тыкло і пові же на писмо
такє мал Що я го не виділ а никому нихто го не
виділ написане до пунту Як доєдже додому Томаш зніщыт я бы ся
хто спитал діс был были ся санаторийом А як ся як цось
прискробєш альбо там каждый дій там подопнем бы ся поліция або цо
там беном цє пилюват То ся з поворотом ту знайдеш Там поведжелі
теле вшыткого Гняньо долго жыли по тым по тым Яложні Може за
штыри лята недолго недолго Яте до Кракова з Кракова на заход єзієм
єщы з заходу до Кракова на друцяркы цо спінзе ся заробіло то
но і А што сте товды друтували уж по правині А што
сте товды дротували на тій дрітарці Саме робіли горчы на горці бляшане
горци дзюрочка бато занєтовати то за Лата діяба флядзюрка а дрытювати той
мал бо перше дря были то ся купувало камєнне горці і дрытувало
ся як новий был одразу ся одрытувало і потем ся варило в
ним тых камєнны горця варилий І хотя пекну тон уж не кєрнул
Така друцяка была то над нібедна на початку друцяка а потым тоты
преваня з бляфро драшане ся роділо Добрі сте выіхали а коли сте
ся оженили Но на тым заході ся оженю по тым як сте
жену на валерка была така достамна Але як сте ся познали Деякы
як ме близко мешкали З пеґеру потым презли ся єй тато мал
брата тато был в ковозі працувал а брат такій вольний бывше та
як є але віловодскы нібы сестра в колозі были нібе А мы
Оні працували в Пеґері а мы были хлопаций в войны такій ходили
до повяту і выстарали ся о приватне мешканя Там Рускы то займували
Рускы ся выпровадили вшытко вышабрували цо было такє важнійше І мы тото
записали на На седем родин там ся мало в тым міститі Нато
мыс єй таты братом Ремонтували окна вставляли шыбы скли мы привезли криню
шыбы высте мали того стрика же сте могли тіж іщы так пильного
Бо він там остал так діот потам вывезли тоже Його тіж вывезла
А чом Товды другій раз як з вам вшыткы єщы позбєрали ци
были влучены моґ тоты якысий родины ци якы вшыткым позбєрали бо єдны
ку другы вертали так выпрятали жебы никого не было і кто хтіл
навет купіти собі там поле або цого То ґміня не замельдувал ся
і ґміна не дозволила жебы хто ся му продал Ґольтам якы осаднік
ся задял же продам Тіто то ґміна ся не згоділа якто купувал
такы ци ся там уродале як мішаных мішаным сокружа тіж выселяли но
то ани Поляків выселила до ходячы Поляці были вшытко быдяли як бы
женати з Руском ци Поляк ци Польком то уж выселили Полька як
оже не на балаза руского тото же выселіт Слухали сте третю і
остатню част бесіды з Васильом Гнатковичом народженым в <unk> році в Явырках
В проґрамі вызвучала співанка зо села Фольварк днес Страняне на Пряшівщыні котру
заспівала нам Аня Кузьмякова за русиньом Ни мори музоту желейты за русиньного
світа ни моли музожы у нашой траліді ма Суфраний О бойслопо пораділо
з небай по воді воз його