Села #7 - 3 XI 2014 Явожно
Еп. 07

Села #7 - 3 XI 2014 Явожно

•

Опис епізоду

Odcinek jest reportażem z otwarcia wystawy „Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno“ w Muzeum Miasta Jaworzna. Opowiada o tragicznej historii tego miejsca: niemieckiego obozu Neu-Dachs, a potem komunistycznego obozu pracy i więzienia dla młodocianych więźniów politycznych, z uwzględnieniem związanych z nim losów Łemków.

Автоматычна транскрипция

Добрий вечер вшыткы Днес запрашам на специяльний проґрам з циклю села неска
буде про місто про історию місця котре на все звязане єст уж
з Лемками <unk> жолтня <unk> р в Музеум міста Явожна одкрыта была
выстава під наголовком Табір двох тоталітаризмів Явожно <unk> Запрашам вас на реляцию
з одкрытя той выставы На початку почуєте короткого інтервю котре перепровадил єм
з паном Адрияном Рамсом куратором той выставы А дале коли зачне ся
самоодкрытя выставы буде перемавлял і выповіст символічны слова пан Пшемислав Дудзік директор
Музеум міста Явожна Цала выстава обус двох тоталітаєс моє <unk> то выстава
можно бы повідеть о профілю едукацийным ма предеткым едукувать і інформувать і
припомінат траґічну історию місця в крым вявожнє споткали ся два тоталитаризм чыназізм
і комунізм В <unk> р Гітлеровцы утворили тутай подобу з фільє К
Аушвіц котра называла ся Ной Дахс Функцийонувала она до <unk> р В
<unk> р заході жеч в сумі дост популярна в тым часі бо
ото обуз былы понімецкій обуз зостал приятый през комуністичне владыбезпеченства Найправдоподібній уж
в лютым <unk> р чыйніст певна місяц по вызволеню обузу през армію
Червону отварты зостає і тутай обуз працы В квітню <unk> р постає
тутай центральнация Вожну Чый такій твур котры міл скупят зажондат працом і
выкорстаньом візнів през інше околічны обозы В <unk> р дост Ґловні за
справом розґрывек на арені мідженародовой барз невыгодный стає ся факт посяданя в
краю такого твору в якым были обозы працы Він ліквідує ся є
скалі цілого краю натоміст євожніцкій обуз переходіт в третій етап свого істніня
В лятах <unk> трфа перебудова стінґані сут тутай візьовы політы вязінь цалой
Польскы і в маю <unk> р отверте зостає експериментальне центральне візенє для
молодоцяных візнів політычных Осаджені сут тутай люди в віку од <unk> до
<unk> лят і ци том цехом сталом вшысти далі працую вшысти далі
працую в барзы тяжкых варунках В припадку практичні цалы час в копальнях
копанях Явожніцків копанях Заґлбяк Краковского Заґлембяшльонско Домбровского В лятах <unk> центрального Обус
працы посяда барз дуже розбудуваны варштаты Варштат Кравецкій Шефскій Рымарскій ді продукуваны
сут продукуваны сут продукты на потребы Міністерства Безпеченства Публічного Чы і діла
то зупелні так само як в припадку той машыны продукцийной Стутай не
зміня Сама істория обозу кончыт ся в <unk> року З концем <unk>
р ліквідуване і ліквідуване єст то експериментальне віязєнє для Млодоцяних і <unk>
місяці рото час кєди функцийонує центральне вязєня Явожно З тым же осаджені
сут далей ці самі люде З іх перспектывы часу з іх вспомнінь
выника евідентні же ніц поза назвом ся не змінило І допер на
фалі одвіжы в <unk> р на вносок влад локальных же то візєн
єст тутай невыгодне зо взгляду пропаґандовых бо мусім собі здати справы же
вздогродзыня обозу бігне ґлувна втераса ломчо Кракуві Катовице і дві штандаровы будовы
пляну <unk>o<unk>Eтнього чылі Хуте Леніна в Кракові і Явожницком Електровньом два котрой
то будове єщы в <unk> р зачали війзньове подвозу ной дас мавня
Вільхельм Для споєчности лемковскій русиньскій котра была выседляна в <unk> р з
Бескіду на землі одзыскане траса тых транспорту водла през По Свєнцім і
там одбывали ся сцены дві селекциі выберано цо важнійшых вызначнійшых ділачы війскій
Вуйту в Ксенжы ктужы пойжані были о сприяне чы о неправомысльне якє
поґонды в звязку з тым для нашой сполечности тын сродковы окрес функцийонуваня
центрального обозу працы был бы найбарже інтересуюнций Чы сон удокументуваны якыкольвік шляды
обецности ту Лемків на терені центрального обозу працы Так очывісти З тематиком
з тым питаньом котры пам тераз сформувал порушыл пан тематикы цалой памяті
о гісториі обозу памяті сполной скрижуваной памяті бо то єст память ружных
народу котры розвіяют ся в сумі ружных навет в ріжных крингах культуровых
кшталтуваны сум през ріжны реліґіі мают ружне спойженя на історию того обозу
В припадку траґедиі Лемковскій котра была скуткєм акциі Вісла по перше одвуціла
ся ситуация Чылі в тым выпадку обуз Явожніцкій был обозом матєжыстим обозу
Осєнцімского обузо Свєнцімскій по <unk> р сумє зостає тыль пунктем шесятковым Доцельовым
місцем з Силкі єст Центральна обус працы В Явожнє ту філіє В
квести Лемковскій очывісти посядаме такє посядаме такє свядецтва публикуєме также В одерваню
од той выставы вчесній на конференциі науковой опубликували сме такі барзо цікавы
артикулы авторства професора Марияна Ґерліха затитулуване Антрополоґія терпіня обліча явожніцкой Ґольґоты в
традициі культуры лемковскій Він тутай професор Ґерліх збєрал вывяды з жыюнцыми єще
Лемками кружы были візнями і візнями обозу так жест цікава Мысль же
то так жест цікава позиция Варто підкрисляти то же особ Лемкові сут
особном ґрупом етнічном Бо барзо часто теж през влады комуністичны были блендні
утожсамяні з Украінцями Влады комуністичны в <unk> р не виділи того розружніня
квестиі народовостьова Были през неє порушане порушане по омацку З того взгляду
та траґедия то траґедия лемковска но ми в хвилі обецней мусіме о
тым мовить Приєли сме собі такій цель жебы створить дві полончыть дві
наррациі на тій выставі наряция офяр в тым припадку бендучых люді походжонцых
з зупелні ружных народу Поляків Жыдів Німцув бо то окрес цопу самы
початкы Єньци Німецци Ґурносльонзаци чый та людност ченсто індиферентна на народовостьово Украінци
Лемковє і по тым снову на сам коніц Поляци ґлувні Млодіж так
хтіло бы ся повіді же твят того сполеченства котре притрывало ІІ войны
свят тутай хцеме привціти память о каждій каждій тій ґрупі сполечной чы
народовостьовий зособно бо Целем оправцув было то ажебы о тых ґрупах запомнеть
жебы знищыть памят тож самост о поєдинчым чловіку Єднак жебы та нарация
была певна треба также прийжыть ся мотивацийом мотивацийом оправцув Не єст то
яка квестия звязана з і прюбом іх усправедлівяня тілько прийжені ся той
квестиі уможливі нам так направды усталенє причын для чого тен обуз в
каждым з його етапув Як маля за надо Мысли же того типу
выстава єст ружніж барзо істотно барз важном указйом жебы повідеть барзо круткє
але барзы важне слово Слово перепрашам не для того же мы ся
чуєме він за тын драмат зарпєніє за смерть за знуйтых людях але
для того же по просту так выпада тым людям тых лят жытя
терпім ніц не вынарозі Але мисль же такє просте слово і память
о тых хвилях о тых місяцях ім ся належал мисль же барзо
дужо на темат выставы веде муг повідить фандриян Рамс котрый в засаді
вчычыніл ся до того же Де нашы очы те нашы діяня трваючы
одмінци <unk> прибрали тым форму ани і інну За філь оддам влос
скоє з того же єстем при голосє Іщы раз вшыткі Паньства вітам
Дзякує за прибитя і пане Адрияне ци Шановні Паньсом лем не слыхал
чытас і там Панства середня жебы зладуват твор позволи собі а разом
одлучме браме до нашой выставы і запрошы Паршы Панства тераз на выставы
В заін стара експозито є веслі дост часно Але гей важне єстже
ся заґенсті с Шановні Паньсво котриста з чаду а зробил на обсюж
нівекті за тою Я позволю собі повіти паре слово тей Виславія поможе
нам приклад Панства дой моцно івитуват што моцно ся тамты рочы Святло
то мі стоянцого чытают хвилі теж іритує Сам помысл на выставы появил
ся жыл Лем року зостала она дофінансувана зо серотку Міністра Культуры і
Дзіцтва Народового раз субвенциі уряду Міского Дявожнє Гоноровы Патронат над выставом обюл
Крезес Інституту Памяти Нарок Др Лухаш Каміньскій і секретар Рады Охроны Памяті
Вальді Венченства др габ Анджей Кшыштоф Кунерт Цалу то престшын реализували сме
в єнциі од марця квітня біжу року то за Паньсовіця єст ефектом
фінальной тигомісячной працы Шановністя были ґлувны заложыня ґлувне заложыня тій выставы Хтіли
сме зрезиґнуват з надмірного дебатуваня ільостьом тексту то предовшыт узнаєм собі справы
же одбіорця в дійтосах культуры масовой і так того текста не чытал
З того взгляду поставили ш дост моцно розбудуваном сценоґрафію Єст то тырко
вытворісту участны же змусит увати на слугы в дуже Паньства Отачают сот
ориґінальны слугы одведеня обозу выставы в кільністи усвяна юж в <unk> року
і служыли до <unk> року Переходіли заґуют ся на тым Забыд ся
на <unk> маршу до Ґрациі в поводжы до обозу пєнзю на выставы
переходжены презреконструувану Храм веду зєдніх німецкых плянівяльных німецкых плянів Цоцікави удало нам
заховат так веде а жебы од неураґу Шкоджыню сут то докладні те
знайду знайдуючы ся над ґрамом Хтіли сме створити на тій выставі таком
престшень трудно котра была бы вымаґюча для ліза в певным стопню є
комфортова же хоц през браме ци Паньство оказию услушыч паньство на пше
колюмны Слышыме щеканів са слушеме кшынi держал нашы очы остры струмі святло
То вшытко єст дяляньом цельовым єдніка з того же запомнили сме по
просту добре уставіст тых рефлекторів хтіли сме узыскать такій ефект абы дід
почул то непевніст вхоз на терен выставы Вшет выставом презентуємех істориі містав
на так <unk> міт выхом з заложыня же цо з чогось двоніка
завше єстом причыново скутковим Старам ся бы тутай выясним для чого акурат
в <unk> рябожня утворена зостала утвожене зостал подобу з К Л Входоц
на терен обозня на зупелнійну одлоґы Єст то на деном найважном дотківе
для пані обчасах але ций по такым терені порушали ся в Лізньові
<unk> дат лят тему В ове на Ложнику старали сме ся Одвзорувать
ся понеконт внетше в бараку Мєшкального В передпаньстве на дужым монітожы знайду
ся знайдут ся наци компутерови представляюты то саму ґраме ты самы бараты
оразе враз одгрын <unk> Три етапы єкшы о котрым вспомняла чыі <unk>
лят <unk>o<unk><unk> ту ж цилізного вязіня для молодыця тих візнів політичні Єднакше
під взглядом материялі ци і того як мешкали в візньові в якых
рахунках тутай мам і окрез дочым року выкористывано тігле те саме барадів
Том само інфраструктуры котра зостала збудувана в <unk> чы робіт В <unk>
р в сумі <unk> і <unk> р обуз зостає розбудованый зостают розобране
старе понімецкє древняне бараті і поставлены зостаю новы <unk> бльокі дуже мулюване
блокы то є стоял на терені осєдля до дня дісійшого Тій частів
остатньому остатньому етапови обузу тоталитаризму посвіченого зо стола Права чести выставы Права
чести выставы де презентувана єст колейна анімация представляюча макєты при пощеґульных етапах
Чили Маме там три макєты маме шафе котру выконували Візньо <unk>eй таком
характеристичном косткы былково мами в концу скінті на ґрянаты котры выконывали в
Модоцяні Вєзньові в варштаті Столярскій Хтіли сме тіж жебы та выстава была
неочывіста з того взгляду шефа прийжет ся моцно вшыткым єй елементом під
екраном на першій салі Якось так р выпадали в джеревє т сенкі
Варто не зайжец Быт може б єст там цікавого Перехонц з єдной
строны выставы на другом Маме джві єст то выкликат джві звязіня для
молодозяник з Лядбін десятых Варто теж одхилити Юдаша о чым ім Паньства
запевням Маме также певін елемент Спінаньсы яко в клямре цале то наше
предсєвзєнсє при выходзаню з выставы знайдує ся награна Стіжка Дєнкова котра товаришыла
выхоцым на вольност молодоцями віязньом політичным Паньсво напевно бендеці мелі оказию єй
послухать Былем тудай питане уж перед отварцьом отварцьом выставы в якій спосіб
в якій спосіб удало нам ся і чы уда нам ся полончыть
аспірациє вшыткых ґруп народовостьовых котры были візьоны в тым обозє до іх
памяті В тым целю здецидували сме ся на таком улонченом нарация З
єдной строны єст онаґрация і передшыткым наґрация з пункту видня офіяр чылі
хцеме мовить о вшыткых візнях з каждой ґрупы сполечной єсли ся бело
тераз бонь в пришлості то о каждым зо собна жебы прируці ім
приручіт ім іх тожсамост і народовостьовом і особистом Єднак не был бы
то певен образ не был бы то певен образ бо выстава о
тож цель едукацийны так і передешыт цель едукацийны Жебы мешканці як мож
напамятали о істориі утрагічной істориі утраґічній істориі того місца з того взгляду
жебы тын цель едукацийны єщы понеконд подвідсь застосували сме додаткову перспектывы справц
Проше того не Візет в жадным выпадку з якымкольвік з якымкольвік польвами
усправедлівлівіня чы тых чыінных чытчы інных управців Треба ся скупі натомяст над
причыном Для якій з якій твожыли оні в тым місцю в тым
місцу Скончоц юж хтіл бым подякуват вшыткым спілпрацовником кры вшыткім моім спілпрацовником
працовником працовником музеом єстаєвожна кооперантом так повім кооперантом зевнентным ктру діяли зо
мном при твоженю той выставы єст то цалый штаб люді безых без
турых высілку в терплівости в стані не были бысме в стані на
певно Звєзать і обейжать того цо діся видіме Сердечні перепрашам єсли о
кім запомнє не єст то діланє цельове але постарам ся покрытце приближыть
особы вспілодповідиальны за зато Паньсво видіте за проєкт і аранзация выставы одповята
Марек Ґжакі і директор Музею Шемеслав Дузік Макєты котры як Паньство може
ся обейжать выконал Павел Оґарек Анімациі компутрове сом справом діяльности дуету Адриян
Крамальчык і Яцек Шолтысек Опрацуваня ґрафічной той выставы выконал Славомір Сльонскій не
одбыло бы ся теж без консультациі мериторычных дякує проф проф Кажмалькові проф
Мірошевскому проф Дзюракові др Сеткєвічови і цалей другє історику з Паньствового Музею
Малші Бірканал дякі тырому дало ся одналезти дост істотный і цікавы збюры
збюр документу Дзякує колеґам і колежанком з музеом ктры працували тутай зо
мном при тій выставі Єслі чыєс назвиско поминала м сердечні зато перепрашам
в гворю справедлівліня попрошу Панства при выходженю з выставы о спойжені на
табличкы там сом выписаны вшыткы особы одповідальны за зробліня той выставы І
дякує также за інспірацию былому Вінзьньові явожницкого обозу панові Боґуславові Вінцентому Пице
котрого просіл бы м тераз о забраніє голосу крутком хвиле спомнінь з
тым же не видзы пана Богдана То прошы о тырплівост і бежеме
континууват ма істнію ся добри слуха В каждым разі Я тута бым
пенсийонариюшом того обозу през два лята окуміня до кінця посідалам Бым і
в обозі в Котоліцах і врондках і в Катовіцах Но і в
<unk> року як насумніт пшелом Я зачала мі Поділа м ініцитивы жебы
цось утвожыть для упамятніня того вязіня проґресивного мало щыґульный характер Дуфанувала хес
щыґульна атмосфера солідарности Но не видям як то назват ся не мі
жадной концепциі але чуєм же требадзяла ся Но і подобно потребу чули
коледзы з Варшаві полунчы наше Нашы бесілкы і при Звєзів політичных зо
Звізку Вязів політичных Окресу Сталіновского вылоню ся Звых Вєзів Політисы <unk> Явожняси
Но і в тым часі кєд я зачынала мтяла ся то Од
моіх най найсмійшых Ей в якых маженях ципізях не было такого од
вас є дошло жы мамий ідом культуры іміня млодіжы в звівку молодоцях
вязів політичных на освіду Совил но іх в тій хвилі то высала
тота в музею так же то вшытко вшеплочыло моє выожыня Дзякуєме Паньству
сердечні за терплівіст Запрашаме до вмяры свободного звіданя выставы в Єнже При
тым на тым жем раз є звід тішы очывісте же Паньсво вшысти
здевали ся нас одєдіть Запрашам до звіданя проше барзо проша ся очывісти
чемстовай секателі і В каталоґі выставы гроше сняло забіра ся чытать і
кожыстат з тій єдзы также в дому Дзякує секлечне жебы дане го
вічові