Села #8 - 15 XI 2014 Русины одышли, Іван Русенко Переселіня Лемків
Еп. 08

Села #8 - 15 XI 2014 Русины одышли, Іван Русенко Переселіня Лемків

•

Опис епізоду

Odcinek opowiada o przymusowym wysiedleniu Łemków i bolesnym opuszczaniu rodzinnych stron, pokazując to w obrazie odjazdu pociągu i rozstania z Lemkowszczyzną. Druga część wprowadza XX Łemkowską Watrę na Obczyźnie, zaczynającą się od uroczystości przy pomniku Akcji „Wisła“ i symbolicznego rozpalenia watry przez najstarszego Łemka.

Автоматычна транскрипция

Іван Русенко переселіня Лемків І то не лем од Коросна шли на
восток ешельоны То зо вшыткых стран іхали нашы Лемкы автохтоны Бо то
з цілой Лемковины горнул нарід ку востоку Памятайме во <unk> року Горнул
на рід кустациям Кусанчови Куґорлицям Куяслі і Куґрибову Кусаноку Новосільцям Кузагірю Рыманову
Шли під воды долгым шнуром везли статок і добыток везли старців малы
діти а дорослий нарід вшыток мушений был пішейти Як прибыли ку колеі
розложыли ся в обозі поскладали своє добро кус на возі кус під
возом І чекали терпеливо на плятформы і ваґоны бо мусіли гет іхати
нашы Лемкы автохтоны Так мусіли выіхати хоц ся звало добровільно роб што
хочеш але в селі залишыти ся невільно Бідний нарід без опікы Без
проводу в тяжкій хвили Сам ся остал як сирота опікуны го лишыли
комітеты допомогы поліция украіньска освітникы із Засяну і пророкы з Перегіньска тройгендеры
фольксдойчеры Абзбойтеры Дельманчеры Уганберы і пехтеры всі нашы Украінеры Професоры і дохторы
директоры інспекторы повтікали з Лемковины і всі зникли як камфора І налисник
і дрималик тіж не ждали на москалів лем хватили што ся далі
і на захід повтікали зас голова пан Шандарук доктор Січка із фрыштака
і штаб цілий зо Санока разом з нима дал драпака Втекли цілы
ешельоны і о нарід свій не дбают Сідят собі за кордоном добры
часы споминают А як Лемкы мусят іти залишати землю хати нема сенсу
без народу самым панам оставати Од Крениці од Щавника до Посяня до
Загіря з комітетів лем остали місцевы мужы Довіря А в коросні на
вокзалі паровозы загучали рушыл поізд а в ваґонах музыканты марша грали гушлі
плачут бубен ріже розограли ся гудакы Мілько Лешко оба Білі зо Штефаном
зо Станчаком мякшы люде заплакали тай міцнійшы посмутніли Вшыткы знали же край
рідний раз на все уж залишыли Рідны хыжы і обыйстя лісы лукы
поляны і могылы своіх рідных што там были похованы стары липы коло
церкви тоты грабы на цмтери вільхы вербы коло рікы ділы верхы і
кычеры березинкы высыпаны і порубы і потокы ціле наше рідне село де
мы жыли тількы рокы Як ешелон рушыл з місця то нам вшытко
в очах стало Але трудно трудно дармо уж пропало все пропало А
паровоз тяжко дыше уж наберат кус розгону хоц за собом тягне полных
<unk> і <unk> ваґонів А коросно уж за нами Уж ідеме через
поля В імя отця гварят люде най ся діє Божа воля Музиканты
уж не грают і не плачут нашы люде лем паровос сильно фукат
кола шуршат кола гудут А даколи моі стевы стане поізд в чыстым
поли і никому не відомо коли рушыт з місця знову Так оддали
кому треба тоту пяту реку складку І машына гнет рушыла і зас
было все в порядку мі ліпце был Як єм был за воду
За пінязі купил без пінязі прок єм был за ся голу то
были єм сий по голум А ту ґолос бручы біда мі до
кус памятом Чыга су як ім івыгы ту лемы токермы сугу тырбу
і кулыгы О заходу стугу вітер од поднього Был там перед нову
од січня до груднього Русины одышли Акт І Отвертя ХХ Лемківской Ватры
на Чужыні мало мати подібний сценарий до того котрий є од років
розписаний і реалізуваний Оддавна зачынат ся під памятником поставлений в <unk> річницю
Акциі Вісла Офіцийны делеґациі власти і лемківскы орґанізациі складают при ним квітя
і вінці пак хір зоря з Устя Руского співат піснь Горы нашы
горы нашы а на конец той части найстарший Михалівскій Лемко розпалят ватру
Тот найстарший Лемко то лем долго жыє в Михалові на Нижнім Шлеску
на чужыні а так направду то вроджений є він в себе дома
в символичным для вшыткых Лемків селі Фльоринка Тота мало усвідамляна при тій
нагоді правда має для проблемы піднятой в тексті основне значыня лем тото
ся вкаже аж на кінци Того рока речений памятник котрий долго стоял
на краю ватряного поля не знатя чом был перенесений ближе сцены Заризикую
філософічну констатацию што кажды переносины ци то люди ци то символів не
сут несподіваны ефекты а навет загорожыня І тым разом так ся стало
молодий конферансєр котрий тримал вводне слово по лемківскы зазначыл што памятник был
поставлений з нагоды переселіня Лемків в <unk> році Берусина Свідка приятельку з
інчой меншыны котра стояла попримі жем може навет за голосно тоты слова
опротестувал Лем прото што стоял єм на кінци ґрупы барз важных польскоязычных
гостів а з офіцийныма делеґациями польскых власти даремно бы было бавити ся
в семантичну языкову гру оставил єм си поясняня справы на якысий час
Звідал єм ся пак конферуючого одкале мал тот текст Він молодий Лемко
повіл же тексты сценария были провіряны і затверджены през ведучых Стоваришыня Лемків
так єм ся обернул за винуватыма лем і они не пояснили мі
ясно Ци видят реальний назву го термінолоґічно ідеовий проблем ци то лем
надражливіст автора тых рядків є для них самых проблемом Пояснил єм ім
де я виджу проблем Адже по мойому переселити ся мож з Перу
до маєтку з колхозу до солхозу зо села до міста або з
хыжы до бльоку лем же на тым як раз памятнику была записана
символична дата <unk> рік і етнонім Лемкы Зато ідме в початкове місце
сценария Акциі Переселіня на Лемковину Як бач літом <unk> р з лемківскых
сел во дві годины під ґвером ошабруваны з маєтку і чести выгнаны
през польскых солдатів заплаканы і зневажаны одходили люде не зато же мали
таку ексцентрычну ідею спрагу ци дяку робити туристику Не попыхала іх світ
цікавіст познаня жытя на рівным в муруваных шлезскых і поморскых хыжах лем
зато же были выселены вышмарены і розметаны по світі з наказом оселіня
ся в новым місци здалека од свойой родины і своіх сусідів Лем
зато єдно же были Лемками Русинами были депортуваны Тота доля стрітила праві
вшыткых Лемків котры жыли в <unk> році во Фльоринці і по цілій
Лемковині Акт I<unk> серпня <unk> рока в Тернополи одкрыто памятник поставлений як
на ним написали Украінцям жертвам депортациі <unk> Холмщына Підляшя Надсаня Лемківщына Мене
єднако чудуют при нагоді формуваны драмскы дідаскалия фразеолоґізмы котры мают заступити історичны
факты а при нагоді побудувати ідеолоґічну конструкцию котра уж не є фактом
лем уявом Напис на тій таблици ставлят за густом гмлом подіі котры
сут яснійшы як сонце на небі А котре як на зліст потемніло
коли сам памятник одкрывали Адже вперше од <unk> до <unk> рока одгрывала
ся драма на тот момент назвы єй акцийом Выміны населіня Выникла она
з так званых республиканьскых укладів котры підписали ПНомінуваний Сталіном польскій комуністичний уряд
влады і уряды литовской Білоруской і Украіньской Совітскых республик З остатньом підписаний
был <unk> вересня <unk> р Тота догварка як перша рішала про переселіня
лем же за ньом ішла друга котра є додне споминяна а котра
принесла векшы консеквенциі для справы котру тепер припоминаме Была то умова помедже
польскым урядом а урядом Совітского Союза з дня <unk> липця <unk> р
в справі заміны державности Записаны в ній были пункты про заміну совітской
державности люди польской і жыдівской народовости котры жыли в Совітскым Союзі і
іх репатрияциі до Польщы і праві до заміны польской державности люди росийской
украіньской білоруской русиньской і литовской народовости котры жыли в Польщы і іх
евакуациі до Совітского Союза Каждий нарід має такій дар што найчастійше прославлят
лем сам себе чествує жертвы лем власного народа Лем же коли одкрытя
памятника наголосняли украіньскы медия так фурт писали што тоту подію орґанізували Лемкы
памятник придумали і сотворили артисты лемківского походжыня а як мож видіти оддана
на ним є в векшыні лемківска іконоґрафія Ту задам реторичне звіданя чом
споминат ся на таблици лем про Украінців з Лемківщыны а не споминат
ся про Лемків Русинів з Лемковины котры як днес порахувано в Польщы
де прошол повселюдний спис становлят переважаюче чысло То што ся стало з
Русинами котрых депортувано в роках <unk> Ци іх не вывезено на Украіну
лем в етнічну росийску литовску ци білоруску землю Ні то враз зо
зміном державного пашпорту змінено ім арбітральні нацийональніст Обрабувано з достоменности русиньской нацийональности
неузнали комуністичны уряды в Москві Кыєві а за нима онедолга в Варшаві
і Празі Доднес тото комуністичне рішыня підтримуют радо украіньскы некомуністичны уряды ориґінальний
то союз большевицко нацийоналістычной согласности На Украіні ниґда не были підняты ниякы
досліджыня етнічной достоменности Лемків Русинів котры бы не мали принятых з горы
парадиґматів взятых схоснуваных совітском науком концепций субетносового опису оповіданя нонсенсів як то
єден нарід є підпорядкуваний другому Описуваний єст субетнос як недозрілы меньшы недорозвинены
селяне люде без языка і літературы без будителів зато з фестівальчыками і
некотрыма етноґрафічныма особливостями Неготова до самостійного быту під нация котрой покровительком буде
інча наднация котра знає вшытко ліпше про малых і выдає арбітральны осуды
про вшытко што тычыт свого субетносу котра не допустит жебы нон ся
зорвал з наднацийного мотуза і пішол своім путьом просто союз нерушымых во
вік віков Наднацийне політбюро зо своім услужливым апаратом з армадом ідеолоґів Псевдонауковців
обявляючых єдину правильну доктрину фанатиків з ріжных гейбы лемківскых орґанізаций котры лем
варуют жебы заатакувати очорнити зневажыти ци наслати безпеку бороти ся против вчыню
лемківского языка і русиньской літературы против лемківской філолоґіі Оставліня дачого поза контрольом
ідеолоґів з політбюра є неможливе прото іх ціль знищыти або переняти вшытко
над чым не держат контролі ватры репрезентациі Лемків медий бурсы ци на
конец церкви Найбы лемківскій камін на камени ся не остал до кінця
не допустят до автономізациі і еманципациі свого субетносу Зато ставляют зідеолоґізуваны символи
свого пануваня Зато не найдете на памятниках слова Лемко ци Русин бо
они не перейдут през цензуру А найдете терміны написаны пером доктринерів котры
все мусят додати при Лемковині же то етнічна украіньска земля як босоркы
заклинают реальніст жебы то принесло маґічний ефект заступило факты зачаруваным байковым ідеальным
псевдобытом Не мат для Політбюра значыня же реально того іх світа николи
не было Натнация знає все ліпше Русинів Лемків неє на памятнику бо
покровителі задбали і надале дбают про тото бы іх не лем в
будучым не было але бы і вымазати памят про тото же были
они депортуваны в роках <unk> <unk> Політбюро давно рішыло Русинів не было
неє і не буде Дальша справа котра застанавлят коли ся пише о
памяти про украіньскы жертвы депортациі чом не хоснує ся ближе зрозумілого терміну
репатрияция Навет для Украінців з Лемківщыны жыти в своій державі то не
повинна быти ани ганьба ани травма Та чом плачут чом нарічут чого
є ім жаль Шак Полякы з забуга репатріювали ся хоц в <unk>
році выіхали зо своіх рідных хыж спід Тернополя ци Станіславова на понімецкы
шлезскы землі Чом Украінці з Лемковины котрых депортувано не тішыли ся што
ідут до своіх Знаме і з проґрамів з радия Лем фм што
тоты своі не приняли іх як своіх Повідали ім ясно Ой Лемку
Лемку ти ску с приіхал на Украіну Не твоя земля не твоя
хата штаны подерты на дупі лата А остатня як дотля депортация <unk>
рока котра одбыла ся за догварком маючом як ся днес здає лем
економічны причыны Была то выміна териториі помедже совітском Украіном а Польщом Черянка
околиці Сокаля за устрицкій повіт Памятам як през природний лемкоцентризм не звернул
єм увагы на тоту дату аж вкінци єм ся звідал потомків тых
выселенців А як сте пережыли од <unk> до <unk> рока же вас
не выселили Аж товды єм ся здогадал шак вас выселили своі Лем
же дале остают вантпливости што до правильности хоснуваня на такє терміну депортация
А кєд так то ци і през кого будут спомянути жертвы переселіня
з <unk> рока Товды добровільно тисячы Лемків выіхало до Росиі зазнали скоро
совітского щестя перезрили на очы і втікали назад коли Гітлеровці пішли на
войну з Совітскым Союзом Як нашли ся за Ланійом фронта так знали
де іх земля Лем они зас в <unk> были як першы записаны
до вывезіня ім найвеце пошкодило добровольство Само слово депортация в припадку подій
років <unk> є часто надужыване Неє досліджынь котры бы порахували тых котры
направду выіхали добровільно а было такых гідні Вартат припомнути вершы Русенкы переселіня
Лемків ци Боднаровяне Там написано же были такы котры выіхали бо ціле
село іхало Депортацийом не мож назвати тыжньовых пікників на вокзалі в Коросні
Ци як в реляциях Лемків з ясельского і коросняньского повітів котры выіхали
бо не мали де ся вертати Коли през дуклю перешол фронт хыжы
были спалены а земля аж густо засіяна бомбами Сут реляциі о примусовым
выгнаню лем ци іх доправды є найвеце Прецін нихто не назве депортацийом
переселіня Лемків з Пілґримова ци Бартошова коли іх хыжы і поля взял
мідьовий комбінат котрий плянувал побудувати мідьове озеро Не назвеме депортацийом переселіня Клинківян
коли зробили переграду на Ропі Хоц вельо болюдо днес чуєме во в
споминах Русинів переселеных зо стариньской долины коли чехословацка власт забезпечала кошыців воду
і робила на ріці Циросі водоохорониско то жытелі сел Рускє Осторожниця Дара
Смольник звала Велика Поляна і старина николи не радили же были депортуваны
Само слово депортация в латиньскым языку означало переносины Лем з часом в
юридичній термінолоґіі зачало мати стислу дефініцию як одосланя чужынця поза границі державы
коли перебыват він в ній нелегальні або як політычний термін як примусове
переселіня выгнаня ци зосланя з місця сталого жытя осіб як тиж цілых
народу де інде нераз за державну границю авторитарны державы хоснуют депортацию як
арбітральний спосіб на покараня осіб ци цілых ґруп соспільства В крайных припадках
депортация має знамена етнічного чыщыня Русины Лемкы котры пішли на схід і
были розсіяны по цілій совітскій Украіні познали смак новой землі познали же
коли дали си одобрати польску державніст тяжко буде ся вернути до себе
Так хоц старали ся жыти в громаді а вельо втікало зо сходу
зо степу ближекарпатскых Гір лем оставали жыти на все в галицкых селах
і робити карєры в совітскых містах не думали вертати на Лемковину Оптанты
Русины з Пряшівской Руси котры збаламучены пішли жыти на Волинь Села опущены
през переслідуваных Чехів тіж были обрабуваны з добитку і з нацийональности шмарены
серед неприязных люди лем они думали фурт о повороті переселіня ся хоц
лем медже Русинів на Підкарпатску Русь было для них великым щестьом А
пак постепенно вернули праві вшыткы до свойой вітчызны остатні недавно в девятых
роках А тымчасом вельо Лемків на Украіні за тот період зачало будувати
памятникы героям чужых наций Услухнячо за приказом політбюра асимілюют ся забывают про
свою історию літературу будителів про свою русиньску самоідентифікацию Зато днес треба іх
ясно ся звідати Лемкы на Украіні кєд од <unk> до <unk> рока
Не было можливости жебы оминуло вас выселіня з Лемковины то чом дозволили
сте ся самы депортувати на нові земли Переселити ся зо свого языка
культуры істориі героів будителів звыків наконец ідеовой вітчызны свойой символикы просто з
русиньской етнічной достоменности до чужой Не жадате справедливости вырівнаня своіх кривд котрых
повинны сте жадати од уряду в Кыєві не домагате ся як то
роблят Русины з Підкарпатя приверніня свойой нацийональности і свого языка сперед депортациі
Адже ци заслужыли сте си на тото жебы вас дахто пожалувал Бо
ци мали бы тото зробити Лемкы Русины з Польщы Словациі Сербіі і
Румуніі на котрых свуло з Товариством Лемківщына орґанізациі якы сте си выходували
насилают аґентів безпекы Ци направду думате же переселіня років <unk> то є
тото найгірше што Вас стрітило Ци сте задбали про тото жебы в
театрі подій набыти лем стопами статистами і німым гором або такым котрий
фурт співат ідеме ідеме лем крока не робит в никотру сторону Днес
можеме си робити ліцитацию гадати ся хто был барже депортуваний Оціны можут
быти ріжны лем не змінят они фактів а факты сут такы же
не памятате про русиньскій свій рід бо сте го або направду стратили
або боіте ся доднес до нього признати перед самыма собом Найстарший Лемко
з Михалова хоц долго жыє на чужыні не стратил ни бесіды ни
звыків ни лемківской достоменности никотре політбюро през ціле жытя го до ниякых
змін лемківской ідентифікациі не переконало Не было му тіж николи до ничого
потрібне Не думал зміняти ани істориі ани достоменности ани себе Во Фльоринці
в <unk> році не было переселіня На цілій Лемковині розписаний сценарий был
єден Режысерів той траґедиі не было на місци Помічникы режысерів ждали на
потягы з Лемками во Свєнцімів На рампі одбыла ся сцена селекциі до
концтабору в Явожні Тоты котры мали щестя іхали потягом дале на захід
і пілніч Мали наказане оселити ся на чужыні і не вертати назад
забыти на нашы горы Не было то переселіня не была то евакуация
ани репатрияция была то депортация етнічне чыщыня выселіня <unk> р Епілоґ Ішли
чугы на схід і на захід Плакали горы Петро Мурянка як сокіл
воды на камени