Спомний собі Лемку #11 - про выгнаня на захід в 1947 році оповідат Параскєва Бреян
•
Опис епізоду
To archiwalny odcinek rozmowy z Paraskewą Brejan o wysiedleniu Łemków w 1947 roku. Wspomina ona nagłe przygotowania do wyjazdu, transport furmankami oraz przymusowe osiedlenie na zachodnich ziemiach Polski w okolicach Legnicy.
Автоматычна транскрипция
Витам перед мікрофоном Севериян Косовскій Внескы спомний собі Лемку будеме продолжати цикль
бесід з паньом Параскєвом Мрея І богате жытя свідчыт о тым же
редакция ЛЕМ фм провела з єм пару годин награнь котры тепер можете
чути на антенах нашого радия Днешній проґрам такой завершыньом спомыч пані Врегановой
Зато же в попередніх одтинках чули м ін про жытя на Лемковині
выіз на совітску краіну в <unk> р ци Лаґєря Возньо і обовязів
Зато тепер Радів ЛЕМ фм мате змогу почути оповіданя про выгнаня ізбір
в <unk> році і примусове оселіня на західніх землях Польщы в околицях
Ліґниці Штоправда в тым році буде то остатній одтинок з циклю писі
з паньом Прядовом але надієме ся же в будучым іщы зовитаме до
вас власні з паньом Перскєм <unk> червця ы Зашли Не знам ци
двох ци трьох Здає мі ся же двох Але хыжа в хыжу
і уж списували Ільо осідка хыжыє Жебы ім не того А они
уж робили листу на выселіня ты коли нихто оті не знал котрого
дня зробил листу <unk> чертя а котрого нього дня вас выганяли <unk>
Три дни пред Пред быяздом робили листы Но і осмого черця о
котрых од дні до оспішли Они до села то пришли але село
мало прави три кілометры дитів То до села пришли се пред често
вжрано о пяті деси і фурманок нагнали з тых е з сосідніх
выслів бо ізбы першы пішли ні а тераз Як з каждой хыжы
вышло фурманка своя іщы єдну достав люди по кількоро но то можна
си выобразити <unk> родин якій то был транспорт Страчны ні обыдво разом
вшыт но вшытко в купі нам мішане гусы каткы куры і што
не было на тім Кілько достали сте часу на тото жебы ся
спакувати што сте зо собі мы мы не достали бо уж забракло
фурбанок І тато тілько достали тілько свою фурманку а поручник пришол до
нас о Осмі уж Нож село было на натіль на но на
дорозі І Фрицкій проше ся забєрать Вама тато стали жебы май ся
він поплітат а він там ім попредставлял штоси Я навет не знам
што І но і так треба ся заберат зі то годжіне часу
жебы быти спакуваным Но тот сме до <unk> <unk> мали ся спакувати
в ін більшовыщы до Бубердака вещы Бубердак за нами мешкал і вернул
То і ж тато дале шат нас да навіс і кресла і
стіл А він пришол і повідат хлопє цо ты робиш там де
ти єдеш то діє дітя то там люде меблям і пальом а
ти цвіня в хлеві зоставляш там позаглядал певно І казол брате тота
підрізали тому векшому ґардло і так цфляками зложыли на біс А тото
меньше сме взяли ту на захід і не было чым кормити ходила
м на траву там єм пішла раз за стодолу і така мало
огурктів так може з ватце дарів бо посіяно такы ладны были огуркы
Ібода така была молода зачала м тоту лободу зверати то свинка іва
дачым Му коровы ся доіли чо ся примастило кустьом молокоми і зіло
тотоємно печаткы І ж я зберам тото а ту летит хлопец до
мене з поля да деси далі бы я о не виділа А
цо пані робит то пані зозволил там домяскы Але я повідам же
а бідзе же така не біода ту і ґадам му же ту
Мам свінкє і не мам ніц давать Але о гурку в мі
пані не рґє Я му є прошы зобачы ся мам таку плахту
і зповідат же того може пані Ірваці не бьоде было ченстоховы він
добрий чловек был І допіро як нас привезли то ходили так на
нас смотрити знаш штодня інчы люде а мы на подвурку бо вікен
не было двери не было пец был розобраний до половы Но не
было де загварити істи до ци дали бляху на циґу та на
дворі сме кут вазили Но ай осіню єй так ходили на нас
заглядати А іщы повістте першы пак Знали сте же будут выганяти А
сквам Але не влучыл од такого же чули стеж уж інчы села
верне Люде ішли до Як ішли до Ґрібола то Повідали же деси
люди так і везуты тым потягами де тото іде а тот бельского
выганяли Алеж ся довідали Ту на заході значыт візба але не знали
де якы люди чого везут із із Потім Кады вы сте іхали
Де Добрі было ся доґолит Е ды Мы іхали Ясме выіхали бо
не скінчылам о девятіс не пішли уж ізбе Втім ішли іхали з
селом до Ґрібова і ці дото зышло по то так жебы ся
не оставало знаш жебы дака на бік не пішла Тераз бидва было
дужо люзом а дужо было попривязуване до Фурманок Но было тяжко провадити
так же сме єхали до тоту неділю цілу і цілу ніч до
Добрі Бола А з ґрібова уж так рано сме на Ґорлиці ся
кєрували і як сме пришли там деси на фляшу ци де то
там пришла така жемщына і виділа мене А я свою Ірену як
завела до хусткы так єм єй не розвивала то я не знам
же не быси вас даш таю ту при першы трималам цілый час
на лівій страні І она бідна взяла і закликала мя до себе
взяла мыйницю таку вельку і повідала же мі бы бы того бы
мыє єй выкупала в тій мийници порвала блюзку бо я не мала
жадной пелючкы ничого так як мя взяли так пішлам і з той
блюзкы попідкладала підню і так сме доіхали до Ворлиц ди уж деси
так коло годины <unk> боже было піл <unk> І тамтато тоту свиню
розпатрошыли но і давали жебы люде зіли боль што не затримажні но
і сме были до вечера А в вечер юж пришли баничане уж
баницю выселили І ся являли знаж Но і на віторо ґрано За
часу а може то было в ночы даде я внетам запакували до
того до ваґонів до товаровых То нас было три родины і бидво
вшытко уці куры І мы тат на середині мали сме такє кавальчы
де стояти Бо бы вшытко было заяте а в Ґорлицях там были
якысы переслуханя ци взяли когоси них Ґорлиця ні Гем чул зас од
інчых жытелів Ізб же деси там власні некотрых хлопців хлопів побрали в
Ґорлицях і зачали іх там переслухувати жыде сіх там были Нє то
в Освєнцімі Я в Ґорлицях не знам хыба же так же я
не знам але нич нашы не ґадали жебы жебы то жебы дашто
быв даш О Освінці до Свєнцім тол плотяг я там сме долго
стояли І брали кого ім кого ім ся подобало Ішол єст хоц
доту но і брали тами ружости паяли і били Были там барз
были посвянцімі бо пові тото повідали люде Не знам не знам не
памятам якы хлопів взяли але взяли певно з <unk> або з транспорту
нашого І як сте іхали то кілько часу до Люґніті Но то
сме бы іхали В неділю рано А сме перешли деси в пятницю
хыба ту на Додоліґниті І так над раном десит ночы певно бо
рано была погода было ладній і уж люде приходили до нас і
выпитували ся нас барз і я неят ся того Не бояла деси
таку депресів впала же вшытко повідалам так так як было ні а
люде ся старали не повідати наш декотры Но і І там сме
прибыли суботва пятниця субота і неділя Люде пустили тото обыдво ту на
ткачав на тоту траву де де голоды і так потроха пасли А
по дорозі то де была клопка ціна то люде метали ся і
брали трошка до рук жебы шмарити тому быдуні жебы доіхало Но і
в понедільок рано нас зачали розвозити Ты десикло єденастой певно до Доксєнґєніц
нас привезли але мене найперше саму з тым ірком А тых потім
пізнійше не знам чом або то быдло было то зато Но І
сме замешкали там Ды тіж ниґде было не было ани двери ани
вітян ани ничого із мы были не знам два тыжні там хыба
А потім пришол розказ і взяли нас нас призначыли товды был Рожн
До Рожнова а тоты решту то пішли ту в Ліґницкым Поли было
<unk> родин в єднім будинку Но і так а то не скінчыла
м як тот хлоп пришол домя і я повідала же же нерву
мурок но і казал мі рвати тоты Е тоты тоты лебіоду але
осіню пішлам до них до роботы на листял тинаты буракы і она
повідат дом як сме уж так долго втинали Я бы м паню
спытала пані не поґніва ся Я гадам не чего бы м ся
подівала Нех пані пита Як вас міліс то мувілі так же то
бандеровце бле налапане і мышлі як те бандеровце приглядают зато так люде
приходіли ся патрит абы муві нормальны люде так як мы Чом ти
є пришол І коня мо і сыскуй Екте пригали до Ліґниці Якє
было Ваше перше вражыня як сте виділи тоты такє тото понімецкє місто
тоты великы будинкы тото вшытко Страх єден цілый час тримал наль Єден
страх то чловек най не зна што мысліти што што то значыт
Пилюєш жебы ти коровы ден не пішли бо то єй покрали в
подорозі троха А вода што з Ні Нам ні А як сте
ішли васні по дорозі Добже апострофа дало Але при стоты вшыткы села
тотам дак вызывали вас метали каменями Нє нє нє Ні Там Выборах
Ні ні там ні Ани ани зо строны Поляків ани нє ді
Оповідте мі іщы так Што радили тоты воякы яка єст причына того
же вас выганяют За што вос выгнали А они не ґадали нич
А ви а выдумали се за што Ах ах хто знал за
што Нихтоси справиль не здало выконет Як списали по тайняку вшыткы родины
то потім пересмотрили ци вшытко в комплеті Но приходили партизанты Но часами
приходили то і тоты приходили і тоты даш і невідомо было перед
кым што Чого бесідувати Тоты тоты хтіли ся наісти а тоты хтіли
справдити ци ся дашто ім не дає Но і так єстес вчыслений
о як як в кліщах Ех сте уж то за вас на
заході замешкаленых хтіли сте вертати в горы Та де не было як
пішли по пару роках Наша хыжа ся продала зараз з рік часу
тілько постояла і пішла аж за вісму деси за того І Не
тота склепє бо мы мали таку велику пивницю під сподом <unk> і
піл метра до гости три і піл шырохости знаш на ціли такы
сіни бо то ся візджало фурманку бо ся сі дозваляло то мусіла
быти така шырока но то было вшытко нове то хтоси ся трафил
зараз і купы за пі грошы же так повім Бо за того
не купы За латво Але так же сме того тотве не мали
перший такий Поляк Волкович з Ґєйбова то перший нас Одвиділ на заході
а мал де си адресы Повідам Михал та я мал лем десят
кілометрів ближе але мышле собі не якуйде я одведже і пришол є
одвиділ нас мы не мали Я не знам што Нібы за того
Свярчевского потім зачали ґадати ци мате жаль за тотутію акцию выгна Но
як не можеш мати То як бы они зробили в тот спосіб
жебы далей припустне даку аґентів ні жебы люди змовили Тож ка підмовили
Ні же іхати тами там бы там землі добры там неє того
Німців іхати ні тоталь але не в такый спосіб як то было
дото ци бы образ тільо родин ільо то было фурманок І было
вшыткого что ся не дає оповісти ани ани очами не было борно
обзріти то єден тот был шок Як то тепер з Лемками єст
Тот Лемкы іщы ся тримают даяк бесідуют по лемківскы здоп пропало Де
Но в Ліґниці Нобря Ліпше ним бесідувати Тото я повідам вшытко пропаде
з чачым Хыба же дакы єдносткы такы тверды ся затримают знаш Але
Але то тяжко повісти Неєден ся встидат неєден ся бояти ся неєчого
уж Но Видиш ту того м лезіньского што єковайска брата забил хтоси
не знатя хто вепхнули до такого каналу то по піл року доперо
наш до ям іщы вшытко розложыло Добрі а тіж правдоподобні же деси
співал своі пьосенкы о так бесідували Та бесідували чы так было я
при тім не была А могли бы сте нам наконец даштось за
співати даку співанку Для радия лем фм даку співанку ой ансаба не
знам першы ліпшы кавалкы до вихы Ой піду я скуділью скуділью держа
куділь подію подію шмарю куділь до жыта до жыта Саба піду до
Жыда до Жыда Шмарю гуку діль до Жыда до Жыта сама піду
до Жыда до Жыда ой піду я скуділью скуділью деж я гуділь
подію подію Шмарю куділь до ярцю до ярцю Сама піду до танцю
до танцю шмарю гуртіль до ярцю до ярцю Сама піду до танцю
до танцю Як яс пава на тєнє несене пришло до мя шалене
шалене Мало ґамбу мало ніс мало ніс Пові даво жемязіжем язіз мало
ґамбу малоніс малоніст пові даво жемязі жемязіво незіво лем явличко вкусиво вкусиво
Я зачал вас стірати стірати Тай на личку не знати не знати
Я зачал вас стірати стырати Тай на личку не знати не знати
Божы злопа і там за хвором і сам не знам за котром
Малювали маляле Черевічкы невеличкы для молодой дівчыны Черебічкы невеличкы для молодой дівчыны
ой ма уж моя дай мені таляра Черебічкы выкупити од модого маляра
Черебічкы выкупити од модого маляра Ой діж моя было літо не зима
лек было собі заробити черевічкы выкупити он модого маляра Было собі заробити
черевічкы выкупити он модого маляра Ой мамцьо моя боліла мя голова Не
могла я заробити черевічкы выкупити од модого маляра Не могла я заробити
черевічкы выкупити од модого маляра А де сте ся той співанкы навчыли
Ой та то зіст Зіст Но як приходили колядувати колядникы то може
запомятали ся такі верси може дакі дакє вішуваня Ано тото запамятала повіджте
Холядникы як приходили то Жычу вам на тот ы ны на тото
ы зараз зараз чувам На тото Боже нажончыня і на тот рочоновий
жебы был для вас веселый щастливый здоровий жебы сте прожыли мирно без
клопоту для майстів Жычыбе файненьку роботу Месия вічує з дітій радіст бати
і всякого добра вашій рідній хаті Зятя молодого доброго розумного а внуків
радости много жеб щастю здоровю доліт дожыли а по смерти в небі
всі ся веселили А другє было то пізно в осени Як ся
з зимний мат ним женил Правда был бідний небогатий але зато купил
на весіля корову рогату Привюл домів даві істи соломы ци там стрязкы
сам полетіл до Параскы Хоц видіти моя люба корова єст досыт руба
Буде мяса здійне в року Же не зіме того року Але посолиме
дотіжечкы посолиме Як скінчат ся як приде на Мясниці скінчат ся кєселиці
то выймеш зізджате ладні і зіймеш си барз парадні Ой так тадні
голубе Параска ся покус з ґубе жебы скоро лем субота бо у
ней є охота до весіля і до танців і до тебе мій
любянтю І то тіж на коляді бесідуванє От одка знате гасте ся
на вчырту в шку Є візбаш коли де так єст дам Было
ся мі здає о видиш было втій Ґазеті Карпатска Русь Карпатска Русь
Та одкрыма сте ґазету Карпатска Русь А то часами де си тато
доставали Приходило Но там хыба не знам чым ся м з не
ґрупувал Бо не входили до Як ож такый він был такый на
позьомі хлоп нема од школы бо замувал ся господарко бале Зынів вышколи
вже єден вельвовій майорон бо поіхали там на схід но то они
так ішли там в труйку і чытали тоты ґазеты з нашы Та
в Єґо Масхилях восію такы ґазеты чытати хыбата А памятате може ґазету
Лемко Ні ні алькарпаску люш поляте Та пацюж уж памятам дачом так
не добрі то дякуєва за бесіду Ну будьте здоравы то спо Васильців
жытя мыск в Лем в баниці адмісяци Сона Ярмарк Хниці твердий то
был Лемко в ді о ним знали хлопы перед каторохі знимали же
в собі спокійні в своім рідным краю і был того певній же
жыє як в раю Знач ті Бурдакы товто памятают же на цілым
світі носе порожают го і жебы ся хтіли ношого новчыти але ті
Бордакы не хоцут радити Европейска Унія попера дале поза чужы мыця фурт
розера треба нам за чати своє шанувати бо зараз не буде уж
о чым співати Раз ся притрапило нещестя в родині Василь поіхал на
погліб в Любіні Вшыткы си думали ся тамту спосідит і цілу поцерзі
родину одведит Але скоро вернул і з той подорозы ниґдам не біду
повіл переара Боже Зачні бурдакы тото памятают же на цілым світі наше
поважают і жебы ся тіли нашого років Але ґі бурдакы неко чуд
радити Европейска Унія меншыны попера далем поза чуже місця фурт роззера треба
нам зачати своє шанувати бо зараз не буде уж о чым співати
Василь вшыткым повіл жеж діє праві каждый Лемко з Заходу Дуріє Нова
Модра тепер вшыткых преонацат і насы молоды бар ся там полячат стары
тіж ся ганьблят осому радити Василь не міг того нияк зрозуміти Найці
бор кєды товды памятают же на цілым світі наше поважают і жебы
ся хтіли нашого навчыти але кывы такы не хочут радити Европска Унія
меншыми поперат Лемко за чужым фурт роба Нам зачати своє шанувати бо
зараз не буде Южочым скій Бати Наші выдакы товдо памятают же на
цілым світі наше поважают І жебы ся хтіли нашого році алекы быртакы
лем Хоч абити Европейска Унія меншы попера палеко за чужы фурт роселя
Треба нам затяти свого шарна жебы зараз не былою жы співати Нас
бы такы товто памятали же на ціли світі нашы порожаю І жебы
ся хіли нашого році але кыр одити Европейска Унія меншыны поперала коза
чужы ся буде особа треба нам зачати свого жалювати мо зараз ме
буде уж одчужый мати
