Спомний собі Лемку #18 - Євгенія Ковальска (з д. Габура) з Фльоринкы (1 част)
Еп. 18

Спомний собі Лемку #18 - Євгенія Ковальска (з д. Габура) з Фльоринкы (1 част)

•

Опис епізоду

Odcinek to rozmowa z Eugenią Kowalską z domu Gabura z Florynki, w której wraca ona do wspomnień z młodości i życia we wsi przed wysiedleniami. Wypowiedź obejmuje też historię Florynki, obecność dwóch cerkwi, szkoły oraz trudny okres wysiedleń Łemków w latach 40. XX wieku.

Автоматычна транскрипция

О хвильку повернеме до славной Фльоринкы Вернеме зато же уж пару раз
в ефірі Лем фм мали бы змогу чути інтервю з жытелями того
же села Але повернеме до Фльоринкы тіж зато же днес будеме бесідувати
з паньом Євгенійом Ковальском з дому Галура котра народила ся в <unk>
р і барз добрі памятат рокы свойой молодости Попри тыма в своім
жытю як на молоду жену перешол барз вельо зато і вес дає
інтересуюча не лем під оглядом особистых споминів але і історичных досліджынь В
персі части дознала ся загальных інформаций про Фльоринку столицю Руской Народной Республикы
Лемків Было то бодай найвекше русиньскє село на західній Лемковині в котрым
містили ся дві церкви функували шелеякы майстерні і інчы варштаты Бесіда ся
доторкне і того найгіршого періоду істориі Лемків выселінь сороковых років ХХ столітя
Більше дознате ся слухаючы власні тоту першу част нашой бесіды котру буде
вела Олена Дуць Про другу уж неодолга будеме інформувати на портали радия
ЛЕМ фм Бесідуєме з паньом Євгенійом Ковальском котра є родом з села
Фльорика Повіжте нам яку фльоринку сте запамятали тоту вашу з вашой молодости
тоту з предвыселіня як выглядала Фльоринка ци была там школа ци была
церков як церков то ци была єдна ци были дві церкви вшытко
тото нам оповісте што памят дві церкви была православна і грекокатолицка а
в грекокатолицкій были монахы Монастыр был і то а школа была тіж
велька <unk> кляцова і выступіли школу Шырофобі Яс кінчыла лем <unk> кляс
нам тато вмерли в <unk> році ны а єма <unk> руків як
тато вмер і пак мамам выписали з <unk> жывы Трема лом очы
тавідште коли сте ся родили в котрым році і як сте ся
звали за пан маркє А як сте ся звали запанне Запамне габура
габура гм з дому габура гм і церкви были дві бо час
Фльоринкы вернула до православія та гм бар дуже лем Греков католиків остало
<unk> нумер <unk> родин лежало Пракво побудували православну то <unk> вшытко ся
переписало на православны <unk> нум селомало <unk> Фльоринка марз Велькє село великє
село І такє гарды ся выло Так так я знам же в
Фльоринка то такє было село богате і такє іщы власні же было
такым селом тіж власні такым бо напевно знато о чым такым же
во Фльоринці была Лемківска Република покликана Ели сте о такы были Громадскій
дим выбудуваный та молодіст ся сходила до того громадского дому там там
карты але тамты того Не ходили так по целі як то і
і то А были якс такы представліня жебы якысий был там в
громадскым домі дашто орґанізувал же наплюдани Яси товаринай або дашы ни был
Не памятате же не ромятате як ся звал учытель На угм нам
з Нового Санча Владицьо Павлик Так тме не вчыл гмали а іщы
старого Санча м а як сте ся вчыли то в якым языку
сте ся вчыли Бо ся вчыли по польскы і по нашому по
лемківскы но а реліґію сте мале го реліґію малий ксондз приходил до
школы мы Як приходил наш То а паґы до то были православны
до православных но тото грекокатолицкы ішли домів А як приходил бы грекокатолицкій
то православны даль діти ішли іщы домил были і бар дуже Поляків
бо был Тартак Был Та заралів бар дуже рісохыль Та і то
і были побудуваны Полякы Жыды мы мешкали зо Жыдами через дорогу Сусідатель
сусіда а памятате як ся звали тоты Жыды Бодныр ся назымали та
іх в часі войны взяли Німці рішыли Нівельдли пішли піш за це
было жыдівскых родин В салім тота Евыні было певно пят родин і
нашых Жыдый гело сусідів то была бужниця сходили зо вшыткых сіл Фурами
вжниця были І там ся молили Да пят родин было жыдівскых бесідуєте
же было дост дуже Поляків кілько ало держа не памятам кількой ЛАку
І Циґаны были а тілько родин было Циґаньскых Циґантків было певно з
штырі родины і они ся дачым замівали Єден малый кужнів Ну А
памятате як ся звал Ни Не памяте А были такы же музиканты
были так были челі Ідачы музыканти циґаны не музыкували Ні ні Ціґанів
то наймували якє бесідя было до інчых сіл Брали як оркєстру ратаюшы
А щы мі повідште памятате як ся называл священник Таранувцкій То был
православный Пейтро Таранувскій а грекокатолицкій памятате ци найматат ней памя А знам
же во Фльоринці была побудувана барз велика церков православна тотарня є єй
спалили як мы выіхали Ага оно ся мят лем выстави як ім
была та была мна тым плячы А в котрым єсти тота церков
стояло А што я такы на середині там Е знам як вам
повісти як далеко од грекокатолицкой Ня недалеко Недалеко недалеко не грекокатолицк наша
была будувана а грекокатолицка то была мурувана іщы тамту світову війну Італияне
побудували а тоту фльориньску церын тоту грекокатолицму гы ну но і терадіскустів
знам знам ну гм а іщы мі повіджте Ек бесідуєме о війні
як війну было ходили сте до окопів або фронт ци тахоти рыбы
Андрій входил бы Як бы оддале то Андрий входил до окопів а
гм То як бы вас ваш муж тата А Памятате може ци
зо села побрали на роботы до Німец Дакого Та брали брали Те
мій брат пішол тіж на роботы і тіж был на роботі Але
він пішол охочы выходно Были пришли як же ся віна зачала пришли
Німці до Громадского Дому там была челяд ы списували же хто хце
іти на роботу до Німец І то а то было в очений
Мій брат пришол до Міґа так мамо як бы м ся кід
запишал надзіму то бы м ці заробил наураня як пішол то бывший
з руків Але вернул мытала А як ся звал ваш брат як
мам Михал Михал А дахто іщы зо села такы назвиска памятате дахто
хто пішол ци не памятате никого да был Наць пішло дуже тых
челя челяди тых хлопців до Ні так не памятаме за то Го
дома кілько вас было Повеса того дома назно устало ся не родіти
як тато на мер з якого роду ваша мама была бо няньо
як ся звали няньо і мама і з якого роду были Мама
мама Юшкєвич Думу а наймено як мале Мариє Мария аньомку сте мали
вельку <unk> гектари то велько но коні сте мали бо не всяди
коні мали Маля Якы во Фльоринці так як памятате назвиска коли хто
там мешкал Не так же вшыткы але кого памятате якы часів якы
мешкали То адам якы Дувейців барз дуже было і габурів гм і
габурів вынезе Вселі Нада І то Якы щы назвиско онатали і Тавылы
ісманці і тоты канюлкы Ето выдіче было бы дуже дуже бы над
звідскы і то дужых крастів Крастів капличок было такє посереды бы ставило
тамы дорогы бо насели ішла дорога і ішла з Ґрібова до Крениці
называли цісарка гум ну То така была дорога быйте така то тераз
єды ґадаючы засфальда товды така была ціґаны там то бры каміня і
такы Коли так укладували там Нова і до А повіджте мі ци
памятате в якій ден або в якій місяц може коли вас выселяли
є я тото не памятам але даве іщы ж ним не было
го же іщы не было жнив Іщы не было жниві нажнива єй
назвы селіли тому пришли і до Сулінціна нас привезы уладували <unk> олипця
То нас же певно в чарци під конец черця выселяли Фльориль так
як Мы іщы были дома як тамты села баницю і того і
з чым выли три тыжні Як уж іх выселяли як іх выселили
сте знали же іх высели таль так Юж нам зо Сроды писали
до Фльоринкы до Андрия братя жебы вшытко брал зо Сорум Бож вшытко
ся прийде Ног так так так в листю были три тыхі м
І як сте знали же уж Вас выселят шыкували сте ся даяк
до дорогы Зато ліпак або дашто таталькє дня Няли стеня шыкуване А
Андрийова честра до пайкла хліб сушыла пришол войсковий і ся звідує На
чо пані то сучы А на даколі ся прида А чодня коні
Ой такє было Адкажы сте іхали з Ґорлиц тигальци з Ґрибова до
зябова до Ґрибова до Ґрибовай на Чанчы на Краківі і там і
ка Во Свинціні м зояли взяли дакого по Свянціню затримали зна дня
на Льоринкы никого никого на тотнима обрали на на то Але дост
што Ян прислухали Ямала В тым познанют сме долго стояли певно зо
шты рідны і ямала хлоп учыткуваня пілрока мал но і ходили вєленяркы
коваґону Хто ма діти жебы до докупелі но і брали нас до
я ішла тіж і того же діти Познаню барз насобходили да аы
Было так же вам істи по дорозі до Валеци як то выглядало
не давали вызнаню нам як єм стояли та так давали то были
сте лем о своім гей од своіму слоти што сте зо собо
цали гей Іде вас высадили на статі А Сулянціні Сулянці Сулянцін тамы
І як то было потім вам дале вси приділ де выматерити як
два та пришли лж бо то были жнива то пришли єй называли
адміністраторе і зберали де такы хлопы на жнива і назяли до пеґєру
До якой місцевости до Суленцінат і Ярнатов Ягнатів та м Ярнату Ярнату
та ну сме были безцілы Ждива же жнивеч кінчыли То тоты Я
должы лядати даку но до а в тым пеґарі то дале вам
яксу хыжу Десистей та была хыжа мы май мешкали з вуйчыном дві
родины мы потім пішли сте та ендеци в тым самым салі сте
силяні веє Такій был такє село што был Поліґон Высньова ся называла
гм і там были три рокы а під інче дарчы уж задз
зробили там поліґон кото Чемешыно ся называло село <unk> кілометрів Скілометрів треба
было іти до потягу Як хтіл іді докторя же кілометрів треба гм
І як сте были там три рокы то по тым де сте
пішли Дотож ім я І там кілько сте уж были Были стеж
таві кільой вемуют в Торию <unk> років сімнадцет років да А тото
сме Е в шклярках як Шлаґєр Дуда был в пшымковій но і
нашол тото Шкляргы і бо мне не мали там ґаздивкы ани нич
лем так державою вы сте ґаздували ту назав та З мужом сте
ґаздували тата Хтіл лем ся звідати о тото ци сте як сте
были ту на заході ци сте не думали о вертаню горы умну
та Андрий ся написал так што пачкы ниє не руд быйовы лемче
домів і домів і пришло му Пришло му жебы ся вернул але
до баниці На чоды баниці ся бде вернул овертал Яґвіны з баниці
уж был женатий на Дамір на наль на то дугу А до
Фльоринкы не пустили ани єдного чловека м а были сте во Фльоринці
были сте божыва бы лем рад раз сте были та в селам
раді бальнє повосце бы не ваша хыжа стоіт ци жоіт В той
боі зошлого року был сына Сына якы міг внук ното Дзвонил доня
з Люринкы якій нумер мы мали Фльоринці Язам му до телефону Ти
ся не звідую нумер лем ся звідул бо о ковальскым нихто не
знал бы то м не джерела мі два рокы ци і тя
Лем ся звіде каню ґмышкат під канюка та канютий і выпові де
то Но і так зробил пішол до канюка і пішол тамы і
то хто сфотоґрафувал зо двору а хтіл іти дохыж сфотоґрафувати того поля
ді Та але хыжа ваша тота єщы сой той Наша хыжа была
гардя під дахівку шалювана гардя будували є в котрым році попевно про
неспамяте Не памятате бы часто як бесідуєме тост так же люде выбудували
з ци хыжы і о два рокы о три рокы уж і
по тым раз відшо на прибудову на те Туде мы мешкали то
мы мешкалы нас три родины до то дві родины пішли на прибудову
якома сальція была тото а ж то была тота прибудова Бо то
в каждым салічу прибудоваші ся і достали єй дзявку Як была кломачатя
то ся выбудували на тій Дявці і то Бар дуже Фльоринці ся
побудувало так по поли были хыжыве Памятате ци до Радяньского Союзу дуже
родин з Фльоринкы пішло та пішло дуже та і моі мама пішли
Вашы мамы пішли до рая о Союзі родиче і тіж А ісю
вам пуєм є ся поженили тазде ся поженили в <unk> рока Но
і як до запису тото вшытко приписали на Андрия ґрунты Ножарівша так
бо я была малолітня і то і пак а то купа діти
было Так мама святочали же вшытко мама тіж запечати такє до смерти
то Німці не пристали жебы мама лішыли якы ся по польскы можка
назват захувекта но і то Но і мама ся зачало творити та
є Андрий Ґартот ся запижми ми до Русиі А мама найостанут і
є Андрий ся запишал Але пришолы його брат зы з Німец бы
был на роботі як ся назва Петро мну і ґадат не підеш
Не підеш до Баява по дорозі мам дост той Росиі мало по
дорозі до не підеш до Русиі і ґазаді До мамы і Гурслав
не хоте но але ма іщы вшыткы родич тай мама гадают уж
якы я одстанул та як буде гынджлі та ся буде де вернути
тат ся вернул І они там ся лишали такя Діти мы пішли
З вашыма братми і сестра Вы сте были найстаршы Михал єщы сте
мали брали а як тот брат тіж пішол методы тот брали Німечыні
ага а як вернул він ся запознал Німечыні з Украінком Но і
як вернул так до ней Але єй мама будаюж гроси там на
Украіні і пішол там з ньом Но значыт вшыткы вашы браты і
сестры та меншыны коли я не гали нич ниякой родины а іздили
сте там до них были стева была Деразы товды як тутака была
не было што хупыти на ганделі хлодия та было мядратно лей стоже
імя є зідло вози го стоже імя є зідло там возила як
там была біда та печы жо так Забыли сме свинів Но погядают
же там така біда голот но дого полізку Но то а тот
брат што был там на Украіні то він был за Любом тоты
найперше там і вступила до него Но і з братов мы пішли
аж думами а тисяч кілометрів мама были оду од дру люде тож
там де си закры кірівра ся нажыло Тале і то іджме тоты
тоту слонину венесли сме лемвы занечли в обід братовым І то А
пришли сме до мами а мама мті свинів забили Ічыли дарты нивы
раджы але як се там годили но то як оповідали як ім
там было злі доча І так было добрі але єден рік бат
влагны Велька Суша то вшытковыцло вшытковыцло так што што не мали што
як того Але як они приіхали там до Році То хлопчыцкаж підросли
двох блі бо были блізнята ішли до войзка там то мама достали
віце метрі пшениці такой надгороды Зато же ждає же двох ци не
го дой Но за што з того Мама такы были і щыры
кому біда была та А підеме до габуровы та пожычыме як ся
вродит тавернень Мамаро розпожычыли тоту пшеницю і я пак хто неє не
мал та шклянка пшениці коштувала <unk> рублів та на рунку Та голод
такій был што голодували а повіште мі они там мали ґаздівку <unk>ratur
Бені о них Ґулхой Не мали своі виняня ще ся вычула Была
при школянку пак А тоты хлопці то тіс Буду єй так со
по будові ходили Майстры так майстры такы но Ащы єм ся хтіла
жебы звідати жебы сте нам оповіли Як выглядало такє жытя чым ся
іщы перед выселіньом Бо то як сте мали двадцет років ты пішли
од Тамал то памятате гей якы были роботы Чым ся люде займували
што то є што робили в поли на яр што робили на
літо якышто не полно Та сіяли кумпері цадирі та не было роботы
Были малины на малины ся ходило бо барду жебы надмалин было то
на нагоды яків называют позьомкы і до Крениці ся носию там давали
сте там ся продавало а до Крениті як пішол як треба бы
ся гардів брати то вас пустили бездетак бы там гості сіділи там
были лавкы і гості сідили но то купували по По шхлянці тых
позьомів і того Малянка коштувала <unk> грошы гу а за <unk> грошы
ся так наю алю А напримір грибы носили тіж теяк Цюшыли і
на рібы ходили цюшыли і вшытко до Крениті гм а памятате як
ся звали Грибы як сте называли Но тым на ся цушнякы гмно
і в правді грібы ы гол вінкы гмы ся называли гм Анатру
акцитруячы называли сте даяк Труячы грибы Труячы ну за тоты як то
ся называли ані не памятам як ся на Мурму Муримухы або лежы
яксы інчы ниж мормухы труячы Забойли є знам А называли так блювакы
або жабюры тай такы не назывализом А і што сіяли люде Но
то вшытко сіяли На цийорінці вшыткы пшеницю сіяли і Жыдо молец Яр
оркід А знате же як мы пришли на захід Таґы меєрі были
ну того іщы не Андрий не заробил в пеєрі земна А привели
ме до дуже оркіслу гм а оркіс выгля отак в пшеницях гно
і і я чую же тамы тоты што в паєровці ідут до
млина Домлина до Суєнціна Яґадам Андрий Я тіж піду водзьму оркіз і
поім же то пшениця Но і приведли сме тото вадат тоты тот
млинар тоту пшеницю дымы Поляків ной пришол до моіх мішків і взял
тонь на руху А ту яка пшенича Яґа там тато в ґурах
ся така пшенича розіла я за орґіт за пшеничну муку Ну а
тераз хіба єст дорогшані а тепер оркіст доріж дарків помі і давала
ся така пченіча роділа і нови хі х А повідтам єщы таку
річ Е ци што садили тіж в Загородзя бо што ся садило
Но та найвыдже о гуркы в дыні гмну аморко петови і тото
жахта гмтуру петрушку А помідоры садили вас Юж при кінци сярили а
такту не чарили м бо власні в данекотрых селах знам же садили
уж поміторишыма рад зо нового Танча Бо ся ходило так на дашто
купити однику там маєт кринку такых раз по мізоры а я бы
раз колежанком то сме ся купили поєнны но точны вышмарили Важні тото
вшытко чую же нихто не любил помідорі уж накінци сердили тоты помідоры
але людям ся з бамбульками вкоярили Го з бамбульками такыма од компарі
знате якы бамбулькы компарі мали Ну вшыткы гадали же то такє як
і тотыпылкы дай да А ещы екы напримір зіля даякы памятате назв
Зіль по як на матку біжу сте зберали або дашы ріберали ся
надла джынджелиє ге Та ружны ружны там Але не помішате єли дуже
Але памятате щы даяку назву Може Ні памята не памятате А был
може даде в сері або в сусідніх селідах хто такі хто зільом
лічыл Нє не был ядой памяты До дохторя з того дилия што
ся діяло На дни было такого м а робили сте може при
Ляні яка робота при Ляні была жолта почали ся повелижати вшытко Присте
гладили пристерали то пристерали вече ночы дівкы І то успівали но як
пристерали м і то же з ним доторроцили Іти одня то дальше
по тым што зробили но но за што рыг гладили вечыркы робили
без цілы мятниці рісяным плості аж доріж творбили поміхалі Аж ды Дорізом
Дак то выглядал што на тых ясницях на тых вечірках рубил Но
та пряли іяли але як напівали Але гы што мали до пряджыня
Но но ны такы Я знам як удік дякую веретено А не
мали такых вісків Мали війскы але з війском нихто не ішол на
вечыр А дома лем не мали дома Я нас былно Томама Оставали
дома тота навіску ЕТы а полотно робили сте самы Салідатса наносили Мы
Гна гнач мы носили тоту пряжду гна не было то лем єден
такій што робил половно Але він дуже не примувал выдого Але носили
сме по аж до Яшколы гмно до Яшковый стануспавной так а на
дуже поводна не робили бог натся не гіл лен родити В Фльоринці
Фльоринці ся не хтіл лем родити бо то добра земля была зараз
зідом заросло такшы на Чудо Боцкі А то як купували сте полота
анто ся купувало Кренице ци выні в Ґривовій а в Ґримові на
Яр до Ґриболому мали девят кілометрів Но А повічте міщы ци сте
мы уцімали ци сте сукно ци сте пряли волтах і іщы як
дідо ня ня ня ня ня няньов няньовы жыл но то о
ній уж ройм тото пряну м іде і ходили аж до Крениті
до Фолюша то як тамы робили тото цукно Фолюшы но злям што
зторшыли холо Ся называли Холосні гм то ты форткы орткы та і
дашто щы з того робили чугы або гунькы або лейвекы та уні
є называли і то А калапы докупували дашто носили хлопы на голові
там мали шапкы такы ся купували бо то врівоє молодоци Гравы грошы
были за ганя Дослідо ганя до себеня Яди твою за За засмою
за смутою