Подіі, річниці і коментарі. 15 І 2015 - 28 І 2015
Еп. 02

Подіі, річниці і коментарі. 15 І 2015 - 28 І 2015

•
Соспільство і достоменніст

Опис епізоду

Odcinek programu „Za nami, przed nami“ podsumowuje wydarzenia i rocznice z okresu 15–28 stycznia 2015 roku oraz zapowiada to, co miało wydarzyć się w kolejnym tygodniu. W dostępnych fragmentach szczególnie dużo miejsca poświęcono Iwanowi Rusence, jego twórczości, znaczeniu dla Łemków i materiałom związanym z jego pamięcią.

“За нами, перед нами” то підсумуваня річниц, подій, справ з нашой русиньской заградкы і зо світа, та заповід того, што буде ся діяло в будучым тыжни. Надію ся, же тот проґрам, як і інчы нашы выданя, тіж впишете в свій ґрафік.

Подіі - річниці - коментарі. 15 І 2015 - 28 І 2015

Автоматычна транскрипция

За нами перед нами То новий проґрам в радию Лем фм котрый підсумує омовит подіі і річниці з минулого тыжня Але припомний і о тых якы будут в будучым тыжни За нами перед нами Тот проґрам не позволит вам ани забыти ани проспати За нами перед нами лем в радию Лем фм Вито осердечні дорогорадио слухачы радия Лем фм бесідує Демко Трохановскій в проґрамі За нами перед нами Днес тото што проходило в минулым тыжни то єст од <unk> січня до <unk> січня <unk> р то в першій части за нами а перед нами наступний цікавий тыжден з річницями подіями з русиньского і околорусиньского світа В начальным джінґли чули сте певно малу маленьку зміну Попередній і премєровый проґрам называл ся тыжден за нами тыжден перед нами І хоц таку формулу буду хоснувал дальше же буду приводил подіі з минулого і будучого тыжня то з причыны одвічной войны медже Краковом а Варшавом яка і в нашым радию проходит примусили ме тоты кракусы недобры жебы змінити назву проґраму бо ни бы были першы зо своім тыжден допереду Все в дітинстві чуєм такє же буд мудрійший і уступ Но добрі поступлям буду мудрійший Най сой ворожат в своім езотерычным проґрамі штопонедільок най і буде А най мают Лишме тото не о чым бесідувати за нами Перед нами тіж файні звучыт ачий і може ліпше як тыжден за нами тыжден перед нами За нами перед нами коротше ся гварит зато буде більше часу на зміст з мясом За нами Річниці <unk> січня проходила <unk> річниця народжыня Івана Русенка нашого великого учытеля Іван Русенко вродил ся <unk> січня <unk> р на Лемківскым Острові в селі Красна або Коростенка Был выхованком Сандецкой руской бурсы а вчас І світовой войны был жолнірьом австрийской арміі Потім учытелювал але і тіж писал барз дуже писал але тіж і рысувал По великых будителях ХХ столітя в нашым столітю такой лем йому надано званя писано з великой буквы Учытель На його творчости выховала ся ціла повыселенча ґенерация або ачий ґенерациі Лемків хоц найблизша была му Лемковина та все памятал о тым же она являт ся частю великой Карпатской Руси В своім вершы Лемковина пише Од Тячова Ужгорода през гуменне Пряшів плынут ґулям милы хмаркы з вісточком од нашых Ідут дале ґлущавници през татряньскы турні през шляхтову Білводу гет аж Ґлостурны До слів Івана Русенка Ярослав Трохановскій скомпонувал локальний лемківскій гымн На Лемковині і там зазначат обшыр Карпатской Руси на Лемковині в нашым краю шумят смерекы ялиці побідну пісню они грают од Ужгорода до Щавниці До вельох творів Русинка музыку скомпонувал Петро Мурянка а находят ся они напримір на другій части пісен і співанок Петра Мурянкы якы выдала Руска Бурса Мы бідны уздіі да праді да то духом хоц будме богати І цести не дайме с до птары не зломит нам бій іда І цести не дай мес до птагатуй а віры не зломит нам бійда З нагоды <unk> річниці народжыня і <unk> річниці смерти в <unk> році Стоваришыня Лемків выдало велику а навет величезну книгу Русенко выбране котру зредаґувал Петро Трохановскій То найбільша сучасна книга о тым великым учытелю Івані Русенці В Рускій Бурсі находит ся ціла Ізба памяти Івана Русенка в якій находит ся вельо памяток по учытелю шкільны свідоцтва акт хрещыня інчы документы і вельо вельо знимок Іван Русенко вмер <unk> січня <unk> р на Украіні в Великій Тузі і в цілком чужым му середовиску То был великій учытель через Великє У січня <unk> р в Сулині над попрадом такой пару кілометрів од границі двох русиньскых реґіонів Лемковины і Пряшівской Руси Хоц по тій полудньовій страні Карпат вродил ся Юлий Ставровскій выдатный поета і зберач фольклору якій од рікы над котрым лежыт його рідне село додал сой псевдонім Попрадо Вчыл ся в пряшівскій ґімназиі а пак на Юридичным і богословскым факультеті Будапештского Університету был парохом в Ярабині коло Старой Любовні потім при єпископскій канцеляриі в Пряшові а пак служыл в чертижным коло Меджылабірців Был великым любительом вшыткых славяньскых языків Його творчіст а писал такой лем в росийскым літературным языку то предовшыткым захопліня красотом свойого рідного села околиці але тіж опис долі часом тяжкой долі свойого русиньского народу Написал тіж пару етноґрафічных прац якы тыкают ся русиньскых реґіонів Спиша і Шариша вмер <unk> марця <unk> р в Пряшові на <unk> році жытя з причыны запаліня ключів <unk> січня <unk> р во Фльоринці вродил ся Емілиян Чырняньскій по скінчыню сондецкой ґімназиі хотіл остати священником Скінчыл теолоґічны курсы в Перемышли і пак В <unk> році зачал студиювати Богословія на львівскым університеті тяжка хворота примусила го перерывати науку во Львові але вернул до нього в <unk> році жебы зачати студиі на технічній Академіі В пядесятых роках ХХ ст зачал наукову карєру на Яйлоньскым університеті Там занимал ся хемійом і отримал найперше званя надзвычайного а потім звычайного професора в роках <unk> был ректором Ягайлоньского Університету в меры <unk> мая <unk> р в Кракові а похованы єст на тамтышнім раковицкым цмонтері Подіі <unk> січня діяло ся в Шымбарку коло Ґорлиц Выставо конференцийным Осередку Каштель в Шымбарку якій являт ся одділом Музею Дворы Карвациянів і Ґладышів в Ґорлицях одбыла ся прелекция Дамяна Новака втрачены церкви То прелекция посвячена неістнуючым церквам Лемковины Дамян Новак запрезентувал там вельо цікавых і непубликуваных перше архівальных материялів а сам прелеґент на основі новых історичных джерел зверифікувал вельо хыбных інформаций подаваных і повторюваных публикациях тыкаючых той темы Прелекция была повереджена вернісажом выставы Ікона Малярство Данила Молчана Выставу мож обзерати од <unk> січня до <unk> лютого <unk> р Сандецкій мопольскій Культурный центр Сокіл орґанізувал в суботу <unk> січня Акцию Весоло Новіна Колядничу стрічу надпопрадскых ґуралів Серед выспулючых была Ванда Ломницка Дуляк котра оповіла о різдвяных опрядах над Попраду і Барбара Палюхова котра зобраным святочні вінчувала Обі пані сут вызначныма поетками пишут по польскы або в діалекті околиц Пивничной В рамках Літературного Товариства ім Норвіда діют на хосен Лемківской Культуры спілпрацуют зо Стоваришыньом Лемків і Стоваришыньом Руска Бурса при орґанізуваню стріч лемківскых писменників Лемківска Творча осін <unk> січня фаны ансамблю Дуляровы братя мали нагоду тіти іх на краківскым Казімєжу Ансамбль запрезентувал Лемківскы народны але і тіж інчы співанкы заграны в сучасным неповторным стилю Концерт проходил в клюбі Артефакт на улици Дайвур ЕС Доляровы братя або Дор <unk>em грают разом од <unk> р інспіруют ся лемківском музиком але грают єй так як іщы нихто ся дотепер не одважыл Лемківскій фольклор облікают в енерґетычны поповыроковы звукы з міцныма елементами діско фанк і інчых стилів Мают і авторскы лемківскы співанкы пісню о Василю якій поіхал на захід на похорон і стрітил там засимілюваных Лемків подібно уж заборонили ім грати на заході <unk> січня то ден в котрым в Сербіі выпадат нацийональне свято Русинів Праздник взначены єст в памят подіі з <unk> січня <unk> рока коли то адміністратор бачкы Франц Йозеф Дерель підписал документ о заселіню обшыри Великого Керестура <unk> русиньскыма родинами О святкуваню той даты рішыл в <unk> році Нацийональный Совіт Русинів а перше одзначыня того праздника одбыло ся в січни <unk> р Празднуваня нацийонального свята Русинів зачали ся уж уж <unk> січня а скінчыли <unk> січня тогорічны центральны обходы проходили в Вербашы а окрем того од пятниці до понеділька Русины святкували в Суботици Кули Рускым Керестурі Шыді Новом Ороховій Новым Саді Коцурі Дюрдьовій Господинцях в Сримскій Митровици і Столичным Былграді <unk> січня в Ґєлицях в Вілли Каро проходил концерт під назвом Шетьох кольорах так названый єст цикль концертів Сусанны Шіст кольорів то шіст языків близкых єй серців і тых якы товаришат єй през ціле жытя Язык церкви бы при церкви росла украіньскій і росийскій якій вынесла з хыжы а пак явили ся в єй жытю іщы польскій анґлицкій і лемківскій Сузанна Ярамалецка яка співат грат на гушлях лірі Коробові альбо Вілончели выступила з выдатныма музыками Павлом Гараньчыком піяністом Мацєйом Вульвом гушлярьом і Мільошом Сквірутом басистом і контрабасистом <unk> січня перед посліднім з трьох великых праздників перелому Старого і Нового рока перед Юрданом в вельох русиньскых хыжах зас засідали до велиі Хоц тота друга велия меньше популярна як різдвяний святий вечер І товды ломит ся дором принесеном рано з церкви на столах ґаздыні ставляют честно кіслицю перогы бабалькы горох фізолу грибу капусту і інчы пісны стравы Полазникы якы тамтого вечера ходили по селах і віншували в вельох місцях называны были щедраками од названя єрданьской велиі Щедрий вечер До коляд в котрых од різдва головном темом было народжыня Ісуса Христа доходят іщыдрівкы котры часто односят ся не лем до Крещыня Христа але тіж до старозавітньой тематикы На Лемковині напр шыроко знана была коляда ходил Господ по раю о бесіді Бога з біблийным Адамом Співана на мельодию ангел пастырям мовил Вечером в церквах было служене великє повечеря а по ним перший раз вызвучало поздраліня Христос ся Крещає з одповідю войордані Щедракы піше в інчувати похыжах щестя і здравля в Новым році <unk> січня то є <unk> січня за юляйскым календарьом східні церкви святкували великій празник Крещыня Господнього по русиньскы традицийні званый Йорданом празник тот святкуваный єст на памят подій з жытя Ісуса Христа котрый принял Крещыня в ріці Йордан од Йоана Крестителя Як чытаме в Евангелиях <unk>літній Ісус Христос пришол над ріку Йордан де Йоан Креститель Часто припомнуючый о скорым приході мисиі крестил люди Там Христос при присутности народа принял од нього Крещыня зачынаючы тым самым пут земной проповіди Разом з праздником Йордану святкуване єст богоявліня од грецкого Теофанія коли то по Крещыню обявила ся свята трійця голос бого отця окрещений сын і Дух святой Виді Голубиці в церквах проходило великє свячыня воды там де была змога на ріці або в озері в вырубаным прорубі Освячену воду вірны несут потім до своіх хыж з радия і порталю Лем фм Некаждий годин година за годином зазерати на портал Лем крапка фм бо ани не все в роботі така нагода ани навет по роботі Коли хочеме оддыхнути по тяжкым дни Допер вечером смотриме на портал Лем крапка фм і видиме кілько нас оминуло А кєд приде такій час же сме поза інтернетом пару дни Тепер выходиме тому наперед уж повинни сте мати на своій емайовій скринці першый двойный номер нашого нюслетера котрый будеме розслати під конец каждого тыжня Найдете там найважнійшы новины з обшыри штоденных відомости річниц культуры і поглядів котры за послідній тыжден вказали ся на нашым портали Кєд іщы с не достали нич на свою скринку запиште ся доніс летера входячы на пост на нашым сайті описуючый тоту функцийональніст або напиште до нас на ради <unk>rem крапка фм надієме ся же така нова форма інтеракциі Вам ся полюбит Од <unk> січня в нашым радию Лем фм в першым лемківскым радию о <unk> <unk> годині вечер за лемківскым часом высыламе проґрам Лем для дорослых То проґрам на фиґлярску ноту запис фестівалю гумору якій орґанізувала русиньска оборода на Словациі Кєд звідате чом лем для дорослых Но ле послухайте фиґлярску ноту о <unk> вечер в радию Лем фм повірте нам то не для діти і они того не повинни слухати Але як думаме порядні ся посмієте О тым же нашы ідеолоґічны противникы зарікают ся же не чытают ниякы порталю ЛЕМ добрі знаме О тым же такым говарят тіж добрі знаме а знаме же очытают і тото знаме іщы ліпше перезераючы вшелеякы фейсбуковы ґрупы На єдній з них коментувана єст статя Петра Медвідя людска скверна То о людях якы в період комунізму жебы зробити карєру ци то наукову ци то соспільну мусіли циґанити так як і тамтышня комуністична пропаґанда то єст тото же Русинів николи не было а напевно іх неє Бо так комуністы рішыли Тоты люде роджены Русинами жебы зробити карєру мусіли офіцияльно причыслити ся ґ Украінцям і за комуністами повторювати лож Тепер можут выбрати ци мают ся признати до того же ціле жытя циґанили але вмерти честно в правді ци дальше хоснувати выдуману комуністами неправду підтримуючы єй уявлену невыправильніст На Фейсбу зробило ся горячо я лем приведу пару інтересуючых Цитатів такій то <unk> зачну од чловека якій з фанатичном переконаністю ділит світ на русиньскій і украіньскій но фактичні фанатизм Тото же Русинів неє то сут очывидны історичны і етноґрафічны факты Дальше чытаме же так звины то єст середовиско радия Лем фм і іхні словацкы і закарпатскы побра тымы презентуют марний інтелектуальний рівен Дякуєме за тоту опінію уж знаме чом нас не чытате інче же не вытворили сме жадного інчого фундаменту до сотворіня свойой достоменности І як пише єдна пані то єст добра вістка Наконец тото што обовязково являт ся в каждій дискусиі веденій абсолютні нефанатичныма противниками русинів же часто ходиме до Москвы а не до Кыйова І уж відомо в якій валюті зарабляме грошы Кєди бы сте дорогы хоснователі Фейсбука што очывидні не чытати порталю ЛЕМ крапка фм Знали в якій валюті Москва присылат нам грошы та напевно не был бы то рубель в тых неспокійных часах коли то курс рубля полетіл доло Кєд і вы хочете ся прилучыти до нашой роботы найліпше высылайте нам в евро франках або дулярах бесідуют же вшытко мож купити лем треба за тото добрі заплатити а так на ранті охочовом ся дознал кілько в грівнах коштує поошырюваня і продолжуваня сталіновской комуністичной пропаґанды З русиньского світа Доступный єст найновший номер часопису Бесіда за листопад груден <unk> Найдете там статі Богдана Ґамбаля о явожні то іст лаґрі двох тоталітаризмів допис реляция Анны Масляной з тогорічного бієналя лемківской русиньской культуры в Креници статю Анны Рыджанич посвячену покійному Михалові Олисновичови якій заінспірувал Роберта Орбаньского до написаня і выставліня на сцені спектаклю Лемко Бесіда то часопис Головного Заряду Стоваришыня Лемків выходит од <unk> рока Можете єй тіж почытати в Бібліотеці Руской Бурсы в Ґорлицях Перед нами Річниці <unk> січня <unk> р в Варшаві вродил ся др Михал Сандович Першы рокы свого жытя провюл на Лемковині в Усті Рускым де його няньо о Максим Сандович сын священченика Максима был парохом тамтышньой парафіі ІІ світова война і гітлерівска окупация враз з єй конфідентами причынят ся до выізду Сандовичів з Лемковины До Білгостоку одкале в десятых роках ХХ ст перенесут ся до столичной Варшавы Ту Михал Сандович кінчыт студиі на варшавскій політехніці і докторизує ся остаючы <unk> рокы выкладачом той учельні Од <unk> років ХХ ст активні діє в русиньскым просторі на тото напевно великє влияня мала канонізация його діда отця Максима Сандовича Приходит до Стоваришыня Лемків будучы по тім його заступцьом закладат кружок Св в Варшаві і являт ся основательом Фундациі Спераня Лемківской Меншыны Рутеній Кароз котру реалізує вельо стратеґічных для лемківской достоменности проєктів выдає книжкы словник Горощака Піручникы Мирославы Хомяк Буквар Мурянкы сучасну ґраматику лемківского языка авторства Мирославы Хомяк і проф Генрика Фонтаньского орґанізує таборы і школіня для русиньской молодежы Кількіст імпрез до котрых зачыслиме концерты конференциі меньше і більше стрічы ани не сме в силі порахувати Михал Сандович вмер <unk> грудня <unk> р в Шпытали в Воді де нашол ся по автомобільній Краксі вертаючы до Варшавы Як все з лемківскыма документами під пазухом похороненый єст на земли своіх предків в Ждыни на Лемковині одкале походил його дідо днес причыслений до Лику св св Максим Сандович січня <unk> рока во Фльоринці вродил ся Григорий Пецух выдатний лемківскій різбяр і педаґоґ учытель Найперше ходил до школы при монастырі отців студитів в Уньові де вчыл ся на кравця В р скінчыл плястичный ліцей в Закопаным а пак студиювал різбу на Академіі Красных Штук в Варшаві де отримал в <unk> р дипльом потім понад два <unk> років учытелювал В плястичным ліцею імени Кенера в закопаным його творче жытя як різбяря а творів головні в дровні кераміці ґіпсі лині і камени завершат ся в около <unk> збірных выставах і <unk> індивідуальных так в Польщы як і за границьом отримал вельо нагорід за свою артистичну діяльніст вмер <unk> листопада <unk> р в Закопаным і там єст похованый <unk> січня <unk> р в Братиславі В поміщынях Університету Команьского проходил святочный акт оголошыня кодифікациі русиньского языка Того рока будеме святкувати <unk> річницю тых подій кот пред представниками Народной Радо Словацкой Республикы власти Словацкой Республикы Міністерства Культуры Шкільництва Матиці Слованьской і інчых науковых інституций Та представниками грекокатолицкой і православной церкви в Словациі при присутности домашніх і заграничных гости і вельох мас медий в Словациі офіцияльна кодифікация была святочні выголошена То велика подія для Русинів Словациі бо хоц русиньскій язык мают і мы маме оддавна то дотепер єст то єдина так торжественно выголошена подія во світі котра мала місце лем на Словациі Будеме іщы до той темы вертати в наступным тыжни подіі Краківскій Двір Чехів запрашат на концерт коляд котрый одбуде ся в суботу <unk> січня <unk> р Концерт зачне ся о <unk> <unk> годині вечер при улици Попілушкы <unk> в Кракові выступлят на ним Юлия Дошна знана лемківска співачка Налютны акомпаніюла Вудиі Антоні Пірх а в іх репертуарі найдут ся стары і забыты коляды польскы рускы а навет жыдівскы В найблизшу неділю чес <unk> січня Руска Бурса зас выполнит ся десятками ангелів чортів пастухів пастушок царів не бракне тіж Мариі з Йосифом дітятка і не бракне тіж певно жыда То уж традиция же в Рускій Бурсі в посвяточным часі зберают ся колядникы котрых з рока на рік єст більше Того рока выступлят школяры з Бодаків Ґладышова Ганчовы Высовы Баниці і Брунарів Наконец з різдяным репертуаром выступит ансамбль Терочка діючий при Стоваришыню Руска Бурса Кєц <unk> грудня <unk> р были сте на предвейній стрічы в Рускій Бурсі Підете напевно і на тоту стрічу Памятайте же період в якым співаме коляды уж неодолга буде ся кінчыл Зато зміняйте своі вшыткы пляны і приходте на другу годину пополудни в неділю <unk> січня до Руской Бурсы при улици Сєнкєвича <unk> в Ґорлицях очывидні Тіж січня і тіж в Ґорлицях лем тым разом о <unk> <unk> годині в римокатолицкым костелі Андрия Боболі одбудут ся Шкомунічны стрічы при Яслах Спасителя Выступлят там хоры і ансамблі римокатолицкой грекокатолицкой і православной парафіі котры в ріжных языках і ріжных традициях запрезентуют коляды і різдяны пісні То вшытко на днес дорогы радийослухачы буду уж кінчыл свою бесіду але лем на тыжден бо уж нео долга уж о тыжден зас наступны подіі наступны річниці а кєд трафит ся такє же о дачым єм забыл пиште на адрес L<unk>em крапка фм напевно спомну о тым в наступным проґрам Тримайте ся тепло за нами перед нами То новый проґрам в радию Лем фм котрый підсумує омовит подіі і річниці з минулого тыжня Але припомний і о тых якы будут в будучым тыжни За нами перед нами Тот проґрам не позволит Вам ани забыти ани проспати За нами перед нами лем в радию Лем фм